Кіріспе

Венгрияның бұрынғы ұлттық әуе компаниясы (1946–2012)

MALÉV Ltd. ('''Malév [[Бизнес субъектілерінің түрлері# Венгрия]]), MALÉV Hungarian Airlines (Magyar Légiközlekedési Vállalat, қысқартылған MALÉV) атымен жұмыс істеді және 1946 жылдан 2012 жылға дейін Венгрияның туын алып жүрген әуе компаниясы болды. Оның бас кеңсесі Будапешт қаласында орналасқан, ал негізгі транзиттік пункті – Будапешт Ференц Лист атындағы халықаралық әуежайы. Әуе компаниясы 22 ұшақтан тұратын паркімен 34 елдегі 50-ден астам қалаға рейстер жасады. Malév 2007 жылдың 29 наурызында Oneworld альянсына қосылды. 2012 жылдың 3 ақпанында Malév жұмысын тоқтатты, ал 2012 жылдың 14 ақпанында Будапешт қалалық соты оны жарамсыз деп жариялады.

Басталуы

Венгрияның азаматтық авиациясы Aero Rt. (1910 жылы құрылған), Magyar Aeroforgalmi Rt. (Maefort) және Magyar Légiforgalmi Rt. (MALÉRT (mɒleːrt)) сияқты әуе компанияларымен бастау алды. Екінші дүниежүзілік соғыстың кең ауқымды қиратуы осы әуе компанияларын 1940–44 жылдары рейстерді тоқтатуға мәжбүр етті, ал соғыстан кейін олар ұлттық әуе тасымалдаушысы ретінде Maszovletпен алмастырылды. Maszovlet 1946 жылдың 29 наурызында Венгрияның Совет азаматтық әуе тасымалы акционерлік қоғамы (Magyar Szovjet Polgári Légiforgalmi Rt., сондай-ақ MASZOVLET деп белгілі) ретінде Malert, Maefort және Aeroflot-тың венгрлік бөлігінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бастапқы паркі 21 орындық Li 2 жолаушылар ұшақтарынан (Совет лицензиясымен шығарылған DC 3) және 3 орындық Po 2 «таксилерінен» тұрды, олар дәлдікпен әуе поштасын жеткізуге қолданылды: пошта қаптары мақсатына жақындағанда ұшақтан түсірілді. 1950 жылы Malév операциялық базасын Будаорстан жаңа ашылған Ferihegy әуежайына көшірді, онда ол қалып қойды. 1954 жылдың 25 қарашасында Венгрия MASZOVLET-тің барлық совет үлесін сатып алып, компанияны MALÉV деп атады. 1950 жылдардың соңында Ілюшин Іл-14 екі поршеньді қозғалтқышты көлік ұшақтары сатып алынды. Операциялар кеңейтілді, рейстер жақын елдерге бағытталды және 1965 жылы Ілюшин Ил-18 турбиналық ұшақтарды сатып алғаннан кейін, ал 1968 жылы Совет Одағынан реактивтік Tupolev Tu 134 ұшақтарын сатып алғаннан кейін Еуропа мен Таяу Шығысқа дейін жетті. 1974 жылдың жазында Tupolev 154 жоспарлы рейске қосылды. 1989 жылғы саяси өзгерістер мен демократияның келуінен бұрын, Malév кеңестік дәуірдегі ұшақтарын ауыстыруды бастады, 1988 жылдың 18 қарашасында әуе компаниясының алғашқы батыстық ұшағы – Boeing 737 200 енгізілді. Осылайша, Malév сол кездегі коммунистік COMECON елдерінің Орталық Еуропасында батыстық құрастырылған ұшақты пайдаланған екінші әуе компаниясы болды. (TAROM – Romanian Airlines 1968 жылы BAC 1 11, ал 1974 жылы Boeing 707 ұшақтарын пайдалануды бастады. LOT – Polish Airlines үшінші болып, 1989 жылдың сәуірінде Boeing 767 300 ұшағымен іске қосылды). Компанияның соңғы логотипі 1986 жылы графикалық дизайнер Ласло Зсотер (DLA) жасады және келесі жылдары қабылданып, пайдаланылды.

1990 жылдар 2007 жыл: жаңғыру

Соңғы советтік Туполев Ту-154 ұшағы 2001 жылы пайдаланудан алынып тасталды. 2003 жылы MALÉV Boeing 737 Classic ұшақтарын 737 Next Generation ұшақтарымен алмастыра бастады. Ол 18 Boeing 737 Next Generation ұшағынан және қысқа қашықтыққа бағыттар үшін 4 Bombardier Dash 8 Q 400 ұшағынан тұратын флотты пайдаланды. 1999 жылдан 2007 жылға дейін Венгрия мемлекеттік жекешелендіру компаниясы ÁPV Plc. (Állami Privatizációs és Vagyonkezelő Rt.) Malév акцияларының 99,5%-ына ие болды. Қалған 0,5%-ы шағын акционерлерге тиесілі болды. Жозеф Варади 1999 жылдан 2003 жылға дейін бас директор қызметін атқарды. Кейіннен ол Wizz Air әуекомпаниясын құрды. ÁPV Plc. Malév әуекомпаниясын жекешелендіруге бірнеше рет әрекеттенді және ақырында оны AirBridge Zrt. компаниясына сатты.

2007-2011 жж.: Жеке қолына

AirBridge 2007 жылдың ақпанында әуе компаниясының 99,9% үлесін сатып алды. 2007 жылдың 31 желтоқсанына қарай, компанияда 1785 қызметкер жұмыс істеді. Czech Airlines компаниясының Malév-ті SkyTeam альянсының серіктес мүшесі ретінде демеулеу туралы ұсынысына және MALÉV-тің бірнеше SkyTeam тасымалдаушыларымен код-шеринг келісімдеріне қарамастан, Malév 2007 жылдың 29 наурызында Oneworld альянсына қосылды. 2007 жылдың 12 шілдесінде Ллойд Пакстон MALÉV компаниясының бас директоры болып тағайындалды. Пакстон директорлар кеңесінде кеңесші ретінде қалған Янош Гончидің орнын басты. Пакстон әуе компаниясы тарихындағы алғашқы бас директор болды, ол әуе тасымалы саласынан келген. Ол British Airways компаниясында 35 жылдан астам жұмыс істеген, соңғы кезде Air Astana компаниясында қызмет еткен. Екі айдан кейін, 2007 жылдың 14 қыркүйегінде Ллойд Пакстон MALÉV бас директоры лауазымынан кетіп, оның орнына Петер Леонов келді. 2009 жылдың қаңтарында Балло Анатолий Борисович компания төрағасы болды. 2009 жылдың 18 наурызында Ресей мемлекеттік меншіктегі Внешэкономбанк AirBridge Zrt компаниясының 49% үлесін сатып алды, ол қиын жағдайдағы әуе компаниясының акцияларын ұстады. Басым үлес, 51%, венгр меншігінде қалды. Басқаруды Ресейдің "Аэрофлот – Русские авиалинии" компаниясы өз қолына алды. DBA және Cirrus Airlines компанияларының бұрынғы бас директоры, сондай-ақ Boeing 737 ұшқышы Мартин Гаус 2009 жылдың 15 сәуірінде бас директор болып сайланды. Мартин Гаус басқару кезеңінде MALÉV "дәстүрлі" әуе компаниялары арасындағы орташа көрсеткіштен жоғары жүк көлеміне қол жеткізіп, төмен бағалы әуе компанияларымен салыстыруға болатын деңгейге жетті. Мартин Гаус бас директор лауазымынан кетуінің себептерінің бірі 2010 жылы Виктор Орбан басқаратын жаңа үкімет белгілеген шектеулер болды, онда мемлекеттік компанияларды басқаратын менеджерлердің айлық жалақысы 8000 евро (шамамен 5000 евро таза) деңгейінде белгіленді. 2009 жылы Malév, Италияның ItAli Airlines компаниясынан кейін, бұрынғы КСРО аумағынан тыс екінші әуе компаниясы болып, Ресейдің Sukhoi Superjet 100 ұшағын 15 данаға тапсырыс берді, сондай-ақ тағы 15 ұшаққа опция алды. Бұл келісімге Внешэкономбанк пен серіктес "Аэрофлот" компаниясының ықпалы тигенін жаңалықтар агенттіктері болжады. 2011 жылы, Malév жұмысын тоқтатқанға дейін бір жыл бұрын, бұл тапсырыс тоқтатылды. 2010 жылдың ақпанында әуе компаниясы қайта ұлттықтандырылды, венгр үкіметінің мемлекеттік холдингтік компаниясы MNV әуе компаниясының 95% үлесін сатып алды. Қалған 5% үлес AirBridge компаниясында қалды. 2010 жылдың желтоқсанында Еуропалық комиссия Malév компаниясына заңсыз мемлекеттік субсидиялар берілгенін тергеуді бастады.

2012: Қаржылық құлдырау және операцияларды тоқтату

2012 жылғы 9 қаңтарда Еуропалық Одақ MALÉV алған мемлекеттік көмекті заңсыз деп таныды және Венгрияға оны компаниядан қайтарып алуды бұйырды. Еуропалық комиссия MALÉV компаниясына 2007-2010 жылдар аралығында алған мемлекеттік көмектің түрлі формаларын, жалпы сомасы 38 миллиард форинт (130 миллион евро; 171 миллион доллар) қайтаруды бұйырды, бұл сома оның 2010 жылғы жалпы кірісіне тең болды. 2012 жылдың қаңтар айының соңында MALÉV өзінің қызметін қаржыландыра алмайтынын хабарлады және Венгрия үкіметінен қосымша субсидия сұрады. Кредиторлар шетелдегі әуежайларда екі ұшақты ұстағаннан кейін, MALÉV 66 жыл үздіксіз жұмыс істегеннен соң 2012 жылғы 3 ақпанда барлық рейстерді тоқтатты. Авиакомпанияның жалпы қарызы 60 миллиард форинт (270,5 миллион АҚШ доллары) құрады. Тоқтату 2012 жылғы 3 ақпанда Батыс Еуропа уақыты бойынша сағат 6-да болды. 2012 жылғы 14 ақпанда Будапешт қалалық соты MALÉV Ltd. компаниясын банкрот деп жариялады. Hitelintézeti Felszámoló Nonprofit Kft. (Кредиттік мекемелерді тарату коммерциялық емес компаниясы) MALÉV Ltd. таратушысы болып тағайындалды.

Корпоративтік істер

Жабылу алдында әуе компаниясында 2600 қызметкер жұмыс істеді және Будапешт Ференц Лист халықаралық әуежайының шамамен жартысына жуық әуе трафигі осы компанияға тиесілі болды. Сондай-ақ, сол жылы әуе компаниясы 3,2 миллион жолаушыға қызмет көрсетті.

Бас кеңсесі

MALÉV-тің бас кеңсесі 1998 жылы ашылған Будапешттегі Lurdy House (Lurdy Ház) кеңсесі мен сауда орталығында орналасқан. Алдында әуе компаниясының бас кеңсесі Будапештте басқа жерде болған. 1960-1970 жылдары ол Vörösmarty tér 5 мекенжайында (V округ) орналасқан, ал 1990 жылдары – Рузвельт тер 2 мекенжайында. 2011 жылдың көктемінде әуе компаниясы Будапешт Ференц Лист халықаралық әуежайымен 2012 жылдың жазына дейін бас кеңсесін әуежайдың 1-ші және 2-ші терминалдары арасындағы үш кеңсе ғимаратына көшіру туралы жалға алу келісіміне қол қойды, бірақ жабылу салдарынан бұл жоспарлар күшін жойды.

Меншік

Әуе компаниясы 1990-шы жылдары жекешелендірілді. 1993 жылдың желтоқсанында ÁPV Plc. әуе компаниясының қызметкерлеріне "А" сериялы 40 316 акцияны сатты. 1998 жылы ÁPV Plc. компанияның 64,089% (4 929 954 акция), Alitalia Linee Aeree Italiane 30% (2 307 693 акция), Simest 5% (384 615 акция), жеке тұлғалар 0,333% (25 577 акция) және бірнеше жергілікті биліктер компанияның қалған бөлігіне ие болды. Малевте үлесі бар жергілікті биліктер Агард, Балатонлеле, Будапешт, Дебрецен, Будапешттің 5-ші және 18-ші аудандары болды. 2007 жылы ресейлік ағайындылар Александр және Борис Абрамовичтер Венгрия үкіметінің жекешелендіру бағдарламасы аясында AirBridge Zrt-тің 49% акциясын сатып алды. 2009 жылы Абрамович ағайындыларының AiRUnion альянсы банкротқа ұшырағаннан кейін, Внешэкономбанк Абрамовичке тиесілі үлесті өзіне алды. Венгрия үкіметі 2010 жылдың 26 ақпанында Малевтің меншік иесіндегі өзгерістер мен қаржылық қиындықтарға байланысты қайтадан мемлекеттік меншікке қайтарды. Үкімет әуе компаниясының 95%-ына ие болды, ал AirBridge Zrt-ге 5% тиесілі болды. AirBridge Zrt компаниясының 51% екі венгр азаматы Кальман Кисс пен Магдольна Кёльтеге тиесілі болды (бәлкім, номиналды иеленушілер), ал 49% Борис Абрамовичке тиесілі еді. 2010 жылғы 26 ақпанға дейін AirBridge Zrt Malév-тің 99,95%-ына, ал шағын акционерлер 0,05%-ына ие болды.

Баратын жерлері

MALÉV Hungarian Airlines Еуропа мен Таяу Шығыстағы елуге жуық бағытқа жоспарлы рейстер ұсынды; сонымен қатар чартерлік рейстер де орындалды. Африка, Шығыс Азия және Солтүстік Америкаға бағытталған рейстер тоқтатылған еді. 2007 жылдың қараша айының ортасында Будапешт-Торонто және Будапешт-Нью-Йорк JFK бағыттарындағы рейстер тоқтатылды. Ал 2008 жылдың 23 шілдесінде MALÉV Нью-Йорк және Торонто рейстерін жою туралы хабарлады; бұл рейстер 1990 жылдардың басынан бері жүзеге асырылып келген.

Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар

1954 жылғы 23 желтоқсанда MALÉV Lisunov Li 2P (HA LIF) Чехословакияның (қазіргі Чехия) Полна қаласының маңында мұз қатуына байланысты күштеп қонды. Қону кезінде сол жақ қону доңғалағы құлады; борттағы 33 адам аман қалды (бір адам жарақат алды), бірақ ұшақ жарамсыз деп жарияланды. Сол күні тағы бір Malév Li 2P (HA LII) Братронов, Чехословакияға (қазіргі Чехия) мұздану салдарынан құлап түсті; борттағы 19 адам аман қалды, бірақ ұшақ та жарамсыз деп жарияланды. 13 шілде 1956 жылы MALÉV 622 рейсі, Lisunov Li 2T (HA LIG) ұшағын Батыс Германияға алып кетуді талап еткен жеті адам қасып алды; ұшақ 20 жолаушысы мен экипажына ешқандай зиян келтірмей Ингольштадт әуе базасына қауіпсіз қонды. 13 қазан 1956 жылы MALÉV Lisunov Li 2P (HA LID) Szombathely әуежайынан ұшып шыққаннан кейін батысқа қарай ұшуды қалаған төрт қарулы адам ұрлады; борттағы 19 адамның бірі қаза тауып, екеуі жарақат алды. 1961 жылғы 6 тамызында MALÉV Douglas TS 62 (HA TSA) экипаждың абайсыздығы мен бақылауын жоғалтуынан Будапешттегі тұрғын үйлерге құлап, борттағы 27 адам мен жердегі тағы үш адам қаза тапты. 1962 жылғы 23 қарашада MALÉV Airlines 355 рейсі, Ilyushin Il 18V (HA MOD), Ле Бурже әуежайында апатқа ұшырады, себебі – істен шығу; борттағы 21 адам қаза тапты. 17 ақпан 1964 жылы MALÉV VEB 14P HA MAH Ferihegy әуежайындағы ангарда өртеніп кетті. 1969 жылғы 19 қарашада MALÉV Tupolev Tu 134 (HA LBA), Ататүрк әуежайына қонғанда ұшу-қону жолағынан шығып, қону доңғалағы құлады және навигаторды (алдыңғы бөлігінде) жарақаттады; басқа ешкім зардап шекпеді, бірақ ұшақ жарамсыз деп жарияланды. 28 тамыз 1971 жылы MALÉV Airlines 731 рейсі, Ilyushin Il 18V (HA MOC), Копенгаген әуежайына жақындағанда теңізге құлады, 32 адам қаза тапты; 2 адам аман қалды. Апат кезінде Il 18V ұшағын ұшқан және Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең табысты венгр ұшқышы Дезсө Сентдьёрдьи қаза тапқандардың арасында болды. 1971 жылғы 16 қыркүйекте MALÉV Airlines 110 рейсі, Tupolev Tu 134 HA LBD ұшағымен Киевтегі Борисполь халықаралық әуежайының жанында нашар ауа райында, екі рет сәтті қона алмағаннан кейін, генератордың істен шығуы экипаждың батареяға ауысуына себеп болды; борттағы 49 адам қаза тапты. 15 қаңтар 1975 жылы MALÉV 801 рейсі, Ilyushin Il 18V HA MOH, Шығыс Берлиннен Будапештке жеткізіліп жатқанда, ауа райының нашарлауы, көрінудің нашарлауы, экипаждың қарым-қатынасының нашарлауы және мүмкін кеңістіктегі бағдардан адасу салдарынан Ferihegy әуежайына жақындағанда апатқа ұшырап, тоғыз экипаж мүшесі қаза тапты. 1975 жылғы 30 қыркүйекте Будапешттен Бейрутке бағыт алған MALÉV Tupolev Tu 154 ұшағы Ливан жағалауына жақын жерде апатқа ұшырады. Малев 240 рейсін қараңыз. 21 қыркүйек 1977 жылы MALÉV Airlines 203 рейсі, Tupolev Tu 134 (HA LBC), Стамбулдан Будапештке Бухарестте тоқталып ұшып бара жатқанда, экипаж байқамаған төмен қуатпен ұшу кезінде жерге соқтығысты. Борттағы 53 адамның 29-ы қаза тапты. 29 наурыз 1989 жылы Чехословакиядан келген екі жасөспірім гранаталар мен мылтықтармен қаруланып, Прага Рузине әуежайында 640-шы рейсті ұрлап, 15 кепілмен Tupolev Tu 154B ұшағын Франкфурт әуежайына ұшырып, кейін басылып берді. 4 шілде 2000 жылы MALÉV 262 рейсі, чартерлік MALÉV Tu 154 HA LCR, Грекиядағы Салоники әуежайына құрсағына қонды. Экипаж қону доңғалағын түсіре алмады және ұшақ ұшу-қону жолағында сырғанады. Ұшақ толық қуатпен ұшып, қайтадан көтерілді. Экипаж қону доңғалағын түсіріп, қауіпсіз қонғанша айналып өтті. Ешкім зардап шекпеді, бірақ ұшақ жарамсыз деп жарияланды және қазір өртке қарсы жаттығулар үшін пайдаланылады. 13 ақпан 2009 жылы MALÉV 440 рейсі Будапешттен Солтүстік Македониядағы Скопье әуежайына шұғыл түрде қонды. 16:05 пилот Bombardier Dash 8 Q400 ұшағының оң қозғалтқышының соңғы жақындау кезінде істен шыққандығын хабарлады. Ұшқыш ұшақты қауіпсіз қондырды және 64 жолаушы зардап шекпеді. Скопье әуежайының бас директоры оқиғаны растады. 25 маусым 2011 жылы MALÉV Airlines 906 рейсі, Будапешттен Ираклион халықаралық әуежайына Boeing 737 800 HA LOC ұшағымен ұшу кезінде құйрығымен соқтығысты. 180 жолаушы мен 7 экипаж мүшесі зардап шекпеді, бірақ ұшаққа қатты зақым келді. Кейіннен оқиға ұшқыштың қателігіне байланысты болды деп есептелді.