Кіріспе

Адам денесінің суреттелген, түсіндірілген диаграммасы

"Жаралы адам" – еуропалық медициналық қолжазбаларда XIV және XV ғасырларда алғаш рет пайда болған хирургиялық диаграмма. Бұл сурет оқырманды түрлі жарақаттар мен ауруларға бағыттап, олардың емделу жолдарын мәтіннің жақын беттерінен табуға көмектесетін түсіндірмелі мазмұндама ретінде қызмет еткен. Сурет алғаш рет 1491 жылы басылған "Venetian Fasciculus medicinae" кітабында пайда болды, бұл Еуропадағы алғашқы медициналық жинақтардың бірі болуы мүмкін. Содан кейін ол XVII ғасырдың басына дейін көптеген кітаптарда кеңінен таралды. "Жаралы адам" кейіннен халық мәдениетінде танымал бейнеге айналды.

Сипаттама

"Жаралы адам" суреті соғыс, апат немесе ауру салдарынан адамның алған түрлі жарақаттарын көрсетеді: түрлі қарулардан келген кесіктер мен көгалдар, бөртпелер мен іріңді жаралар, тікендерден қалған сызаттар және улы жануарлардың шағуы. Суретте сонымен қатар, оның ерекше, мөлдір ішіндегі бірнеше мүшелердің схемалық анатомиялық сызбалары да бар. Ерте қолжазба нұсқаларында суреттің айналасында сандар мен сөздер тіркесіп, осы суретпен бірге келген емдеу туралы мәтінде белгілі бір пайдалы процедураны қайда табуға болатынын көрсетеді. Мысалы, қазір Лондондағы Велком кітапханасында сақталатын неміс тіліндегі "Жаралы адам" (MS 49) суретінде адамның санына өрмелеп келе жатқан бүркітке "Wo eine spynne gesticht, 20" ("Бүркіт шаққанда, 20") деп белгіленген, бұл оқырманды кітаптың 20-параграфына, тиісті емді табу үшін бағыттайды. Сол сияқты, суреттің сол жағынан тесіп, ішкі ағзаларына енген үлкен сүйектің бойында "So der gross viscus wund wirt, 14" ("Егер ірі ішек жарақаттанса, 14") деген жазу бар. 14-ші емге жүгінсек, оқырман мынаны табады: Егер ірі ішек, асқазан немесе ішек жарақаттанса, оны былай емдеуге болады: жіңішке жіппен тігіп, үстіне қызыл ұнтақ себіңіз. Осы ұнтақ барлық жараларға жақсы, ал ең жақсысы осылай жасалады. 9 бөлік қара шарапты, яғни ең қызыл шарапты, 1 лот гематитті, 1 лот мускат жаңғағы мен ақ ладанды, 3 лот арабика, 1 лот аждаһаның қаны (Драцена цинабари ағашының шырыны) және мумияны алыңыз. Бәрін бірге ұнтақтап, қажет болғанда сақтап қойыңыз. Дегенмен, осы жарақаттарға қарамастан, "Жаралы адам" әлі де тірідей тұрған күйде бейнеленген. Бұл суреттің қорқыныш тудырмау үшін жасалғанын көрсетеді: оның орнына ол өзімен бірге келген мәтіндердегі емдеу және медициналық емдеу әдістерін түсіндіріп, мақтан тұтады.