Кіріспе
Royal Jordanian Airlines (; транслитерацияланған: Al Malakiyyah al 'Urduniyyah), бұрын Alia Royal Jordanian Airlines деп аталатын, Иорданияның туын алып жүретін авиакомпаниясы, бас кеңсесі ел астанасы Амманда орналасқан. Авиакомпания Queen Alia International Airport негізгі базасынан төрт континентке халықаралық жоспарлы рейстерді жүзеге асырады, аптасына 500-ден астам рейстің және күніне кемінде 110 ұшыстың орындалуын қамтамасыз етеді. 2007 жылы Oneworld әуежай альянсына қосылды.
Royal Jordanian Airlines (; transliterated: Al Malakiyyah al 'Urduniyyah), formerly known as Alia Royal Jordanian Airlines, is the flag carrier of Jordan with its head office in the capital, Amman. The airline operates scheduled international services over four continents from its main base at Queen Alia International Airport, with over 500 flights per week and at least 110 daily departures. It joined the Oneworld airline alliance in 2007.
1960 жылдан 1990 жылға дейін
Авиакомпания 1963 жылдың 9 желтоқсанында құрылып, король Хусейннің 1963 жылдың 15 желтоқсанындағы жарлығымен жұмысын бастады. Ол король Хусейннің үлкен баласы, Иорданияның ханшайымы Алия бинт Аль Хусейннің (1956 жылдың 13 ақпанында туған) құрметіне «Алия» (немесе «Алия») деп аталды. Әуе компаниясының корольдың үшінші әйелі, король Әлияның есімімен аталуы – кең тараған жаңылыс пікір, себебі король Хусейн 1972 жылға дейін оған үйленбеген. Авиакомпания жеке акционерлердің капиталымен құрылды, бірақ кейін Иордания үкіметі компанияны өз бақылауына алды. «Алия» (Royal Jordanian Airline) екі «Handley Page Dart Herald» және Аманнан Кувейт қаласына, Бейрутке және Қайырға рейстер жасаған «Douglas DC 7» ұшағымен жұмысын бастады. 1964 жылы тағы бір «DC 7» қосылып, Джиддаға рейстер басталды. 1965 жылы «Алия» Еуропадағы алғашқы бағыты – Римге рейстер жасады. 1967 жылғы Алты күндік соғыс кезінде израильдік әуе шабуылы салдарынан «DC 7» ұшақтары жойылған кезде авиакомпанияның дамуына қауіп төнді. Олардың орнына екі «Fokker F27 Friendship» авиалайнері келді. 1968 жылы авиакомпания «Sud Aviation Caravelle» ұшағын пайдалануға кірісіп, Никосия, Бенгази, Дахран және Доха қалаларына бағыттар желісін кеңейтті. 1969 жылы Мюнхен, Стамбул және Тегеран қалаларына рейстер қосылды. 1970 жылы «Алия» «F27» ұшақтарын тоқтатып, «Boeing 707» ұшақтарын тапсырыс берді. Желіге Франкфурт пен Абу-Даби қосылды. «707» ұшақтары 1971 жылы жеткізілді. Сол жылы Мадрид, Копенгаген және Карачи қалаларына рейстер басталды. Онжылдықтың қалған бөлігінде «Boeing 720», «Boeing 727» және «Boeing 747» ұшақтары паркіне қосылды. Аман әуежайында тамақтандыру бөлімі мен салықсыз сауда дүкендері ашылды. Бахрейн, Дубай, Маскат, Рабат, Женева, Амстердам, Бағдад, Бангкок, Вена, Дамаск, Нью-Йорк, Хьюстон және Рас-әл-Хайма сияқты бағыттарға рейстер қосылды. 1979 жылы «Алия» Араб әуе компанияларының техникалық консорциумының (AATC) құрылтайшы мүшесі болды. 1980 жылдары Тунис пен Триполи бағыттар желісіне қосылды, сондай-ақ «Алияның» IBM компьютерлік орталығы ашылды. «Lockheed L 1011 Tristars», «Airbus A310» және «Airbus A320» ұшақтары паркіне қосылды. 1986 жылдың желтоқсанында ханшайым Алия ажырасуға жақын болған кезде авиакомпания өзінің атын «Royal Jordanian Airlines» деп өзгертті. Осы онжылдықта авиакомпанияның бірінші әйел пилоты олардың бір ұшағын басқарды. Белград, Чикаго, Лос-Анджелес, Майами, Бухарест, Сингапур, Эр-Рияд, Куала-Лумпур (MAS компаниясымен бірлесіп), Сана, Мәскеу қалаларына рейстер басталды. Монреаль, Дели, Калькутта және Анкара қалалары да бағыттар желісіне енді. Осы онжылдықта «Gabriel Automated Ticket System» (GATS) жүйесі енгізілді. 1990 жылдары одан әрі кеңейтілді. «Royal Jordanian» және тағы тоғыз араб авиакомпаниясы «Galileo CRS» жүйесіне тіркелді. «IMCS» техникалық қызмет көрсету және инженерлік жүйесі қосылды, Иордания астанасының 7-ші округінде жаңа Амман қалалық әуе терминалы ашылды, сондай-ақ Рафахқа рейстер басталды, бірақ кейін тоқтатылды. Торонто, Коломбо, Джакарта, Берлин, Мумбай, Милан және Тель-Авив қалалары бағыттар желісіне қосылды. 1997 жылдың қарашасында «Royal Jordanian» АҚШ-тың «Trans World Airlines» компаниясымен кодты бөлісу келісіміне қол қойып, Нью-Йорктегі Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайындағы «TWA Flight Center» (Терминал 5) терминалына операцияларын көшірді.
2000 ж. және одан кейінгі жылдар мен жекешелендіру
2000 жылы АҚШ Федералдық авиация басқармасы (FAA) әуе компанияның техникалық қызмет және инженерлік бөлімінің лицензиясын жаңартты. Duty free дүкені жекешелендіруге жататын қызметтердің бірі болды. Үкіметке толығымен тиесілі RJI холдинг компаниясы 2001 жылдың ақпан айында барлық әуе компаниялары мен оларға байланысты инвестицияларды иеленетін акционерлік қоғам ретінде құрылды. 2001 жылдың 5 ақпанында әуе компаниясының атауы Alia – The Royal Jordanian Airlines Company болып өзгертілді, бірақ саяхатшылар бұл атаудың орнына Royal Jordanian дегенді жиі қолданады. Ту тасымалдаушының еншілес компаниясы Royal Wings Airbus A320-212 ұшағымен Египетке, Кипрге және Израильге жоспарлы және чартерлік рейстер орындады. 2006 жылдың 20 желтоқсанында Royal Jordanian екі Airbus A321 ұшағын екі жаңа ұшаққа алмастыратынын және 2008 жылдың басында пайдалануға төрт жаңа Airbus A319 ұшағын тапсыратынын хабарлады. 2007 жылдың сәуір айында Royal Jordanian Oneworld альянсына қосылды, осылайша мұндай жаһандық альянс жүйесіне қосылған алғашқы араб әуе компаниясы атанды. Келесі айда әуе компания 2010 жылы пайдалануға кіретін Boeing 787 Dreamliner ұшақтарының 10 данасына тапсырыс бергенін мәлімдеді. Бұл Royal Jordanian компаниясының Boeing компаниясына жасаған алғашқы тапсырысы. 1997 жылы маршрут тоқтатылғаннан кейін Монреаль желісіне 2007 жылдың 25 мамырында қайта қосылды. Сондай-ақ мамыр айында Royal Jordanian Иорданиядағы Өлі теңізде өткен Дүниежүзілік экономикалық форумын демеушілік етті. 2007 жылдың 11 шілдесінде Royal Jordanian Аман мен Нью-Йорк арасында үздіксіз рейстерді 30 жылдан бері жүзеге асырып келе жатқанын атап өтті, бұл АҚШ-қа бағытталған ең ұзақ қызмет көрсететін араб әуе компаниясы. RJ 2007 жылдың 16 шілдесінде өткен Airline Strategy Awards марапатында технология саласындағы «Авиакомпания стратегиясы» сыйлығын жеңіп алды. 23 шілдеде RJ жүк рейстерін бастады, ал Дамаск Аманнан Боинг 737 ұшағымен қызмет көрсететін алғашқы бағыт болды. Royal Jordanian 28 шілдеде Будапештке Embraer 195 ұшағымен алғашқы рейсін орындады. Қазан айында RJ бастапқы тапсырысынан екі Embraer 195 ұшағын екі Embraer 175 ұшағына ауыстыратынын хабарлады. Royal Jordanian Акабадағы Король Хусейн халықаралық әуежайында жаңа зал ашты. RJ әуе компаниясы жолаушыларына OnAir ұшақтағы интернет және ұялы телефон қызметтерін, соның ішінде электрондық пошта, SMS және дауыстық қоңырауларды ұсынатын Таяу Шығыстағы алғашқы әуе компаниясы болады. Royal Jordanian үш Airbus A310 ұшағын 10 миллионнан астам иордандық динарға (JOD) жаңартты. Royal Jordanian 2007 жылдың соңында жекешелендірілді, нәтижесінде оның активтерінің 71% сатылды. Компанияның нарықтық капитализациясы 260 миллион JOD құрайды, ал акциялар саудасы 2007 жылдың 17 желтоқсанында басталды. 2007 жылдың 24 желтоқсанында Royal Jordanian Бакуді 2008 жылға арналған жаңа бағыттардың бірі ретінде бекітті. Алайда 2008 жылдың басында RJ басшылары отын бағасының жоғары деңгейі мен жаңа нарықтың тәуекелді екенін айтып, жаңа бағыттан бас тартты. Royal Jordanian 2009 жылдың соңында немесе 2010 жылдың басында Амман-Баку бағытын ашуды жоспарлап отыр. 2008 жылдың 22 қаңтарында RJ Гонконгқа Бангкок арқылы аптасына үш рет қыста және аптасына бес рет жазда рейстер орындады, бұл әуе компаниясының Қытайға алғашқы бағыты болды. Airbus A319 2008 жылдың 13 наурызында пайдалануға берілді, бұл RJ Airbus A320 отбасының үш ұшағын пайдаланатын Таяу Шығыстағы алғашқы әуе компаниясы болды. 2008 жылдың 17 тамызында Royal Jordanian Киевке жаңа бағыт ашты, бұл бағытта аптасына екі рет Embraer 195 ұшақтарымен рейстер орындалды. 2008 жылдың 24 тамызында Royal Jordanian Queen Alia International Airport Amman әуежайында «Петра» және «Джераш» залдарын алмастыра отырып, жаңа зал ашты. Жаңа зал Оңтүстік терминалының екінші қабатында орналасқан және 340-тан астам жолаушыны қабылдай алатын Таяу Шығыстағы екінші ірі әуежай залы болып табылады. 2008 жылдың шілдесінде әуе компаниясы жолаушылар санының 18%-ға өскенін тіркеді. Авиакомпания 278 мың жолаушыны тасымалдағандықтан, орындық факторы сол айда 5%-ға өсіп, 81%-ға жетті. Royal Jordanian-нің Oneworld авиакомпаниясы альянсына берген уәдесі аясында 2009 жылдың 3 ақпанында альянстың 10 жылдығын атап өту кезінде RJ өзінің жаңа A319 ұшағын (март айының соңында жеткізілуі тиіс) Oneworld атауы мен логотипіне негізделетін арнайы схемамен бояуды жоспарлап отыр. Бұл Royal Jordanian-ның алғашқы арнайы түстер схемасы. Royal Jordanian 2009 жылдың 1 сәуірінде Брюссельге рейстерді қайта бастады, ол әуе компаниясы бағытты тоқтатқаннан кейін алты жыл өткен соң, Аманнан аптасына екі рет ұшуды жалғастырды, ал 2009 жылы әуе компаниясы аптасына тағы екі рейсті қосуды жоспарлап отыр. 2010 жылдың 28 наурызында Royal Jordanian Сауд Арабиясының Мадина-Мунаввара қаласына тұрақты тікелей рейстерді ашты, аптасына төрт рет рейстер орындалды. 23 наурызда Royal Jordanian екі A330-200 және бір Embraer 175 ұшағына тапсырыс бергенін растады. Royal Jordanian 2010 жылдың 2 маусымында Малайзияның Куала-Лумпур қаласына рейстерді қайта бастады, бұл бағыт 2004 жылы тоқтатылған еді. Бұл бағытта жаңа Airbus A330-200 ұшағы пайдаланылды, кейіннен Boeing 787 Dreamliner ұшағына ауыстырылды. 2011 жылдың мамырында Royal Jordanian Airbus A310 ұшақтарын 2011 жылдың желтоқсаны мен 2012 жылдың қаңтарында қызметтен шығаратынын хабарлады. Royal Jordanian Лондонға (Heathrow Terminal 3) үздіксіз рейстер үшін Airbus A330 және Airbus A321 ұшақтарын пайдаланады. 2014 жылдың маусымында Royal Jordanian Ирактың солтүстігіндегі Мосул қаласына рейстерді тоқтатқанын хабарлады, себебі әуежайды Ислам мемлекеті басып алды. Royal Jordanian-ның алғашқы Boeing 787 Dreamliner ұшағы (267 орын, екі класс конфигурациясы) 2014 жылдың қыркүйегінде пайдалануға берілді, бастапқыда Амманды Сауд Арабиясының Джидда қаласымен байланыстырды. 787 Dreamliner Royal Jordanian-ның 707 және 747 ұшақтарынан бері Boeing компаниясынан алған алғашқы ұшағы және қызмет мерзімі аяқталған Airbus A340-200 ұшақтарын алмастырды. Dreamliner ұшақтары Royal Jordanian-ның Шығыс Азия бағыттарында, Лондонға және Солтүстік Америкаға пайдаланылады. 2017 жылдың мамырында Royal Jordanian Air Berlin, Fiji Airways, Jazeera Airways, Virgin Australia және Thomas Cook компанияларының бұрынғы бас директоры Стефан Пихлерді жаңа президент және бас директор етіп тағайындады. Пихлер 2017 жылдың соңына қарай Royal Jordanian-ды қайта жаңғырту жоспарын жасады, нәтижесінде компанияның кірістілігі арта түсті. Осыған байланысты әуе компания 8-ші Dreamliner ұшағына жасаған тапсырысын रद्द етті және сондай-ақ ұқсас себептермен A330F ұшағын жүк паркінен шығарды. Бас директор Royal Jordanian стратегиясы бір типті тар корпусты ұшақтар паркіне қадам басқанын, бірақ бұл Airbus, Boeing, Bombardier немесе Embraer болатынын нақты айтпады. 2020 жылдың қыркүйегінде Пихлер өкілдігінен кетті, оның орнына төраға Саид Самих Дарваза басшылыққа келді. Ғимаратты Нильс Торп жобалаған. Жаңа ғимарат 2011 жылдың соңында аяқталды, ал RJ қызметкерлері 2012 жылдың 3 қаңтарында ғимаратта жұмысын бастады. 1960 жылдары Алия кеңсесі Амман қаласындағы Манго ғимаратында орналасқан еді.
Жұмыспен қамту
Royal Jordanian компаниясы Аммандағы бас кеңсесіндегі экипаждарды даярлау орталығына үлкен инвестиция жасады. 2015 жылғы соңғы жылдық есепке сәйкес, Royal Jordanian компаниясында 4,394 адам жұмыс істеген.
Жарыстық
Royal Jordanian 2002 жылдың соңында жаңа стратегияны іске қоса бастады, осы арқылы әуе компаниясы көрші елдерге көбірек рейстер жасауға баса назар аударды. Таяу Шығыстың "аймақтық әуе тасымалдаушысы" ретінде бекіну мақсатында, ол Мысырдағы Александриядан Сириядағы Алеппоға дейінгі сияқты шағын бағыттарды қоса бастады, мұндай бағыттарға ірі әуе компаниялары, мысалы Emirates, Royal Jordanian-нің аймақтық ұшақтарына қарағанда үлкен ұшақтарымен қызмет көрсетпейтін еді. 2008 жылдың соңына қарай бұл жоспар әуе компаниясы үшін табысты болды, оның басты бәсекелестері Middle East Airlines және Egypt Air болды. 2008 жылдан бері Royal Jordanian Таяу Шығыста бәсекелестіктің күшеюімен бетпе-бет келді. Air Arabia, Jazeera Airways және flydubai сияқты көптеген жаңа бюджеттік әуе компанияларының пайда болуы Иордания әуе компаниясы үшін қиындықтар тудырды. Осы жаңа әуе компанияларының келуіне байланысты Royal Jordanian нарықтық үлесін сақтап қалу үшін борттағы және жердегі қызметтерін жақсартуға күш салды.
Ливреясы
1963 жылдан 1986 жылға дейін Royal Jordanian Airlines әуе компаниясының бастапқы бояуы ақ фюзеляжбен және қызыл және алтын түсті жолақтармен тұратын. 1986 жылдың желтоқсанында әуе компаниясы Alia Royal Jordanian Airlines атауын Royal Jordanian Airlines деп өзгертті, бұл Airbus A310 және Airbus A320 ұшақтарының келуімен бірге болды. Жаңа бояуы көмір сұр фюзеляжбен жасалған, ал қызыл және алтын түсті жолақтары бұрынғы нұсқасына ұқсас. Ұшақтың көмір сұр түсті құйрығында алтын тәж және қызыл ұшы бар.
Арнайы түстер схемалары
2009 жылға дейін Royal Jordanian әуе компаниясы ешқашан ерекше түс схемасына боялған ұшаққа ие болған емес. 2009 жылдың ақпан айында Oneworld әуе альянсының 10 жылдығын тойлау кезінде компания наурыз айының соңында жеткізілетін жаңа A319 ұшағын Oneworld атауы мен логотипі негізіндегі ерекше схемамен бояйтынын хабарлады. JY AYP тіркелген ұшақтың корпусы ақ түске боялған, ал құйрық қанаты мен қозғалтқыштары Royal Jordanian компаниясының стандартты түстерінде. Ұшақтың алдыңғы бөлігінде ірі әріптермен "Oneworld мүшесі" деген жазу орналасқан, ал одан кейін "Royal Jordanian" деген атау жазылған. 2021 жылдың қазан айында Royal Jordanian JY BAH тіркелген Boeing 787 Dreamliner ұшағының бірінде "Discover Petra" ерекше бояуын таныстырды. Бір ай өткен соң, 2021 жылдың қараша айында, әуе компания өзінің ретро "Алия" бояуындағы Airbus A321 JY AYV ұшағын көрсетті. Ұшақтың жаңа бояумен жасаған алғашқы рейсі Лондон Хитроу әуежайына бағытталды.
Қамтамасыз ету
Амманнан ұшатын рейстерде тамақ пен сусынды Dnata компаниясы ұсынады. Кем дегенде үш сағатқа созылатын рейстерде ыстық тамақ беріледі. Егер рейс бір сағаттан кем болса, борт серіктері ұшу барысында немесе ұшу алдында тағамдар мен сусындармен қамтамасыз етеді. Бұл рейсдерге Амманнан Тель-Авив, Каир, Бағдад, Бейрут және Акаба қалаларына жасалатын рейстер кіреді.
Ұшу кезіндегі ойын-сауық
"Royal Jordanian" әуе компаниясының борттағы ойын-сауық жүйесі "Sky Cinema" деп аталады. Экономикалық сыныпта Airbus және Boeing ұшақтарындағы барлық жолаушыларға жеке телевизорлар (PTV) ұсынылады, бұл жүйе сұраныс бойынша аудио және бейне жүйесі (AVOD) болып табылады. Жүйе жолаушыларға фильмдер, телешоулар, аудио және ойындар таңдауын ұсынады. Crown Class-та жолаушыларға AVOD ұсынылады, оның ішінде Airbus және Boeing ұшақтарындағы фильмдердің, телешоулардың, аудио және ойындардың кең кітапханасы бар. Портативті ойын-сауық құрылғылары (IMS) тек Embraer ұшақтарымен ұшатын Crown Class жолаушылары үшін қолжетімді. IMS қызметі барлық халықаралық рейстерде ұсынылады. IMS кітапханасында фильмдер, қысқаметражды фильмдер, аудио кітапхана және ойындар бар. Барлық сыныптардағы барлық рейстерде интерактивті ойындар қолжетімді, сондай-ақ барлық рейстерде CNN жаңалықтары көрсетіледі. Өте қысқа рейстерде (Аммандан Тель-Авивке, Бейрутке немесе Дамаскқа) AVOD жүйесі қосылады, бірақ тек ойындар, CNN News, "Flight Show" және комедия арнасы ғана ұсынылады. Бұл рейстер 45 минуттан кем болғандықтан, фильмдер мен телешоулар толық көрсетілмей қалуы мүмкін.
Отырғыштар
Боинг 787 ұшақтарындағы Crown Class орындықтары толық жазылатын төсектер. Dreamliner ұшақтарында орындықтар арасындағы қашықтық 83 дюйм, ал қысқа және орта қашықтықтағы ұшақтарда 46 дюймды құрайды. Экономикалық сыныпта Royal Jordanian компаниясы Embraer ұшақтарында 32 дюймдық, ал Airbus ұшақтарында 34 дюймдық орындық қашықтығын ұсынады. Royal Jordanian экономикалық сыныпының барлық орындықтарында аяқ тіреуіштер де қарастырылған.
Crown Class салондары
Crown Class жолаушылары әлем бойынша барлық лаунждарды, соның ішінде Oneworld мүше-әуекомпанияларының лаунждарды пайдалана алады. 2008 жылдан бастап Royal Jordanian екі лаунжға ие: біреуі Аман қаласындағы Королева Алия халықаралық әуежайында, екіншісі Акаба қаласындағы Король Хусейн халықаралық әуежайында. 2008 жылдың тамызында Royal Jordanian 340-тан астам жолаушыны қабылдай алатын жаңа лаунж ашты. Ол Оңтүстік терминалдағы екінші қабатта орналасқан және әуежайдағы бұрынғы Джераш және Петра лаунждарын алмастырады.
Жиі ұшу бағдарламасы
Royal Club – Royal Jordanian әуе компаниясының жиі ұшатын жолаушылар бағдарламасы. 1975 жылдың 3 тамызында ALIA Boeing 707 ұшағы Мароккода қонуға түсіп келе жатқанда тау тізбегіне шағылысып, борттағы 188 адамның барлығы қаза тапты. 1979 жылдың 14 наурызында ALIA Boeing 727 ұшағының 64 жолаушысының 45-і Катардағы Доха халықаралық әуежайына қонғанда желдің күрт өзгеруінен қаза тапты. 1985 жылдың 11 маусымында Фаваз Юнис және "Амал" қозғалысының төрт мүшесі 402-ші рейс, Boeing 727 ұшағын қасып алып, оны Бейрут пен Иордания арасында ұшыруға мәжбүр етті. 13 сағаттан кейін жолаушыларды босатқаннан соң, қасып алушылар ұшақты жарып жіберді. 1986 жылы әуе компаниясының атауы Royal Jordanian Airlines болып өзгергеннен бері, жалғыз қазааткерлік оқиға – 2000 жылдың 5 шілдесінде Амманнан Дамаскқа ұшып бара жатқан Royal Jordanian Airbus A320 ұшағында саяси пана іздеген қасып алушының борттағы қауіпсіздік қызметкерімен өлтірілуі болды.