Кіріспе

Сингапурдың жол төлемі жинау схемасы – Сингапурдағы жол қозғалысын басқару схемасы.

Электрондық жол бағасы (ERP) жүйесі – Сингапурда жол бағасын белгілеу арқылы жол қозғалысын басқаруға және сатып алу негізіндегі құқық беру жүйесін толықтыру мақсатында қолданысқа негізделген салық салу механизмін енгізу үшін қабылданған электрондық жол төлемі жинау схемасы. Ел бойынша барлығы 93 ERP порталы орналасқан, олар магистральдар мен орталық аймаққа қарайтын жолдар бойында орналасқан. 2023 жылдың ақпан айына дейін, 2020 жылы Сингапурда COVID-19 пандемиясы басталар алдында 77 ERP порталы жұмыс істеді. ERP 1998 жылдың 1 сәуірінде Жер көлігі басқармасы (LTA) тарапынан жүйенің жоғары жылдамдықтағы көліктермен сынақтан өтуінің сәтті нәтижесінен кейін, 1974 жылдың 11 тамызында алғаш рет енгізілген Сингапур аймақтық лицензиялау схемасын (ALS) алмастыру үшін іске қосылды. Жүйе ашық жол бойынша төлем қабылдайды; көліктер төлем жасау үшін тоқтамайды немесе жылдамдығын төмендетпейді. Сингапур – электрондық жол төлемі жинау жүйесін қолдануға алғашқы болып кіріскен қала. Оның тәжірибесі Лондонның Тығын ақысы төленетін аймағын (CCZ) және Стокгольмнің тығын салығын енгізуге басқа қалаларға үлгі болды. Жаңа жүйемен ERP схемасы қазіргі жүйеден өзгеше, көліктер ERP порталынан өтетін кезде белгілі бір сома төленетін орнына, қашықтыққа негізделген төлем саясатына көшеді. NCS Group және MHI Engine System компаниялары бірлесіп әзірлеген Борттағы құрылғы (OBU) кезең-кезеңмен орнатылады және орнату жұмыстары 2025 жылға дейін аяқталады. OBU барлық көліктер үшін 3 компоненттен тұрады, мотоциклдерден басқа, олар бір бөліктен тұрады. Үш бөліктен тұратын құрылғыға антенна, өңдеу блогы және сенсорлық дисплей кіреді. Антенна мен сенсорлық дисплей жүргізушінің көру қабілетіне кедері келтірмей, алдыңғы желкеннің төменгі оң жақ бұрышына бекітіледі, ал өңдеу блогы үш бөліктен тұратын құрылғыда жолаушы жағындағы еденнің оң жағында орналасқан. Көлік иелері сенсорлық дисплейді орнатпауға құқылы, бірақ OBU дыбысын реттей алмайды. OBU-ға енгізілетін болашақ төлем жүйесі, жол қозғалысының ағымдағы жағдайлары және жаңартулар сияқты басқа мүмкіндіктерге LTA ұсынған бағдарламалық құралдар жиынтығымен әзірленген смартфон қосымшалары арқылы қол жеткізуге болады. LTA қашықтыққа негізделген төлем саясатының жақын арада іске асырылмайтынын хабарлады, жаңа саясаттың күшке ену күні әзірге белгісіз. Қазіргі ERP тарифтері өзгеріссіз қалады, ал OBU физикалық ERP порталынан өтетін кезде IU сияқты жұмыс істей алады. Сингапурдың Жер көлігі басқармасы IBM компаниясымен бірлесіп 2006 жылдың желтоқсанынан 2007 жылдың сәуіріне дейін жол қозғалысын бағалау және болжау құралы (TrEPS) пилоттық жобасын жүргізді. Бұл құрал бірнеше дереккөздерден алынған жол қозғалысының тарихи деректері мен ағымдағы ақпаратты пайдаланып, бір сағатқа дейін тығындар деңгейін болжауға мүмкіндік береді. Қазіргі және болашақ жол қозғалысының жағдайын дәл бағалау арқасында бұл технология өзгермелі баға белгілеуді және жол қозғалысын жақсартуды қамтамасыз етеді, соның ішінде жүргізушілерді алдағы жағдайлар мен тарифтер туралы алдын ала хабардар етуді де қамтиды. Бұл жаңа жүйе LTA-ның қолданыстағы жол қозғалысын басқару жүйелерімен, мысалы, Green Link Determining System (GLIDE), TrafficScan, Expressway Monitoring Advisory System (EMAS), Junction Electronic Eyes (J Eyes) және Электрондық жол бағасы жүйесімен интеграцияланады. Пилоттық жобаның нәтижелері сәтті болды, жалпы болжамның дәлдігі 85 пайыздан жоғары болды. Сонымен қатар, дерек көлемі артқан кезде, ең қарбалас сағаттарда орташа дәлдік 10 минуттан 60 минутқа дейінгі болжамдарда 90 пайызға жақын немесе одан да жоғары деңгейге жетті. 2020 жылы Сингапурдағы COVID-19 пандемиясына жауап ретінде қабылданған шектеу шараларына байланысты ERP көбінесе тоқтатылды.

ERP 2.0

2010 жылы көлік министрі Раймонд Лим жаңа ERP жүйесі қарастырылып жатқанын және жаңа жүйеге арналған тендер кейін жарияланатынын мәлімдеді. Кейін тендер жарияланды және 2016 жылы NCS және MHI Engine System компанияларына 556 миллион сингапур долларына жүйе орнатуға келісімшарт берілді, бұл ST Electronics компаниясының 1,2 миллиард сингапур долларына берген ұсынысынан төмен болды. Жаңа ERP жүйесі 2020 жылдан бастап енгізілуі тиіс еді. Басқа көліктерге арналған OBU-дың бастапқы дизайны "үлкен, әдемі емес және тым көп орын алады" деп сынға ұшырады. 2020 жылы Сингапурда COVID-19 пандемиясының салдарынан жаңа OBU-ларды орнату 2021 жылдың екінші жартысына кейінге жылдырылды, ал жаңа ERP жүйесі 2023 жылдың ортасында іске қосылуы жоспарланған. 2021 жылдың қарашасында OBU-ларға қажетті микрочиптердің жаһандық тапшылығына байланысты енгізілуі 2023 жылдың екінші жартысына тағы кейінге жылдырылды. 2023 жылдың қазан айында LTA ERP жүйесін алмастыру мақсатында ERP 2.0 спутниктік навигация жүйесін жариялады. Барлық көліктерге 2025 жылдың соңына дейін жаңа борттық құрылғылар орнатылатыны күтілуде, бірақ жүйе басқа хабарлама берілгенге дейін іске қосылмайды. Барлық көліктерге жаңа OBU орнатылғаннан кейін, қолданыстағы ERP қақпалары алынып тасталады және ERP төлем алатын орындарды көрсететін жаңа визуалды белгілер немесе көрсеткіштер орнатылады.

Әсері

Сингапурдағы жол кептелісіне арналған төлемдердің ұзақ мерзімді әсерін зерттеуде "жол кептелісі жойылған жоқ – ол тек уақыт және орын бойынша ығыстырылды" және орташа сапар уақыты ұлғайды деп айтылған. Ал тағы бір есепте, ең көп жүрмелі уақытта жол қозғалысы шамамен 25 000 көлікке азайды, ал орташа жылдамдық шамамен 20%-ға өсті. ЕҚЖЖ (ERP) жұмыс істеген кезде шектеулі аймақтағы қозғалыс шамамен 13%-ға төмендеді, көлік саны 270 000-нан 235 000-ға дейін азайды. Автокөліктерді бірлесіп пайдалану және қоғамдық көліктің пайдалануы артқаны байқалды, сонымен қатар ең көп жүрмелі уақыттар біртіндеп азайды және ең аз жүрмелі уақыттарға тарады, бұл жол кеңістігін тиімді пайдалануды көрсетеді. Сонымен қатар, жылдар бойы қозғалыс көлемі артып бара жатқандықтан да, тас жолдар мен басты магистральдардағы орташа жылдамдық өзгеріссіз қалды. Кейбір жағдайларда, жолға ERP порталын орнату қозғалысты шеткі жолдарға ауыстыруы немесе жеке көлік пайдаланушыларын қоғамдық көлікке көшіруі мүмкін. Мысалы, ERP порталдары артериялық жолдардағы қозғалысты айтарлықтай арттырды делінеді. Осыған жауап ретінде, 2013 жылдың 29 желтоқсанында Марина жағалаулық экспресс-жолының ашылуымен Шығыс жағалау саябағындағы кептеліс азайтылды. Қозғалыстың өсуі LTA-ны Сингапурдың "жеңіл көлік қоғамы" жоспарының бөлігі ретінде, МРТ (MRT) желілерін салу және автобус қызметтерін көбейту арқылы, көбірек сингапурлықтарды қоғамдық көлікке көшуге шақыруға итермеледі. 2017 жылдың 21 қазанында Downtown МРТ желісінің толық аяқталуы Pan Island Expressway-ді толықтырады. Томсон-Шығыс жағалау МРТ желісі де Seletar экспресс-жолы мен Шығыс жағалау экспресс-жолына қатар жүреді.

Басқа да астаналық аймақтарда қолдану

Онтариода (Канада) 407-ші тас жолында жол ақысын электрондық түрде жинау үшін электрондық жол ақысы жүйесі қолданылады. Бұл жүйе көліктің тіркеу нөмірін фотоға түсіріп, көлік иесінен ақыны алу арқылы жұмыс істейді. ERP жүйесі Еуропа мен АҚШ-тағы, әсіресе басқа да ірі қалалардағы көлік жоспарлаушылар мен менеджерлерінің назарын аударды. Мысалы, Лондонның кептеліс ақысы 2003 жылдың 17 ақпанында енгізілді, оған дейін Лондон шенеуніктері ERP жүйесін зерттеу үшін Сингапурге сапар шеккен және оны Лондон жүйесі үшін үлгі ретінде пайдаланған. 2007 жылы Лондонның ақы төленетін аймағы кеңейтілді. Стокгольмдегі кептеліс салығы – бұл Швецияның Стокгольм қаласының орталық бөлігіне кіретін және шығатын көптеген көліктерге салынатын салық түріндегі кептеліс бағасы жүйесі. 2006 жылдың 3 қаңтары мен 31 шілдесі аралығында жеті айлық сынақтан өткеннен кейін, кептеліс салығы 2007 жылдың 1 тамызында тұрақты түрде қолданысқа енгізілді. 2007 жылы Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Дубайда осыған ұқсас принциптер бойынша жұмыс істейтін «Салик» деп аталатын дәліздік кептеліс баға белгілеу схемасы енгізілді. 2008 жылдың қаңтар айында Милан бір жылдық сынақ ретінде «Экопас» деп аталатын жол жүрісі ақысын енгізді, ол жоғары эмиссия стандарты бар көліктер мен кейбір балама майды қолданатын көліктерге қолданбады. 2012 жылы бұл салық «C аймағы» жүйесімен алмастырылды, ол апта ішінде қала орталығына кіретін көліктердің барлығынан ақы алады. 2019 жылдың басында Индонезияның астанасы Джакартадағы таңдалған жолдарда осыған ұқсас жүйе іске қосылуы күтілуде.

Төлем тәсілдері

Төлем қабылдауРұқсат етілген көздерЕскертпелер1-ші буын IU2-ші буын IUOBUАвтопасс картасыWoodlands және Tuas бақылау бекеттеріТек Сингапурда тіркелмеген көліктер үшінCBT EZ Link және жеңілдік карталарыКассаларCEPAS платформасы. Барлық көліктер OBU-ға ауысқанда және барлық карталар төмендегідей SimplyGo платформасына ауысқанда (SimplyGo EZ Link және жеңілдік карталары бойынша) тоқтатылады. SimplyGo EZ Link және жеңілдік карталарыКассаларEZ Link x Touch n' Go картасыКассаларCEPAS платформасы. Барлық көліктер OBU-ға ауысқанда және барлық карталар SimplyGo платформасына ауысқанда тоқтатылады. EZ Link MotoringКассаларCEPAS платформасы. Барлық көліктер OBU-ға ауысқанда және барлық карталар SimplyGo платформасына ауысқанда тоқтатылады. NETS MotoringКассалар, қолайлы дүкендер (7 11, Cheers, Buzz), әуежайлар және паром терминалдарыNETS Контактісіз қолма-қол ақша карталарыКассалар, қолайлы дүкендер (7 11, Cheers, Buzz), әуежайлар және паром терминалдарыNETS Алдын ала төлем карталарыКассалар, қолайлы дүкендер (7 11, Cheers, Buzz), әуежайлар және паром терминалдарыNETS FlashPayКассалар, қолайлы дүкендер (7 11, Cheers, Buzz), әуежайлар және паром терминалдарыCEPAS платформасы. Барлық көліктер OBU-ға ауысқанда және барлық карталар SimplyGo платформасына жоғарыда көрсетілгендей (NETS Алдын ала төлем карталары бойынша) ауысқанда тоқтатылады. MastercardБанктерVisaБанктерNETS TapБанктерNETS CashCard (1-ші буын)Қол жетімсіз, ескіргенAmerican ExpressБанктер