Кіріспе
Хирургиялық операциялар алдында теріге уқаланатын антисептикалық ерітінді. Йодтың спирттік ерітіндісі, йодты настойка немесе әлсіз йод ерітіндісі антисептик болып табылады. Ол әдетте 2-3% элементар йодты, калий йодиді немесе натрий йодиді этанол мен су қоспасында ерітілген күйде қамтиды. Спирттік ерітінділер спирттің болуымен ерекшеленеді. Итальяндық хирург Антонио Гроссих 1908 жылдан бастап операцияға дейінгі теріні дайындауда оны қолданды. Ұлыбританияда теріні стерилизациялауға арналған йод ерітіндісін Лионель Стреттон жасады. 1909 жылы "Британ медициналық журналы" оның Киддерминстер ауруханасындағы жұмысының толық мәліметтерін жариялады. Стреттон Гроссих қолданған ерітіндіге қарағанда әлдеқайда әлсіз ерітінді қолданды. Ол 1915 жылы Гроссих Liquor Iodi Fortis сияқты сұйықтықты қолданғанын және оның, Стреттонның, бүкіл әлемде қолданысқа енген Йод BP науасын қолдана отырып, осы әдісті енгізгенін мәлімдеді.
Tincture of iodine, iodine tincture, or weak iodine solution is an antiseptic. It is usually 2 to 3% elemental iodine, along with potassium iodide or sodium iodide, dissolved in a mixture of ethanol and water. Tincture solutions are characterized by the presence of alcohol. It was used from 1908 in pre operative skin preparation by Italian surgeon Antonio Grossich. In the United Kingdom, the development of an iodine solution for skin sterilisation was pioneered by Lionel Stretton. The British Medical Journal published the detail of his work at Kidderminster Infirmary in 1909. Stretton used a much weaker solution than that used by Grossich. He claimed in 1915 that Grossich had been using a liquid akin to Liquor Iodi Fortis, and that it was he, Stretton, who had introduced the method using Tincture of Iodine BP which came to be used across the world.
USP формулалары
USP Йодты настойка АҚШ Ұлттық формуласында (NF) әр 100 мл-де 1,8-ден 2,2 граммға дейін элементтік йод және 2,1-ден 2,6 граммға дейін натрий йодиді бар деп анықталады. Алкогольдің мөлшері 50 мл, ал қалғаны тазартылған су. Бұл «2% еркін йод» ерітіндісінде 0,08 моль/л I2 бар, бұл 0,05 мл тамшысына шамамен 1 мг еркін йод береді. «2% еркін йод» сипаттамасы натрий/калий йодиді емес, элементтік йодтың мөлшеріне негізделген. USP күшті йодты настойка NF-да әр 100 мл-де 6,8-ден 7,5 граммға дейін йод және 4,7-ден 5,5 граммға дейін калий йодиді бар деп анықталады. Тазартылған су 50 мл, ал қалғаны спирт. Бұл 7%-дық настойка ерітіндісі USP 2%-дық настойкаға қарағанда шамамен 3,5 есе концентрленген. Люголь йодындағыдай, иодтың ерітіндідегі рөлі – элементтік йодтың ерігіштігін арттыру, оны ерігіш трийодид анионы I3−-ке айналдыру. Дегенмен, иодтың этанолдағы ерігіштігі орташа болғандықтан, бұл еріткіш оған тікелей көмектеседі. Ал Луголь йодында спирт жоқ, және калий йодидінің массасы элементтік йодтың массасынан екі есе көп. Йодты настойкадағы спирт мөлшерін Alcock, Roscoe – Schorlemmer және Thurston – Thurston әдістерімен анықтауға болады.
Қолданылуы
Екеуінде де элементтік йод бар, ол суды дезинфекциялау үшін қажетті мөлшерден артық мөлшерде жұтылғанда орташа уытты болады, сондықтан йодтың спирттік ерітіндісі «тек сыртқы қолдануға арналған» деп белгіленіп сатылады және негізінен дезинфекциялау үшін қолданылады. Йодтың спирттік ерітіндісі жиі төтенше жағдайларға арналған аман қалу жиынтықтарында кездеседі, жараларды дезинфекциялау және ішуге арналған судың бетін тазарту үшін қолданылады. Алкогольдік ерітінді бұл мақсатқа қажет болмаған жағдайда, спиртсіз Люголь йоды, иодтың калий йодиді ерітіндісіндегі сулы ерітіндісі немесе повидон йоды (Wokadine, Betadine саудалық атаулары), PVPI ерітіндісі қолданылуы мүмкін. Шамалы мөлшерде күдікті ішу суына дезинфекциялау үшін қосуға болады (әдетте литрге 5 мг бос йод немесе 2% спирттік ерітіндінің 5 тамшысы). Бұл ем бактериялар мен вирустарға қарсы тиімді болғанымен, Cryptosporidium және Giardia сияқты протозоалық паразиттерден қорғамайды. Йод ерітіндісі жемістер мен көкөністердің бетіндегі бактериялар мен вирустарды жою үшін қолданылады. Дезинфекциялау үшін орташа концентрация 1 минут ішінде 25 ppm йодофор құрайды. Дегенмен, тиімділігі ерітіндінің жарықтарға енуіне және кірдің бастапқыда тиімді түрде кетірілуіне байланысты. Протозоалық паразиттердің жұмыртқалары өлтірілмейді, сондай-ақ бактериялық споралардың да өлтірілуі күмәнді. Йод ерітіндісімен нәжіспен ластанған салаттарды, көкөністерді немесе жемістерді дезинфекциялауға болмайды. Йодтың спирттік ерітіндісі тамақтануға қажетті йодтың ұсынылмайтын көзі болып табылады. Тамақтануға қажетті йодты аз улы йодид (SSKI қараңыз) немесе йодат тұздары түрінде беру жақсы, оларды организм қалқанша безі гормонына оңай айналдыра алады. Дегенмен, суды дезинфекциялау үшін қолданылатын йодтың спирттік ерітіндісіндегі йодид жеткілікті мөлшерде тамақтануға қажетті йодты қамтамасыз етеді, шамамен литрге немесе квартқа ұсынылған тәуліктік дозадан 30 есе немесе одан да көп. Спирттік ерітіндіні немесе Люголь йодын теріге жағу йодтың белгілі бір бөлігінің сіңуіне және биологиялық қолжетімділігіне әкеледі. Бұл әдіс қалқанша безін йодпен қанықтыруға, ядролық апат жағдайында радиоактивті йод-131-дің шамадан тыс сіңуін болдырмауға қолданылуы мүмкін.