Кіріспе

Ішек пен нәжісті босаңсытатын заттар.

Лаксативтер, тазалағыштар немесе апериенттер – нәжісті жұмсартатын және ішек қозғалысын жеңілдететін заттар. Олар іш қатуды емдеу және алдын алу үшін қолданылады. Лаксативтердің әсер ету механизмі мен қосалқы әсерлері әртүрлі болады. Кейбір стимуляторлық, майлағыш және тұзды лаксативтер ректальді және ішек тексерулері үшін ішекті тазалауға қолданылады, ал кейбір жағдайларда клизмалармен бірге тағайындалуы мүмкін. Лаксативтердің тым көп мөлшерде қолданылуы диареяға алып келуі мүмкін. Кейбір лаксативтер бірнеше белсенді компоненттерді қамтиды және оларды ауыз жолымен немесе ректальді түрде қолдануға болады.

Хлорлы каналдарды белсендіретуші

Любипростон созылмалы идиопатиялық іш қату және тітіркенішті ішек синдромын басқаруда қолданылады. Ол ішектердің хлоридке бай сұйық секрециясын тудырады, нәжісті жұмсартады, ішек қозғалысын күшейтеді және табиғи ішек талқымын ынталандырады.

Тиімділігі

Ересектерде рандомизацияланған бақылаулы сынақ нәтижесінде, күніне бір рет 17 грамм PEG (MiraLax немесе GlycoLax) тәулігіне екі рет 6 мг тегасеродтан артық тиімділігі анықталды. Рандомизацияланған бақылаулы сынақ кезінде екі пакет (26 г) PEG, екі пакет (20 г) лактолозаға қарағанда жақсарту деңгейі жоғары болды. Рандомизацияланған, бақыланатын зерттеуде PEG-тің күніне 17 грам дозасы алты ай бойы тиімді және қауіпсіз деп танылды. Тағы бір бақыланатын сынақ сорбитол мен лактолоза арасында ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетті. Балалар үшін PEG лактолозадан тиімдірек деп есептелді.

Емірткілерді теріс пайдалану

Лаксативтерді шамадан артық пайдаланудың аса маңызды емес жағымсыз әсерлеріне дегидратация (бұл дікілдеуге, әлсіздікке, есінен тануға, көрудің нашарлауына, бүйрек зақымдануына) алып келеді, сондай-ақ төмен қан қысымы, жүрек соғудың жиілеуі, орнынан тұрғанда бас айналу және есінен тану; бүйрек жеткіліксіздігі, жасалма диарея және басқа да проблемалар жатады. Ішекке жұмыс істеуі үшін көбірек лаксативтер қажет болады, бұл ішектің жалқау болуына, инфекцияларға, тітіркенішті ішек синдромына және бауырдың зақымдануына әкелуі мүмкін. Анорексия нервоза және булимия нервоза сияқты тамақтану тәртібі бұзылған кейбір пациенттер салмақ жоғалту үшін лаксативтерді дұрыс емес пайдаланады, бірақ лаксативтер үлкен ішек арқылы нәжістің жылдам өтуіне көмектеседі, бұл кішкентай ішектегі қоректік заттардың сіңірілуі аяқталғаннан кейін болады. Сондықтан, лаксативтерді шамадан артық пайдалану туралы зерттеулер дене салмағына әсері энергия (калория) жоғалтудан гөрі, негізінен дене суының уақытша жоғалуын көрсетеді.

Суықтырғыш ішек

Дәрігерлер стимуляторлы лаксативтерді ұзақ мерзімді қолдануға қарсы ескертеді, себебі олардың ұзақ қолданылуы ішек тіндерінің уақыт өте келе тозуына және ұзақ уақыт бойы шамадан тыс ынталандыру салдарынан нәжістің шығарылу қабілетінің жоғалуына алып келуі мүмкін деп алаңдайды. Стимуляторлы лаксативтерді қолданған пациенттерде жиі кездесетін құбылыс – ішек тініндегі қоңыр пигменттің жиналуы, ол Melanosis coli деп аталады.

Тарихи және денсаулық сақтау саласындағы алаяқтық

Бір кездері "физиктер" немесе "тазартушылар" деп аталатын лаксативтер тарихи медицинада көптеген ауруларды емдеу үшін кеңінен қолданылған, бірақ қазіргі дәлелге негізделген медицинада олардың тиімді емес екені қабылданған. Сонымен қатар, лаксативтер (көбінесе "ішек тазалау" деп аталады) балама медицинада түрлі жалған емдеулерге, мысалы "мұкоидтық қабаттар" сияқты жағдайлар үшін ұсынылуы мүмкін.