Кіріспе

Тік ішек арқылы тоқ ішекке сұйықтық инъекциялау. Клизма, сондай-ақ клистер деп те аталады, – бұл тік ішек арқылы төменгі ішекке сұйықтық инъекциялау. «Клизма» сөзі инъекцияланатын сұйықтықты да, мұндай инъекцияны жасауға арналған құралды да білдіре алады. Қалыпты медицинада клизмалардың ең көп қолданылатын мақсаты – іш қатуды жеңілдету және медициналық тексеру немесе процедураға дайындалу үшін ішекті тазалау; сонымен қатар, олар төменгі асқазан-ішек жолының зерттеуі (барийлі клизма деп те аталады) ретінде, саяхатшының диареясын емдеу үшін, тағам, су немесе дәрі беру үшін, организмді жандандыру үшін, жергілікті қолдану ретінде және сирек жағдайларда дене температурасын төмендету үшін қолданылады.

Жедел емдеу

Ішек-қарынды ынталандырушы ретінде клизмалар ауызша қабылданатын слабительдермен бірдей мақсаттарда қолданылады: іш қатуды жеңілдету; фекальдық бітелуді емдеу; колоноскопия сияқты медициналық процедураға дайындалу үшін тоқ ішекті босату. Ауызша қабылданатын слабительдер көрсетілмеген немесе жеткілікті тиімді болмаған жағдайда клизмалар ақылға қонымды және қажетті шара болуы мүмкін. Клизма тоқ ішектің мүмкіндігінше көп бөлігін нәжістен тазарту үшін қолданылуы мүмкін. Дегенмен, төменгі клизма көбінесе тоқ ішектің өзінде емес, тік ішектегі нәжіске ғана тиімді. Мұндай клизмалардың әсер ету механизмі сұйықтықтың көлемі ішек жолының жылдам кеңеюіне және кейбір ерітінділердің жағдайында ішек қабығының тітіркенуіне байланысты, бұл перистальтиканы күшейтеді және нәжістің жылжуын жеңілдету үшін майлайды. Алайда, сұйық сабындар мен жуғыш заттарды қолдануға болмайды. Ол әдетте сұйытылған күйде, мысалы, 5% концентрацияда қолданылады.

Басқа ерітінділер

Дене температурасының қалыпты деңгейінен сәл жоғары температураға дейін қыздырылған сүт пен мелассаның тең мөлшері қолданылған. Сүттегі қанттар мен ақуыздар, сондай-ақ меласса да төменгі ішекте сіңірілмейді, осылайша клизмадан енгізілген су ішекте тоқталып қалады. Зерттеулер көрсеткендей, шұғыл жәрдем бөлімінде қолданылғанда сүт және меласса клизмаларының асқыну деңгейі төмен, олар қауіпсіз және тиімді, минималді жанама әсерлері бар. Минералдық май майлау және нәжісті жұмсарту үшін қолданылады, бірақ ректальді терінің тітіркенуі және майдың сыртқа шығуы сияқты жанама әсерлерге де себеп болуы мүмкін.

Ішекке қатысты шаралар

Ішек қызметі бұзылған, яғни дефекацияны бақылау мүмкіндігі шектеулі (мысалы, фекальды ұстамау немесе іш қату) аурулары бар пациенттер, ішек қызметін басқару техникаларын қолдану арқылы, нәжістің шығарылуы үшін белгілі бір уақыт пен орынды таңдай алады.

Контраст (рентгендік сәуле)

Асқазан-ішек жолының төменгі бөлігін зерттеуде, ішектерді радиологиялық бейнелеу үшін барий сульфаты ұнтағы немесе суда еритін контраст заттары бар клизма қолданылады. Бұл процедура барий клизмасы деп аталады және кейде ішекті салыстырмалы түрде қауіпсіз қараудың жалғыз мүмкіндігі болып табылады. Егер науқас екі күннен астам ішек қызметі болмаса немесе газ шығара алмаса, дереу дәрігерге хабарлауы керек, себебі клизма немесе лаксатив қажет болуы мүмкін.

Дәрі-дәрмектерді қабылдау

Қан тамырларына заттар енгізу. Бұл, дәрі-дәрмекті ауыз жолымен беруге болмайтын немесе тиімсіз жағдайларда қолданылады, мысалы, құсуды басу үшін берілетін құсуға қарсы препараттар (бірақ көптеген құсуға қарсы препараттар клизма арқылы берілмейді). Сонымен қатар, ас қорыту жүйесінде ыдырамай жақсы әрекет ететін бірнеше антиангиогенді заттарды жұмсақ клизма арқылы қауіпсіз түрде енгізуге болады. Ішек қабыну ауруларын емдеу үшін қолданылатын кортикостероидтар және месалазин сияқты препараттарды тік ішекке жергілікті түрде енгізу. Клизма арқылы енгізу дәрі-дәрмектің толық асқазан-ішек жолынан өтуін болдырмайды, осылайша препараттың зардап шеккен аймаққа жеткізілуін жеңілдетеді және қанға сіңетін мөлшерін азайтады. Ректальді кортикостероидты клизмалар кейде жеңіл немесе орташа дәрежедегі ойық жаралы колитті емдеу үшін қолданылады. Олар сондай-ақ, ауыр жағдайларды емдеу үшін немесе тек тік ішекке енгізілген дәрілермен тиімді емдеуге келмейтін, кеңінен тараған жағдайларды емдеу үшін жүйелік (ауыз арқылы немесе инъекциялық) кортикостероидтармен немесе басқа да дәрілермен бірге қолданылуы мүмкін.

Патологиялық дефекацияны тежеу

Саяхатшы іштің белгілері натрий бутираты, органикалық қышқылдар және А 300 кремний диоксидінен тұратын клизма арқылы емделгенде, байқалатын қосымша әсерлерсіз табысты түрде азайтылуы мүмкін.

Басқа

Алыс немесе ауылдық жерлерде адамды суландыру үшін ректальді сұйықтықтар қолданылған бірнеше жағдай болды. Оның артықшылығы – стерильді сұйықтықтарды қолдану қажеттілігінің жоқтығы. Нәжіс инфузиясы арқылы сау бактериялық флораны енгізу, фекальдық микробиота трансплантациясы деп аталады, алғаш рет 1958 жылы тұтқындау клизмаларын қолдану арқылы жасалды. 1989 жылға дейін клизмалар ең көп қолданылатын әдіс болып келді, содан кейін басқа әдістер әзірленді. 2013 жылдан бастап колоноскопты енгізу фекальдық клизмаларға қарағанда тиімдірек саналды, себебі бұл әдіс арқылы бүкіл ішек пен илеум қамтылады, ал клизмалар тек көкжиектің иілуіне ғана жетеді. Басқаша тамақтана алмайтын науқасқа алдын ала қорытылған тағамдарды ентеральдік жолмен беру арқылы тамақтандыруға болады, бұл – қоректік клизма деп аталады. Бұл емдеудің тарихы ежелгі заманға дейін жетеді, кем дегенде біздің заманымыздың екінші ғасырында Гален сипаттаған, 19 ғасырда кең таралған және 1941 жылы АҚШ әскерилерінің ауруханалық диеталар жөніндегі нұсқаулығында қолдану ұсынылған. Қазіргі медицинада азық-түлік клизмасының орнына зонд арқылы тамақтандыру және тамыр ішілік тамақтандыру қолданылады. Дүниеге келу кезінде клизмалар қолданылған, бірақ мұндай тәжірибеге ешқандай дәлел жоқ және қазір бұл әрекетке кеңес берілмейді.

Жағымсыз әсерлер

Клизманың дұрыс қолданылмауы электролиттердің тепе-теңдігін бұзуға (қайталама клизмалар жасалғанда) немесе ішек немесе тік ішек тіндерінің жарылуына алып келуі мүмкін, бұл жарылыс тік ішектің ауырсынуға сезімтал болмауына байланысты байқалмай қалуы мүмкін, соның салдарынан ішкі қан кету пайда болады. Дегенмен, мұндай жағдайлар дені сау, ес-есіміндегі ересектерде сирек кездеседі. Ішкі қан кету немесе жарылу адамды ішек бактерияларынан жұқпалы ауруларға ұшыратуы мүмкін. Ішек қабыршақтарының жарылуынан пайда болған қан әрқашан көрінбеуі мүмкін, бірақ нәжіс әдеттен тыс қара немесе қызыл түсті болса, оны анықтауға болады. Ішек жарылуы күдік тудырса, дереу медициналық көмек алу керек. Клизманы жиі қолдану шәрбат тәуелділігіне әкелуі мүмкін. Клизма түтігі мен ерітіндісі блуждающий нервін ынталандырады, бұл брадикардия сияқты аритмияны тудыруы мүмкін. Ішкі аурудың себебі анықталмаған жағдайда клизма қолдануға болмайды, себебі ішектің перистальтикасы қабынулы ішекше қосымшасының жарылуына себеп болуы мүмкін. Дивертикулит, ойық ішек ішегі, Крон ауруы, ауыр немесе ішкі геморрой, тік ішек немесе ішектегі ісіктер бар адамдарда ішек шаюға қатысты пікірлер қарама-қайшы, сондықтан ішек хирургиясынан кейін көп ұзамай оны қолдану ұсынылмайды (егер денсаулық сақтау ұйымының нұсқауы болмаса). Жүрек ауруы немесе бүйрек жеткіліксіздігі бар адамдар тұрақты емдеуден аулақ болуы керек. Ішек, тік ішек немесе қынап патологиялары бар адамдарға колоника жасауға болмайды, егер патология ішек перфорациясының қаупін арттырса. Жақында жасалған зерттеулер көрсеткендей, кейде клизмаларда қолданылатын озонды су микроскопиялық колиттің пайда болуына себеп болуы мүмкін. Соңғы зерттеу, 11 науқастың арасында бес өлім тіркелген, жоғары тәуекел тобына жататын науқастарда фосфат клизмасының қауіптілігін көрсетті.

Этимология

Енема 1675 жыл шамасында латын тілінен ағылшын тіліне енген, ал 15 ғасырда Клайстер 14 ғасырдың соңында көне француз немесе латын тілінен, грек тілінен κλυστήρ (klyster) – "шприц" сөзінен келген, өзі κλύζειν (klyzein) – "жуу" сөзінен туындаған, 18 ғасырда глистер деп те жазылған, бұл көбінесе архаикалық сөз, әсіресе клайстер шприці арқылы жасалатын клизма үшін қолданылады.

Африка

Медициналық әдебиетте клизма туралы алғашқы айғақ Ежелгі Мысырдың Эберс папирусында (шамамен б.з.д. 1550 ж.) кездеседі. Медициналық мамандардың көптеген түрлерінің бірі – Ири, жоғайдың күтушісі. Көптеген дәрі-дәрмектер клизма арқылы берілген. Сондай-ақ, Патшалық тік ішектің сақтаушысы болған, ол, мүмкін, фараонның клизмасын жасаушы болған. Мысыр мифологиясына сәйкес, Тот құдайы клизманы ойлап тапқан. Африканың кейбір аймақтарында кальбаш қабағын клизма жасау үшін дәстүрлі түрде пайдаланған. Кот-д'Ивуарда сумен толтырылған қабақтың тар мойны пациенттің тік ішегіне енгізіледі, содан кейін ішіндегісі күшпен ауызға үрлеу арқылы немесе пациент өзі сору арқылы қабық ішінде теріс қысым жасап, тесікті саусағымен жауып, тік ішекке енгізгеннен кейін саусақты алып, ауа қысымымен сұйықтықтың ағуына мүмкіндік береді. Оңтүстік Африкада бака тайпасы клизма жасау үшін сиыр мүйізін қолданған. Конго өзенінің жоғарғы ағысында клизма құралы қабақтың бір жағынан тесік жасап толтыру үшін, ал екінші жағына қуыс қамысты шайырмен бекітіп жасалған. Қамысты пациенттің тік ішегіне, сұйықтықтың гравитациялық инфузиясын қамтамасыз ететін позда орналастырылған.

Америка

Ольмектер орта классикалық кезеңнен (б.з.д. 10-7 ғасырлар) испан жаулап алуына дейін транстық күйге түсіретін заттарды рәсімдік түрде қолданған, оларды әртүрлі жолдармен, соның ішінде банкалар арқылы клизма жасау арқылы қабылдаған. Діни рәсімдерде айтылғандай, майялар кейінгі классикалық дәуірінде (б.з. 7-10 ғасырлар) клизмаларды, кем дегенде, рәсімдік мақсаттарда қолданған. Осы кезеңдегі майя мүсіндері мен керамикасында, қабақтан және саздан жасалған шприцтермен егілген, салт-дәстүрлі галлюциногенді клизмалар бейнеленген. Д құдайының Ксибалбан сарайында, оның құлшылығына салт-дәстүрлі құрал-жабдық кірген, майялар әйел қызметшілердің клизманың ерекше шприцін қолданып, рәсімдік түрде кластерлер жасауын көрсеткен. Асқазан-ішек жолының ауруларымен және қолайсыздықпен күресу үшін майялар отарлық кезеңде, мысалы, Флоренция кодексінде көрсетілгендей, клизмаларды қолданған. Оңтүстік Американың жергілікті халықтары арасында ертеректе конус тәрізді түтікке жалғанған резеңке қап клизма шприцы ретінде қолданылған, ал олардың резеңке клизма қаптары, жалғау түтігі және азу тісінен жасалған ұшы бар болған, ал Еуропада клизма жасау үшін әлі де шприц қолданылып келген.

Азия

Вавилонияда б.з.б. 600 жылы клизмалар қолданылған, бірақ бастапқыда олар аурудың жындысы клизма арқылы денеден қуылса деген сенімге байланысты қолданылған. 600 жылдары Бабыл және Ассирия тақташаларында клизмаға қатысты клинопись жазулары кездеседі. Қытайда б.з. 200 жылы Чжан Чжунцзин клизманы алғаш қолданды. У Лянь Тэхтің мәлімдемесіне сәйкес, оның нұсқаулары: «Ірі шошқаның өт қабын алып, аздаған сірке суымен араластырыңыз. Үш немесе төрт дюймдық бамбук түтігін тік ішекке енгізіп, қоспаны құйыңыз». Үндістанда б.з.б. V ғасырда Сушрута 121 хирургиялық құралдың ішінде клизма шприцін атап көрсеткен. Ертедегі үнді дәрігерлерінің клизма құралы бамбуктан, піл сүйегінен немесе мүйізден жасалған түтікшеден және бұғы, ешкі немесе сиырдың терісінен жасалған қаптан тұрған. Б.з.б. бірінші ғасырда грек дәрігері Асклепиад Битиниялық «Емдеу тек үш элементтен тұрады: ішімдік, тағам және клизма» деп жазған. Сондай-ақ, ол ас қорытудың бұзылуының себебі тамақтың тым ірі бөлшектері екенін айтқан және оның ұсынған емдеуі – дұрыс мөлшерде тағам мен шарап ішу, содан кейін зиян келтіретін тамақты жоятын клизма жасау болған. Б.з. екінші ғасырында грек дәрігері Соран клизманы қауіпсіз аборт әдісі ретінде тағайындаған, ал грек философы Цельс дизентериямен ауыратын және тамақ іше алмайтын адамдарға сүтпен немесе раушан майымен араласқан жемді арпа клизмасын ұсынған. Гален де клизманы бірнеше жағдайда атап өткен. Орта ғасырларда Батыс әлемінде клизма жасау құралдарының алғашқы суреттері пайда болды, ол шошқаның көк қуысынан жасалған сорғыға бекітілген түтікшені құрады. Поршеньді қарапайым клизма шприці 15-19 ғасырларда қолданылған. Бұл құрылғыда тік ішекке қосылған сорап шамға емес, шприцке жалғанған.

Қазіргі заманғы батыс

17 ғасырдан бастап клизма аппараттары негізінен үйде өздігінен қолдану үшін жасалған, және көптегендері француздық болғандықтан, Францияда клизмалар кеңінен таралған. Клистерлер іш қату белгілеріне, сондай-ақ тиімділігі күмәнді асқазан аурулары мен басқа да сырқаттарға қолданылған. 1753 жылы Йоханн Якоб Войтс шприцке балама ретінде шошқаның немесе сиырдың көк қуысынан жасалған, түтікке бекітілген клизмалық қапшықты сипаттады. 18 ғасырда еуропалықтар суға батып кеткен адамдарды қайта тірілту үшін Солтүстік Американың жергілікті халықтарының темекі түтінімен клизма жасау тәжірибесін үлгі етіп алды. Лондон Корольдік гуманистік қоғамы темекіге арналған реанимациялық жиынтықтарды – екі қанаттық құрал мен түтікшені – қамтамасыз етіп, Темзаның бойындағы әртүрлі жерлерге орналастырды. Сен-Симон герцогінің айтуынша, Франция королі Людовик XIV сарайында клистерлер өте танымал болған, сондықтан Бургундия герцогинясы корольдің алдында оған клизма жасау үшін қызметшісін шақырған (оның ар-ұяты лайықты позамен сақталған) комедияға барар алдында. Бірақ ол король мен мадам де Ментенонның оның олардың алдында осы процедураны жасауына таңырқағанын да айтады. 19 ғасырда клизма жасаудың көптеген жаңа түрлері ойлап табылды. Оңтүстік Американың жергілікті халықтары қолданған және Йоханн Якоб Войтс сипаттаған клизмалық қап сияқты, ерітіндінің гравитациялық күшпен енгізілуін қамтамасыз ететін құрылғылар кеңінен қолданысқа енді. Бұлар сұйықтықпен толтырылған және қабылдаушыдан жоғары ұсталатын немесе ілінетін резервуар – шелек немесе резеңке қап – пен жалғасқан шлангтың соңындағы мұнджұқтан тұрады.

Ішекті суландыру

"Коллондық суландыру" термині гастроэнтерологияда іш қатуды емдеу үшін колостомия немесе хирургиялық түрде жасалған арна арқылы су енгізу әдісін білдіреді. Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) жалпы денсаулықты жақсарту мақсатында қолданбалы колостық суландыру құралдарын сатуға рұқсат бермейді және осы құралдарды таратқан көптеген компанияларға қарсы шаралар қолданды, оның ішінде ескерту хаттары жіберді.

Ішікті ішекті тазарту

Сол термин сонымен қатар альтернативтік медицинада да қолданылады, онда денеді детоксикациялау үшін сумен араластырылған заттарды пайдалану мүмкін. Мамандардың пікірінше, жалқы ішекте фекалия жиналуы денсаулыққа зиян келтіреді. Бұл 19 ғасырдың соңына дейін басым болған, бірақ қазір жоққа шығарылған ескі медициналық автоинтоксикация тұжырымын қайта жандандырады.

Келлогтың клизмасы

19 ғасырдың соңында доктор Джон Харви Келлог әрбір науқастың ішегін жоғарыдан және төменнен сумен шаюға көз жеткізді. Оның ең сүйікті құрылғысы – клизма машинасы ("Германияда көргенімдей") – ол бірнеше секунд ішінде адамның ішегіне он бес галлон су өткізе алатын. Әрбір су клизмасынан кейін бір пинта йогурт ішіліп, қалғаны клизма арқылы енгізілді, "осылайша ең қажетті және тиімді қызмет ете алатын жерге қорғаушы микробтар отырғызылды". Йогурт ішектің "ішек флорасын" алмастырып, Келлогтың пікірінше, толыққанды таза ішек құрады.

Ағартқыш клизмалар

Хлор диоксиді клизмалары, негізінен аутизмге қарсы ем ретінде жалған түрде сатылып келген. Мұның салдарынан, мысалы, алты жасар баланың ішегі алынып тасталды және колостомиялық қап орнатылды, FDA-ға өмірге қауіп төндіретін реакциялар туралы шағымдар түсті және тіпті өлімге әкелді. Жақтаушылары аутистік спектрдегі балаларға осы клизмаларды енгізудің нәтижесінде паразиттік құрттар ("жіп құрттары") шығарылатынын жалған түрде мәлімдейді, бірақ шындығында бұл зақымдалған ішек эпителийінің фрагменттері болып табылады, олар қателікпен адам патогендері деп түсіндіріледі. Бұл ерітіндіні ауызға және ректальды түрде қолдану арқылы да ВИЧ, безгек, вирустық гепатит, тұмау, суық тию, безеу, қатерлі ісік, Паркинсон ауруы және тағы да көптеген ауруларды емдеуге болатыны туралы таратылды. Хлор диоксиді – күшті және улы ағартқыш, ол "дәрілік мақсаттарға" арналған түрлі брендтермен қайта таңбаланады, оның ішінде MMS, Miracle Mineral Supplement және CD протоколы да бар. Ауызға қабылдағанда, таңбада ұсынылған дозалар дененің құсу, жүрек айну, диареяға шалдықтырып, тіпті өмірге қауіпті дегидратацияға әкелуі мүмкін. Хлор диоксидінің пайдалы қасиеттері туралы мәлімдемелерге ешқандай клиникалық сынақтар жүргізілмеген, олар 2006 жылы бұрынғы сайентолог Джим Хэмблдің өзі жариялаған "21 ғасырдың ғажайып минералды шешімі" кітабынан және куәліктерден бастау алады. MMS атауын Хэмбл ойлап тапқан. Сатушылар кейде MMS-ті су тазартқыш ретінде сипаттайды, медициналық ережелерді айналып өту үшін. Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай Қоғамдары Федерациясы MMS-ті қолдаушылардың бұл препаратты безгекпен күресу үшін қолданғаны туралы хабарламаларды "қатты сотты".

Кофелік клизмалар

Жақсы құжатталғандай, дәлелденбеген пайдасы бар және медициналық мамандар тарапынан асығыс және қауіпті деп есептелетін нәрсе – кофе клизмасы. Кофе клизмасына байланысты өлім жағдайлары да тіркелген. Герсон терапиясы кофе, касторовый май, кейде сутек пероксиді немесе озон клизмаларын қолдануды қамтиды. Кейбір балама медицина жақтастары кофе клизмасы ісіктердің метаболиттік өнімдерін "детоксикациялау" арқылы қатерлі ісікке қарсы әсер етеді деп мәлімдейді, бірақ мұны қолдайтын медициналық ғылыми дәлелдер жоқ.

Басқа жыныстық қатынаста пайдалану

Климафилиядан өзге, ішек тазалаудың (клизманың) өзінен алынатын ләззаттан бөлек, жыныстық қатынаста оның басқа да қолданылуы мүмкін.

БДСМ

Клизмалар кейде садамазохистік әрекеттерде эротикалық қорлау немесе денелік дискомфорт тудыру үшін қолданылады.

Ректалды жуу

Климаның тағы бір жыныстық қолданылуы – анальдық секс сияқты басқа анальдық әрекеттерге дайындалу үшін тік ішектегі қалдықтарды босату, бұл инфекцияға шағу қаупін азайтуға мүмкіндік береді. Бұл клизмафилиядан өзгеше, онда клизманың өзі ләззат алып, жыныстық қоздыру мен қанағаттандырудың бір бөлігі ретінде қолданылады. Дегенмен, анальдық секс алдында тік ішек шаю ВИЧ, гепатит В және басқа да ауруларды жұқтыру қаупін арттыруы мүмкін.

Уытқылау

Алкогольді клизма арқылы уланудан өлім жағдайлары тіркелгенін ескерсек, алкогольді клизма алкогольді қанға өте жылдам енгізуге қолданылуы мүмкін, ол тоқ ішектің қабықшалары арқылы сіңіріледі. Дегенмен, қолданылатын алкоголь мөлшеріне ерекше назар қою қажет. Ішек алкогольді асқазанға қарағанда әлдеқайда жылдам сіңіретіндіктен, аз ғана мөлшері жеткілікті. Дәрі-дәрмек немесе алкоголь енгізу үшін клизма жасау алдында, сіңу жылдамдығын арттыру мақсатында тоқ ішекті тазалау үшін алдымен тазалау клизмасын қолдануға болады.

Діни рәсімдер

Бүкіл Мезоамерикада ритуалдық клизмалар психоактивті заттарды, мысалы, балче, алкоголь, темекі, пейот және басқа да галлюциногендік дәрілер мен энтеогендерді қолдану үшін пайдаланылды, ең әсіресе майялар осы арқылы тез және күшті трансқа қол жеткізді. Майялардың классикалық кезеңіне жататын мүсіндер мен керамикалық бұйымдар ритуалдарда қолданылған галлюциногенді клизмаларды көрсетеді. Үндістан субконтинентінде тарихи түбірлері бар Аюрведада клизмалар "Басти" немесе "Васти" деп аталады және "Панчакарма" процедурасының бір бөлігі болып табылады, онда дәрілік шөптер ректаль жолмен енгізіледі.

Жазалау үшін қолдану

Сондай-ақ, клизмалар жазалау құралы ретінде күшпен қолданылған. Мысалы, Аргентинаның аса ықпалды "Факундо немесе Азаттық және варварлық" атты еңбегінде Доминго Фаустино Сармиенто тәуелсіздік алғаннан кейінгі Аргентинадағы саяси наразылықты тоқтату үшін полиция күштерінің бұрыш және терпентин клизмаларын қолданғанын сипаттайды. Терпентин клизмалары өте күшті тазалағыштар. Гуантанамо түрмесінде Сенаттың барлау комитеті ЦРУ-ның азаптау туралы баяндамасында ЦРУ-ның тұтқындарға "толық бақылау" орнату мақсатымен клизма қолданғаны туралы деректер келтірілген. Ресмилердің айтуынша, клизмалар ұятты және қорлайтын жағдай тудырады. ЦРУ аштық жариялаған тұтқындарға күшпен қоректік клизма жасады, сондай-ақ бір қызметкер былай деп жазды: "Бас денеден төмен болғанда, ішек қуысы толқып, түтік мүмкіндігінше жоғары көтеріледі. Бізде бар ең үлкен Ewal түтігін қолдандық", ал тұтқын алған процедураны "зорлықпен жасалған клизма" деп сипаттады.

Фильм

"Дұрыс нәрсе" фильмінде ұшуға дайындық кезінде ғарышкер Алан Шепард дәретханадан екі қабатқа қашықтықта жасалған барий клизмасын сақтап қалады, әрі ауруханалық көйлек киіп, клизмалық сөмкені ұстап, оның ұшы әлі де ішінде болған күйінде қоғамдық лифтпен ұялады, бұл оған ұялдық сезім тудырды. "Су күші" фильмі Майкл Х. Кенионның нақты өмірдегі қылмыстық әрекеттеріне шала-шар негізделген. Ол американдық қылмыскер, он жыл бойы әйелдерді қарулы тонауға кінәлі деп танылды, соның ішінде зорлауға ұшыраған қорбандарға клизма жасаған жағдайлар да болды. "Сибиль" фильмінде Сибильдің психиатры оны елді мекенге пикникке алып шыққанда, оның анасы оны ас үйдегі үстелге сыпырғышпен байлап, аяқтарынан шамға ілгенін, клизма жасауға дайындалып жатқанын естіді. "Эволюция" фильмінің басты кейіпкерлері Айра Кейн мен Гарри Финес Блок, ғарыш амебасының тік ішек сияқты бөлігіне Head & Shoulders шампунімен толтырылған өрт сөндіру шланғысымен шашыратып, оны жоюға тырысты, бұл әрекетті губернатор Льюис "үлкен клизма жасау" деп атады.

Ән

Фрэнк Заппаның "Иллинойс клизма бандиті" әнінің мәтіні Майкл Х. Кенионның жыныстық шабуылдарына арналған, оның ішінде еріксіз клизма жасау да болған. 2014 жылы "Teenage Enema Nurses In Bondagea" Аризона штатының ең әсерлі 10 панк пластинкасының бірі саналды.

Ескерткіш

Ресейдің Железноводск қаласындағы "Машук" санаторийінің алдында үш херубимнің қолдарында көтерілген шприц тәрізді клизма баллонынан жасалған мыс мүсін орнатылған. Бұл мүсін 15 ғасырғы Ренессанс суретшісі Боттичеллиден шабыттанған жергілікті суретші жасаған. Ол: "Клизма – көбіміз білетіндей, жағымсыз процедура. Бірақ оны херубимдер жасаса, бәрі жақсы болады", – деген пікір білдірген. 2008 жылдың 19 маусымында ашылғанда, санаторийдің қабырғаларының бірінде "Клизма арқылы ішек қырысуын және жалқаулықты жеңіңіздер" деп жазылған баннер ілінген. Кавказ таулары аймағында орналасқан бұл санаторий, минералды судың клизмасымен ас қорыту және басқа да ауруларды емдейтін ондаған санаторийларға танымал. Санаторий директоры: "Клизма – біздің аймақтың дерлік символы", – деп мәлімдеген. Бұл клизмаға арналған жалғыз ескерткіш болып табылады.