Кіріспе

Оливер (шамамен 1957 жылы туған, 2 маусым 2012 жылы қайтыс болған) – бұрынғы "шоу" шимпанзесі, ол адамға ұқсас келбеті мен тік жүруге бейімділігіне байланысты "жоғалған буын" немесе "адам-шимпанзе" деп жалған жарнамаланған. Оның сәл ерекше сыртқы түрі мен мінез-құлқына қарамастан, ғалымдар Оливердің адам мен шимпанзе гибриді емес екенін анықтады. Ол 1970 жылы Фрэнк және Джанет Бергер жаттықтырушыларымен өмір сүрген. Кейбір физикалық және мінез-құлықтық белгілер Бергерлерді Оливердің шимпанзе емес, басқа бір жаратылыс екеніне, мүмкін адам-шимпанзе гибриді екеніне сендірді. Оливердің беті басқа шимпанзелерге қарағанда көбірек жазық болды; ол шимпанзелерінен гөрі әлдеқайда жиі екі аяғымен жүретін (кейін артритке шалдыққанға дейін); және шимпанзе әйелдеріне қарағанда адам әйелдерін ұнатқан болуы мүмкін. Ол күйеуі Фрэнк Бергермен бірге Оливерді Нью-Йорк адвокаты Майкл Миллерге сатуға шешім қабылдады.

Сиқырлы ауыл және басқа да нысандар (19771989)

1977 жылы Оливердің иесі Майкл Миллер Оливерді Буэна-Парктегі Enchanted Village деп аталатын шағын ойын-сауық паркінің серіктесі Ральф Хелферге тапсырды. Бұл парк бұрынғы япондық ауыл мен аңдар паркі орнында салынған еді. Enchanted Village сол жылдың соңында жабылғаннан кейін, Хелфер Оливерді жаңа жобасында, Gentle Jungle-де көрсетуді жалғастырды. Gentle Jungle 1982 жылы жабылатынға дейін бірнеше рет орнын ауыстырды. Los Angeles Times газеті Оливер туралы, оның шимпанзелердің жоғалған буыны немесе жаңа түр болу мүмкіндігі туралы кең мақала жариялады. Оливер Кен Декроуға тиесілі Риверсайд, Калифорниядағы Жабайы жануарларды оқыту орталығына ауыстырылды, бірақ 1985 жылы Декроу оны сатқандығы хабарланды. Оливерді соңғы рет баптаған жаттықтырушы Билл Риверс болды. Риверс Оливердің сол жерде тұратын маймылдарды сүйіп, оларға иектеп сәлемдесетінін айтты.

Бакшир корпорациясы (1989-1998)

1989 жылы Оливерді Пенсильвания штатындағы Buckshire Corporation сатып алды, бұл компания ғылыми және косметикалық сынақтар үшін жануарларды жалға беретін зертхана. Оның алғашқы тексеруі бұрын дұрыс күтім көрмегенін көрсетті. Ол ешқашан эксперименттерге қатыстырылмаған, бірақ келесі тоғыз жыл бойы кішкентай қозғалыссыз торда өмір сүрді, оның шектеулі көлемінен Оливердің бұлшық еттерінің әлсіреуіне, тіпті аяқ-қолдарының дірілдеуіне әкелді. Сонымен қатар, буын ауруларымен күрескен Оливер Техас штатының Бексар округінде орналасқан Primarily Primates Inc. (PPI) компаниясының кең, ашық ауадағы тор қамауына жеткізілді. 2005 жылы, Оливер панажайда тұрған кезінде, мекемеге қатысты жануарларға қатыгездік жасады деген айыптар туындады, бұл заңдық мәселелерге әкелді. Жануарларды қорғау ұйымы PETA еріктілері Primarily Primates-тағы жануарлардың тозған және лас торларда ұсталып отырғанын хабарлады, соның салдарынан жағдайды тіркеу үшін видеооператор шақырылды. Бұған қоса, Огайо штатының университетінен PPI-ге жіберілген екі шимпанзенің өлімі жануарлардың қауіпсіздігіне қатысты үлкен алаңдаушылық тудырды және сотқа шағымдануға себеп болды. Оливердің жағдайына қатысты алаңдаушылықты Хьюстон SPCA вице-президенті Хорхе Ортега сотқа ұсынған куәлігінде білдірді, онда ол Техастағы мекемеге барған кезде Оливердің тор қамауынан қынжырғандағы әсерін, оны "ластанған, тым кішкентай", "мағыналы ынталандырушы материалдарсыз" және тамақ ішетін ыдыс немесе сауытсыз деп сипаттады. Техас штатының бас прокурорының көмекшісі Тед Росс, донорлық қаражатты дұрыс пайдаланбау және жеткіліксіз штат саны осындай жағдайға әкелді деп мәлімдеді. 2006 жылы Оливер уақытша түрде жабайы табиғатты қалпына келтіруші Ли Тейзен Уатттың қамқорлығына берілді, ол Primarily Primates мекемесін бақылау үшін сот шешімімен тағайындалған еді, ал Техас штаты мекеменің жауапкершілігін кімге жүктеу керектігін анықтады. 2007 жылдың 27 сәуірінде Техас штаты Ли Тейзен Уатты Primarily Primates мекемесін бақылаушы лауазымынан шеттету туралы келісімге келді және оның орнына Эрик Туртон мен Присцилла Ферал басқаратын директорлар кеңесін тағайындады. Келісім сонымен қатар Primarily Primates-қа қатысты барлық айыптарды жойды. Уолли Светтке мүлікті тастап кетуі талап етілді және оған болашақта кеңес мүшесі немесе қызметкер болып жұмыс істеуге тыйым салынды. Оливер Primarily Primates мекемесінде күтімде болды, ал мекеме ауқымды жөндеу жұмыстарын жүргізді. Жаңадан құрылған директорлар кеңесінің мүшелері сот отырыстары мен панажай басқаруына қатысты дау туралы жаңалықтарда Оливердің жағдайына алаңдаушылық білдірді. Star Telegram газетінің журналисі Этан Каламуса Friends of Animals ұйымының Primarily Primates ұйымымен бірігіп, басқару құрылымын қайта құру және панажайдың болашағына қатысты бұрынғы алаңдаушылықтарды жою мақсатында келісімге келгенін хабарлады. Оливер өмірінің соңына дейін қайта құрылған Primarily Primates панажайында күтімде болды.

Өлім

Оливер өмірінің соңғы жылдарын Разин есімді бір шимпанземен бірге өткізді. Оливердің шамалы қартайғандығы және зертханада өткен жылдарынан кейін артриті, көру қабілетінің нашарлауы және пансионаттағы жас, ойнақы шимпанзелермен күнделікті қарым-қатынасқа түсе алмауына байланысты, оны Оливерге серік ретінде берді. Оливер туралы жаңалықтар мен фотосуреттерді оның күтушілері көпшіліктің қызығушылығына байланысты жиі онлайн желіге жариялап отырды. Ол суардыларды қирату сияқты, "Жануарлар достары" онлайн-жаңалықтарында жарияланған байыту шараларына қатысты, тіпті сурет салуға да мүмкіндік алды.

Генетикалық тестілеу

1996 жылы Оливер әлі де Бакшир корпорациясында тұрғанда, Чикаго университетінің генетигі оның ДНК-сының бір бөлігін зерттеп, оның 48 хромосомасы бар екенін анықтады. Бұл оның бұрын 47 хромосомасы бар деген қауесеттерді жоққа шығарды (шимпанзелерде әдетте 48, ал адамдарда 46 хромосома болады). Тағы бір зерттеуде Оливердің бас сүйегінің пішіні, құлақтарының нысаны, шекпендері және тоңғақ болуы жалпы шимпанзелерде кездесетін өзгергіштік шегінде екені анықталды. Американдық физикалық антропология журналында жарияланған қосымша генетикалық сынақтар Оливердің митохондриялық ДНК-сы Конго Республикасы, Габон және Орталық Африканың басқа да аймақтарында мекендейтін шимпанзелердің орталық түр тармағына ұқсас екенін көрсетті.

Халықтық мәдениет

Оливер XFM радиосының «The Ricky Gervais Show» екінші сериясында продюсер Карл Пилкингтонның айтуынша, «Monkey News» танымал және тұрақты бөлімінің пайда болуына себеп болды. Оқиға «The Ricky Gervais Show Podcasts» бағдарламасының бірінші сериясында да қайта айтылды. Пилкингтон Оливердің өмірбаянын айтқанда, көптеген қызықтар ойлап қосты: Оливер зоопарк күзетушісі мен оның әйелімен бір үйде тұрған, бренди ішкен және соңында күзетушінің әйеліне қанағаттанбауға тырысқан деді. Рики Гервейс пен Стивен Мерчант Пилкингтонның сөздерін тез жоққа шығарды.