Ескі герман халықтарының болашақты көруші әйелдері

Кіріспе

Келешекті болжайтын және сиқыршылық жасайтын әйелдер. Германдық діндерде көреген әйел – болашақ оқиғаларды болжау және сиқыршылық жасау қабілетіне ие әйел. Олар «пайғамбар», «сияқты таяқ ұстаушы», «ақылды әйел» және «сиқыршы» деген мағына беретін көптеген басқа аттармен де аталады, сондай-ақ ерте дереккөздерде де, қазіргі зерттеулерде де оларды сиқыршы немесе дін қызметкері деп атайды. Солтүстік мифологиясында көреген әйелдерді көбінесе völva немесе vala деп атайды. Көрегендер – Еуропаның христиан дініне дейінгі шамандық дәстүрлерінің көрінісі болды және германдық қоғамда құрметті мәртебеге ие болды. Германдық көреген әйелдер туралы жазбалар Рим дәуірінде пайда болды, мысалы, олар кейде Рим үкіметіне қарсы қарулы қарсылық көрсетіп, Римге елшілер ретінде келді. Рим дәуірінен кейін, солтүстік германдық халықтардың жазбаларында көреген әйелдер туралы мәліметтер кездеседі, олар скандинавиялық мифологияда жиі кездесетін тақырыпты құрайды. Ежелгі және скандинавиялық деректерде олардың таяқтарды қолданғаны және сеанстар кезінде биік платформаларда отырғаны айтылады. Ежелгі римдік және грек әдебиеттерінде Альбруна, Веледа, Ганна және археологиялық қазбалар нәтижесінде табылған Валубург сияқты бірнеше германдық көреген әйелдердің есімдері сақталған. Скандинавиялық мифологиясында Heimlaug völva, Þorbjörg lítilvölva, Þordís spákona және Þuríðr Sundafyllir сияқты бірнеше көреген әйелдер туралы айтылады, олардың кейбіреулері есімдерімен аталады. Солтүстік германдық дінде Фрейя қасиеті көреген әйелдермен тығыз байланысты, сонымен қатар викинг ханшайымы және Русьтегі киевтік княгиня Ольганың христиан дініне өткенге дейін скандинавиялық элита арасында «Фрейяның дін қызметкері» ретінде қызмет еткені туралы мәліметтер бар. Археологтар скандинавиялық көреген әйелдерге тиесілі деп саналатын бірнеше қабірлерді тапты. Бұл қабірлерде таяқтар, галлюциногендік және құмарлықты қоздыратын қасиеттері бар тұқымдар, сондай-ақ жоғары мәртебелі екенін көрсететін әртүрлі заттар табылған. Көрегендердің іс-әрекеттері мен қабілеттері туралы қоғамдық сенімдер еуропалық «сынықтар» (ведьмалар) туралы түсінік қалыптасуына әсер етті, өйткені олардың практикалары христиандықтану кезеңінде де сақталды, бірақ осы істің ішіндегі адамдар шеттетіліп, Солтүстік Еуропаның ортағасырлық сиқыршылығына айналды. Германдық көреген әйелдер туралы әңгімелер халық мәдениетінде әртүрлі контекстерде кездеседі. Германдық діннің қазіргі заманғы практикасында – германдық дінде көреген әйелдер тағы да маңызды рөл атқарады.

Woman said to foretell future events and perform sorcery
In Germanic paganism, a seeress is a woman said to have the ability to foretell future events and perform sorcery. They are also referred to with many other names meaning "prophetess", "staff bearer", "wise woman" and "sorceress", and they are frequently called witches or priestesses both in early sources and in modern scholarship. In Norse mythology the seeress is usually referred to as völva or vala. Seeresses were an expression of the pre Christian shamanic traditions of Europe, and they held an authoritative position in Germanic society. Mentions of Germanic seeresses occur as early as the Roman era, when, for example, they at times led armed resistance against Roman rule and acted as envoys to Rome. After the Roman Era, seeresses occur in records among the North Germanic people, where they form a reoccurring motif in Norse mythology. Both the classical and the Norse accounts imply that they used wands, and describe them as sitting on raised platforms during séances. Ancient Roman and Greek literature records the name of several Germanic seeresses, including Albruna, Veleda, Ganna, and, by way of an archaeological find, Waluburg. Norse mythology mentions several seeresses, some of them by name, including Heimlaug völva, Þorbjörg lítilvölva, Þordís spákona, and Þuríðr Sundafyllir. In North Germanic religion, the goddess Freyja has a particular association with seeresses, and there are indications that the Viking princess and Rus' saint, Olga of Kiev, was one such, serving as a "priestess of Freyja" among the Scandinavian elite in Kievan Rus' before they converted to Christianity. Archaeologists have identified several graves that appear to be the remains of Scandinavian seeresses. These graves contain objects such as wands, seeds with hallucinogenic and aphrodisiac properties, and a variety of items indicating high status. Societal beliefs about the practices and abilities of seeresses would contribute to the development of the European concept of "witches", because their practices survived Christianization, although the practitioners became marginalized, and evolved into north European mediaeval witchcraft. Germanic seeresses are mentioned in popular culture in a variety of contexts. In Germanic Heathenry, a modern practice of Germanic pagan religion, seeresses once again play a role.

Атаулар мен терминология

Жеке тұлғалардың аттарынан басқа, рим дәуіріндегі жазбаларда ерте герман халықтарының оларды қалай атағанын көрсететін мәлімет жоқ. Бірақ, алтыншы ғасырдың гот ғалымы Джорданес өзінің "Getica" еңбегінде ерте готтардың көрушілерін халиурунна (Goth Latin) деп атағандарын хабарлайды. Бұл сөз көне ағылшын тілінде (OE) hellerune ("көрнекі" немесе "эмпат") және көне жоғарғы неміс тілінде (OHG) hellirûna ("некромантия") және hellirunari ("некромант") түрінде кездеседі. Осы формалардан ерте протогерман тіліндегі *χalja rūnō формасы қайта құрастырылды, онда бірінші элемент *χaljō, яғни Hel – өлгендердің мекені, ал екіншісі *rūnō ("құпия, жасырын"). Осы кезде *rūnō сөзі әлі де әріптерге емес, ән айтуға қатысты, ал "сиқырлы сөз" мағынасында протогерман тілінен фин тіліне қабылданған болуы мүмкін, онда runo сөзі "өлең" дегенді білдіреді. Көне ағылшын тілінде hellerune ("көрнекі" немесе "эмпат"), немесе helrūne сөзінің синонимі hægtesse болып табылады, бұл термин көне голланд тілінде haghetisse ("эмпат") және OHG hagazussa, hagzussa немесе hagzissa түрінде кездеседі. Батыс герман тіліндегі бұл формалар, ықтималда, оң коннотациясы бар протогерман сөзінен – *χaʒaz шыққан, одан да көне скандинав (ON) hagr ("шебер") және орта жоғарғы неміс (MHG) be hac ("құмарлық") сөздері туындаған. Дегенмен, кейде бірінші элемент швед тіліндегі hage ("жайлау") сөзімен, "қоршау" мағынасында сәйкес келетіні айтылады, яғни PGmc *χaʒōn ("жайлау", "қоршау"), содан кейін ағылшын тіліндегі hedge сөзі (*χaʒjaz арқылы). Бұл жағдайда ол этимологиялық тұрғыдан ON túnriða және OHG zûnrite ("қоршау сақшысы") сөздерімен байланысты болуы мүмкін, онда tún/zûn қоршауға емес, оны қоршаған қоршауға метафоралық түрде сілтеме жасайды. Вестготттар заңында әйелді тролль кейпінде қоршау қақпасына отырған деп айыптау қылмыс болып есептелген. Клюге PGmc формасын *haga tusjō деп қайта құрастырады, онда соңғы элемент *tusjō "рух" дегенді білдіруі мүмкін, PIE *dhwes. Солтүстік герман тіліндегі әртүрлі атаулар екі түрлі сиқыршы болған деген ой тудыруы мүмкін: таяқ ұстаушылар, немесе көрушілер (vǫlva) және сиқыр жасаумен аты шыққан әйелдер (seiðkona). Бірақ, егер мұндай айырмашылық болған болса да, оларды ажыратуға ғалымның көп мүмкіндігі жоқ, ал екі түрлі атау жиі синоним ретінде және бірдей әйелдер туралы айту үшін қолданылады. Vǫlva термині "таяқ ұстаушы" дегенді білдіреді және этимологиялық тұрғыдан ерте германдық көрушілер Ганна, Гамбара және Валубургтің аттарымен байланысты. Алғаулау және көрегендік үшін таяқтарды қолдану классикалық дәуірден викинг дәуіріне дейін жалғасқан сияқты. Vǫlva және оның туындылары дереккөздерде 23 рет кездеседі, ал seiðkona ("seiðr әйел/қатын") сегіз рет кездеседі; екі термин де жиі бір-біріне ауыстырылып қолданылады. Екінші ең көп таралған термин - spákona ("болжам айтушы әйел/қатын"), spákerling ("ескі болжам айтушы әйел") және spámey ("болжам айтушы қыз") нұсқаларымен, ол 22 рет кездеседі, тағы да vǫlva және seiðkona-мен бір әйелді білдіреді. Сондай-ақ, дереккөздерде сегіз рет кездесетін vísendakona ("ақылды әйел" немесе "білімді әйел") деген атау бар. Эйрик саға раудасындағы Торбьоргты vísendakona, vǫlva және spákona деп атайды. Бұл есімдердің бір кезде әртүрлі мағыналары болған болуы мүмкін, бірақ сага жазылған кезде олар енді мағынада ерекшеленбейді, дәл қазіргі тілде сиқыршы және эмпат сөздерінің алмастырылатындығы сияқты. Сондай-ақ, galdr ("сиқырлы сөз") элементі бар сирек есімдердің бес мысалы бар, олар galdrakonur ("galdr әйелдері"), galdrakerling ("ескі galdr әйел") және galdrasnót ("galdr ханым") деген есімдермен. Сонымен қатар, galdrakind ("galdr жаратылысы") сөзінің негативті коннотациясы бар. *vitka деген қайта құрастырылған сөз де бар, ол Gesta Danorum, III кітаптағы Wecha-ға байланысты болуы мүмкін және бір түрлі сиқыршыны білдіреді. Бұл vitki ("сиқыршы") сөзінің әйелдік түрі болып көрінеді және ол тек Локасена 24-тен расталған, онда Локи Одинді әлемді аралап, vitka líki ("vitka түрінде") саяхаттады деп айыптайды. Прозалық дереккөздерде Хайдр деген жеке есім 66 рет сиқыршы әйелге арналған сөз ретінде кездеседі. Ол Поэтикалық Эддада екі рет, Хиндлуджодта және Вулспада кездеседі, онда бұл Гуллвейгтің Құдайлар соғысына байланысты алған аты. МакКиннеллдің скандинавтық сагалар мен Ланднамабок зерттеуінде Хайдр есімді әйелдің көзқарас ретінде әрекет етпейтін бір ғана мысалы бар. Атауы heath және heathen-мен байланысты, бірақ ол "жарық пен алтын жарық, құрмет пен төлем" деген мағыналармен де түсіндірілді. Соңында, fjolkyngiskona термині тек "сиқыршы" дегенді білдіреді, және көптеген жағымсыз мағыналары бар "эмпат" дегенге сәйкес келетін көптеген кемсітуші атаулар бар. Бұл терминдерге skass ("әйел құбыжық"), flagð(kona) ("әйел құбыжық"), gýgr ("әйел құбыжық"), fála ("алғыр"), hála және fordæða ("жамандық жасаушы") кіреді.

Aside from the names of individuals, Roman era accounts do not contain information about how the early Germanic peoples referred to them, but sixth century Goth scholar Jordanes reported in his Getica that the early Goths had called their seeresses haliurunnae (Goth Latin). The word also appears in Old English (OE), hellerune ("seeress" or "witch") and in Old High German (OHG) as hellirûna ("necromancy") and hellirunari ("necromancer"), and from these forms an earlier Proto Germanic form *χalja rūnō(n) has been reconstructed, in which the first element is *χaljō, i. e. Hel, the abode of the dead, and the second is *rūnō ("mystery, secret"). At this time the word *rūnō still referred to chanting and not to letters (rune), and in the sense "incantation" it was probably borrowed from Proto Germanic into Finnish where runo means "poem". In OE, hellerune ("seeress" or "witch"), or helrūne, has the synonym hægtesse, a term that is also found in Old Dutch, haghetisse ("witch") and in OHG hagazussa, hagzussa or hagzissa. These West Germanic forms are probably derived from a Proto Germanic word with positive connotations, *χaʒaz, from which are also derived Old Norse (ON) hagr ("skillful") and Middle High German (MHG) be hac ("of pleasure"). However, it is sometimes proposed that the first element is a term corresponding to Swedish hage ("wooded paddock") in the sense of "fence", i. e. PGmc *χaʒōn ("pasture", "enclosure"), from whence also English hedge (through *χaʒjaz). In that case it would be etymologically related to ON túnriða and OHG zûnrite ("fence rider"), where tún/zûn does not refer to an enclosure but metonymically to the fence surrounding it. In the Westrogothic law , it was a punishable offence to accuse a woman of having ridden a fence gate, in the appearance (hamr) of a troll. Kluge reconstructs the PGmc form as *haga tusjō, where the last element *tusjō could mean "spirit", from PIE *dhwes
The various names in North Germanic sources may give the impression that there were two types of sorceress, the staff bearers, or seeresses (vǫlva), and the women who were named for performing magic (seiðkona). However, there is little that the scholar could use to differentiate them, if such a distinction ever existed, and the two types of names are often used synonymously and about the same women. The term vǫlva means "staff bearer" and is related etymologically to the names of the early Germanic seeresses Ganna, Gambara and Waluburg. The use of wands in divination and clairvoyance appears to have lived on from the classical era into the Viking Age. The name vǫlva and derivations of the name appear 23 times in the sources, and seiðkona ("seiðr woman/wife") appears eight times; the two terms are often used interchangeably. The second most common term is spákona ("prophecy woman/wife") with the variants spákerling ("old prophecy woman") and spámey ("prophecy maiden"), which appears 22 times, again interchangeably with vǫlva and seiðkona to refer to the same woman. There is also the name vísendakona ("wise woman" or "knowing woman"), which appears eight times in the sources. Þorbiorg in Eiríks saga rauða is called both a vísendakona, vǫlva and a spákona. It is possible that the names once had different meanings, but at the time of the saga's composition, they were no longer distinguished in meaning, just as the words sorceress and witch are interchangeable in modern popular language. There are also five instances of a group of rarer names having the element galdr ("incantation"), with the names galdrakonur ("galdr women"), galdrakerling ("old galdr woman") and galdrasnót ("galdr lady"). In addition there is the word galdrakind ("galdr creature") with negative connotations. There is also the reconstructed word *vitka which may be connected to the Wecha in Gesta Danorum, book III and refer to a kind of sorceress. It seems to be the feminine form of vitki ("sorcerer"), and it is only attested from Lokasenna 24, where Loki accuses Odin of having travelled around the world vitka líki (in the "guise of a vitka"). The personal name Heiðr appears 66 times as a word for sorceress in the prose sources. It appears twice in the Poetic Edda, in Hyndluljóð and in Vǫluspá, where it is a name assumed by Gullveig in connection with the War of the Gods. In a study by McKinnell of Norse sagas and Landnámabók, there is only one instance of a woman named Heiðr who does not act as a seeress. The name has been connected to heath and heathen, but it has also been explained with meanings that connote "radiance and golden light, honour and payment". Lastly, there is the term fjolkyngiskona that only meant "sorceress", and a number of derogatory names that correspond to "witch" with many negative connotations, and these terms include skass ("ogress"), flagð(kona) ("ogress"), gýgr ("ogress"), fála ("Giantess"), hála and fordæða ("evil doer").

Шаманизм термині

Көптен бері ғалымдар арасында көруші әйелдердің іс-әрекетін шаманизм деп санау керек пе, жоқ па деген пікірталас жүріп келеді. Алайда, бұл шаманизм ұғымының кең мағынасына қатысты емес (мысалы, OED анықтамаларын қараңыз), егер ескі скандинав әдебиетінде сақталған олар туралы мәліметтер мен Солтүстік Еуразия шаманизмінің тар мағынадағы шаманизмі арасында қандай ұқсастықтар бар екенін анықтау мақсатында болса. Ғалымдардың көпшілігі "шамандық түсіндіруді және экстаздық рәсімдердің болуын" қолдайды (мысалы, Эллис Дэвидсон, Ольмаркс, Палссон, Мюленграхт Сёренсен, Турвилл Петре және де Врис), ал азыншылығы күмәнмен қарайды (мысалы, Бугге, Диллманн, Дюмезил, Нэстрём және Шьёдт), бірақ екі топтың ішінде де әртүрлі пікірлер бар. Скептиктердің бірі Клайв Толли, егер шаманизмді Скандинавия саамилерінің және Эдвард Важданың анықтамасы бойынша "тундра шаманизмі" деп қараса, онда айырмашылықтар тым үлкен дейді. Ол өзін кең ауқымды шаманизмді білген және 1939 жылы саамдық тәжірибелермен ұқсастықтарды тапқан Даг Стромбекке қарсы пікір таластырған Ольмаркспен біріктіреді. Алайда, Толли шаманизмді Аке Хульткранцтың (1993) сөздерімен сәйкес анықтаса, яғни "[ ] рухани жандармен және қорғаушы рухтармен тікелей байланыс, сонымен қатар шаманның рәсімдік ортада атқаратын делдалдық рөлі [ ] Транс кезінде және шамандық әрекеттерден кейін қорғаушы рухтардың болуы [ ]" десе, олардың тәжірибесін "жалпы шамандық" деп санау дұрыс екенін мойындайды. Бірақ, ол бұл жағдайда шаманизмге Еуропаның көп бөлігіндегі дәстүрлі тәжірибелер де кіретінін, мысалы, ортағасырлық Еуропаның қара магиясы мен ежелгі Грекияның тәжірибелері де кіруі мүмкін деп санайды. Ал, циркумполярлық шаманизмді зерткен Нейл Прайс, Солтүстік германдық көрушілерді де қатаң мағынада шаман деп анықтауға жеткілікті ұқсастықтар бар екенін айтады.

Куәліктер

Германдық болжамгерлерді алғаш рет римдіктер сипаттаған, олар германдық қоғамда болжамгерлердің қандай рөл атқаратынын талқылаған. Тарихи деректердегі үзіліс солтүстік германдық жазбалардың мың жылнан кейін басталуымен туындайды, сол кезде көне норвегиялық сагаларда солтүстік германдық халықтар арасындағы болжамгерлер жиі айтылады. Бірінші ғасырда биік мұнарада болжам жасаған Веледаның бейнесі, XIII ғасырдағы «Эрик Қызыл сағасында» биік платформадан болжам жасаған Þorbjörg lítilvölva туралы айтылғанда қайта жаңғырылады. Симек сагадағы Торбьёргтің көтерілген тұғыры мен оның таяғының суреттемесі германдық мәңкілік сенімдердің нағыз дәстүрлерін көрсетеді деп түсіндіреді.

Веледа

Біздің заманымыздың бірінші және екінші ғасырларында грек және рим авторлары – грек тарихшысы Страбон, рим сенаторы Тацит және рим тарихшысы Кассиус Дио – ежелгі герман халықтары туралы жазды және герман қоғамында болашақты көретін әйелдердің рөлін атап өтті. Тацит өзінің бірінші ғасырдағы "Тарихы" атты еңбегінің 4-кітабында германдық болашақты көретін әйелдер туралы айтқан. Легион қолбасшысы Мюний Луперк басқа да сыйлықтармен бірге Брухтер тайпасына зор ықпал еткен, үйленбеген Веледаға жіберілді. Немістер әйелдердің көптерін дәстүрлі түрде болашақты білуші деп есептейді, тіпті сенімсіздіктің артығынан құдайлармен теңейді. Осы оқиға соның дәлелі. Веледаның беделі биік болды, себебі ол германдықтардың жеңісін және легиондардың қырылуын болжаған еді. Бірақ Луперк оған жетпес бұрын қаза тапты.

Гана

III ғасырдың басында римдік тарихшы Кассиус Дио Ганна есімді әйел туралы айтады. Мәселе, біздің заманымыздың I ғасырының 80-ші жылдарында император Домицианның Рейннен шығысқа жасаған жорығы. Ганна Эльба өзенінен шығысқа қоныстанған Семенон тайпасына жатады, және ол Веледадан кейінгі I ғасырдың екінші жартысында белсенді болған сияқты. Ганнаның саяси ықпалы соншалықты күшті болды, оны тайпасының патшасы Масиоспен бірге Римге алып кетті, онда олар римдік императормен кездесіп, құрметпен қабылданды, сосын үйлеріне қайтты. Бұл шамамен 86 жылы болған, шатилермен соңғы соғысынан кейін, Везер мен Эльба арасындағы херускілермен келісім шарттары жасалған кезде. Римде Ганна мен Масиос римдік тарихшы Тацитпен де кездескен болуы мүмкін. Тацит өздерін суэбтердің ең мәртебелілері санайтын тайпа өкілдері арқылы Семенон тайпасының діни ғұрыптарын зерттеген. Брюс Линкольн (1986) Тациттің Ганнамен кездесуін, римдік тарихшының ерте герман тайпаларының мифологиялық дәстүрлері және Семенон тайпасының Туистоның ұлы Маннус ұлдары Инг (Ингви), Ист және Ирмин (Один) тайпаларымен туыстық байланысы туралы білгендерін талқылайды. Семенон тайпасы өздерінің ұлтының "қорқынышты бастауын" адам құрбандығы арқылы қайта жасайтын, әр құрбан Туистоны ("қосарлы") бейнелейтін және "жаратылыс актілерін" қайталау үшін кесілетін, бұл скандинав мифологиясында Один мен оның бауырларының бастапқы алып Имирдің ("қосарлы") денесін кесіп әлемді құруымен салыстырылады. Рудольф Симек Тацит Семенон тайпасының өз ғұрыптарын тайпаның пайда болған қасиетті тоғайында өткізгенін, және ол жерге тек тізгінталған күйде кіруге болатынын айтады. Құдай, болжам бойынша, Один болған, ал тізгінталған жағдай Одиннің өзінің құрбандығын бейнелеген болуы мүмкін. Бұл тоғай ұзақ уақыт бойы Гельгаквида Хундинсбана II поэмасында Одинге құрбандық шалынған батырдың тоғайымен теңестірілген. Қызығы, Ганнаны сибилла деп емес, грек тілінде "болжам жасаушы" деген мағына беретін "теиазуса" деп атайды. Оның аты Ганна протогерман тілінде "Ганно" деп түсіндіріледі және "сиқырлы таяқ" мағынасындағы Ежелгі норвегиялық "гандр" сөзімен салыстырылады (ган және гандр сөздерінің мағынасы үшін "сиқырлы проекция" бөлімін қараңыз); Ганна "сиқырлы таяқты алып жүруші" немесе "сиқырлы таяқты басқарушы" дегенді білдіреді. Сондықтан оның аты Гамбара ("таяқ ұстаушы") және Валубург сияқты "таяқ" (Ежелгі норвегиялық "vǫlr") сөзінен туындаған басқа да аттармен байланысты, ал осы сөз Солтүстік германдық әйелдердің аттарында, "vǫlur" атауында да кездеседі. Симек "гандр" сөзін "сиқырлы таяқ" және "оның шақыру белгісі" деп талдайды, бірақ кейінірек ол "сиқырлы нысан немесе жаратылыс" деген мағынаны қосады, және оның құралы немесе белгісі ретінде таяққа сілтеме жасаудың орнына, оның аты герман тайпалары арасындағы оның қызметіне сілтеме болуы мүмкін (Веледа аты сияқты). Сандквист бұл есім оның қабілеттерін көрсететін болса керек дейді, де Врис оның атын тікелей "ginn" ("сиқырлы қабілет") сөзімен байланыстырады, ол туралы "сиқырлы проекция" бөлімінде тағы да айтылады.

A seeress named Ganna is mentioned by the Roman historiographer Cassius Dio in the early 3rd century. The context is the campaign east of the Rhine by Emperor Domitian in the 80s of the 1st century CE. Ganna belonged to a tribe called the Semnones who were settled east of the river Elbe, and she appears to have been active in the second half of the 1st century, after Veleda's time. Ganna's political influence was considerable enough that she was taken to Rome together with Masyos, the king of her tribe, where they had an audience with the Roman emperor and were treated with honours, after which they returned home. This probably happened in 86 AD, the year after his final war with the Chatti, when he made a treaty with the Cherusci, who were settled between the rivers Weser and the Elbe. During their stay in Rome, Ganna and Masyos appear also to have met with the Roman historian Tacitus who reports that he discussed the Semnoni religious practices with informants from that tribe, who considered themselves the noblest of the Suebi. Bruce Lincoln (1986) discusses Tacitus' meeting with Ganna and what the Roman historian learnt of the mythological traditions of the early Germanic tribes, and of the Semnoni's ancestral relationships with the other tribes from Ing (Yngvi), Ist and Irmin (Odin), the sons of Mannus, the son of Tuisto. The Semnoni reenacted the "horrific origins" of their nation with a human sacrifice, with each victim representing Tuisto (the "twin") and being cut up to repeat the "acts of creation", which can be compared to how Odin and his brothers cut up the body of the primordial giant Ymir (the "twin") to form the world in Norse mythology. Rudolf Simek notes that Tacitus also learnt that the Semnoni performed their rites at a holy grove that was the cradle of the tribe's inception, and that could only be entered when they were fettered. The god who was worshiped was probably Odin, and being fettered may have been an imitation of Odin's self sacrifice. This grove has for a long time been identified with the Grove of Fetters, where the hero was sacrificed to Odin in the Eddic poem, Helgakviða Hundingsbana II. It is notable that Ganna is not referred to as a sibylla, but as a theiázousa in Greek, which means "someone making prophesies". Her name Ganna is usually interpreted as Proto Germanic Gan no and compared with Old Norse gandr in the meaning "magical staff" (for the meanings of gan and gandr, see the section on magical Projection); Ganna would mean the "one who carries the magical staff" or "she who controls the magical staff or something similar". Her name is thus grouped with other seeresses with staff names, like Gambara ("wand bearer") and Waluburg from walu , "staff" (ON vǫlr), and the same word is found in the name of North Germanic seeresses, the vǫlur. Simek analyses gandr as a "magic staff" and the "insignia of her calling", but in a later work he adds that it meant "magic object or being" and instead of referring to a wand as her tool or insignia, her name may instead have been a reference to her function among the Germanic tribes (like Veleda's name). Sundqvist suggests that the name may have referred instead to her abilities, like de Vries who connects her name directly to the ablaut grade ginn ("magical ability"), also treated further down in the section on magical Projection.

Валубург қаласы

Біздің заманымыздың екінші ғасырына жататын, грекше жазбасы «Валубург. Се[м]нони Сибилла» (грекше «Валубург, Семинондардан шыққан сибилла») деп жазылған остракон, ХХ ғасырдың басында Египеттегі Элефантина аралында табылған. Бұл есім римдік және грек-египеттік сарбаздардың тізімінде кездеседі, бұл оның жалақы төлеу үшін қолданылғанын көрсетеді. Бірінші элемент *Walu, шамасы, протогермандық *waluz 'таяқ' сөзімен байланысты, ол көруші әйелдердің белгісі – сиқырлы таяққа сілтеме болуы мүмкін, және оның есімін семантикалық жағынан туысы, көруші әйел Ганнамен байланыстырады, ол оған осы өнерді үйреткен болуы мүмкін және Римде император Домицианмен кездескен. Сол сияқты, оның есімі басқа германдық көруші Гамбараның есімімен де байланысты болуы мүмкін, оны «таяқ ұстаушы» (*gand bera немесе *gand bara) деп түсіндіруге болады, қараңыз [[Көрнекі (герман) # Проекция]]. Таяқтар солтүстік герман тіліндегі көруші әйел сөзінде де көрінеді, ол – vǫlva 'таяқ ұстаушы'. Солтүстік германдық деректемелерде көруші әйелдер әрқашан бірдей протогермандық түбір *waluz-дан жасалған vǫlr деп аталатын таяқпен жабдықталған. Шубарт оның Рим сарбазының мансабында, оны Египеттің бірінші шатқалына орналасуына әкелген соғыс тұтқыны болуы мүмкін деп болжайды. Симек оның Рим билігі тарапынан депортацияланғанын санайды және оның Элефантинаға қалай келгені белгісіз екенін, бірақ германдық көруші әйелдердің саяси ықпалының айқындығын ескере отырып, бұл таңқаларлық емес деп жазады. Валубургпен бір уақытта Египетте тұрған Александриялық Климент және одан бұрынғы Плутарх германдық көруші әйелдердің де ағындардың айналуын, құйылуын және шашырауын зерттеу арқылы болашақты болжай алатынын айтқан, ал Шубарт осының себебінен Валубург Нілдің бірінші шатқалының ағын суларында тапқан болуы мүмкін деп санайды.

Гамбара

Ориго Гентис Лангобардорум (Ломбардтар/Лангобардтар халқының шығу тегі), VII ғасырға жататын латын ескертпесі және VIII ғасырдан бастап жазылған Historia Langobardorum (Ломбардтар/Лангобардтар тарихы), Лангобардтар халқының, сол кезде Виннили деп аталған, Скандинавиядан ағайынды Ибор мен Ажио басшылығымен көшіп келгенін, олардың көршілері вандалдар олардан салық талап еткенін, бірақ анасы Гамбара оларға қарсы кеңес бергенін айтады. Шайқас алдында вандалдар Одинге (Годанға) жеңіс тіледі, ал Гамбара Одиннің әйелі Фриггке (Фреяға) дұға етті. Фригг оларға Виннили әйелдерінің шаштарын беттерін жауып, Одиннің жерге қарайтын терезесінің алдында тұруын кеңес берді. Один ұялып, «ұзын сақалдылар» (longobarbae) кім екенін сұрады, осылайша оларға ат қойып, олардың тәрбиешісі болды және оларға жеңіс беруге міндетті болды. Гамбара латын тілінде «құдай қызы» немесе «балғын» деген мағына беретін питонисса деп аталады, ал Хроника Готанумда оны сибилла, яғни «көреген» деп те атайды. Польдің сөзіне қарағанда, Гамбара пайғамбарлықтың маңызды болған дәуірде өмір сүрген, Веледа сияқты бойжеткен қыз болмағандықтан, дін қызметкері, дана әйел, ана және патшайым рөлін бірге атқарған. Оның есімі «сияқты таяқ ұстаушы» (*gand bera немесе *gand bara) дегенді білдіреді, бұл ежелгі норвег тіліндегі vǫlva сөзімен мағынасы жақын, ал оның ұлы Ибордың есімі «доңызды» білдіреді, бұл норвег құдайы Фрейрге қасиетті жануар, құнарлылық құдайы және құдайлардың Ванир руының бас құдайы. Хаук бұл аңыз ертедегі ломбардтар негізінен скандинавиялық Ванир құлшылығының бір бөлігі ретінде ана құдай Фрейяға табынған кездерге дейін барып тоқтайтынын айтады, сондай-ақ Упсаланың ломбардтық аналогы қазіргі Чехиядағы Брно қаласының жанындағы Жураниде табылғанын қосады. Ломбардтарда Один мен Фригг Годан мен Фрея деп, Ежелгі жоғары неміс тілінде Уодан мен Фрия, ал Ежелгі ағылшын тілінде Вудэн мен Фриг деп аталған. Одиннің жерге қарайтын терезесі скандинав мифологиясының Хлидскьяльфін еске түсіреді, онда ол барлық нәрсені көре алатын, ал Фригг те Гримнисмал поэмасында Одинге қарсы қастандық жасайды, бұл ломбард аңызымен салыстырылады. Фриггтің адалдығын сақтамауы және пайғамбарлықпен байланысы әдетте Фрейяға және оның сиқырмен (seiðr) байланысына жатады, бірақ олардың арасында көптеген ұқсастықтар бар, Фрейя мен Фригг бастапқыда бір құдай болған болуы мүмкін. Ғалымдар Фреяны Фригг/Фрейя немесе жай ғана Фрейя деп қарастырады.

The Origo Gentis Langobardorum (Origin of the Lombard/Langobard people), a seventh century Latin account, and the Historia Langobardorum (History of the Lombard/Langobards), from the 8th c., relate the legend that before, or after, the Langobard people, then known as the Winnili, emigrated from Scandinavia, led by the brothers Ibor and Agio, their neighbours, the Vandals, demanded that they pay tribute, but their mother Gambara advised them not to. Before the battle, the Vandals called on Odin (Godan) to give them victory, but Gambara invoked Odin's wife Frigg (Frea) instead. Frigg advised them to trick Odin, by having the Winnili women spread their hair in front of their faces so as to look bearded and stand before the window from which Odin looked down on Earth. Odin was embarrassed and asked who the "long beards" (longobarbae) were, and thus naming them he became their godfather and had to grant them victory. Gambara is called phitonissa in Latin which means "priestess" or "sorceress", and in the Chronicum Gothanum, she is also specifically called sibylla, i. e. "seeress". Pohl comments that Gambara lived in a world and era where prophecy was important, and not being a virgin like Veleda, she combined the roles of priestess, wise woman, mother and queen. Her name may mean "wand bearer" (*gand bera or *gand bara) with the same meaning as Old Norse vǫlva, while the name of her son Ibor means "boar", the animal sacred to the Norse god Freyr, the god of fertility and the main god of the Vanir clan of the gods. Hauck argues that the legend goes back to a time when the early Lombards primarily worshiped the mother goddess Freyja, as part of the Scandinavian Vanir worship, and he adds that a Lombard counterpart of Uppsala has been discovered in Žuráň, near Brno in the modern day Czech republic. In Lombard, Odin and Frigg were called Godan and Frea, while they were called Uodan and Friia in Old High German and Woden and Frig in Old English. The window from which Odin looked down on earth recalls the Hliðskjálf of Norse mythology, from where he could see everything, and where Frigg also conspires against Odin in the poem Grímnismál, in a parallel with the Lombard myth. Frigg's infidelity and connection with prophecy normally belong to Freyja, and her association with magic (seiðr), but there are many similarities between them, and Freyja and Frigg may originally have been the same goddess. Scholars may identify Frea as Frigg/Freyja, or simply as Freyja.

Ағашұбар

Готтардың тарихы туралы VI ғасырдағы "Гетика" еңбегінде ежелгі готтар өздерінің көруші әйелдерін халиуруналар (немесе халиуруналар және т.б.) деп атағандығы туралы айтылады (Гот латыншасы). Олар Вольфрамның сөздері бойынша "өлілер әлемімен сиқыршылықпен айналысқан әйелдер" болды және оларды көшіп-қонушы готтардың соңғы Амал династиясының патшасы болған Филимер өз тайпасынан қуды. Олар далаға бас сауғалап, даладан келген таза емес рухтармен жүкті болып, ғұндарды дүниеге әкелді, оны Поль Сарматтардың шығу тегімен салыстырады. Бұл оқиға ғұндардың шығу тегін түсіндіруге арналған. Бұл оқиға Филимердің жеңіліске ұшыраған кезде өз көруші әйелдерін күнәнің құрбаны ретінде қуған тарихи оқиғаға негізделген болуы мүмкін. Олар консервативті топты білдіріп, өзгеріске қарсылық көрсеткен болуы мүмкін. Бұл өзгеріс Амаль руының күшеуі және олардың антсалардан (құдайлардың Асир руы) шыққандығы туралы талаптары болуы мүмкін. Бұл ертедегі ломбардтар сияқты, жауларының қаупіне тап болған тайпаны құтқарған шешуші жеңістен кейін болған болар еді. Один әлі де жаңа құдай еді, ал готтар оның орнына Амальдың, жаңа билеуші рудың негізін қалаушының скандинавиялық арғы атасы саналған "ескі" құдай Гаутқа табынып жүрді. Вагнер әйелдер мен ғұндардың бейнесін жын-періге айналдыру оқиғаның христиандық контексте жазылғандығын көрсетеді деп санайды. Моррис (1991) бұл болашақ христиан дәстүрінің үлгісі болды деп түсіндіреді, онда жын-шайтан әйелдері Ібіліспен немесе жын-шайтандармен жыныстық қатынасқа түседі. Х ғасырдағы англосаксондық "Личбук" кітабында "шайтанмен жыныстық қатынаста болған әйелдерге" қарсы мазь рецепті жазылған, ал XI ғасырдағы деректерде сапырған әйелдер мен дінсіздердің түнде жиналатын жерлерінде жыныстық той жасағандары туралы айтылады.

Солтүстік герман корпусы

Қазіргі уақытта герман халықтарының мифтері туралы жазбалар аз сақталған. Солтүстік герман жазбалары – бұл ерекшелік, себебі герман халықтарының мифологиясы туралы сақталған материалдардың басым бөлігі оларда кездеседі. Бұл дереккөздерде Солтүстік герман халықтары арасындағы көптеген көрушілер туралы айтылады, олардың ішінде:

Few records of myths among the Germanic peoples survive to modern times. The North Germanic record is an exception, containing the vast majority of material that survives about the mythology of the Germanic peoples. These sources mention numerous seeresses among the North Germanic peoples, including the following:
Seeress name (Old Norse)AttestationsNotesHeimlaug völvaGull Þóris sagaIn Gull Þóris saga, Heimlaug assists the saga protagonist by way of prophecy. HeiðrHrólfs saga kraka, Landnámabók, Örvar Odds sagaVarious seeresses by the name of Heiðr occur in the Old Norse corpus, including Gullveig, who scholars generally consider to be another name for the goddess FreyjaÞorbjörg lítilvölvaEiríks saga rauðaIn Eiríks saga rauða, Þorbjörg lítilvölva travels to Scandinavian farms in Greenland and predicts the future.Þordís spákonaVatnsdæla saga, Kormáks sagaTenth century Icelandic seeress and regional leaderÞoríðr spákonaLandnámabókÞuríðr sundafyllirLandnámabókUnnamed seeressesVöluspá, Völuspá hin skammaUnnamed seeresses occur in various contexts in the Old Norse corpus. For example, as its name implies, the poem Völuspá ('the foretelling of the seeress') consists of an undead seeress reciting information about the past and future to the god Odin. Eiríks saga rauða provides a particularly detailed account of the appearance and activities of a seeress. For example, regarding the seeress Þorbjörg Lítilvölva:
A high seat was set for her, complete with a cushion. This was to be stuffed with chicken feathers. When she arrived one evening, along with the man who had been sent to fetch her, she was wearing a black mantle with a strap, which was adorned with precious stones right down to the hem. About her neck she wore a string of glass beads and on her head a hood of black lambskin lined with white catskin. She bore a staff with a knob at the top, adorned with brass set with stones on top. About her waist she had a linked charm belt with a large purse. In it she kept the charms which she needed for her predictions. She wore calfskin boots lined with fur, with long, sturdy laces and large pewter knobs on the ends. On her hands she wore gloves of catskin, white and lined with fur. When she entered, everyone was supposed to offer her respectful greetings, and she responded by according to how the person appealed to her. Farmer Thorkel took the wise woman by the hand and led her to the seat which had been prepared for her. He then asked her to survey his flock, servants and buildings. She had little to say about all of it. That evening tables were set up and food prepared for the seeress. A porridge of kid's milk was made for her and as meat she was given the hearts of all the animals available there. She had a spoon of brass and a knife with an ivory shaft, its two halves clasped with bronze bands, and the point of which had broken off.

Көрушінің аты (Ескі скандинав тілінде) | Деректер | Ескертпелер
---|---|---
Хеймлауг völva | Gull Þóris saga | Gull Þóris saga-да Хеймлауг сағаның басты кейіпкеріне болжам арқылы көмектеседі.
Heiðr | Hrólfs saga kraka, Landnámabók, Örvar Odds saga | Ескі скандинав тілінде Heiðr есімді бірнеше көруші әйел кездеседі, соның ішінде Gullveig, ғалымдар оны Freyja құдайының басқа аты деп санайды.
Þorbjörg lítilvölva | Eiríks saga rauða | Eiríks saga rauða-да Þorbjörg lítilvölva Гренландиядағы скандинав шаруаларына барады және болашақты болжайды.
Þordís spákona | Vatnsdæla saga, Kormáks saga | X ғасырдағы исланд көрушісі және аймақтық көшбасшы.
Þoríðr spákona | Landnámabók |
Þuríðr sundafyllir | Landnámabók |
Аты жоқ көрушілер | Völuspá, Völuspá hin skamma | Ескі скандинав тілінде әртүрлі жағдайларда кездеседі. Мысалы, "Вёлуспа" ("Көрушінің болжамы") поэмасында, Один құдайына өткен мен болашақ туралы ақпаратты тірі емес көруші әйел айтады. Eiríks saga rauða көрушінің сыртқы түрі мен іс-әрекеттері туралы егжей-тегжейлі мәліметтер береді. Мысалы, Торбьёрг Литилвөлваға арналған биік орындық орнатылған, оған жастық қойылған. Бұл жастық тауық қауырсынымен толтырылуы керек еді. Бір күні кешке ол, оны шақырып келген адаммен бірге келді. Ол қара шапан киген, белдікпен байлаған, иығына дейін асыл тастармен әшекейленген. Мойнына шыны мұқабадан жасалған әшекей киген, басына ақ мысық терісімен астарланған қара қой терісінен жасалған бас киім киген. Оның қолында жоғарыда металлдан жасалған түймесі бар таяқ болған. Белдікке үлкен әшекейлі қалта ілінген. Ол өзінің болжамдары үшін қажетті заттарды сол қалтада сақтаған. Ол ұзын, берік баулы, аяғында үлкен қалайы түймелері бар, терісімен астарланған бұзау терісінен жасалған етік киген. Қолына ақ түсті, жүнмен астарланған мысық терісінен жасалған қолғап киген. Ол кіргенде, барлық адамдар оған құрметпен сәлем беруі керек еді, ол олардың сөзіне қарай жауап берді. Шаруа Торкел ақылды әйелдің қолын ұстап, оны дайындалған орынға алып барды. Содан кейін ол оған малын, қызметшілерін және ғимараттарын тексеруді сұрады. Ол олар туралы көп айтпады. Сол күні кешке дастарқан жайылып, көрушіге тамақ дайындалды. Оған ешкі сүтінен жасалған ботқа дайындап, ет ретінде барлық малдың жүректерін берді. Оның қолында қоладан жасалған қасық пен піл сүйегінен жасалған пышақ болған. Пышақтың екі жартысы қоламен бекітілген, ал ұшы сынған.

Киевтік Ольга

Киевтік Ольга христиан дініне кірмес бұрын, Völva және "Фрейяның діни қызметкері" ретінде қызмет еткен болуы мүмкін деген болжамдар бар. "Бірінші жылнамада" ол ақсүйектер тарапынан "барлық әйелдердің ең данасы" деп сипатталған, мұнда "даналық" сөзінің бірнеше мағынасы бар, ал оның данышмандығына деген репутациясы оның дінге кірмес бұрынғы жылдарына дейін жетеді. Оның даналығы "Олафтың Триггвассонар сағасында" да айтылады, онда ол Allogia деп аталады және Ұлы Владимирдің әжесі деп жаңылысқан, бірақ ол оның әжесі болған. Ол "өте данышман" деп сипатталған. Киев Русінің патшасы Юле мерекесін тойлағанда, ол одан болашақты болжауын сұрады, ал оны жасау үшін көрегендердің жоғары платформаларын еске түсіретін креслода оған әкелді. 12 ғасырда сағаны жазған Одр Сноррасон, тарихи оқиғаны жеткізбесе де, Ольганы Völva деп анық айтқан. Ольганың бейнесіндегі құстар, сондай-ақ сиқырдың құдайы Фрейяға да тән. Бұл құдай скандинавиялық әйелдер арасында, әсіресе билік пен беделге ие болған аристократтардың арасында кеңінен танымал болған. Бұрынғы зерттеулер аристократиялық норвегиялық әйелдер күйеулерінің оралуын күтіп отырады деп есептеген, бірақ қазіргі көзқарас бойынша, олар сейдр арқылы үйден соғысқа белсенді қатысқан, бұл сиқырлық "Darraðarljóð" атымен белгілі норвегиялық поэмада көрініс тапқан. Осыған байланысты, Ольга Фрейяның бас діни қызметкері ретінде қарастырылуы мүмкін, бұл мәртебе оның скандинавиялық туыстарына ғана емес, сонымен қатар оның славяндық халқына да ұнайтын еді, олар Фрейяны Киевтегі алты тұрғызылған сұңғыланың арасындағы жалғыз құдай ретінде бейнеленген славян құдайы Мокошпен байланыстырған. 2008 жылы Ольганың туған жері Псковта Скандинавиялық №6 деп аталатын камералы қабір қазылып алынды. Бұл қабір скандинавиялық пұтқа табынушылық пен христиандық элементтерін біріктіретін синкреттік қабір болды. Онда Скандинавия патшалары мен Русь билеушілерінен саяси ықпалға ие болған адамның жерленгеніне куәлік ететін "jartegn" деп аталатын зат табылған. Оның алдыңғы жағында бидент бейнеленген, ол кейін үш тістіге айналып, Рюрик әулетінің символы болды. Биденттің үстінде кілт бейнеленген, ал кілт скандинавиялық үй иесінің символы болған, өйткені скандинавиялық әйелдер үйдің кілтін алып жүрген. Ковалев (2012) кілт Фрейяның символы болғанын да айтады. Ковалевтің пікірінше, Ольганың регенттік кезінде, Святослав I есейгенге дейін, ол Киев Русінің билеушісінің мөріне кілтті қосуды қалаған болуы мүмкін, бұл кілттің мәні Солтүстік Еуропаның барлық аймақтарында түсінілетін символ болған, ол тек билігі бар әйелдің символы ғана емес, сонымен қатар қорғаушының символы ретінде де қарастырылған. "Jartegn" қабірінің артқы жағында соқырдың суреті бейнеленген, ол тек швед және русь элитасымен ғана емес, сонымен қатар өздерін соқырларға айналдыра алатын Фрейя және Фригг құдайларымен де байланысты. Соқыр скандинавиялық әйелдер киетін плащ кигендей көрінеді. Соқырдың үстінде крест бейнеленген; соқыр мен крест бейнеленген монеталар Ольганың 950 және 960 жылдардағы өміріне жатады. Норвегияның 9 ғасырлық Осеберг кемесінің фрагменттерінде құс басы бар әйелдердің суреттері де табылған, ал олар құс маскаларын киген Фрейяның діни қызметкерлері ретінде танылған. Бірнеше ғалымдар кемеге бірге жерленген әйелді Völva деп санайды.

There are indications that Olga of Kiev may have served as a Völva, and as a "priestess of Freyja", before converting to Christianity. In the Primary Chronicle, she is described by the noblemen as the "wisest of all women", where wise has several meanings and her reputation as being wise goes back to her pre conversion years. Her wisdom is also reported by Óláfs saga Tryggvassonar, where she is called Allogia and mistaken for Vladimir the Great's old mother, although she was his grand mother. There she is described as "very wise" and her main function at the court was as a prophetess, one whose predictions also came true. When the king of Kievan Rus' celebrated Yule, he asked her to predict the future and to do so she was carried to him on a chair which recalls the elevated platforms of the seeresses. Although he may not have transmitted a historical event, Oddr Snorrason, who wrote the saga in the 12th c., clearly identified Olga as a völva. Olga is strongly associated with birds in the sources, which also was true of the goddess Freyja, the goddess of magic (seiðr). The goddess was popular among Scandinavian women in general, and especially among aristocratic women who profited from corollary authority and power. Older scholarship believed that the aristocratic Norse women passively waited at home for their husbands, but the modern view is that they actively took part in warfare from home with seiðr, a magic reflected in the Norse poem Darraðarljóð. Consequently, Olga may have been regarded as a high priestess of Freyja, a status which would not only have appealed to her Scandinavian kinsmen but also to her Slavic subjects who would have identified Freyja with the Slavic goddess Mokosh, who was represented as the only goddess among the six raised idols in Kiev. In 2008, a Scandinavian chamber grave called N°6 was excavated in Pskov, where Olga was born. It was a syncretic grave containing elements from Norse paganism and from Christianity; it has been dated to c. 960. It contained an object called a jartegn, a token given to officials by Scandinavian kings and Rus' rulers, indicating that the buried man had political influence. On the front side it has a bident, which later evolved into a trident and was a symbol of the Rurik dynasty. Above the bident there is a key, and keys were a symbol of the Scandinavian mistress, as Scandinavian women carried the keys of the homestead; Kovalev (2012) argues that the key was also a symbol of Freyja. According to Kovalev, during her regency, before Sviatoslav I came of age, Olga may have chosen to add the key to the seal of the ruler of Kievan Rus', the key being a symbol whose significance would have been understood all over northern Europe, not only as the symbol of a woman who has authority, but also as a symbol of guardianship. On the reverse side the jartegn has the image of a falcon, a bird not only associated with the Swedish and Rus' elite of the Viking Age, but also especially associated with the goddesses Freyja and Frigg, who can transform themselves into falcons.). The falcon also appears to wear a cloak of the type worn by Scandinavian women. There is a cross above the falcon; coins bearing the falcon and the cross are dated to Olga's time in the 950s and the 960s. Images of women with a bird's head have also been found on the Norwegian 9th c. Oseberg tapestry fragments, and the women have been identified as priestesses of Freyja wearing bird masks. Several scholars consider the woman who was buried with the tapestry to have been a völva.

Мысықтар

Бүкіл әлемде мысықтар жиі сиқырлы тәжірибелермен байланыстырылады, ал сиқырмен айналысқан алғашқы құдайлық Фрейя мысықтармен байланысты болған. Мысықтар мен мысық терісі көреген әйелдер үшін маңызды символдар болған сияқты. "Eiríks saga rauða" еңбегінде Þorbjörg lítilvölva-ның ритуалдық киімінде ақ мысық терісімен астарланған қара қой терісінен жасалған бас киім болғаны және ол мысық терісінен жасалған қолғаптар таққандығы айтылады. Эллис Дэвидсон мысық терісі көрегендердің көмекші жануар рухтарын көрсетеді деп санайды (жоғарыдағы сиқырлы проекция бөлімін қараңыз), ал Прайс осы мысық рухтарын Фрейяның арбасын тартатын мысықтармен байланыстырады. Викинг дәуіріндегі ең бай әйелдердің қабірі – 9-шы ғасырдың бірінші жартысына жататын аса бай Осеберг кемесі. Бұрын бұл қабірді патшайымның қабірі деп есептегенімен, Стин Ингстад, Нил Прайс және Лешек Гардела сияқты бірнеше ғалымдар табылған заттардың оның көреген әйелдің қабірі екенін көрсететінін атап өтеді. Оның ішінде таяқ пен қанаптан басқа, мысық терісі салынған сандық және бір жағында тоғыз мысық (маңызды сан) бейнеленген арба болған, бұл Фрейяға қасиетті жануарлар, және "Gylfaginning" мен "Skáldskaparmál" бойынша, оның арбасын мысықтар тартатын құдайға сілтеме жасаған. Медельпад, Меларен аңғары және Готландтағы шамамен 50 қабір, олардың көпшілігі бай әйелдердің қабірлері ретінде танылған, рысь терісін қамтиды; осы күшті әйелдердің Фрейя құдайымен ерекше байланысы болған деп болжанады.

Христиандық

Көргіштер скандинавиялық рун тастары мен скальдикалық поэзия сияқты ең ерте жазба дереккөздерде сирек кездеседі, және олардың есімдері жер-су атауларында жоқ, бұл олардың қоғамдағы маргиналды екенін көрсетеді; бұрынғы зерттеулер оларды жағымсыз жарыққа шығарды. Симек, германдық көріпкелдер туралы барлық мәліметтеріміз римдік және христиандық түсіндірулердің сүзгісінен өткенін айтады. Римдіктер оларды өздерінің баяндарға (augurs) ұқсас деп түсіндірді, ал христиан жазушылары оларды "көп жағдайда әйел-сиқыршылар" деп санады. Христиандық дәуірдегі дереккөздерде олардың амалдары күдікті және кейде зұлым деп сипатталады. Бұл көзқарас кейбір Эдда жырларында да байқалады, ал «Инглинг сагасында» Снорри Стурлусон олардың іс-әрекеті соншалықты жаман болғандықтан, «еркектер оны ұят деп санайтын, сондықтан ол дін қызметкерлеріне үйретілген» деп жазады. Мүмкін, христиан дін қызметкерлері оларды және олардың рәсімдерін кемсітіп, жағымсыз көрсетуге және оларды ерекшелікке айналдыруға тырысқан болар. Прайс, Фрейя және Ванир құдайларымен байланыстар христиандық орта ғасырлық Скандинавияда ұзақ сақталғанын, бірақ викинг дәуіріндегі көзқарастар әйелдердің сексуалдылығына қатысты христиандық көзқарастардың ықпалымен жағымсыз пікірлермен алмастырылғанын айтады. Бұл кейінірек сиқыршылыққа әкелген қорқынышпен байланысты болды, Эллис Дэвидсон оны «христиандық дәуірдегі әңгімешілер үшін [Фрейяның] культін қамтыған зұлым жарық» деп атады. Дегенмен, қазіргі археологиялық жаңалықтар солтүстік германдық көріпкелдердің ескі зерттеулер мен христиандық дереккөздерде бейнеленгендей, қоғамның төменгі қабатында маргиналды орынға ие болғанын растамайды, керісінше, олардың мәртебесі жоғары болғанын көрсетеді. «Landnámabók», «Íslendingasögur» және «Íslendingaþættir» туралы жақында жасалған егжей-тегжейлі талдау, сиқыршы әйелдердің жаңаша жарыққа түскенін көрсетті, олар сиқырмен айналысушылардың құрметтелгенін және қоғамға жақсы сіңгенін көрсетеді. Олар көбінесе қоғамның жоғарғы топтарымен байланысты болды, еркін өмір сүрді және жер иеленді. Норвегияда олар әдетте норвегиялық отбасылардан шыққан, ал Исландияда олар үңгірлерде немесе аралдарда емес, басқа адамдармен бірге қоныстарда тұрды. Олар бұзық немесе сексуалды бұрмалаушылар деп сипатталмайды. Сонымен қатар, Норвегия мен Швециядағы археологиялық зерттеулер, мысалы, Осеберг кемесінің қазбасы, олардың жоғары элитаға жатқанын және аристократиялық қоғамның құрамында болғанын көрсетеді.

The seeresses rarely appear in the earliest Scandinavian written sources, such as runestones and skaldic poetry, and they do not appear in place names which suggests a marginal position in society; older research has cast them in a negative light. Simek comments that all our sources on Germanic seeresses have passed through the filter of Roman and Christian interpretations. The Romans interpreted them as similar to their augurs, while the Christian writers considered them to be "more or less witches". In sources from the Christian era, their rituals are described as suspicious and sometimes evil. This attitude can even be seen in some Eddic lays, and in the Ynglinga saga, Snorri Sturluson writes that their practice was so evil that "manly men considered it too shameful to practise it, and so it was taught to priestesses". It is possible that the Christian scribes wanted to minimize and deprecate them and their rites and turn them into an oddity. Price comments that the associations with Freyja and the Vanir gods lingered for a long time in Christian medieval Scandinavia, but the Viking Age views were replaced by negative views influenced by Christian attitudes towards female sexuality as something dangerous that had to be contained. This was related to the same fears that later led to witchcraft hysteria, manifested as what Ellis Davidson referred to as "the sinister light which played round [Freyja's] cult for the story tellers of a Christian age". Modern archaeological finds, however, do not confirm that the North Germanic seeresses had a marginal position at the bottom of society as depicted by older scholarship and Christian sources, but instead they suggest the contrary. The seeresses have been cast in a new light by a recent detailed analysis of Landnámabók, the Íslendingasögur and the Íslendingaþættir, which point out that the practitioners of magic were respected and well integrated in society. They were often connected to the highest echelons of society, they were free and they owned land. In a Norwegian setting they usually belong to Norwegian families, and in Iceland they do not live in caves or on islands, but in settlements with other people. Nor are they described as perverted or as sexual deviants. Moreover, archaeological studies from Norway and Sweden, such as that of the Oseberg burial, show that they belonged to the highest elite and were part of aristocratic society.

Орта ғасырдың соңы

Аруақтар дәстүрі, кем дегенде орта ғасырларда жойылған жоқ. Митчелл өзінің "Солғайлық және сиқыр скандинав орта ғасырларында" (2011) атты кітабында, тіпті ең табысқа жеткен христиан немесе ең күмәнді ғалым да осы әйелдердің амалдарының тоқтамағанын мойынға алуға мәжбүр дейді. Дегенмен, ғасырлар бойы беріліп келе жатқан олардың амалдары сыртқы ықпалдар арқылы өзгеріп, дамығаны да белгілі. Сол сияқты, орта ғасырларда көзқарастар өзгерді, және сиқыршылық көбінесе сиқыр деп есептелді. Ал 15-шы ғасырға қарай, қоғам сиқыршылар мен емшілерді, мысалы, босандыру шеберлері мен білгіш әйелдерді ажырата алмайтын болды. Сиқыршы жаратылысынан зұлым болды, ол шабатқа ұшып барып, шайтанмен жыныстық қатынасқа түсіп, нәрестелерді жейтін.

Жаратушылық

Malleus Maleficarum "сиқыршы" ұғымын көбірек әйелдерге таратты, ал бұрын бөлек болған ұғымдар – фольклор мен сиқыршылық ересь ұғымымен бірікті. Моррис бұл кітап болмаса, сиқыршылық аңшылықтары ешқашан болмас еді деп айтады және баспахананың діни элитадан халықтың көп бөлігіне шайтандық сиқыршылық туралы түсінікті таратуға көмектескенін айтады. Бұл сонымен қатар Ренессанс кезеңінде "жоғары сиқырлылық" қайта жаңғырған уақыт болды, бірақ шіркеу екеуін де ажыратпады және "төмен сиқырлылық" пен "жоғары сиқырлылықты" ересей ретінде қудалады. Сиқыршылыққа айыпталғандардың сексен пайызы әйелдер болды, ал айыпталуларға Ібіліске табыну, Ібіліспен жыныстық қатынас жасау, оральдық және анальдық жыныстық қатынас, инцест және нәрестелерді жеу кірді. Моррис бұл айыптаулар айыптаушылар туралы, айыпталушылар туралы емес, көбірек мәлімет беретінін айтады. Айыптаулар шіркеудің әйелдердің жыныстық қатынасына қатысты көзқарастарымен сипатталды және олардың айыпталған әрекеттері ұрпақ алудың алдын алуға бағытталғандығы байқалады. Моррис жын аулау кезінде германдық пұтқа табынушы көріпкелдерден сиқыршыларға айналу эволюциясы діннің өзгеруі сиқырға деген көзқарасқа қалай әсер еткенін көрсетеді.

Қазіргі заманның ықпалы

Германдық көріпкел әйел туралы ұғым халық мәдениетінің түрлі салаларына әсер етті. Мысалы, 1965 жылы исланд ғалымы Сигурдюр Нордал "tala" (сан) және "völva" сөздерін біріктіріп, исланд тілінде компьютер деген сөзді "tölva" деп атады. Көріпкел Веледа көптеген өнер туындыларына шабыттандырды, оның ішінде неміс жазушысы Фридрих де ла Мотте Фукедің 1818 жылғы "Веледа унд Ганна" романы, француз мүсіншісі Гипполит Майндронның 1844 жылғы мәрмәр мүсіні, К. Сигристоң "Веледа, die Prophetin der Brukterer" атты суреті және поляк-американдық композитор Эдуард Соболевскийдің 1836 жылғы "Веледа" операсы бар. Германдық жазықшылдықты ұстанатындар, германдық ежелгі діннің қазіргі жаңғыруымен айналысатындар, германдық көріпкел әйел туралы ұғымды қайта жаңғыртуға тырысады. 131 Вала астероиды ежелгі скандинав тіліндегі "vǫlva" сөзінің құрметіне аталған.