Кіріспе
Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі – Тюмен облысы (Тюме́нская о́бласть) – Ресейдің федералды құрамындағы (облыс) субъектісі. Батыс Сібірде орналасқан және әкімшілік тұрғыдан Орал федералды округінің құрамына кіреді. Облыс екі автономиялы округтің – Ханты-Манси және Ямало-Ненец автономиялы округтерінің – әкімшілік құзыретінде. Тюмен облысы, оның құрамындағы автономиялы округтермен бірге, аумағы бойынша үшінші ірі федералды субъекті болып табылады және 2010 жылғы мәлімет бойынша халқы 3 395 755 адамды құрайды. Тюмень – Тюмен облысының ең ірі қаласы және астанасы, сонымен қатар Орал тауларының шығысындағы алғашқы орыс елді мекені. Тюмен облысы елдегі мұнай мен табиғи газдың ең ірі өндірушісі және 2000 жылдардың басынан бері мұнай өнімінің қарқынды өсуін бастан өткеруде. Отын өнеркәсібінің жылдам дамуы облысты Ресейдің ең бай федералды субъектісіне айналдырды, 2006 жылдан бері жан басына шаққандағы орташа ЖІӨ ұлттық орташа көрсеткіштен бірнеше есе жоғары.
Tyumen Oblast (Тюме́нская о́бласть) is a federal subject (an oblast) of Russia. It is located in Western Siberia, and is administratively part of the Urals Federal District. The oblast has administrative jurisdiction over two autonomous okrugs: Khanty Mansi Autonomous Okrug and Yamalo Nenets Autonomous Okrug. Tyumen Oblast, including its autonomous okrugs, is the third largest federal subject by area, and has a population of 3,395,755 (2010). Tyumen is the largest city and capital of Tyumen Oblast, and the first Russian settlement east of the Ural Mountains. Tyumen Oblast is the largest producer of oil and natural gas in the country, and has experienced an oil boom since the early 2000s. The rapid growth of the fuel industry has made the oblast by far the richest federal subject of Russia, with an average GDP per capita several times the national average since 2006.
География
Аумағы 160 100 км² құрайды. Тюмен облысы 1944 жылдың 14 тамызында құрылды. Оған Ханты-Мансий автономды округі (аймақпен шектесетін округ) және Ямало-Ненец автономды округі (Югра) кіреді. Аймақ өзен алабында орналасқан. Ірі өзендері – Тура, Тобол, Пышма, Исет, Тавда, Есіл, Аған, Ертіс, Танама және Носка. Гидрогеографиялық жүйесінің ерекшелігі – шағын өзендердің көп болуы, олардың су жиналатын алаптарының кең батпақты болуы және көптеген көлдердің кездесуі. Солтүстікте Ханты-Мансий автономды округімен, шығыста Омск облысы және Томск облысымен, батыста Қазақстанмен (Солтүстік Қазақстан облысы), Құрған облысы және Свердловск облысымен шектеседі.
Климат
Аймақтың көп бөлігінде, әсіресе Ямало-Ненец автономиялық округінде, алыс солтүстіктегі Ханты-Мансийск автономиялық округінің Белоярский және Березовский аудандарында, Ханты-Мансийск автономиялық округінің басқа аудандарында және қалалық округтерінде, сондай-ақ олармен теңестірілген Уват ауданында экстремалды климаттық жағдайлар басым. Климат солтүстікте арктикалық, орталықта субарктикалық, ал оңтүстікте ылғалды континенталды. Қаңтар айының орташа температурасы Тюмен облысындағыдан солтүстіктегіге дейін өзгереді. Көктем мен күздің мұзды күндерінің ұзақтығы Тюменде жылына 130 күннен бастап тундра аймағында 210 немесе одан да көп күнге дейін созылады.
Гидрология
Облыста 10 км-ден ұзын 70 000-нан астам су арнасы бар, олардың жалпы ұзындығы 584 400 км-ді құрайды. Ең ірі, кеме жүзе алатын өзендер – Обь (жылына 185 куб. км) және Ертіс (жылына 36,5 куб. км). Аймақта шамамен 70 мың көл бар. Солтүстік және орталық бөліктерінде термокарст көлдері кең таралған, ал оңтүстікте батпақты жерлер басым.
Экология
Тюмен облысының Қызыл кітабында 711 сирек және қауіпті түрлер тіркелген. Оңтүстік өңірінің ерекше қорғалатын аумақтарының тізімінде 99 орын бар, оның ішінде біреуі халықаралық, ал үшеуі федералдық.
Уақыт белдеуі
Тюмен облысы Екатеринбург уақыт белдеуінде орналасқан. ҰБЖ бойынша (UTC) жылжу +5:00 шамасында. Мәскеу уақытымен салыстырғанда уақыт белдеуі тұрақты түрде +2 сағатқа қабысады және Ресейде MSK+2 деп белгіленеді. Екатеринбург уақыты Тюмен облысының көп бөлігі үшін шабуыл уақытынан бір сағатқа, ал Тюмен қаласын қоса алғанда, батыс бөлігінде – екі сағатқа өзгеше.
Жануарлар дүниесі және өсімдіктер
Бұл облыста әртүрлі фауна мен флора кездеседі. Солтүстік бөлігінде қақ қарлы тоқылдақ, морж және арктикалық түлкі таба аласыз. Полярлық аюлар да ең солтүстік бөлікте кездеседі; осы полярлық аюлардың субпопуляциясының генетикалық құрамы басқа циркумполярлық аймақтардан генетикалық тұрғыдан ерекшеленеді.
Саясат
Кеңес дәуірінде облыстағы жоғары билік үш адам арасында бөлісті: Тюмен КПСС комитетінің бірінші хатшысы (іс жүзінде ең көп билікке ие болған), облыстық Совет төрағасы (заң шығару билігі) және облыстық Атқару комитетінің төрағасы (атқару билігі). 1991 жылдан бастап КПСС барлық билігін жоғалтты, ал облыс әкімшілігінің басшысы, соңында губернатор сайланған аймақтық парламентпен бірге тағайындалды/сайланды. Облыстың саясаты Тюмен облысының Жарғысымен реттеледі. Облыстың құзыретіне жататын заңдарды Тюмен облысының Заң шығару жиналысы қабылдайды, ол заң шығарушы (өкілдік) орган болып табылады. Жоғары атқарушы орган – Тюмен облысының әкімшілігі. Ол аудандар сияқты бөлімшелердің атқарушы органдарын да қамтиды және күнделікті басқаруға жауапты. Облыс әкімшілігі губернатордың қызметін қолдайды, ол облыс басшысы болып табылады және Ресей Конституциясына сәйкес Жарғының сақталуына кепілдік береді.
Табиғи ресурстар
Автономиялық аймақтарда елдің мұнай мен газ қорының басым бөлігі шоғырланған. Барлау бұрғылаудың жалпы көлемі 45 миллион метрден асты. Мұнай өндірісі Орта Обьде шоғырланған. Газ негізінен солтүстік аймақтарда өндіріледі. Ханты-Мансыр ауданында ірі мұнай кен орындары орналасқан: Самотлор кен орны, Обь, Федоровское кен орны, Мамонтовское, Красноленское; Ямало-Ненец ауданында газ: Уренгой кен орны, Аю, Ямбург кен орны. Кен орындарының тереңдігі 700 метрден 4 километрге дейін жетеді. Өндірілетін пайдалы қазбалар: торф, сапропель, кварц құмы, әктас. Құрылыс материалдарын өндіруге арналған шикізаттың 400-ге жуық кен орындары барланды [көрсетілмеген дереккөз, 252 күн]. Субполярлық және Полярлық Уралдың шығыс беткейінде кен минералдары мен бағалы тастар табылды (әсіресе, қорғасын, мыс, хромит кен орындары). Аймақ тұщы су ресурстарына бай, оны ірі өзендер – Обь, Ертіс, Тобыл, көлдер (650 мың) – Қара (224 км²), Үлкен Уват (179 км²) және т.б., сондай-ақ Ресейдің жартысынан астам қорына ие жер асты сулары құрайды. Аймақтың оңтүстігіндегі жер қорының 44%-дан астамы орманмен жабылған. Орманды алқаптардың жалпы ауданы 43 миллион гектарды құрайды. Орман ресурстары аумағы бойынша Ресей Федерациясында Красноярск аймағы мен Иркутск облысынан кейін үшінші орында тұр. Орманды құрайтын негізгі түрлер – қарағай, қайың, шырша, емен, аспан және балқарағай. Жалпы ағаш қоры 5,4 миллиард текше метр деп бағаланады. Тюмен облысының оңтүстігінде бальнеологиялық қасиеттері бар онға жуық ыстық (37-50°C) геотермальдық көздер бар. Бұл көздер Тюмен облысының тұрғындары ғана емес, көршілес Свердловск, Құрған және Челябинск облыстарының да халқы арасында танымал. Аймақта торфтың мол қоры бар. Әсіресе торф кен орындарында вивианиттің (темір фосфатының) ірі кен орындары табылды (әлемдік қордың шамамен 20%), оны пайдалану ауыл шаруашылығының фосфатты тыңайтқыштарға деген қажеттілігін қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ кварц құмдары, кірпіш және кеңейтілген саз, сапропель және әктас кен орындары бар. Аймақта тұщы және минералды судың мол қоры бар. Мұнай кен орындарын дамытуға зор мүмкіндіктер бар.
Over 44% of the land reserves in the south of the region are covered with forests. 43 million hectares are covered by forests. The forest resources area is the third largest in the Russian Federation after the Krasnoyarsk Territory and the Irkutsk Region. The main forest forming species are pine, birch, spruce, fir, aspen and larch. The total timber reserves are estimated at 5.4 billion cubic meters. In the south of the Tyumen region are about ten hot (37 50 °C) geothermal sources, having balneological properties. Sources are popular not only among residents of Tyumen, but in neighboring regions as well: the Sverdlovsk, Kurgan, and Chelyabinsk regions. The region has large peat reserves. Large deposits of vivianite (ferric phosphate) (approximately 20% of world reserves) have been discovered in particular peat deposits, the usage of which may meet the phosphate fertilizers demand of the agriculture. There are deposits of quartz sands, brick and expanded clays, sapropels and limestone. The region has large fresh and mineral water reserves. There are great prospects for oil field development.
Экономика
2016 жылы Тюмен облысының (Ханты-Мансий және Ямал-Ненец автономиялық округтарын қоса алғанда) номиналды ЖІӨ 5,9 триллион рубльге, 104 миллиард долларға (адам басына шаққанда 28 000 доллар) жетті. Тюмень газ және мұнай өнеркәсібіне қызмет көрсететін орталық болып табылады: облыс Ресейдегі кез келген аймақтан мұнай және газ өндіру көлемі бойынша көшпес. «Газпром», «ЛУКойл», «Газпром нефть», «ТНК BP», «Shell», «Салым Петролеум Девелопмент Н. В.» компанияларының Тюменде өкілдіктері бар. Осы өнеркәсіптердің маңыздылығы аймақтағы экономикалық теңсіздіктің жоғары деңгейіне әкелді деген пікір бар. Аймақтағы ірі компаниялардың қатарында «Сибур» (2017 жылы кірісі миллиард доллар), «Антипинский» мұнай өңдеу зауыты ( миллиард доллар), «Шлюмбергер» компаниясының жергілікті филиалы ( миллион доллар) бар.
Ауыл шаруашылығы
Тюмен облысы сүт, ет, жұмыртқа, картоп және көкөніс өндіреді.
Көлік инфрақұрылымы
Көлік жүйесі автомобиль, теміржол, авиация және өзен көлігі арқылы ұсынылған. Теміржол жүк тасымалында көшбасшылықты қамтиды. Өзен порты сондай-ақ жүк орталығы болып табылады және теміржол, автомобиль және әуе көлігі арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. 2017 жылдан бастап Рощин халықаралық әуежайының құрылысы жүріп жатыр, жаңа терминал дамытылуда.
The river port is also a cargo center and a link between rail, road and air transport
Roshchino International Airport is undergoing construction as of 2017, with development of a new terminal .