Кіріспе
Австриялық хореограф Рудольф (вон) Лабан, сондай-ақ Рудольф фон Лабан (Lábán Rudolf; 15 желтоқсан 1879 - 1 шілде 1958), Австрия-Венгрия, Германия және Ұлыбританияның би өнері шебері, хореограф және би теориясының маманы болған. Ол «экспрессионист биінің негізін қалаушысы» және қазіргі заманғы бидің алға басушысы саналады. Оның теориялық жаңалықтарына Лабан қозғалысын талдау (адам қозғалысын тіркеу әдісі) және Лабаннотация (қозғалыс жазу жүйесі) кіреді, бұл би жазу және қозғалыс талдау саласындағы одан әрі дамуға жол ашты. Ол би терапиясының маңызды бағыттарының бірін қадағалады. Оның театрлық қозғалыс туралы еңбектері де зор әсер етті. Лабан өз идеяларын архитектура, білім беру, өнеркәсіп және басқару сияқты бірнеше салаға қолдануға тырысты. Ол Мари (туған есімі Бридлинг; 1858–1926) тұрмысқа шықты. Лабан 1913 жылдан 1919 жылға дейін осында әйгілі жазғы би курстарын өткізді. Студенттер мұнда өздеріне тамақ өсіру, вегетариандық өмір салтын ұстану, мата тоқу және өздеріне реформалық стильде киім жасау арқылы табиғатпен үйлесімде өмір сүруге тырысты, сонымен қатар табиғат аясында, көбінесе жалаңаяқ, динамикалық импровизациялармен айналысты. Лабан осындағы зияткерлік және көркемдік өрбуін басынан өткерді, экспрессионистік би драмаларында «жаңа адам», «отты адам», «анархист» және «оргиаст» бейнелерін мақтан тұтты.
Rudolf (von) Laban, also known as Rudolph von Laban (Lábán Rudolf; 15 December 1879 – 1 July 1958), was an Austro Hungarian, German and British dance artist, choreographer and dance theorist. He is considered a "founding father of expressionist dance", and a pioneer of modern dance. His theoretical innovations included Laban movement analysis (a way of documenting human movement) and Labanotation (a movement notation system), which paved the way for further developments in dance notation and movement analysis. He initiated one of the main approaches to dance therapy. His work on theatrical movement has also been influential. He attempted to apply his ideas to several other fields, including architecture, education, industry, and management. and Marie (née Bridling; 1858–1926). It was here that Laban conducted his famous summer dance courses from 1913 to 1919. Here the students also strived to live in harmony with nature by growing their own food, vegetarianism, weaving cloth and making their own reform style clothing, and dancing in the great outdoors nature often nude experimenting with dynamic improvisations. Here Laban experienced his intellectual and artistic breakthrough, celebrating the "neuen Menschen", "Fiur Menschen", "Anarchos", and "Orgiastos" in expressionist dance dramas.
Ұлттық социализмдегі Лабан
Лабан 1934 жылдан 1936 жылға дейін Жозеф Геббельстің үгіт-насихат министрлігінің қаржыландыруымен ірі би фестивальдерін басқарды. Лабан тіпті осы кезеңде "біз өзіміздің өрнек құралдарымызды және күшімізді біздің Volk (Халық) ең маңызды міндеттеріне арнағымызды қалаймыз. Біздің фюреріміз нақты бағытты көрсетеді" деп жазды. 1936 жылы Лабан "Неміс би шеберханалары" қауымдастығының төрағасы болып тағайындалды және ай сайын 1250 ℛℳ жалақы алды. Бірақ сол жылдың тамызында он екі елі ішектің жарасы салдарынан екі айға төсекке жатты, нәтижесінде ол өкілеттіктерін кеңесшілік деңгейіне дейін төмендетуді сұрады. Бұл қабылданды және оның жалақысы 500 ℛℳ-ға дейін төмендеді, Лабанның жұмысы 1937 жылдың наурызына дейін жалғасты, одан кейін оның шарты аяқталды. Лабанның нацистік идеологияға байланысы туралы бірнеше айыптаулар жасалды. Мысалы, 1933 жылдың шілдесінде Лабан балет директоры ретінде басқарған балалар курсынан "арий емес" деп танылған барлық оқушыларды шығарып тастады. Алайда, кейбір Лабан зерттеушілері мұндай әрекеттер сол кездегі нацистік Германияда өмір сүру үшін қажет болды және оның жағдайы нашар болды, өйткені ол не неміс азаматы, не нацистік партияның мүшесі емес еді деп атап өтті. Шындығында, 1933 жылы ұлттық социалистердің билікке келуі Лабанның жұмысына тікелей әсер етті. 1933 жылдың 25 сәуірінде неміс мектептері мен университеттеріндегі нәсілдік тығыздыққа қарсы қабылданған жаңа заңға сәйкес, Лабан "арий емес" тегі бар студенттерді тексеруге міндетті болды. Нацистік режимдегі оның жұмысы 1936 жылы Геббельстің 1936 жылғы Берлиндегі жазғы Олимпиада ойындары үшін арналған "Вом Таувинд унд дер Нойен Фрейде" (Көктем желі мен жаңа қуаныш) хореографиялық туындысына тыйым салуымен аяқталды, себебі ол нацистік идеологияны ілгерілетуге көмектеспеді.
Англия
Денсаулығы өте нашар болған Лабан 1937 жылдың тамызында Парижге сапар шеге алды. Көп ұзамай ол Англияға шақырылды, онда 1938 жылдың ақпан айында ол өзінің екі бұрынғы студенті Курт Джосс пен Сигурд Лидермен бірге Девон қаласындағы Дартингтон-холлда (Леонард Элмхирст пен оның әйелі Дороти Уитнидің қайырымдылығының арқасында) құрылған Джосс Лидер би мектебіне қосылды. Бұл жерде нацистік Германиядан келген басқа да босқындар инновациялық биді оқытып жүрді. Лабан осы жылдары би сабақтарында жақын достары және ұзақ мерзімді серіктестері Лиза Ульман мен Сильвия Бодмердің көп көмегін алды. Олардың бірлескен жұмысы 1945 жылы Лабанның Қозғалыс өнері гильдиясын (қазіргі Тринити Лабан музыка және би консерваториясы) және 1946 жылы Манчестердегі The Art of Movement Studio ашуға әкелді. 1947 жылы басқару консультанты Фредрик Лоуренспен бірге Лабан "Effort" атты кітап жариялады, ол индустриалды ортада жұмыстарды орындауға кеткен уақыт пен жұмсалған энергияны Фордистік тұрғысынан зерттейді. Лабан "көлеңке қозғалыстарын" (ол энергия мен уақытты ысырап етеді деп сенді) жоюға көмектесетін әдістерді ұсынуға тырысты және оның орнына қолдағы жұмысқа қажетті конструктивті қозғалыстарға назар аударуды көздеді. Лабан 1948 жылы "Заманауи білім беру биі" кітабын жариялады, оның барлық, соның ішінде балаларға арналған би туралы идеялары Ұлыбританияның көптеген мектептерінде оқытылды. Лабан 1958 жылы Англияда қайтыс болды.
Лабанның танымал студенттері мен серіктестері
Лабанның студенттері, достары және әріптестерінің арасында Мэри Вигман, Сюзанна Перротте, Катя Вулф, Курт Джосс, Лиза Ульман, Альбрехт Кнуст, Дюссия Береска, Лилиан Хармель, Софи Тейбер Арп, Хилде Холгер, Ана Малетич, Милча Майерова, Гертруд Краус, Гиза Герт, Уоррен Лэмб, Элизабет Снеддон, Дилис Прайс, Ят Малмгрен, Сильвия Бодмер, Бетти Мередит Джонс және Ирмгард Бартниефф есімді адамдар болды.
Шығармалары мен басылымдары
(Күні көрсетілмеген). Harmonie Lehre Der Bewegung (неміс тілінде). (Силвия Бодмердің Рудольф Лабанның кітабының қолжазба көшірмесі) Лондон: Laban Collection S. B. 48. (1920 ж.). Die Welt des Taenzers [Бейнешілер әлемі] (неміс тілінде). Штутгарт: Walter Seifert. (3-ші басылым, 1926) (1926). Choreographie: Erstes Heft (неміс тілінде). Йена: Eugen Diederichs. (1926). Gymnastik und Tanz (неміс тілінде). Олденбург: Stalling. (1926). Des Kindes Gymnastik und Tanz (неміс тілінде). Олденбург: Stalling. (1928). Schrifttanz: Methodik, Orthographie, Erlaeuterungen (неміс тілінде). Вена: Universal Edition. (1929). "Das Choreographische Institut Laban" "Танс және танецтік бейімдеу бойынша оқу монографияларында" (неміс тілінде). Liesel Freund редакциялаған. Берлин-Шарлоттенбург: L. Alterthum. (1947). Ф. К. Лоуренспен бірге. Effort: Адам қозғалысының экономикасы. Лондон: MacDonald and Evans. (4-ші қайта басылым, 1967) (1948). Қазіргі заманғы білім беру биі. Лондон: MacDonald and Evans. (2-ші басылым, 1963, Lisa Ullmann қайта қараған) (1948). "Лабан қозғалыс өнері гильдиясының жылдық бас құрылтайындағы президент сөзі". Laban Art of Movement Guild News Sheet. 1 (сәуір): 5–8. (1950). Сахнадағы қозғалыстың шеберлігі. Лондон: MacDonald and Evans. (1951). "Қозғалысты зерттеуге сізді не жетеледі? R. Laban жауабы". Laban Art of Movement Guild News Sheet. 7 (қыркүйек): 8–11. (1952). "Мектептегі қозғалыс өнері". Laban Art of Movement Guild News Sheet. 8 (наурыз): 10–16. (1956). Лабанның би және қозғалысты нотациялау қағидалары. Лондон: MacDonald and Evans. (2-ші басылым, 1975, Roderyk Lange түсіндірмелермен және редакциялаған) (1960). Қозғалыстың шеберлігі. (Сахнадағы қозғалыстың шеберлігінің 2-ші басылымы), Lisa Ullmann қайта қараған және кеңейткен. Лондон: MacDonald and Evans. (3-ші басылым, 1971. Лондон: MacDonald and Evans) (1-ші американдық басылым, 1971. Бостон: Plays) (4-ші басылым, 1980. Плимут, Ұлыбритания: Northcote House) (1966). Choreutics. Lisa Ullmann түсіндірмелермен және редакциялаған. Лондон: MacDonald and Evans. (1974). Қозғалыс тілі; Choreutics нұсқаулығы. Lisa Ullmann түсіндірмелермен және редакциялаған. Бостон: Plays. (Choreutics-тің американдық басылымы) (1975). "Би үшін өмір"; Естеліктер. Lisa Ullmann аударған және түсіндірме берген. Лондон: MacDonald & Evans. (Түпнұсқа неміс тілінде 1935 жылы жарияланған.) (1984). Динамикалық кеңістіктің көрінісі. Lisa Ullmann жинақтаған. Лондон: The Falmer Press.
(1926). Choreographie: Erstes Heft (German). Jena: Eugen Diederichs. (1926). Gymnastik und Tanz (German). Oldenburg: Stalling. (1926). Des Kindes Gymnastik und Tanz (German). Oldenburg: Stalling. (1928). Schrifttanz: Methodik, Orthographie, Erlaeuterungen (German). Vienna: Universal Edition. (1929). "Das Choreographische Institut Laban" in Monographien der Ausbildungen fuer Tanz und Taenzerische Koeperbildung (German). Edited by Liesel Freund. Berlin Charlottenburg: L. Alterthum. (1947). with F. C. Lawrence. Effort: Economy of Human Movement London: MacDonald and Evans. (4th reprint 1967)
(1948). Modern Educational Dance. London: MacDonald and Evans. (2nd Edition 1963, revised by Lisa Ullmann)
(1948). "President's address at the annual general meeting of the Laban art of movement guild". Laban Art of Movement Guild News Sheet. 1 (April): 5–8. (1950). The Mastery of Movement on the Stage. London: MacDonald and Evans. (1951). "What has led you to study movement? Answered by R. Laban". Laban Art of Movement Guild News Sheet. 7 (Sept.): 8–11. (1952). "The art of movement in the school". Laban Art of Movement Guild News Sheet. 8 (March): 10–16. (1956). Laban's Principles of Dance and Movement Notation. London: MacDonald and Evans. (2nd edition 1975, annotated and edited by Roderyk Lange)
(1960). The Mastery of Movement. (2nd Edition of The Mastery of Movement on the Stage), revised and enlarged by Lisa Ullmann. London: MacDonald and Evans. (3rd Edition, 1971. London: MacDonald and Evans) (1st American Edition, 1971. Boston: Plays) (4th Edition, 1980. Plymouth, UK: Northcote House)
(1966). Choreutics. Annotated and edited by Lisa Ullmann. London: MacDonald and Evans. (1974). The Language of Movement; A Guide Book to Choreutics. Annotated and edited by Lisa Ullmann. Boston: Plays. (American publication of Choreutics)
(1975). A Life For Dance; Reminiscencs. Translated and annotated by Lisa Ullmann. London: MacDonald & Evans. (Original German published 1935.) (1984). A Vision of Dynamic Space. Compiled by Lisa Ullmann. London: The Falmer Press.