Ирак премьер-министрі Әли Жәүдәт әл-Айюби: өмір және саяси жолы

Кіріспе

Әли Жаудат Әл-Айюби (علي جودت الأيوبي; 1886 жылдың 11 қарашасы – 1969 жылдың 3 наурызы) 1900-жылдардың басында Ирактың премьер-министрі болып бірнеше рет қызмет еткен. Ол 1934–1935 жылдар аралығында, 1949–1950 жылдар аралығында және 1957 жылдың екінші жартысында премьер-министр болды. Оның әкесі күрд тегінен, ал анасы араб тегінен шыққан.

Ерте білім және мансап

Әли Жаудат әл-Айюби 1886 жылы Мосул қаласында, Ирак Осман империясының билігінде болған кезде дүниеге келген. Оның әкесі полиция сержанты болып қызмет еткен, зейнеткерлікке шыққаннан кейін азық-түлік дүкенінің иесі болған. Сондай-ақ, ол Салахиддиннің ұрпағы екендігі де айтылады. Әли жас кезінде ата-анасы олар тұратын Беджи қаласынан Бағдадқа он күндік кеме саяхатына жіберді, онда ол бір әпкесінің қамқорлығында болып, Рашидие әскери мектебінде білім алды. Мектепті бітіргеннен кейін ол түйемен және кемемен Стамбулға барды, онда Жафар әл-Аскари, Нури әл-Саид, Джамиль әл-Мидфаи және Ясин әл-Хашими сияқты басқа ирактықтармен бірге әскери колледжге оқуға түсті. Олармен бірге Бірінші дүниежүзілік соғыста Осман империясынан тәуелсіздік алу үшін араб елдерінде күресті. 1921 жылы Ирак Корольдігі құрылғаннан кейін, патша Фейсал I билеуші болған кезде, олар кезекпен жетекші лауазымдарда қызмет етті. Ішкі істер министрі, Сыртқы істер министрі және Франциядағы және Вашингтондағы Ирак елшісі болды, ол АҚШ-тағы алғашқы ирак елшілігін құрды. Ол үш рет премьер-министр болып қызмет етті (1934, 1949 және 1957), сәйкесінше патша Фейсал I, патша Гази және патша Фейсал II тұсында. 1935 жылдың наурыз айынан тамыз айына дейін Депутаттар палатасының төрағасы болды. «Жаудат» есімін оған мұғалімдері мен әріптестері берді, ол араб тілінде «сапалы» деген мағынаны білдіреді. Шын араб ұлтшылы болған ол, Ирактың әртүрлі этникалық топтарын, діндерін және тайпаларын қамтитын, сектанттық емес, біріктіруші Ирак идеясын жақтады. Ол Ұлыбритания империясының ықпалынан үлкен тәуелсіздікке қол жеткізуге тырысты, бұл негізінен регент Абд әл-Иланың және кейде оның досы Нури әл-Саидтың мойынсұнушылық мінез-құлқында көрінді. Бірде Нури Пашаның кабинетінде Қаржы министрі лауазымынан Ұлыбританиямен ынтымақтастық туралы келісімге келіспегендіктен наразылық білдіріп отставкаға кетті. 14 шілде революциясы кезінде патша Фейсал II басқаратын Ирак монархиясы құлатылды, революцияны Абд әл-Кәрім Касим басқарды, оған Мысыр президенті Гамаль Абдель Насердің «Арабтардың дауысы» радиосы арқылы айтқан ұзақ айлар бойы жүргізілген қарсаңды насихаты себеп болды. Әли Жаудат төңкерістен аман қалды, бірақ Нури әл-Саид және басқа да көшбасшылар қаза тапты.

Ali Jawdat Al Ayyubi was born in Mosul in 1886 while Iraq was under Ottoman rule. His father served as a police sergeant, and upon retirement owned a grocery store. He was also purportedly a descendant of Saladin. At a young age, Ali was dispatched by his parents from the town of Beaji where they lived, on a ten day boat trip to Baghdad, where he stayed in the care of an aunt and attended the Rashidiyeh military school. Upon graduation, he went by camel and ship to Istanbul where he attended the Military College with other Iraqis, including Ja'far al Askari, Nuri al Said, Jamil al Midfai and Yasin al Hashimi. With these latter, he fought during the First World War throughout the Arab lands for independence from Ottoman rule. Upon establishment in 1921 of the Kingdom of Iraq, with King Faisal I as its ruler, each served in turn in positions of leadership. Minister of the Interior, Foreign Minister and Iraqi Ambassador to France and Washington, where he established the first Iraqi embassy in the United States. He served three times as Prime Minister (1934, 1949 and 1957), successively under King Faisal I, King Ghazi, and King Faisal II. He was the president of the Chamber of Deputies from March 1935 to August 1935. The name “Jawdat” was given to him by his teachers and colleagues, and it means “quality” in Arabic. An ardent Arab nationalist, he espoused an inclusionary, non sectarian vision of Iraq, encompassing its various ethnicities, sects and tribes. He strove to achieve greater autonomy from the influence of the British Empire, as embodied principally in the acquiescent behavior of the Regent, Abd al Ilah and occasionally of his friend Nuri al Said, and once resigned as Minister of Finance in Nuri Pasha's cabinet in protest at a treaty of cooperation with Great Britain to which Nuri agreed. The Iraqi monarchy, represented by King Faisal II, was toppled in the 14 July Revolution led by Abd al Karim Qasim, driven by months of intensive radio propaganda by Egyptian President Gamal Abdel Nasser's Voice of the Arabs. Ali Jawdat survived the coup, but Nuri al Said and other leaders did not.

Жеке өмір

1919 жылы Алеппо және Хомс қалаларының әскери губернаторы қызметін атқарып жүргенде ол Назик Тахсинмен танысып, үйленді және үш балалары болды: Низар, Сельва және Намер. Әли Жаудат қарапайым және шарапатты өмір сүрді, сонымен қатар адалдығымен, батылдығымен және араб ұлтшылдығына деген адалдығымен көзге түсті.

Өлім

Ол өзінің естеліктерін аяқтағаннан кейін аз уақыт өткен соң 1969 жылдың 3 наурызында Бейрутта қайтыс болды.