Кіріспе
Британдық жағдайымен байланысты комедия
Британдық ситком немесе бритком – британдық теледидар үшін түсірілген жағдайымен байланысты комедиялық бағдарлама. Көптеген британдық ситкомдар студияда түсіріледі, ал кейбіреулерінде түсірілім локациялары да қолданылады. Аз ғана фильмдер толығымен локацияда түсіріледі (мысалы, "Жазғы шараптың соңғысы") және соңғы пост-өндіріске дейін студиялық көрерменге көрсетіледі. Британдық комедияның бір бөлігі дәстүрлі жағдайымен байланысты комедия тақырыптарынан, сюжеттерінен және үй ортасынан әдейі бас тартып, ерекше тақырыптарға немесе повестволеу тәсілдеріне назар аударады. "Blackadder" (1983–1989) және "Yes Minister" (1980–1988, 2013) жиі үй немесе жұмыс орны жанрын билік дәліздеріне көшірді. Кейінірек пайда болған мокьюментари жанры "The Office" (2001–2003) сериалында көрініс тапты.
Дэвид Крофт
Дэвид Крофт (1922–2011) – сценарист, продюсер және режиссер. Ол Джимми Перри мен Джереми Ллойдпен бірлесіп BBC-нің бірқатар ситкомдарын жасады және жазды, оның ішінде «Dad's Army», «It Ain't Half Hot Mum» және «Hi de Hi!» кіретін еді. Перри сияқты, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тропикалық Азияда қызмет етті. «Әкесінің армиясы» көрсетіліп тұрғанда Крофт Джереми Ллойдпен бірге «Сізге көмектесе аламыз ба?» сериалын жазуды бастады. Ол өмірінің соңына дейін Перримен «You Rang, M'Lord» және Ллойдпен «Allo 'Allo!» сияқты басқа да сериялар бойынша еңбек етті. Оның соңғы толыққанды сериалы «О, доктор Бичинг!» (1995–1997) Ричард Спендлавпен бірлесіп жазылды. 2007 жылы ол Джереми Ллойдпен бірге «Here Comes The Queen» атты телепилотты жасады, бірақ шоу серия ретінде жалғастырылмады. Перримен бірге Крофт 2003 жылы өмірлік жетістіктері үшін Британдық комедиялық сыйлыққа ие болды, ал 1978 жылы теледидар саласына қосқан үлесі үшін OBE орденімен марапатталды. Ол сондай-ақ 1981 жылы британдық кино және теледидар өнер академиясынан Десмонд Дэвис сыйлығын алды.
Джимми Перри
Джимми Перри (1923–2016) Дэвид Крофтпен бірге «Әкелер армиясын» жасады. Ол серияға арнап жазған «Кімді алдап жүрсіз, Гитлер мырза?» әні үшін Айвор Новелло сыйлығын жеңіп алды. Крофт пен Перри 30 жылдан астам бірлесіп жұмыс істеді. Фрэнк Мьюр мен Денис Норден, сондай-ақ Гальтон мен Симпсон сияқты, олар сол дәуірдегі ең белгілі жазушылар тобының бірі болды. Перри өзін де, басқаларды да әжуалауға қабілетті еді. Оның өмірбаяндық кітабы бастапқыда «Балалық шақтың хикаясы» деп аталатын болған, бірақ 2002 жылы «Ақымақ бала» деген атпен жарық көрді. «Әкелер армиясында» ол жас кезіндегі Ұлттық гвардиядағы тәжірибесінен, Үндістан мен Бірмадағы қызметінен әңгімеледі. Ол киножұлдыз немесе комедия актері болғысы келетінін айтқанда, әкесі: «Сен ақымақ баласың!» деп жауап берген. Перри осы фразаны «Әкелер армиясында» қолданды, ол сөз тіркесі кеңінен танымал болды. Перри «Сіз шақырдыңыз ба, мырза?» сериалы аяқталғаннан кейін тиімді түрде зейнетке шықты. 1971 жылы түсірілген «Автобустарда» фильмі, телесериал негізінде түсірілген үш фильмнің біріншісі, сол жылы британдық кинопрокатта ең көп табыс тапқан фильм болды.
Джереми Ллойд
Джереми Ллойд (1930–2014) «Сізге қызмет көрсетілуде ме?» және «Алло, алло!» телесериалдарының авторы; оның комедиялық сериалдары «британдық мәдениеттің мәні» деп аталды. «Сізге қызмет көрсетілуде ме?» сериалының негізінде оның Лондондағы универмагта костюм сатушы болып жұмыс істеген кездегі жеке тәжірибесі жатыр. Оның сәттілігі Дэвид Крофтпен бірлесіп жасаған «Grace and Favour» спин-офты тудырды. 1970 жылы Ллойд актриса, тележүргізуші және продюсер Джоанна Ламлиге (Absolutely Fabulous) қысқа мерзімге үйленді, олар бірге «It's Awfully Bad for Your Eyes, Darling» комедиялық сериалында ойнады. Ллойд 2013 жылы OBE орденімен марапатталды.
Фильмнің қосымшалары
2020 жылға қарай кем дегенде 45 британдық ситком 50-ден астам көркем фильмге бейімделді; The Monthly Film Bulletin журналының Джон Пайм фильмге теріс пікір берді, "Юмор негізінен ескірген британдық каламбурлардың жиынтығынан тұрады; үрлейтін бюстгальтер, немістерді қорлауға арналған әзілдер мен сырттан бекітілетін шағын әжетхана жақсы өлшеуге қосылған". Фильм Rotten Tomatoes-та 58% оң баға алды; оң бағаның шегі 59%. Сонымен қатар, олардың негізінде жасалған сериалдар сияқты, кейбір фильмдер қазіргі саяси дұрыстық деңгейіне сай келмегені үшін сынға ұшырады. Mind Your Language (1977–79, 1986) сериалдары, нәсілдік немесе этникалық қақтығыстар мен түсініспеушіліктерден әзіл табуға тырысқан, уақыт өте келе көбірек сынға ілікті. "In Sickness and In Health" сериалының авторы Спейт басты кейіпкер Альф Гарнеттің бейнесін қорғап былай деді: "Егер кейіпкерді дұрыс жасасаңыз, ол тек пабтарда ғана емес, сонымен қатар елдегі гольф клубтарында естілетін нәрсені бейнелейді. Оны шыншыл ету үшін ол осындай нәрселерді айтуы керек, ал олар жағымсыз нәрселер. Бірақ мен жазушы ретінде олардың ашық айтылуы керек деп ойлаймын, осылайша біз осы салыстырулардың негізсіздігін көре аламыз". "It Ain't Half Hot Mum" сериалы да расизм үшін сынға ұшырады. Ал 1960 жылдары жеке мектепте түсірілген "Whack O!" сериасы, дене жазалау сахналары үшін бүгінгі күні "көңілге қиын тиетін" деп сипатталады. Тіпті, барлық уақыттағы ең жақсы комедиялардың бірі саналатын "Fawlty Towers" өзінің қатыгездігі үшін сынға ұшырады. Бұл шоуға сыншылар теріс пікір білдірді, The Stage оны "жылдың ең ірі ситком сәтсіздігі" деп атады, ал British Comedy Guide оны "жалықтыратын және болжамды" деп сипаттады. Екінші маусым жоспарланғаны туралы хабарларға қарамастан, шоу төмен рейтингке байланысты бірінші маусымнан кейін тоқтатылды. Стивенсон сериалды соншалықты жаман деп санады, ол өз агентімен жұмысын тоқтатты. Ол 67 балл жинады. "Sam's Game" (2001), тележүргізуші Давина Макколл және комедиан Эд Бёрн қатысқан. Бёрн және авторлық құқығы көрсетілмеген қатысушылар жазған, ол тек алты эпизодқа созылды. Ол 22 балл жинады. Джефф Дин жасаған және жазған "Babes in the Wood" (1998–1999) пәтер бөлісу комедиясы. The Times газетінде бұл "өте сапасыз" деп аталды. "The Rough Guide to British Cult Comedy" журналында бұл комедия "ескіше" деп сипатталды. "The Daily Mirror" Клэр Кингтің қонақ ретінде шығуын қатты сынға алды. ITV бағдарламаларына шолу жасаған The Guardian газетінің жазушысы Стюарт Херитет "Babes in the Wood" сериалын желі тарихындағы ең нашар сериалдардың бірі деп атады. Ол "Babes in the Wood" сериалын "Сент-Джонс-Вудта тұратын және басқа ештеңе жасамайтын" сериал деп сипаттады. Ол 8 балл жинады. Джонни Вонның сценарийін жазып, басты рөлде ойнаған "’Orrible" (2001) тек 8 эпизодқа созылды және 6,5 баллмен соңғы орынға ие болды.
Америка Құрама Штаттары
Британдық ситкомдар көбінесе WGBH-нің күш-жігерінің арқасында, әдетте, BBC America және Comedy Central сияқты кабельдік теледидарда көрсетіледі. "Are You Being Served?", "Keeping Up Appearances" және "As Time Goes By" PBS телеарнасында көрсетілгенде жасырын хиттерге айналды, ал "Absolutely Fabulous" Comedy Central телеарнасында көрсетілгенде үлкен қызығушылыққа ие болды. "The Office" 2004 жылы "Ең үздік телесериал – музыкалық немесе комедиялық" номинациясында "Алтын глобус" сыйлығын жеңіп, "Sex and the City" және "Will & Grace" сияқты американдық сериалдардан басып өтті. Бірнеше британдық ситкомдар американдық нарық үшін сәтті қайта түсірілді. Ең танымал мысалдардың қатарында "Steptoe and Son" – "Sanford and Son", "Till Death Us Do Part" – "All in the Family" және "The Office" – сол аттас американдық сериалға айналды. "Man About the House" ситкомының қайта түсірілімі болған "Three's Company" өзінің жеке спин-оффтарын жасады: "George and Mildred" негізінде түсірілген "The Ropers" және "Robin's Nest" негізінде түсірілген "Three's a Crowd". Британдық ситкомдардың тағы бір американдық қайта түсірілімдерінің қатарында "Mind Your Language" негізінде түсірілген "What a Country!" бар. Жақында "The Inbetweeners" және "The Thick of It" сияқты шоулар американдық нұсқаларына бейімделді, соңғысы "Veep" деп аталды. АҚШ-тағы көптеген бейімделулер пилоттық эпизодтарынан кейін жабылып қояды немесе іске қосылмайды. Тағы бір ерекше айырмашылық, актерлік шеберлігі мен сценарийшілердің қабілетіне байланысты жағымды немесе жағымсыз болуы мүмкін, – британдық сериалдардағы 10 эпизодтан кем эпизодқа қарағанда, американдық медиа мәдениетінде маусымда 20 немесе одан да көп эпизод болуы.
Австралия мен Жаңа Зеландия
Австралияда көптеген британдық комедиялық сериалдар ABC телеарнасында көрсетіледі, ол BBC-нің австралиялық аналогы болып табылады. Британдық шоулар кейде Австралиядағы үш коммерциялық телеарнада, әсіресе 1970-жылдары Seven Network арнасында көрсетіледі. Жаңа Зеландияда мемлекеттік TVNZ телеарнасы да көптеген британдық сериалдарды көрсетеді. Қазіргі кезде британдық комедиялардың көп бөлігі екі елде де The Comedy Channel және UKTV төлемді арналарында көрсетіледі. Австралиялық коммерциялық телеарналар 1970-ші жылдары британдық комедиялардың өз нұсқаларын жасады, көбінесе түпнұсқа актерлерді пайдаланды. Олардың ішінде: "Сізге қызмет етеміз бе?", "Әке, жақын әке", "Дәрігер Австралияда", "Көршіңді сүй" сериалдары бар. Екі елде де жергілікті түсірілген ситкомдар тарихи түрде британдық ситкомдардың құрылымымен күшті ықпалда болды, мысалы, Жаңа Зеландияның "Gliding On" ситкомы.
Үндістан
1980 жылдары Үндістанның ұлттық телеарнасы Дордаршан «Фолти Тауэрс», «Иә, министр» және «Тіл таңдау» сериалдарын көрсетті.