Кіріспе

BBC радиосының комедиялық панельдік ойыны

I'm Sorry I Haven't a Clue – BBC радиосының комедиялық панельдік ойыны. "Панельдік ойындарға қарсы дәрі" деп таныстырылатын бұл ойында екі командадан, әр командада екі комедианттан тұрады, олар төрағадан "оғаш тапсырмалар" алады. Шоу 1972 жылдың сәуір айында радио және теледидарлық панельдік ойындардың пародиасы ретінде басталып, содан бері BBC Radio 4 және BBC World Service арналарында, ал BBC Radio 4 Extra арнасында қайта көрсетілді, сондай-ақ 1980 және 1990 жылдары BBC Radio 2 арнасында да көрсетілді. 50-ші сериясы 2007 жылдың қараша және желтоқсан айларында эфирге шықты. Бірінші серияда төрағалық қызмет бірнеше адамға бөлінгеннен кейін, Хамфри Литтелтон ("Хамп") бағдарламаның басталуынан бастап 2008 жылы ауруханаға түскенге және одан кейін қайтыс болғанға дейін осы рөлде болды, бұл 51-ші серияның тоқтатылуына себеп болды. Шоу 2009 жылдың 15 маусымында Стивен Фрай, Джек Ди және Роб Брайдоннан тұратын үш жүргізушінің күшімен қайта жаңғыртылды. Ди сол жылы 52-ші серияның барлық бөлімдерін жүргізіп, қазірге дейін осы қызметін жалғастыруда. Төрағаның сценарийін соңғы рет Иэн Паттинсон жазды, ол 1992 жылдан 2021 жылы қайтыс болғанға дейін шоуда жұмыс істеді.

Тарих

I'm Sorry I Haven't a Clue ұзақ жылдар бойы радиода көрсетілген I'm Sorry, I'll Read That Again скетч-шоуынан пайда болды, оның авторлары Джон Клиз, Джо Кендалл, Дэвид Хэтч, Билл Одди, Тим Брук Тейлор және әсіресе Грейм Гарден еді. Ол сценарийсіз шоу идеясын ұсынды, ол пародиялық ойын шоу форматында болады деп шешілді. Бәсекесі жоқ панельдік ойын жаңа идея емес еді: BBC-де жеңіске жету маңызды емес, бірақ зиялы қабілеттерімен көңіл көтеруге қабілетті танымал тұлғаларды көрсетуге арналған табысты викториналардың тарихы бар. Мысалдар: "Білімсіздік – ләззәт", "Бір минут", "Менің сөзім!" және радиодағы "Менің музыка", ал теледидарда – "Менің айқасым". Пилоттық эпизод (сол кезде I'm Sorry, They're At It Again деп аталды) Грейм Гарден мен Джо Кендаллдың "Ol' Man River" әуенімен "Үш соқыр тышқан" сөздерін орындауымен ашылды, содан кейін Билл Одди мен Тим Брук Тейлор "These Foolish Things" әуенімен "Sing a Song of Sixpence" әнінің мәтінін орындады. "I'm Sorry, I'll Read That Again" радиошоуының музыкалық жетекшісі Дейв Ли фортепианода ойнады, ал бірнеше раундтардың басталуы қысқа музыкалық фрагменттермен белгіленді. Басқа раундтардың ішінде "Белгілі бір акцентпен оқылған диалогтар" және "Жануарлардың үнімен орындалған әндер" болды. 1974 жылы Билл Оддиді Уилли Раштон, ал Джо Кендаллды Грейм Гарденнің серіктесі Барри Крайер, төрағалыққа Хамфри Литтелтон алмастырды. Осы құрам Раштонның 1996 жылы қайтыс болғанға дейін өзгеріссіз сақталды, бірақ 1980-жылдары мен 1990-жылдардың басында эпизодтарда кейде қонақ қатысушылар болды (төменде қараңыз). Содан бері панельге әртүрлі қонақ комедия актерлері шақырылып тұрады. Шоу Radio 4 радиосында екі миллионнан астам тыңдаушыға жетіп, жазбалары әдетте жарнамаланғаннан кейін бір апта ішінде 1500 орындық театрларды толтырады. Шоу және ISIRTA-ның ресми тарихы, Джем Робертстің "The Clue Bible" кітабы 2009 жылдың қазан айында Preface Publishing баспасында жарық көрді.

Төраға

Хамфри Литтлтон, негізінен джаз трубашысы және оркестр жетекшісі ретінде танымал, ал достарына Хамф деп аталады, комедия мен джаз музыкасында импровизацияның атқаратын рөліне байланысты төрағалыққа шақырылды. Бірінші серияда Литтлтон Бари Крайермен бірге төрағалық етті. Ол бағдарламаны және бөлімдерді ешқандай эмоциясыз, тікелей оқып беретін сценарийді оқыды. Оның айтуынша, құпиясы – алдындағы мәтінді түсінбестен оқып шығу екен. Ол төрт кәсіби комедияшының арасында болғанда, айтарлықтай сөзі болмайтынынан қаушады, сондықтан басқа жерде болуды артық көретін адамның ренішті бейнесін қабылдады. Дегенмен, ол кейде сценарийден ауытқып, көбінесе көрермендерді күлдіретін сөздер айтты. Шоудың ұзақ өмір сүруіне оның үлкен үлес қосқанын тұрақты қатысушылар мойындады. 2008 жылдың 18 сәуірінде «I'm Sorry I Haven't A Clue» бағдарламасының продюсері Джон Найсмит аорта аневризмасын емдеу үшін ауруханаға жатқандықтан Хамфри Литтлтон жоспарланған бағдарламаларды жазуға қатыса алмайтынын және оларды кейінге жылдыруға тура келетінін хабарлады. 2008 жылдың 22 сәуірінде «Best of» турының соңғы бағдарламасын Роб Брайдон жүргізді. Литтлтонның қазасынан кейін бағдарлама тоқтатылуы мүмкін деген болжамдар тарады, өйткені оны алмастыру өте қиын, тіпті мүмкін емес болуы мүмкін еді. «The Guardian» газетінде Бари Крайер бағдарламаның болашағы туралы ештеңе айтпады, бірақ «ауыр қайта қарау» қажеттігін және Литтлтонның «шоудың орталық тұлғасы» екенін айтты. Крайер, Тим Брук Тейлор және Грэм Гарден жүргізуші болудан бас тартты: Крайердің пікірінше, бағдарламаға төрағалық ету үшін панельшінің тағайындалуы жұмыс істемейді және «біреудің мәртебелі тұлғасын шақыру қажет». Джереми Харди де бас тартты, ол «Хамфтың орындауы тиіс үлкен міндеттері бар еді, мен оны орындамаймын» деді. 2008 жылдың қыркүйек айындағы «Clue» хабарламасында Найсмит былай деді: «Қаңқабасқа қарамастан, біз Хэмптің орнын алмастыру туралы ешқандай шешім қабылдаған жоқпыз және кем дегенде осы жылы шешім қабылдамаймыз. Әрине, мен бірнеше серияға тұрақты біреуді таңдауды жоспарламаймын». Бағдарламаның 2009 жылдан бастап жаздыруын жалғастыратыны хабарланды. Алғашқы жаңа бағдарламаларды тұрақты жүргізуші тағайындалғанша, қонақ жүргізушілер жүргізеді («Have I Got News for You» форматындағыдай). Бағдарлама 2009 жылдың 15 маусымында Фрайдың төрағалығымен, әдеттегі қатысушылармен және арнайы қонақ Виктория Вудпен қайта оралды. Содан бері барлық серияларды Ди жүргізіп келеді.

Уақыт, тағдыр, тағдыр және мәңгілік

Шоу аяқталуға жақын, төраға уақыт, тағдыр, жазмыш және мәңгілік туралы ойлар тудыратын, бірақ сонымен бірге әжуалыққа толы соңғы кеңестерін бөліседі. Мысалы: "Осылайша, уақытты қуушы мәңгілік бұғысын атып түсіреді, ал жазмыштың сүт дүкені қызметкері шарсып, шүберегін ұстап алады". Литтлтонның 2008 жылдың сәуірінде қайтыс болуына аз уақыт қалғанда шоудағы соңғы сөзі: "Осылайша, уақыттың ішегі бұзылған көгершіні тағдырдың күмәнсіз турисінің үстінен төмен ұшып, жазмыштың иіссіз скунсы мәңгілік кондиционер жүйесіне кірсе, мен шоу аяқталып бара жатқанын байқадым."

Күлкі

Көбінесе юмор нақты әлемнен алшақ. Стив Пунт оны өзінің сүйікті радио бағдарламаларының бірі деп атайды, себебі "ешқандай пікір білдірілмейді немесе ешкімге шабуыл жасалмайды". Қатысушылар кейде сілтейтін заманауи нәрселер көбінесе тыйым салынған сөздер болып табылады. Бағдарлама кейде сыртқы әлем туралы пікір білдіреді, бірақ әртүрлі көзқараспен. Бірде "Джордж Буш цитаталарын толықтыру" ойыны ойналды, онда командалар Джордж Буш бастаған фразаларды аяқтау керек болды (Бұшизмді қараңыз), командалар түпнұсқадан әлдеқайда күлкілірек бола алмайтындарын айтты; басқа да танымал тұлғалардың цитаталарын болжау немесе аяқтау ойындары да ойналды. Баяндамашылар төрағаға көп жылдар бойы бір әрекетті қайталап көрсеткен, күлкілі емес комедия актерлері ретінде танылады. Төраға айтқандай, баяндамашылардың жеке тұлғалары ойдан шығарылған, бірақ олардың қоғамдық бейнесінен алынған, бұл да жиі қайталанатын тақырып. Барри Крайер көбінесе пабқа баруды асыға күткен, бірақ ешқашан ішімдік ұсынбаған, ақшаға жарамсыз алкоголик ретінде бейнеленді, ал Тим Брук Тейлор тыныш мансабында кез келген шағын жұмысты қабылдауға дайын және әрқашан "The Goodies" қайталануын талап еткен (Брук Тейлор өзі көптеген раундтарда осы туралы айтқан). Кейіпкерінен шыққан марқұм Хамфри Литтелтон бағдарламаның қаншалықты жаман және сапасыз екендігі туралы әзілдеп айтты және әсіресе бағдарламадағы соңғы жылдары раундтарды тыңдаудың орнына ұйықтап кетуді жөн көрді. Ал пианист Колин Селл өте нашар музыкалық дағдылары үшін әзілге айналды (дегенмен ол шындығында талантты музыкант). Вилли Раштонның айтуынша, "Бағдарлама кейде тым қиын болады, бірақ көрермендер оны жақсы көреді". Сол сияқты, Самантаның немесе оның кейде ауыстыратын Свеннің (екеуі де шындықта жоқ) есімі айтылғанда, көбінесе жыныстық мағынасы бар әзілді күту үшін күлімсіреу пайда болады. "Фильм клубы" раундында Грэм Гарденнің "Маған Альфредо Гарсияның басын әкеліңіз" дегеніне сілтеме жасаса, соған ұқсас реакция болады. "Wobbling Bunnies" ойыны Хэмптің бірнеше рет таныстырған, бірақ уақыт жетіспеуі салдарынан ешқашан ойналмады. Грэм Гарден мен Барри Крайер жиі екі шотландтың кейіпкерлерін, Хэмиш пен Дугалды ойнайтын, олардың әңгімелері көбінесе "Шай ішіпсіз бе?" деген сөзбен басталады, себебі шотландтықтар әдетте қонаққа тамақ немесе сусын ұсынбайды. Кейіпкерлер Radio 4 бағдарламасында, "Хэмиш пен Дугал" шоуында дамытылды, онда Джереми Харди де қатысты. Тағы бір ұзаққа созылған әзіл - баяндамашылардың бірі екінші баяндамашы сөйлеу кезінде үнсіздік жасағанда "күдікпен қарау" шақыруын білдіреді, бұл Radio 4-тің тағы бір ұзақ бағдарламасы "Жалпы бір минутқа" сілтеме жасайды. (Сонымен қатар, кейде "Жалпы бір минут" бағдарламасында баяндамашы "Mornington Crescent" сынағын өткізеді.) Төраға Хамфри Литтелтон жиі "Жалпы бір минут" және оның төрағасы Николас Парсонсты әзілдеп мазақтап отырды. Литтелтонның ізбасары Джек Ди осы әзілді жалғастырып, кеңейтті, Парсонстың үлгісімен кейбір баяндамашылардың ұзақ тәжірибесіне және бағдарламаның бүкіл әлемде естілетініне назар аударды.

WTBS жазбалары

"Менің түсім жоқ" бағдарламасының эпизодтары BBC-дің Соғыс уақытындағы Хабар тарату қызметінің (WTBS) 20 жер асты радиостанциясында сақталған бағдарламалар жинағына енді. Бұл бағдарламалар ядролық шабуылдан кейін 100 күн бойы халыққа ақпарат беру және көтеріңкі рух сыйлау мақсатымен әзірленген.