Көне Помпейдегі оқиғалар

Кіріспе

Британдық телекомедиясы (1969–1991)

"Up Pompeii!" – ежелгі Помпейде өтетін және 1969-1970 жылдар аралығында көрсетілген, Фрэнки Ховердтің басты рөлде ойнаған британдық телекомедиялық сериалы. Бірінші сезонды "Carry On" фильмдерінің сценарисін жазған Талбот Ротвелл жазса, екінші сезонды Ротвелл мен Сид Колин бірлесіп жазды. Кейін 1975 және 1991 жылдары екі арнайы эпизод көрсетілді, ал 1971 жылы осы сериал негізінде фильм түсірілді.

Өмірбаян

Помпеиге дейін! алғаш рет Comedy Playhouse сериясында пайда болды, содан кейін Майкл Миллс пен Том Слоан BBC Comedy and Light Entertainment Помпеяның қираған жерлерін аралады. Миллс Франки Ховердті «Форумға бара жатқанда қызық оқиға болды» мюзиклінде көргеннен кейін, Слоанға Ховердтің кенеттен бұрышта пайда болатынын күткенін айтты. Слоан «Неге жоқ?» деп жауап берді, содан кейін идея қалыптаса бастады. Талбот Ротвелл сценарий жазуға шақырылды, ал суретші Салли Халк реализм мен нақтылықты қамтамасыз ету үшін эскиз кітабы мен камерамен Помпеиге барды. Білл Коттон 2000 жылғы маусым айында автор Грэм Макканнмен сұхбаттасып, осы идеяның Миллспен, сол кезде BBC комедия бөлімінің жетекшісі, Ховердті сол пьесада көргеннен кейін туғанын айтқан. Корпорацияның авторлық құқық бөлімінде мюзикл мен комедиялық серия арасындағы ұқсастықтар плагиатқа алып келуі мүмкін деген алаңдаушылық болды, бірақ Ротвелл BBC-ге ол мюзиклді де, оның киноға бейімделуін де көрмегенін мәлімдеді. Бұған қоса, ол 1969 жылы Comedy Playhouse аясында пилоттық эпизод ретінде көрсетілді, содан кейін екі арнайы эпизод түсірілді, екеуі де Further Up Pompeii деп аталды – біреуі 1975 жылы, екіншісі 1991 жылы Брайан Левесон мен Пол Минеттің сценарийі бойынша (біріншісі леп белгісімен, екіншісі – белгісіз). Соңғы эпизод жаңа серия болуы мүмкін деген болжамдарға орын берді, бірақ 1992 жылы Ховердтің қазасы осы мүмкіндікке нүкте қойды. Людикус Секстустың рөлін ойнаған актердің ауысуынан басқа, «Помпеиге дейін» сериасының екі маусымы арасында айырмашылықтар бар, екінші маусымда алдыңғы маусымға қарағанда әлдеқайда аз декорациялар қолданылды. Бұл екінші маусымның бірінші маусым аяқталғаннан кейін төрт ай ішінде тапсырылып, түсіріліп, көрсетілгенімен байланысты болуы мүмкін.

Фильмдер мен жалғаулар

Шоу үш фильмге түрткі болды. Біріншісі де «Жоғары Помпеи» (1971) деп аталды және Билиус, Волуптуа, Скрубба және Вилланус сияқты кейіпкерлер қосылды. Ол Везувий тауының атқылауымен аяқталды, онда б.з. 79 жылға сәйкес келмейтін (анахронизм) Нерон да болды (ол: «Рим үшін не дайындағанымды көресіздер!» деп қосты), сондай-ақ Ховердтің қазіргі заманғы музейлік экскурсовод рөлінде Помпея кейіпкерлерінің тасқа айналған қалдықтарын көрсеткен қысқаша эпилог болды. Оны Нед Шеррин продюсерлік етті және түпнұсқа серия актерлерінен тек Фрэнки Ховердты сақтап қалды (мысалы, Людикрусты Майкл Хордерн, Эротиканы Мадлен Смит, ал Наузиусты Ройс Миллс сомдады). Дегенмен, Обри Вудс телесериалда да, фильмде де әртүрлі рөлдерде ойнады. Екі жалғасы – «Up the Chastity Belt» (1971) және «Up the Front» (1972) – Ховердтің құлшынысқан, қорқақ кейіпкерін орта ғасырға (Луркалот ретінде) және Бірінші дүниежүзілік соғысқа (саяқшы Лурк ретінде) жеткізді. Бірнеше жылдан кейін BBC 1975 жылы «Помпеядан әрі!» (сұрғыш белгісімен) атты соңғы арнайы бағдарлама жасады. «Up Pompeii» форматы кейіннен «Whoops Baghdad» (1973) және «Then Churchill Said to Me» (1982) телесериалдарына шабыттандырды, екеуінде де Ховерд басты рөлде ойнады. Кейінгі сериал Фолкленд соғысының басталуына байланысты тоқтатылды және саяси тұрғыдан сезімтал деп есептелді. Сериал Ховердтің 1993 жылғы қазасынан кейін эфирге шықты. 1971 жылы Франки Ховерд пен Фостер Брукс бас рөлдерде ойнаған, бастапқыда «The Pompeii Way» деп аталған, бірақ кейін «Up the toga» деп өзгертілген «Up Pompeii» сериалының ABC арнасы үшін жасалған пилоттық эпизоды түсірілді, бірақ ол толық сериалға айналмады және көрсетілген жоқ. Getty Images-тегі жарнамалық суреттерде «Олимпиа театр компаниясы» қатысқандығы көрсетілген, бұл оның 1-ші серияның 5-ші бөліміне («Актерлер») негізделген болуы мүмкін. Бұл пилоттық жобаның бар екендігі ұзақ уақыт бойы белгісіз болды, онлайн-жарияланымдар пайда болғанға дейін. Бағдарламаның әлі де сақталғаны көп уақыт бойы белгісіз болды, 2022 жылдың соңында 16 мм фильмнің көшірмесі eBay арқылы сатылды. 1991 жылғы «Further up Pompeii» (сұрғыш белгісіз) арнайы бағдарламасы серия аяқталғаннан кейін жиырма жыл өткен соң, ITV/LWT арқылы жасалды және басқа авторлар қатысты. Лурцио енді өз құлдары бар азат адам, бірақ өмірінде әлі де көптеген мәселелер бар. Ол сериалды жаңарту үшін пилоттық эпизод ретінде қызмет ете алатын еді, бірақ Фрэнкидің қазасы оған мүмкіндік бермеді.

The show inspired three films. The first was also called Up Pompeii (1971) and added such characters as Bilius, Voluptua, Scrubba and Villanus. It ended with the eruption of Mount Vesuvius, which anachronistically (for AD79) included Nero (who added, "Wait till you see what I've up for Rome! "), and had a brief epilogue in which Howerd played a modern day museum guide showing the petrified remains of the Pompeiian characters. It was produced by Ned Sherrin and retained only Frankie Howerd from the cast of the original series (Ludicrus, for example, was played by Michael Hordern in the film adaptation, Erotica by Madeline Smith and Nausius by Royce Mills). However, Aubrey Woods appeared in the TV series and the film, playing different roles. The two sequels were Up the Chastity Belt (1971) and Up the Front (1972) which transported Howerd's servile, cowardly character to Medieval times (as Lurkalot) and World War I (as Private Lurk). A few years later, the BBC made one final special called Further up Pompeii! (with exclamation mark) in 1975. The format of Up Pompeii inspired two later TV series, Whoops Baghdad (1973) and Then Churchill Said to Me (1982), both starring Howerd. The later series was shelved due to the outbreak of the Falklands War and – thought politically insensitive – the series was aired after Howerd's death in 1993. A pilot episode for a US version of Up Pompeii for ABC, initially called The Pompeii Way but later renamed Up the toga, still starring Frankie Howerd and co starring Foster Brooks, was recorded in 1971, but it did not proceed to a full series and was never shown. Publicity shots on Getty Images show that it involved the "Olympia Theatre Company", suggesting it may have been based on episode 5 of series 1 ("The actors"). The existence of this pilot was undocumented for a long time, until the publicity photographs were noticed online. For a long time, it was unclear if the program still existed, until a 16mm film copy was sold on eBay in late 2022. The 1991 special Further up Pompeii (without exclamation mark) was made (by ITV/LWT) twenty years after the series had ended and by different writers. Lurcio is now a freedman with slaves of his own, but still has more than enough problems in his life. It could have served as a pilot episode for a revival of the series, but Frankie's death prevented that.

Сахналық ойын

1988 жылы Хауэрд өзінің жазушыларының бірі Майлз Трединникке "Помпеяға дейін!" атты пьесаның жаңа сахналық нұсқасын жасауды тапсырды. Ұлыбритания бойынша гастрольдік тур ұйымдастыру жоспарланған, бірақ Ховердке Ларри Гелбарт Лондонның Вест-Эндіндегі Piccadilly театрында "Форумға бара жатқанда болған қызықты оқиға" пьесасында Псевдолус рөлін қайта ойнау мүмкіндігі туғанда, бұл жоба тоқтатылды. Кейін пьеса қайта қаралып, жаңартылып, 2011 жылдың қаңтар айында Честерфилд қаласында тұңғыш рет көрсетілді, содан кейін Ұлыбритания бойынша гастрольдік тур аясында көрсетілді. Брюс Джеймс қойылымды салып, режиссерлік етті, ал Sky One телеарнасының "Сен 10 жастан да ақылдысың ба?" бағдарламасының жүргізушісі Дэмиан Уильямс Лурсио құлының рөлінде ойнады. Пьесаның актерлік нұсқасы 2012 жылы Josef Weinberger Ltd баспасынан жарық көрді.

Аудио жаңғырту

2019 жылы британдық «Spiteful Puppet» өндіріс компаниясы «Comedy Playhouse» пилоттық эпизодының эфирге шығуының 50 жылдығын Майлс Трединниктың сахналық пьесасы негізінде жасалған аудиоверсияны шығару арқылы тойлады. Сценарийді Барнаби Итон Джонс, Дэниел МакГачи және Иэн МакЛафлин жазды, ал Итон Джонс продюсерлік және режиссерлік жұмысты 12 қазан күні Лондондағы «Shaw Theatre» театрында өткен тікелей жазба сессияларында атқарды. Екі қойылымда Мадлен Смит Аммония рөлінде, Фрейзер Хайнс Людикрус рөлінде, Роза Кодури Эротика рөлінде, Джек Лейн Наусиус рөлінде, Джилли Бриз Сена рөлінде, Бен Перкинс Корнеус рөлінде, ал Барнаби Итон Джонс Кретин рөлінде ойнады. Арнайы қонақ ретінде Клео Рокос Суспенда рөлінде, Камиль Кодури Волуптуа рөлінде және Тим Брук Тейлор Трехер рөлінде қатысты. Лурсионың басты рөлін Фрэнки Ховердтің стилінде бұрын сахнада және радиода Ховерд рөлін ойнаған Дэвид Бенсон сомдады. 29 қарашада қос дискілік жинақ жарық көрді.

DVD-нің шығарылуы

Көп жылдар бойы бейнетаспаның түпнұсқа материалдарының ерекшелігіне байланысты толыққанды үй бейнежазбасы шығарылмады. Осы дәуірдегі көптеген телесериалдар сияқты, түпкілікті бейнетаспалардың көп бөлігі жойылды. 1970-жылдардың соңында «Помпеяға дейін!» сериалының жоғалған бөлімдері Канадалық радиохабар тарату корпорациясының (CBC) архивінен табылды. Халықаралық хабар тарату стандарттарының айырмашылығына байланысты, бұл көшірмелер Солтүстік Американың NTSC теледидар стандартына түрлендірілді, сондықтан серияның бір бөлігі бастапқы PAL форматында сақталды, ал көп бөлігі цифрлық түрлендіру әдістерінен бұрын жасалған нашар түрлендірілген NTSC форматында кездесті. Кейбір канадалық табылған жазбалардың бейне сапасы төмен болғандықтан, олардың сатуға жарамдылығы шектеулі болды. Дегенмен, 1991 жылы BBC Video алты бөлімді VHS форматында шығарды. Бұл таспалар 1999 жылы Second Sight компаниясымен қайта шығарылды, Jamus Bondus қатысқан эпизодқа шағын музыкалық түзету енгізілді. 2004–2005 жылдары BBC қызметкерлерінің тобы «Доктор Кто» сериалының NTSC форматындағы бөлімдерін қалпына келтіруде жетістікке жеткеніне байланысты, BBC барлық NTSC форматындағы өнімдерін (әртүрлі халықаралық станциялардан қайта алынған) жаңа компьютерлік бағдарламамен басқарылатын PAL форматына қайта түрлендіруге шешім қабылдады. PAL форматына ұқсас, жоғары сапалы бейне тұрақтанған суретті қамтамасыз етті. Жаңадан қалпына келтірілген түпнұсқалар 2006 жылдың тамызында BBC FOUR арнасында көрсетілді, ал BBC-нің DVD дистрибьюторы 2entertain қыркүйек айының ортасында 1-ші және 2-ші сериялардың жинағын, соның ішінде пилоттық бөлімді және 1975 жылғы арнайы шығарылымды, сондай-ақ жаңа «Фрэнки Ховерд жинағын» шығарды. «Фрэнки Ховерд жинағына» «Помпеяға дейін!» сериалының екі түпнұсқа сериясы ғана емес, сонымен қатар 1975 жылғы BBC арнайы шығарылымы «Помпеяға дейін!» (1991 жылғы ITV арнайы шығарылымы «Дағы әрі Помпеимен» шатастырылмауы керек), «Фрэнки Ховердтің ең жақсысы» DVD және осымен ұқсас тағы бір Ховерд сериалы «Сол кезде Черчилль маған айтты» кірді.