Акира Куросаваның "Сансиро Сугата" фильмі

Кіріспе

1943 жылы түсірілген жапондық фильм, Акира Куросаваның режиссерлік туындысы.

Санширо Сугата (姿三四郎) – 1943 жылы түсірілген жапондық жекпе-жек өнерінің драмалық фильмі және жапондық кинорежиссер Акира Куросаваның режиссерлік дебюті. Алғаш рет «Тохо» киностудиясымен 1943 жылдың 25 наурызында Жапонияда көрсетілген бұл фильм, кейін 1974 жылдың 28 сәуірінде АҚШ-та шықты. Фильм Цунежиро Томитаның белгілі дзюдошы әкесінің ұлы Цунео Томитаның осы аттас романы негізінде түсірілген. Оқиға талантты, бірақ еркіндікке құмар Санширо деген жас жігіттің джудзюцу үйрену үшін қалаға сапарымен басталады. Бірақ ол келген соң өзін-өзі қорғаудың жаңа түрін – дзюдоны ашады. Басты кейіпкер Сайго Широның бейнесімен байланысты. Бұл фильм Куросаваның кино өндірісіне тез бейімделуінің ерте мысалы саналады және оның режиссерлік ерекшеліктерін, мысалы, көшулерді қолдану, кейіпкерлердің көңіл-күйін көрсететін ауа райы мен камера жылдамдығын күрт өзгерту сияқты белгілерін қамтиды. Фильм сол кезде зор ықпалға ие болды және кемінде бес рет қайта түсірілді. 1945 жылы шыққан «Санширо Сугата II бөлім» атты жалғасы да Куросаваның режиссерлігінде жасалды.

Сюжет

1883 жылы Санширо – талантты, бірақ еркі жіберілген жасөспірім. Ол қаланың жекпе-жек өнері мектептерінің бірінде оқып, джуджитсу шебері болуды армандайды. Оның алғашқы әрекеттері қолайлы ұстаз табуға сәтсіз аяқталады, содан кейін өзен жанында джуджитсу бұрымталарынан өзін қорғап тұрған Шудokan Judo мектебінің шебері Шогоро Яноны кездестіреді. Бастапқыда Санширо дене күшімен жабдықталған, бірақ өзін-өзі бақылау және мінез-құлқы тұрғысынан осал, тіпті ауылдық мерекеде де әдемі ұрыстарға қатысады. Ұстазы оны талантты деп есептейді, бірақ тәртіпсіздігіне алаңдайды, оған дзюдо үйретуді "құмарлыққа берілген адамға пышақ берумен" салыстырады. Өмірге немқұрайлы екенін естіген Санширо күшін және адалдығын көрсету үшін лотос тоғанына секіреді. Көлдегі қазыққа жабысып, күні-түні тұрып, лотос гүлдің ашылуын көреді, соның арқасында өзін таниды. Көлден шығып, Яноға кешірім сұрайды. Өмірінде және өнерінде жай ғана күш пен төбелес емес, одан да көп нәрсе бар екенін түсіне бастайды. Қала жергілікті полиция күшін даярлау үшін жергілікті жекпе-жек өнері мектептерінің бірін жұмысқа алуды жоспарлайды, ал Санширо мектебі, Хансуке Мурай басқаратын бәсекелес Рёи Шинто рю джуджитсу мектебімен бірге жетекші кандидаттардың біріне айналады. Ол алдымен өзенде Шогороны жеңуге тырысқан джиу-джитсу шебері Кодамамен кездеседі. Одан кейінгі жекпе-жек Саншироның соққысынан Кодама бұрышқа құлап, қаза табады. Екі мектеп арасындағы жарыста Санширо өз мектебінен Мурайға қарсы шығып, жергілікті полицияны оқыту үшін қай мектеп жақсы екенін анықтауға таңдалады. Жоспарланған жекпе-жек баяу басталады, бірақ Санширо көп ұзамай өзінің шеберлігін көрсетеді және қарсыласына ішкі зақымдар келтіретін күшті лақтырулар жасауға кіріседі. Мурай қызы Саёның естелігімен қайта-қайта орнынан тұруға тырысса да, Санширо оны үшінші рет күшпен жерге құлатып, жеңіліске мәжбүр етеді. Жеңілістен кейін Санширо жеңілген қарсыласымен достық қарым-қатынас орнатады және Саёға қызығушылық танытады. Саё – жергілікті сұлу, ал тағы бір Рёи Шинто рю джуджитсу шебері Хигаки оның махаббаты үшін Санширомен бәсекелеседі. Хигаки Саншироны өлімге дейін жекпе-жекке шақырғанда, Санширо оны қабылдап, Хигакиге қайырсыздан зақым келтіреді. Жеңіске жеткеннен кейін Санширо Саёмен бірге жергілікті пойызға отырып, Йокогамадағы келесі тапсырмасына дайындалады. Сапардан оралған соң оған қайта оралуға уәде береді.

In 1883, Sanshiro is a talented though willful youth who wishes to become a jujutsu master by becoming a student at one of the city's martial arts schools. His first attempts to find a suitable instructor fail, until he finally finds an accomplished master, Shogoro Yano from the Shudokan Judo school, who he sees defending himself against a group of jujutsu bullies near a river. Initially, Sanshiro is physically capable, but he lacks any type of poise or reflection concerning his self control and demeanor, even getting into merry fights at a village festival. His master believes him to be talented but lacking in discipline, describing teaching him judo as "like giving a knife to a madman". After being told about his lack of care about life, Sanshiro jumps into a lotus pond to prove his strength and loyalty. Clinging to a stake in the pond, he stays the whole day and night before he sees the opening of a lotus blossom that makes him find self realization. Leaping out of the pond, he goes to Yano to ask for his forgiveness. He starts to appreciate that there is more to his life and to his art than simple muscle and brawl and soon becomes a leading student in his school. The city is looking to employ one of the local martial arts schools to guide the training of its local police force, and the school of Sanshiro becomes a leading candidate along with its rival, the local school of Ryōi Shintō ryū jujutsu led by Hansuke Murai. He first faces Kodama, a jujutsu tough that had tried to take out Shogoro in the river. The ensuing match leads to the death of Kodama after a move by Sanshiro leaves him crashing into a corner. In a scheduled competition between the two schools, Sanshiro is chosen to represent his school in a public match against Murai himself to determine which school is best to train the local police in the martial arts. The scheduled bout gets off to a slow start, but Sanshiro soon comes into his own and begins executing devastating throws which cause internal physical damage to his opponent. Although Murai tries to stand every time, energized by the memory of his daughter Sayo, he is forced to give up after the third time he is violently sent to the ground by Sanshiro. After the match, Sanshiro makes friends with his defeated opponent and is attracted to Sayo. Sayo is a local beauty, and another Ryōi Shintō ryū jujutsu master, Higaki, competes with Sanshiro for her affections. When he challenges Sanshiro to a duel to the death, Sanshiro accepts and defeats him by inflicting permanent crippling damage to Higaki. After emerging victorious from his duel, Sanshiro prepares for his next assignment in Yokohama while being escorted on the local train by Sayo. He promises to return to her after he finishes his journey.

Өндіріс

Бес жыл бойы екінші режиссер болып жұмыс істегеннен кейін, Куросаваға өзінің алғашқы фильмін түсіруге рұқсат берілді, бірақ ол өзі «Ума» сияқты фильмдерде «өндіріспен айналысқандықтан, режиссермін деп сезіндім» деп мәлімдеді. Жазушы Томита Цунеодан жаңа роман туралы естіген соң, Куросава осы жоба өзіне арналған деп шешті және кино продюсері Ивао Мориден оның құқықтарын сатып алуын сұрады. Куросаваға Тохо кітап жарық көргенше құқықтарды сатып ала алмайтынын айтқаннан кейін, ол оны асыға күтті, тіпті оны тауып алу үшін күндіз-түні кітап дүкендерін аралап жүрді; ол кітапты тез оқып, оның сценарийін жазды. Масахиро Макиноға алғашқыда режиссерлік ұсынылған, бірақ ол бас тартты. Жапон киносын зерттеуші Дональд Ричидің сөзіне сәйкес, Куросаваға фильмді түсіруге рұқсат берудің себебі – оның екі сценарийі жарық көрген, оның бірі білім министрінің жүлдесін жеңіп алған. Дегенмен, оның жұмысы соғыс уақытындағы фильмдерге қойылатын мемлекеттік талаптарға сай келмеді. Ал Томитаның романы «қауіпсіз» деп есептелді, себебі ол дзюдо мен джуджитсу арасындағы бәсекелестік сияқты жапондық тақырыпты, тарихи кезеңді және танымал сюжетті қамтыды. Куросава «нағыз кино сияқты фильм» түсіруді көздеді, өйткені фильмге ешқандай дидактикалық элементтерді енгізе алмайтынын білді. Цензура комиссиясына барғанда (ол бұл процесті сотқа барумен салыстырды), фильм Ясуджиро Озудың ұсынысымен қабылданды, ол оны маңызды көркем жетістік деп атады, басқалар оны тым «британдық-американдық» деп сынағандарына қарамастан. Алғашқы көрсетілімнен кейін жапон цензурасы фильмнен 17 минутты алып тастады. Кейіннен осы кадрлардың бір бөлігі қалпына келтіріліп, DVD-ге қосылды, ал жоғалған материалдар бар бастапқы сценарий әлі де сақтаулы; шығарылымға жоғалған бөлімдерде не болғанын сипаттайтын титрлер енгізілді. 1952 жылғы қайта шығарылым (одан 2009 жылғы Criterion DVD жасалған) (жапон тілінен аударма) сөздерімен басталады: Пол Андерлер Куросаваның фильмдегі Генносуке Хигаки кейіпкеріне назар аударғанын атап өтті. Цунео Томита роман үшін жасаған және нағыз джуджитсу шебері Матаэмон Танабеден шабыт алған Хигаки – фильмнің басты жауласы. Андерлер былай деді:

Following five years of second unit director work on films such as Uma and Roppa's Honeymoon, Kurosawa was finally given the go ahead to direct his first film, even though he himself claimed that, in films like Uma, "I had been so much in charge of production I had felt like the director". After hearing of a new novel from the writer Tomita Tsuneo in an advertisement, Kurosawa decided the project was for him and asked film producer Iwao Mori to buy the rights for him. Kurosawa, told that Toho wouldn't be able to buy the rights until it was published, eagerly awaited its release, to the point where he stalked bookstores night and day until he found a copy; he quickly read the book and wrote an screenplay for it. Despite his enthusiasm, Masahiro Makino was first asked to direct, but he declined. According to Japanese cinema scholar Donald Richie, the reason Kurosawa was allowed to direct the film was because he had had two film scripts printed, including one of which had won the education minister's prize. However, his work was too far away from the government requirements for a wartime film. Tomita's novel, on the other hand, was considered "safe", dealing, as it did, with a Japanese subject such as the martial rivalry between judo and jujitsu; being a period piece; and having a popular subject. Kurosawa deliberately went out to make a "movie like movie", as he knew he would not be able to insert any particularly didactic qualities in the film. When he went to the board of censors (which he likened to being on trial), the film passed on the basis of recommendation by Yasujiro Ozu, who called it an important artistic achievement despite other voices claiming it was too "British American". After the initial release, Japanese censors reportedly trimmed the film by 17 minutes. Some of this footage was later recovered and added to a DVD release, and the original script with the missing material still exists; intertitles are included in the release that describe what occurred in the missing parts. The 1952 re release (from which the 2009 Criterion DVD is made) opens with (translated from the original Japanese text):

Paul Anderer emphasized Kurosawa's attention to the character of Gennosuke Higaki in the film. Higaki, created by Tsuneo Tomita for the novel and inspired by real life jujutsu master Mataemon Tanabe, is the film's central villain. Anderer stated:

Тақырыптар

Фильмнің орталық тақырыбы – Сугатаның тәрбиесі мен өзін-өзі тануы, дзюдоның жолын үйрену арқылы өзі туралы білуі. Бұл тақырыпқа арналған фильмнің маңызды көрінісі – Яноның көшедегі төбелесге қатысқаны үшін Сугатаға шабуыл жасағаннан кейін, Сугата Яноның ғибадатханасының жанындағы мұз суға секіріп, шеберінөзге деген адалдығын көрсету үшін және өмірден де, өлімнен де қорқатыны жоқ екенін дәлелдеу үшін сол судың ішінде қалады. Бірақ, ондағы монах оның өзімшілдікке ұмтылған осы әрекетіне кінә тағады, ал ол лотос гүлдің жайнағанын көргеннен кейін, буддалық тазалықтың символы, қарапайым адам болып тоғаннан шығады.

Теледидар

Сугата Санширо (1970) Муга Такеваки бастаған NTV телеарнасында көрсетілді. Сугата Санширо (1978-79) Хироси Кацуно мен Масая Оки бастаған NTV телеарнасында көрсетілді.