Кіріспе

Жапониядағы кино өндірісі 1950-ші жылдары "Жапон киносының алтын ғасыры" деп аталған кезеңде Акира Куросаваның джидаигеки фильмдері, сондай-ақ Иширо Хонда мен Эйджи Цубураяның ғылыми-фантастикалық фильмдері жапон киносына халықаралық деңгейде даңқ әкелді және осы режиссерлерді әлемге танымал және өте ықпалды етті. Осы кезеңде түсірілген жапон фильмдерінің кейбіреулері бүгінде барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің қатарына жатады: "Токио оқиғасы" (1953) Sight & Sound сыншыларының "Барлық уақыттағы 100 ең ұлы фильм" тізімінде үшінші орынға ие болды және 2012 жылғы Sight & Sound режиссерлерінің "Барлық уақыттағы 50 ең ұлы фильм" дауыс беруінде бірінші орынды иеленді, "Граждан Кейн" фильмін басып оздырды, ал Акира Куросаваның "Жеті самурай" (1954) BBC-нің 2018 жылғы 43 елдегі 209 сыншының қатысуымен өткізілген дауыс беруінде барлық уақыттағы ең ұлы шетелдік фильм деп танылды. Жапония "Ең үздік халықаралық көркем фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын бес рет жеңіп алды, бұл Азия елдері арасында ең көп көрсеткіш. Жапонияның "Үлкен Төрт" киностудиясы – Toho, Toei, Shochiku және Kadokawa, олар Жапонияның Кино өндірушілер қауымдастығының (MPPAJ) ғана мүшелері болып табылады. Nippon Academy shō қауымдастығы ұйымдастыратын жыл сайынғы Жапон академиясының кино сыйлығы "Оскар" сыйлығының жапондық баламасы саналады.

Ертедегі үнсіз дәуір

Америка Құрама Штаттарында 1894 жылы Томас Эдисон алғаш рет коммерциялық мақсатта көрсеткен кинетоскоп 1896 жылы қарашада Жапонияда алғаш рет көрсетілді. Витаскоп және Люмьер ағайындарының кинематографы 1897 жылдың басында Иннабата Кацутаро сияқты кәсіпкерлер арқылы Жапонияда таныстырылды. Жапонияда фильмдерді алғаш түсіргендер Люмьер операторлары болды. Дегенмен, жапондықтар үшін қозғалатын суреттер жаңалық емес еді, себебі олардың gentō (уцуси-э) немесе сиқырлы фонарь сияқты киноға дейінгі құрылғылардың бай дәстүрі болды. 1897 жылдың соңында Токиода алғашқы табысты жапон фильмі көрсетілді. 1898 жылы Широ Асаноның "Бейк Джизо" (Jizo the Spook / 化け地蔵) және "Шинин но сосей" (Қайтыс болған адамның қайта тірілуі) сияқты бірнеше қорқынышты фильмдер түсірілді. Алғашқы деректі фильм, қысқа "Гейша но Теодори" (芸者の手踊り) 1899 жылдың маусымында түсірілді. Цунекичи Шибата көптеген ерте фильмдер жасады, соның ішінде 1899 жылғы "Момиджигари" – екі танымал актердің белгілі кабуки пьесасынан бір көрініс орындауының тіркелмесі. Алғашқы фильмдерге дәстүрлі театр, мысалы, кабуки және бунраку әсер еткен.

20 ғасыр

20 ғасырдың басында Жапониядағы театрлар беншилерді жалдады – экран жанында отырып, үнсіз фильмдерді айтатын әңгімешілерді. Олар кабуки жорури, кодан әңгімешілері, театр шақырушылары және басқа да ауызша әңгіме айту өнерлерінің ұрпақтары еді. Беншилер батыс киносындағы үнсіз фильмдер сияқты музыкамен бірге орындалуы мүмкін. 1930 жылдардың басында дыбыс пайда болғаннан кейін беншилер бірте-бірте құлдырады. 1908 жылы жапон киносының ізашар режиссері деп саналатын Шозо Макино, Йокота Шōкай үшін түсірілген «Хоннодзи гассен» (本能寺合戦) фильмімен өзінің ықпалды мансабын бастады. Шозо өзінің фильмдерінде ойнауға бұрынғы кабуки актері Мацуносуке Оноэні шақырды. Оноэ 1909-1926 жылдар аралығында 1000-нан астам фильмде, көбінесе қысқаметражды фильмдерде ойнаған Жапонияның алғашқы кино жұлдызы болды. Бұл екеу джидаигеки жанрының негізін қалады. Токихико Окада сол дәуірдің танымал романтикалық кейіпкері болды. Жапониядағы алғашқы киностудия 1909 жылы Токиодағы Йошизава Шōтен компаниясымен құрылды. Жапон киносында кәсіби түрде ойнаған алғашқы әйел биші/актриса Токуко Нагай Такаги болды, ол 1911 және 1914 жылдар аралығында америкалық Танхаузер компаниясының төрт қысқа фильміне түскен. Интеллектуалдар арасында жапон киносын сынау 1910 жылдары күшейді және ақырында жапон киносын өзгерткен қозғалысқа айналды. Кино сыншыларының көбісі Никкацу мен Тенкацу сияқты студиялардың жұмысын тым театрландырылған (мысалы, кабуки мен шинпа элементтерін пайдалану) және сюжетті баяндау үшін жеткілікті кинематографиялық тәсілдерді пайдаланбау, оның орнына беншиге сүйену сияқты мәселелерге назар аударды. Кейін «Таза кино» қозғалысы деп аталған «Кинема рекорд» сияқты журналдардағы жазушылар осындай кинематографиялық техниканы кеңінен қолдануға шақырды. Осы сыншылардың кейбірі, мысалы, Норимаса Каэрияма, өз идеяларын іс жүзіне асырып, «Өмірдің жарқырауы» (1918) сияқты фильмдерді түсірді, бұл актрисаларды (бұл жағдайда Харуми Ханаяги) пайдаланған алғашқы фильмдердің бірі болды. Кино индустриясында басқа да салаларда ұқсас әрекеттер болды. 1917 жылы түсірілген «Капитанның қызы» (Чōджи Накаучидің пьесасы бойынша, өз кезегінде неміс фильмі, жандарм Мёбиус) фильмінде Масао Иноуэ үнсіз фильмдер дәуірінде жаңа техникаларды, мысалы, жақындату және кесуді қолдана бастады. «Таза кино» қозғалысы гендайгеки және сценарий жазудың дамуында маңызды рөл атқарды. 1920 жылы құрылған Шочику және Тайкацу сияқты жаңа студиялар реформаның себептеріне көмектесті. Тайкацуда Томас Курихара кино реформасын қолдаған романист Джуничиро Танизакидің сценарийі бойынша фильмдер түсірді. Тіпті Никкацу да Идзо Танаканың режиссерлігімен реформашыл фильмдер түсірді. 1920 жылдардың ортасына қарай актрисалар оннагатаның орнын басып, кинода Иноуэ бастаған құрылғылардың көбірек қолданылды. Жапониядағы ең көп талқыланған үнсіз фильмдердің бірі – Кенджи Мизогучи, оның кейінгі жұмыстары (оның ішінде «Угетсу / Угетсу Моногатари») өте жоғары беделге ие. Жапон фильмдері 1920 жылдардың ортасында шетелдік фильмдерге қарсы танымал болды, бұл кино жұлдыздарының танымалдығы мен джидаигекидің жаңа стиліне байланысты болды. Даисуке Ито және Масахиро Макино сияқты режиссерлер «Чудзидің саяхаттары туралы күнделік» және «Ронинай» сияқты самурай фильмдерін жасады. Кейбір жұлдыздар, мысалы, Цумасабуро Бандо, Кандзюро Араши, Чизо Катаока, Такако Ири және Утаэмон Ичикава, Макино кино өндіріс компаниясынан шабыт алып, өздерінің тәуелсіз өндіріс компанияларын құрды, онда Хироси Инагаки, Мансаку Итами және Садао Яманака сияқты режиссерлер өздерінің шеберліктерін жетілдірді. 1926 жылы режиссер Тейносуке Кинугаса Масао Иноуэнің қатысуымен эксперименталды шедевр «Айрандықтың беті» фильмін шығару үшін өндіріс компаниясын құрды. Бұл компаниялардың көбісі, үнсіз дәуірде Никкацу, Шочику, Тейкин және Тоа студиялары сияқты ірі студияларға қарсы өмір сүре отырып, дыбысқа айналудың шығындарын жеңе алмады. 1920 жылдардың соңында солшыл саяси қозғалыстар мен еңбек одақтарының көтерілуімен солшыл бейімділіктері бар тенденциялық фильмдер пайда болды. Режиссерлер Кенджи Мизогучи, Дайсуке Ито, Шигейоши Сузуки және Тому Учида көрнекті мысалдар болды. Коммерциялық өндірістегі 35 мм фильмдерден айырмашылығы, Жапонияның марксистік пролетарлық кино лигасы (Прокино) кішігірім өлшемімен (мысалы, 9,5 мм және 16 мм) жұмыс істеді, ал олардың мақсаты радикалды болды. Тенденциялық фильмдер 1930 жылдары қатаң цензурадан зардап шекті, Прокино мүшелері тұтқындалды және қозғалыс тиімді түрде жойылды. Үкіметтің бұл әрекеттері 1930 жылдардағы кинодағы саяси наразылықты білдіруге зор әсер етті. Осы кезеңдегі фильмдер: «Саканаия Хонда», «Дзитсуроку Чюсингура», «Хораижима», «Орочи», «Мабороши», «Курутта Иппедзи», «Джудзиро», «Курама Тенгу: Кёфу Дзидай» және «Курама Тенгу». Кейіннен Намио Очиай режиссерлік еткен «Капитанның қызының» жаңа нұсқасы және Кенджи Мизогучидің «藤原義江のふるさと» (Fujiwara Yoshie no furusato, халықаралық деңгейде «Hometown» деп белгілі) ең алғашқы дыбысты фильмдер болды. Олар диалогтарды тақтаға жазып, «Мина Толки» жүйесін пайдаланды және Никкацу кіру билеттерінің бағасын елу пайызға көтергендіктен дереу сәтсіздікке ұшырады, осылайша олар уақытша дыбысты фильмдерден бас тартты. Жапон киноиндустриясы кейін екі топқа бөлінді; бірі «Мина Толки» жүйесін сақтап қалды, ал екіншісі Тоджо Масакинің фильмдерін жасау үшін «Истфон Толки» жүйесін пайдаланды. 1923 жылғы жер сілкінісі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Токионың бомбалануы және уақыттың және Жапонияның ылғалдылығының тұрақсыз және жанғыш нитрат пленкасына тигізген табиғи әсері осы кезеңнен сақталған фильмдердің өте аздығына әкелді. Батыстағыдан айырмашылығы, Жапонияда үнсіз фильмдер 1930 жылдардың соңына дейін жасалып келді; 1938 жылға қарай жапон фильмдерінің үштен бірі үнсіз болды. Мысалы, Ясудзиро Озудің «Токиодағы қонақ үйі» (1935) неореализм жанрының алға күрсіні саналды және ол үнсіз фильм болды. 1920 және 1930 жылдарда жапондық дыбысты қысқа фильмдер жасалды, бірақ Жапонияның алғашқы толық метражды дыбысты фильмі «Fujiwara Yoshie no furusato» (1930) болды, ол «Мина Толки» жүйесін пайдаланды. Осы кезеңдегі танымал дыбысты фильмдерге Микио Наруседің «Жаңадан келген әйел, гүл сияқты бол!» (Tsuma Yo Bara No Yoni, 1935), АҚШ-та театрлық көрсетілім алған алғашқы жапон фильмдерінің бірі; Кенджи Мизогучидің «Гионның қарындастары» (Gion no shimai, 1936); «Осака элегиясы» (1936); «Соңғы хризантеманың әңгімесі» (1939); және Садао Яманаканың «Адамзат және қағаз шарлары» (1937) жатады. Кино сыншылығы да осы өрбуге қатысты, «Кинема Дзюнпо» және газеттер сияқты көптеген кино журналдары отандық және шетелдік кино туралы егжей-тегжейлі талқылауларды жариялады. Тадаси Иидзима, Фуюхико Китагава және Мацуо Киси сияқты сыншылар ұстанған мәдениетті «импрессионистік» сыншылық басым болды, бірақ Акира Ивасаки және Гендзю Саса сияқты солшыл сыншылар фильмдердің идеологиялық сынды іздеу арқылы оған қарсы шықты. 1930 жылдарда киноға үкіметтің араласуы да артты, бұл 1939 жылы қабылданған «Кино заңымен» белгіленді, ол мемлекетке киноиндустрияға көбірек билік берді. Үкімет киноның кейбір түрлерін ынталандырып, үгіт фильмдерін жасады және деректі фильмдерді (сондай-ақ «мәдени фильмдер» деп те аталады) насихаттады, маңызды деректі фильмдер Фумио Камей сияқты режиссерлермен жасалды. Реализм басым болды; кино теоретиктері Тайхей Имамура және Хейичи Сугияма деректі немесе реалистік драманы жақтады, ал Хироси Симидзу және Томотака Тасака сияқты режиссерлер реалистік стильдегі көркем фильмдер жасады. Фильмдер батыстық модернизацияның өркендеуіне қарсы дәстүрлі жапондық құндылықтардың маңыздылығын нығайтты, бұл кейіпкер Озудің 1930 жылғы «Жас қыз» фильмінде Шизюэ Татсута бейнелеген.

Соғыс кезіндегі фильмдер

Екінші дүниежүзілік соғыс пен әлсіз экономика салдарынан Жапонияда жұмыссыздық кеңінен тарады, соның нәтижесінде кино индустриясы қиындыққа тап болды. Осы кезеңде, Жапония өзінің империясын кеңейтіп жатқанда, жапон үкіметі киноны Жапон империясының даңқы мен жеңіссіздігін көрсету үшін үгіт құралы ретінде қарастырды. Сондықтан, осы кезеңдегі көптеген фильмдер патриоттық және әскери тақырыптарды бейнелейді. Дегенмен, көптеген соғыс уақытындағы фильмдерден өзгеше, жапондықтар жағдайды нақты көрсете білді, сарбаздардың күнделікті шайқаста кездесетін қиындықтарын көрсетті. Соның ішінде, лайда жүріп, кішкентай белгісіз қалаларда болуын да бейнеледі. 1942 жылы Каджиро Ямамотоның "Гавайдан Малайяға дейінгі теңіздегі соғыс" фильмі Перл-Харборға жасалған шабуылды көрсетті; фильмде Эйджи Цубурая басқарған арнайы эффекттер қолданылды, оның ішінде Перл-Харбордың кішкентай масштабтағы моделі де болды. Камишибай (紙芝居) немесе қағаз театр көшеде, әсіресе балалар үшін танымал ойын-сауық түрі болды. Камишибайды буддалық құдайлар туралы және кейбір буддалық храмдардың тарихы туралы әңгімелерді айту үшін жиі пайдаланды. 1920 жылы ол балаларға қарапайым әңгіме айту ретінде басталды. Бірақ шамамен 1932 жылдан бастап, ол әскери көзқарасқа көбірек бейімделді. Йошико Ямагучи өте танымал актриса болды. Ол 22 соғыс уақытындағы фильмде ойнап, халықаралық деңгейде танымал атанды. Маньчжуко кино қауымдастығы оған жапондық үгіт фильмдерінде қытай рөлін ойнау үшін Ли Сянглан деген қытай есімін пайдалануға рұқсат берді. Соғыстан кейін ол өзінің ресми жапон есімін пайдаланып, тағы 29 фильмде түсті. Ол 1970 жылдары Жапония парламентіне депутат болып сайланды және 18 жыл қызмет етті. Акира Куросава 1943 жылы "Сугата Санширо" фильмімен өзінің толық метражды фильмін жасады.

Алтын ғасыр

1950 жылдар жапон киносының алтын ғасыры деп есептеледі. Олар 2012 жылғы сауалнамаларда да көрінді, «Токио әңгімесі» (1953) 2012 жылғы режиссерлер сауалнамасында «Азамат Кейн» фильмін тақтан түсірді. 1953 жылы Хейносуке Гошоның «Түтін шығатын жер» фильмі 3-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде бақ сынады. Жапониядағы алғашқы түсті фильм – 1951 жылы Кейсуке Киношита түсірген «Кармен үйге оралады». Осы фильмнің қара-ақ түсті нұсқасы да бар еді. «Токио файлы 212» (1951) – Жапонияда толығымен түсірілген алғашқы американдық көркем фильмі. Басты рөлдерді Флоренс Марли мен Роберт Пейтон сомдады. Фильмде гейша Ичимарудың шағын эпизодық рөлі болды. Судзуки Икудзоның «Тоничи Энтерпрайзес» компаниясы фильмді бірлесіп өндірді. Тейносуке Кинугасаның 1953 жылы түсірген «Адамдар қақпасы» фильмі алғашқы рет «Истменколор» пленкасымен түсірілді. «Адамдар қақпасы» – «Дайэй» компаниясының алғашқы түсті фильмі және Жапониядан тысқары шыққан алғашқы жапондық түсті фильмі болды. 1954 жылы Санзо Ваданың «Үздік костюм дизайны» үшін Академияның арнайы сыйлығын және «Үздік шетел тіліндегі фильм» үшін арнайы сыйлығын алды. Сондай-ақ, ол Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды, бұл марапатты алған алғашқы жапон фильмі. 1954 жылы Жапонияның ең ықпалды екі фильмі жарық көрді. Біріншісі – Куросаваның «Жеті самурай» эпосы, ол жалдамалы самурайлар тобының көмексіз қалған ауылды қарақшылардан қорғау туралы айтады. Сол жылы Куросаваның досы және әріптесі Исиро Хонда Эйджи Тсубураяның сыйлық алған эффекттерімен «Годзилла» ядролық монстр драмасын түсірді. Бұл фильм бүкіл Америка Құрама Штаттарында кеңінен көрсетілген алғашқы жапон фильмі болды, ол қайта өңделді және 1956 жылы «Годзилла, монстрлардың патшасы» деген атпен шығарылды, онда актер Реймонд Беррдің жаңа түсірілімдері болды. Батысқа шығарылуы үшін өңделгеніне қарамастан, «Годзилла» Жапонияның халықаралық символына айналды және кайдзю фильмдерінің бүкіл жанрын, сондай-ақ тарихындағы ең ұзаққа созылған фильм франшизасын тудырды. 1954 жылы тағы бір Куросаваның «Икиру» фильмі 4-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде бақ сынады. 1955 жылы Хироси Инагаки «Самурай» трилогиясының 1-бөлігі үшін «Оскар» сыйлығының «Үздік шетел тіліндегі фильм» арнайы сыйлығын жеңіп алды, ал 1958 жылы «Рикшашы» үшін Венеция кинофестивалінде «Алтын арыстан» жүлдесін жеңіп алды. Кон Ичикава соғысқа қарсы екі драманың режиссері болды: «Бирмалық арфа» (1956), ол «Оскар» сыйлығының «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясына ұсынылған, және «Жазықтағы оттар» (1959), «Эндзё» (1958) Юкио Мисиманың «Алтын павильон ғибадатханасы» романынан алынған. Масаки Кобаяши үш фильм түсірді, олар «Адам жағдайы» трилогиясы деп белгілі болды: «Ең үлкен махаббат жоқ» (1959) және «Мәңгілікке жол» (1959). Трилогия 1961 жылы «Әскердің дұғасы» фильмімен аяқталды. 1956 жылы қайтыс болған Кенджи Мизогучи өзінің мансабын «Охарудың өмірі» (1952), «Угэцу» (1953) және «Саншо соткер» (1954) фильмдерімен аяқтады. «Угэцу» фильмі үшін Венеция кинофестивалінде «Күміс аю» жүлдесін жеңіп алды. Мизогучидің фильмдері жиі жапон қоғамы әйелдерге келтірген қайғылы жағдайлар туралы айтады. Микио Нарусе «Тамшақ тамақ» (1950), «Кейінгі хризантемалар» (1954), «Таудың үні» (1954) және «Жұмылып тұрған бұлттар» (1955) фильмдерін түсірді. Ясужиро Озу түсті фильмдерді түсіре бастады, ол «Түнбағыс гүлінен» (1958), кейін «Жақсы таң» (1959) және «Жұмбақ арамшөптер» (1958) фильмдерінен басталды, ол оның бұрынғы үнсіз «Жұмбақ арамшөптер туралы әңгіме» (1934) фильмінен бейімделген және «Расёмон» мен «Саншо соткер» операторы Казуо Миягава түсірген. «Көк лента» сыйлығы 1950 жылы құрылған. Ең үздік фильм номинациясында алғашқы жүлде Тадаси Имаидің «Біз қайтадан кездескенше» фильміне берілді. Шығарылған фильмдер саны мен кино көрермендері 1960 жылдары ең жоғары деңгейге жетті. Көптеген фильмдер екі фильммен көрсетілді, олардың бірі «бағдарламалық сурет» немесе B фильм болды. Бағдарламалық сурет әдетте төрт аптада түсірілді. Бұл бағдарламалық суреттерге сұраныс «Худлум солдаты» немесе «Акумё» сияқты фильмдер сериясының өсуіне әкелді. 1960 жылдардағы жапон киносының белсенділігі көптеген классикалық фильмдерге әкелді. Акира Куросава 1961 жылы классикалық «Йоджимбо» фильмін түсірді. Ясужиро Озу өзінің соңғы фильмі «Күзгі түстен кейін» фильмін 1962 жылы түсірді. Микио Нарусе 1960 жылы «Аял баспалдаққа көтерілгенде» атты мелодрама түсірді; оның соңғы фильмі 1967 жылы шыққан «Шығылған бұлттар» болды. Кон Ичикава 1964 жылғы Олимпиада ойындарындағы маңызды оқиғаны өзінің үш сағаттық деректі фильмі «Токио Олимпиадасы» (1965) арқылы бейнеледі. Сейжун Судзуки «мағынасыз және ақша таппайтын фильмдер түсіргені үшін» Никкацу компаниясынан жұмыстан босатылды, оның сюрреалистік якуза фильмі «Белгіленген өлтіруші» (1967) кейін шықты. 1960 жылдар – Жапондық Жаңа толқын қозғалысының өркендеген кезеңі болды, ол 1950 жылдары басталды және 1970 жылдардың басына дейін жалғасты. Нагиса Осима, Кането Шиндо, Масахиро Шинода, Сусуму Хани және Шохей Имамура он жылдық ішінде маңызды режиссерлер ретінде танылды. Осиманың «Жастық шақтың қатал оқиғасы», «Жапониядағы түн және тұман» және «Асқында өлтіру», Шиндоның «Онибаба», Ханидің «Ол және ол» және Имамураның «Құбылыс әйелі» Жапондық Жаңа толқын киносының ең танымал мысалдарына айналды. Деректі фильмдер Жаңа толқынның маңызды бөлігі болды, өйткені Хани, Казуо Куроки, Тошио Мацумото және Хироси Тешигахара сияқты режиссерлер деректі фильмдерден көркем фильмдерге көшті, ал Осима және Имамура сияқты көркем фильмдердің режиссерлері де деректі фильмдер түсірді. Шинсуке Огава және Нориаки Тсучимото жапон деректі фильмдерінің ландшафтында «ең биік тұрған екі тұлға» атанды. Тешигахараның «Күндердегі әйел» (1964) Канн кинофестивалінде Арнайы қазылар жүлдесін жеңіп алды және «Үздік режиссер» және «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинацияларына «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Масаки Кобаяшидің «Кваидан» (1965) Канн кинофестивалінде Арнайы қазылар жүлдесін жеңіп алды және «Оскар» сыйлығының «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясын алды. Тадаси Имаидің «Бусидо, самурай сағасы» 13-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «Алтын аю» жүлдесін жеңіп алды. Кейсуке Киношитаның «Абдыраған махаббат» және Нобуру Накамураның «Киотоның егіз қыздары» және «Чиэко портреті» фильмдері де «Оскар» сыйлығының «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясына ұсынылды. Накамураның «Жоғалған көктем» фильмі де 17-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «Алтын аю» жүлдесіне үміткер болды. 1970 жылдары теледидардың таралуына байланысты кино көрермендері азайды. 1960 жылы 1,2 миллиард көрермен болса, 1980 жылы 0,2 миллиардқа дейін төмендеді. Фильм компаниялары ең жақсы актерлер мен режиссерлерді жалдаудан бас тартты, тіпті өндіріс дағдыларын телеиндустрияға берді, осылайша фильм компаниялары ақша жоғалтты. Фильм компаниялары түрлі жолдармен қарсы шаралар қолданды, мысалы, Кадокава Пикчерс компаниясының үлкен бюджеттік фильмдері немесе теледидарда көрсетуге болмайтын мазмұндағы жыныстық немесе зорлық-зомбылық көріністерін қосу. Нәтижесінде «розовый фильм» индустриясы көптеген жас тәуелсіз режиссерлер үшін бастамаға айналды. 1970 жылдары «идл эйга» фильмдері де пайда болды, олардың басты рөлдерін жас «идлдар» сомдады, олардың аты мен танымалдылығы көрермендерді тартты. Тошия Фудзита 1973 жылы «Қарлы әйел» кек алу фильмін түсірді. Сол жылы Ёшишиге Ёсида 1936 жылғы ақпан айтындағы жапон төңкерілігінің көшбасшысы Икки Китаның портретін жасаған «Мемлекеттік төңкеріс» фильмін түсірді. Оның тәжірибелі операторлық жұмысы мен сахналық шешімдері, сондай-ақ Тоши Ичиянгидің авангардты музыкасы Жапонияда кеңінен мақтауға ие болды. 1976 жылы «Хочи фильм сыйлығы» құрылды. Ең үздік фильм номинациясында алғашқы жүлде Кон Ичикаваның «Инугамилер» фильміне берілді. Нагиса Осима 1976 жылы Сада Абеге қатысты құмарлық қылмысын бейнелейтін «Сезімдер аймағында» фильмін түсірді. Оның ашық жыныстық мазмұнына байланысты ол Жапонияда цензурадан өтпеген. Кинджи Фукасаку якуза фильмдерінің «Намыссыз шайқастар және адамдық емес» эпикалық сериясын аяқтады. Ёдзи Ямада коммерциялық тұрғыдан сәтті «Тора Сан» сериясын ұсынды, сонымен қатар басқа фильмдерді де түсірді, атап айтқанда, «Сары орамал», ол алғашқы Жапония академиясы сыйлығын жеңіп алды...

Рейва кезеңі

2020 жылы 6 наурызда шыққан жапондық эпикалық апат драмасы «Фукусима 50» фильмінің режиссері Сэцуро Вакамацу, сценарий авторы Йоичи Маэкава. Фильм Рюшо Кадотаның «Қауіптің Шетінде: Фукусима Дайичидің Ішкі Тарихы» атты кітабы негізінде түсірілген және апатты бейнелейтін алғашқы жапон фильмі. 2020 жылдың басында жапон кино және теледидар индустриясы COVID-19 пандемиясынан зардап шекті, бұл денсаулық сақтау талаптарына байланысты ауыр соққы болды. Бұл екінші дүниежүзілік соғыстан бері денсаулық сақтау дағдарысының индустрияға тигізген ең ауыр зардабы еді. 2021 жылдың қыркүйек айының соңына дейін, алғашқы (көптеген) «денсаулық сақтауға байланысты шектеулер» енгізілгеннен бастап, көптеген жапондық студиялар жабылды немесе жұқпауды қамтамасыз ету үшін заң талаптарына сәйкес қайта ұйымдастырылды. Бұл көптеген фильмдердің түсірілімін тоқтатуға әкелді. 2020 жылдың қазан айында (киноиндустрия қайта ашылғаннан кейін) «Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba» манга сериясы негізінде түсірілген жапондық аниме фильмі «Demon Slayer: Mugen Train» елдегі барлық кассалық рекордтарды бұзып, Жапониядағы барлық уақыттағы ең табысты фильм, ең табысты жапон фильмі және 2020 жылдың ең табысты фильмі атанды. 2021 жылдың қазан айында жапондық драмалық «Drive My Car» фильмі 79-шы «Алтын Глобус» сыйлығында «Үздік шетелдік фильм» номинациясын жеңіп алды және 94-ші «Оскар» сыйлығында «Үздік халықаралық көркем фильм» номинациясы бойынша марапатталды.

Кассалық жинақ

Жыл Жалпы кіріс (миллиард иен) Ішкі нарықтағы үлес Қабылдау (миллион) Көздер 2009 206 57% 169 2010 221 54% 174 2012 195.2 65.7% 155.16 2013 194 60.6% 156 2014 207 58% 161 2015 217.119 55.4% 166.63