Акира Куросава – жапон режиссері, суретші (1910-1998). 30 фильм түсірген, кино тарихындағы ең беделді тұлғалардың бірі. Фильмдері, өмірбаяны туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон режиссері (1910–1998) – бес онжылдықтан астам мансабында 30 фильм түсірген жапон режиссері және суретшісі. Ол кино тарихындағы ең ұлы және ықпалды кинорежиссерлердің бірі саналады. Куросава батыл, динамикалық стильді көрсетті, ол батыс киносының күшті ықпалында болғанмен, одан ерекшеленді; ол фильм өндірісінің барлық саласына қатысты. Куросава 1936 жылы жапон киноиндустриясына суретші ретінде қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін келді. Көп жылдар бойы режиссердің ассистенті және сценарийші ретінде жұмыс істеген соң, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Санширо Сугата» (1943) атты танымал әрекет фильммен режиссерлік дебютін жасады. Соғыстан кейін, сыншылардың жоғары бағасын алған «Масты періште» (1948) фильмінде Куросава сол кезде көп танылмаған актер Тоширо Мифунэні басты рөлге тартып, режиссердің Жапониядағы ең маңызды жас режиссерлердің бірі екенін бекітті. Екі актер одан кейін тағы он бес фильмде бірлесіп жұмыс істеді. Токиода көрсетілген «Рашомон» (1950) 1951 жылғы Венеция кинофестивалінде күтпеген түрде «Алтын арыстан» жүлдесін жеңіп алды. Бұл фильмнің коммерциялық және сындық сәттілігі жапон киноиндустриясының өнімдеріне батыс кино нарығын алғаш рет ашты, бұл өз кезегінде басқа жапон режиссерлерінің халықаралық деңгейде танылуына әкелді. Куросава 1950-жылдар мен 1960-жылдардың басында жылына шамамен бір фильм түсірді, оның ішінде «Икиру» (1952), «Жеті самурай» (1954), «Қанды тақ» (1957), «Йоджимбо» (1961) және «Жоғары және төмен» (1963) сияқты жоғары бағаланған (көбінесе бейімделген) фильмдер көп болды. 1960-жылдардан кейін ол бұрынғыдан гөрі аз фильм түсірді; дегенмен, оның кейінгі туындылары – «Кагемуша» (1980) және «Ран» (1985) сияқты соңғы екі фильмі де үлкен құрметке ие болды. 1990 жылы ол өмірінің жетістіктері үшін «Оскар» сыйлығын қабылдады. Ол қайтыс болғаннан кейін AsianWeek журналы мен CNN оны «Өнер, әдебиет және мәдениет» санатында «Ғасыр азиялық» деп атады, және ол 20-ғасырда Азияның дамуына ең үлкен үлес қосқан бес адамның бірі ретінде танылды. Оның мансабына арналған көптеген ретроспективалар, сындық зерттеулер мен өмірбаяндық еңбектер жарық көрді, сондай-ақ оның фильмдері көптеген медиа платформаларда қолжетімді.
Japanese filmmaker (1910–1998)
was a Japanese filmmaker and painter who directed 30 films in a career spanning over five decades. He is widely regarded as one of the greatest and most influential filmmakers in the history of cinema. Kurosawa displayed a bold, dynamic style, strongly influenced by Western cinema yet distinct from it; he was involved with all aspects of film production. Kurosawa entered the Japanese film industry in 1936, following a brief stint as a painter. After years of working on numerous films as an assistant director and scriptwriter, he made his debut as a director during World War II with the popular action film Sanshiro Sugata (1943). After the war, the critically acclaimed Drunken Angel (1948), in which Kurosawa cast the then little known actor Toshiro Mifune in a starring role, cemented the director's reputation as one of the most important young filmmakers in Japan. The two men would go on to collaborate on another fifteen films. Rashomon (1950), which premiered in Tokyo, became the surprise winner of the Golden Lion at the 1951 Venice Film Festival. The commercial and critical success of that film opened up Western film markets for the first time to the products of the Japanese film industry, which in turn led to international recognition for other Japanese filmmakers. Kurosawa directed approximately one film per year throughout the 1950s and early 1960s, including a number of highly regarded (and often adapted) films, such as Ikiru (1952), Seven Samurai (1954), Throne of Blood (1957), Yojimbo (1961) and High and Low (1963). After the 1960s he became much less prolific; even so, his later work—including two of his final films, Kagemusha (1980) and [[Ran (film) (1985)—continued to receive great acclaim. In 1990, he accepted the Academy Award for Lifetime Achievement. Posthumously, he was named "Asian of the Century" in the "Arts, Literature, and Culture" category by AsianWeek magazine and CNN, cited there as being among the five people who most prominently contributed to the improvement of Asia in the 20th century. His career has been honored by many retrospectives, critical studies and biographies in both print and video, and by releases in many consumer media.
Балалық шағы мен жастық шағы (19101935)
Куросава 1910 жылдың 23 наурызында Токионың Омори ауданындағы Оймачи қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Исаму (1864–1948), Акита префектурасының самурай отбасынан шыққан, Армияның дене шынықтыру институтының төменгі орта мектебінің директоры болып жұмыс істеді, ал анасы Шима (1870–1952) Осакада тұратын саудагер отбасынан тегін алған. Акира орташа еңбекпен қамтамасыз етілген отбасының сегізінші және ең кіші баласы болды. Оның екі бауыры туған кезде ересек болған, ал біреуі қайтыс болған, сондықтан Куросава үш қарындасы мен бір інісімен бірге өсті. Исаму Куросава дене шынықтыруды қолдағанмен қатар, батыс мәдениетіне ашық болды және театр мен киноны білім берудің құралы деп есептеді. Ол балаларына фильм көруге кеңес берді; жас Акира алғашқы фильмдерін алты жасында көрді. Бастауыш сынып мұғалімі Тачикава оның тәрбиесіне зор ықпал етті, өйткені оның прогрессивті білім беру әдістері жас шәкіртінде сурет салуға деген сүйіспеншілікті, содан кейін жалпы білім беруге қызығушылықты оятып, дамытты. Осы кезеңде Акира каллиграфия мен кендодан да сабақ алды. Балалық шағындағы тағы бір маңызды тұлға – Акирадан төрт жас үлкен ағасы Хейго Куросава (1906–1933) болды. 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінен және одан кейінгі Канто қырғынынан кейін Хейго он үш жасар Акираны қираған жерлерді көруге алып барды. Акира адамдар мен жануарлардың өлекселеріне қарамауға тырылғанда, Хейго оған тыйым салып, оның орнына Акираны қорқыныштарына тікелей бетпе-бет келуге шақырды. Кейбір сарапшылар бұл оқиға Куросаваның кейінгі өнер жолына әсер еткенін болжайды, өйткені режиссер өзінің туындыларында жағымсыз шындықтардан қашқан емес. Хейго білімді, дарынды болған, бірақ Токионың ең беделді орта мектебіне түсе алмағаннан кейін ол отбасының қалған бөлігінен оқшауланып, шетелдік әдебиетке қызығушылығына көңіл бөлді. Екеуі бірінен бірі ажырамас дос болды. Хейгоның жетекшілігімен Акира фильмтерді ғана емес, сонымен қатар театр мен цирк қойылымдарын тамашалады, суреттерін көрмелерге қойып, солшыл пролетариат суретшілер лигасының мүшесі ретінде жұмыс істеді. Алайда ол өнерімен күнкөріс қамтамасыз ете алмады, және пролетариаттық қозғалыстың көп бөлігін "орындалмаған саяси идеалдарды тікелей кенепке салу" деп түсіне бастағаннан кейін сурет салуға деген құлшынысын жоғалтты. 1930 жылдардың басында дыбысты фильмдердің өндірісі артып, Хейго сияқты кино баяндаушылар жұмысынан айырыла бастады, Акира ата-анасымен қайтадан бірге тұруға мәжбүр болды. 1933 жылдың шілдесінде Хейго өз-өзіне қол жұмсады. Куросава ағасының өлімінен кейін сезілген зор қайғысы туралы айтты, ал жарты ғасырдан кейін жазылған "Автобиография сияқты бір нәрсе" кітабындағы осы оқиғаға тоқталып, оны "Мен айтқым келмейтін оқиға" деп атады. Төрт айдан кейін Куросаваның үлкен ағасы да қайтыс болды, нәтижесінде 23 жастағы Акира Куросава отбасының жалғыз ер адам мүшесі болды, оның үш қарындасы бар еді. Бес жыл көмекші режиссер болып жұмыс істеген кезеңде Куросава көптеген режиссерлермен жұмыс істеді, бірақ оның дамуына ең зор үлес қосқан тұлға – Ямамото болды. А.Д. ретінде түсірген 24 фильмінің 17-сі Ямамотоның жетекшілігімен жасалды, олардың көпшілігі "Энокен" деп аталған танымал актер Кенъити Эномото жұлдыздығымен комедиялық фильмдер болды. Ямамото Куросаваның талантын дамытып, бір жылдан кейін оны үшінші көмекші режиссерден бас көмекші режиссерге көтерді. Куросаваның жауапкершілігі артып, ол сахна құрылысы мен фильмдерді дамытудан бастап, сценарийді өңдеуге, репетицияларға, жарықтандыруға, дыбыстауға, монтаждауға және екінші топ режиссерлігіне дейін жұмыс істеді. Куросаваның Ямамотоның "Ат" (1941) фильміне көмекші режиссер ретінде түсірген соңғы фильмінде, оның ұстазы басқа фильмнің түсірілімімен айналысқандықтан, Куросава өндірістің көп бөлігін өз мойнына алды. Ямамото Куросаваға жақсы режиссердің сценарий жазуды меңгеруі керектігін айтты. Куросава көп ұзамай сценарийлерінен алатын табысының режиссердің көмекшісі ретінде алатынынан әлдеқайда жоғары екенін түсінді. Кейіннен ол өзінің барлық фильмдерінің сценарийін жазды немесе бірге жазды, сондай-ақ Сацуо Ямамотоның "Қанаттардың жеңісі" (Тсубаса но Гайка, 1942) сияқты басқа режиссерлер үшін сценарийлер жазды. Бұл қосымша сценарий жазу Куросаваға 1960 жылдарға дейін, ол танымал болғаннан кейін де пайдалы табыс әкелді.
Kurosawa was born on March 23, 1910, in Ōimachi in the Ōmori district of Tokyo. His father Isamu (1864–1948), a member of a samurai family from Akita Prefecture, worked as the director of the Army's Physical Education Institute's lower secondary school, while his mother Shima (1870–1952) came from a merchant's family living in Osaka. Akira was the eighth and youngest child of the moderately wealthy family, with two of his siblings already grown up at the time of his birth and one deceased, leaving Kurosawa to grow up with three sisters and a brother. In addition to promoting physical exercise, Isamu Kurosawa was open to Western traditions and considered theatre and motion pictures to have educational merit. He encouraged his children to watch films; young Akira viewed his first movies at the age of six. An important formative influence was his elementary school teacher Mr. Tachikawa, whose progressive educational practices ignited in his young pupil first a love of drawing and then an interest in education in general. During this time, Akira also studied calligraphy and Kendo swordsmanship. Another major childhood influence was Heigo Kurosawa (1906 1933), Akira's older brother by four years. In the aftermath of the Great Kantō earthquake and the subsequent Kantō Massacre of 1923, Heigo took the thirteen year old Akira to view the devastation. When Akira wanted to look away from the corpses of humans and animals scattered everywhere, Heigo forbade him to do so, encouraging Akira instead to face his fears by confronting them directly. Some commentators have suggested that this incident would influence Kurosawa's later artistic career, as the director was seldom hesitant to confront unpleasant truths in his work. Heigo was academically gifted, but soon after failing to secure a place in Tokyo's foremost high school, he began to detach himself from the rest of the family, preferring to concentrate on his interest in foreign literature. moved in with him, and the two brothers became inseparable. With Heigo's guidance, Akira devoured not only films but also theater and circus performances, while exhibiting his paintings and working for the left wing Proletarian Artists' League. However, he was never able to make a living with his art, and, as he began to perceive most of the proletarian movement as "putting unfulfilled political ideals directly onto the canvas", he lost his enthusiasm for painting. With the increasing production of talking pictures in the early 1930s, film narrators like Heigo began to lose work, and Akira moved back in with his parents. In July 1933, Heigo died by suicide. Kurosawa has commented on the lasting sense of loss he felt at his brother's death and the chapter of Something Like an Autobiography that describes it—written nearly half a century after the event—is titled, "A Story I Don't Want to Tell". Only four months later, Kurosawa's eldest brother also died, leaving Akira, at age 23, the only one of the Kurosawa brothers still living, together with his three surviving sisters. During his five years as an assistant director, Kurosawa worked under numerous directors, but by far the most important figure in his development was Yamamoto. Of his 24 films as A. D., he worked on 17 under Yamamoto, many of them comedies featuring the popular actor Ken'ichi Enomoto, known as "Enoken". Yamamoto nurtured Kurosawa's talent, promoting him directly from third assistant director to chief assistant director after a year. Kurosawa's responsibilities increased, and he worked at tasks ranging from stage construction and film development to location scouting, script polishing, rehearsals, lighting, dubbing, editing, and second unit directing. In the last of Kurosawa's films as an assistant director for Yamamoto, Horse (1941), Kurosawa took over most of the production, as his mentor was occupied with the shooting of another film. Yamamoto advised Kurosawa that a good director needed to master screenwriting. Kurosawa soon realized that the potential earnings from his scripts were much higher than what he was paid as an assistant director. He later wrote or co wrote all his films, and frequently penned screenplays for other directors such as Satsuo Yamamoto's film, A Triumph of Wings (Tsubasa no gaika, 1942). This outside scriptwriting would serve Kurosawa as a lucrative sideline lasting well into the 1960s, long after he became famous.
Соғыс кезіндегі фильмдер мен неке (19421945)
1941 жылы «Ат» фильмі жарық көргеннен кейінгі екі жылда Куросава режиссерлік мансабын бастауға болатын тақырып іздеді. 1942 жылдың соңында, япониялықтар Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін бір жыл өткен соң, жазушы Цунео Томита Мусаши Миямотодан шабыттанған дзюдо романы «Санширо Сугата» жариялады, оның жарнамалары Куросаваны қызықтырды. Ол кітапты жарық көрген күні сатып алып, бір отырыста оқып бітірді де, бірден «Тохо» студиясынан фильм түсіру құқығын сұрады. Куросаваның алғашқы сезімі дұрыс болды, себебі бірнеше күн ішінде Жапонияның тағы үш ірі студиясы да құқықтарды сатып алуға ниет білдірді. «Тохо» жеңіске жетті, ал Куросава режиссерлік дебютіне дайындық жұмыстарын бастады. «Санширо Сугата» фильмінің түсірілімі 1942 жылдың желтоқсан айында Йокогамада басталды. Өндіріс жақсы жүрді, бірақ аяқталған фильмді цензурадан өткізу мүлдем басқа мәселе еді. Цензура кеңсесі бұл туындыны соғыс уақытындағы Жапония стандарттары бойынша «британдық-американдық» деп санады, және режиссер Ясужиро Озу араласуы арқасында ғана «Санширо Сугата» 1943 жылдың 25 наурызында көрсетуге қабылданды. (Куросава 33 жасқа толған еді.) Фильм сыншылардың да, көрермендердің де жоғары бағасын алды. Дегенмен, цензура кеңсесі кейіннен шамамен 18 минуттық кадрларды кесуге шешім қабылдады, олардың көп бөлігі қазір жоғалып кеткен деп есептеледі. Одан кейін ол 1944 жылдың басында түсірген «Әдемі» атты үгіт-насихат фильміне жүгінді, ол соғыс уақытындағы әйелдердің фабрикадағы жұмысын көрсетеді және жартылай деректі стильде түсірілді. Актерлердің шынайы бейнесін көрсету үшін режиссер оларды түсірілім кезінде нағыз фабрикада өмір сүруге, фабрика тағамын жеуге және кейіпкерлерінің есімдерімен шақыруға мәжбүрледі. Ол өзінің мансабы бойында осы тәсілді жиі қолданды. Түсірілім кезінде фабрика жұмысшыларының жетекшісі рөлін ойнаған актриса Йоко Ягучи әріптестері тарапынан режиссерге талаптарын жеткізу үшін таңдалды. Ол мен Куросава үнемі келіспеушіліктерде болды, бірақ осы пікірталастар арқылы екеуі парадоксальды түрде жақын болды. Олар 1945 жылдың 21 мамырында үйленді, Ягучи екі айлық жүкті болған кезде (ол актерлік мансабын ешқашан қайта бастамады), және олар 1985 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Олардың екі баласы болды, екеуі де 2018 жылы Куросавадан аман қалды: Хисэо, 1945 жылдың 20 желтоқсанында туған, ол әкесінің соңғы жобаларының кейбіреуінде продюсер болып жұмыс істеді, және Кадзуко, 1954 жылдың 29 сәуірінде туған, костюм дизайнері болған қызы. Ол үйленуіне аз уақыт қалғанда студияның қысымымен өзінің алғашқы фильмінің жалғасын түсіруге мәжбүр болды. 1945 жылдың мамырында көрсетілген «Санширо Сугатаның екінші бөлігі» көбінесе оның ең нашар фильмдерінің бірі деп есептеледі. Куросава цензураға ыңғайлы және өндіріске арзан болатын сценарий жазуға шешім қабылдады. «Айғырдың құйрығын таптағандар» («The Men Who Tread on the Tiger's Tail») фильмі, Кабуки пьесасы «Канджинчо» негізінде жасалған және Куросаваның ассистент режиссер болып жұмыс істеген кезінде жиі бірге жұмыс істеген комедия актері Энокеннің қатысуымен түсірілді, 1945 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Осы кезде Жапония капитуляциялап, оны оккупациялау басталды. Жаңа американдық цензура фильмдегі идеалдарды тым «феодалдық» деп түсіндіріп, оны көрсетуге тыйым салды. Ол 1952 жылға дейін жарық көрген жоқ, сол жылы тағы бір Куросава фильмі «Икиру» да көрсетілді. Айырықша жағдай, фильмді түсірілім кезінде жапондық цензура тым батыстық және «демократиялық» деп сынаған (олар әсіресе Энокен ойнаған комик мүшеқадамды ұнатпаған), сондықтан соғыс аяқталғаннан кейін де фильм жарыққа шықпаған болар еді.
In the two years following the release of Horse in 1941, Kurosawa searched for a story he could use to launch his directing career. Towards the end of 1942, about a year after the Japanese attack on Pearl Harbor, novelist Tsuneo Tomita published his Musashi Miyamoto inspired judo novel, Sanshiro Sugata, the advertisements for which intrigued Kurosawa. He bought the book on its publication day, devoured it in one sitting, and immediately asked Toho to secure the film rights. Kurosawa's initial instinct proved correct as, within a few days, three other major Japanese studios also offered to buy the rights. Toho prevailed, and Kurosawa began pre production on his debut work as director. Shooting of Sanshiro Sugata began on location in Yokohama in December 1942. Production proceeded smoothly, but getting the completed film past the censors was an entirely different matter. The censorship office considered the work to be objectionably "British American" by the standards of wartime Japan, and it was only through the intervention of director Yasujirō Ozu, who championed the film, that Sanshiro Sugata was finally accepted for release on March 25, 1943. (Kurosawa had just turned 33.) The movie became both a critical and commercial success. Nevertheless, the censorship office would later decide to cut out some 18 minutes of footage, much of which is now considered lost. He next turned to the subject of wartime female factory workers in The Most Beautiful, a propaganda film which he shot in a semi documentary style in early 1944. To elicit realistic performances from his actresses, the director had them live in a real factory during the shoot, eat the factory food and call each other by their character names. He would use similar methods with his performers throughout his career. During production, the actress playing the leader of the factory workers, Yōko Yaguchi, was chosen by her colleagues to present their demands to the director. She and Kurosawa were constantly at odds, and it was through these arguments that the two paradoxically became close. They married on May 21, 1945, with Yaguchi two months pregnant (she never resumed her acting career), and the couple would remain together until her death in 1985. They had two children, both surviving Kurosawa as of 2018: a son, Hisao, born December 20, 1945, who served as producer on some of his father's last projects, and Kazuko, a daughter, born April 29, 1954, who became a costume designer. Shortly before his marriage, Kurosawa was pressured by the studio against his will to direct a sequel to his debut film. The often blatantly propagandistic Sanshiro Sugata Part II, which premiered in May 1945, is generally considered one of his weakest pictures. Kurosawa decided to write the script for a film that would be both censor friendly and less expensive to produce. The Men Who Tread on the Tiger's Tail, based on the Kabuki play Kanjinchō and starring the comedian Enoken, with whom Kurosawa had often worked during his assistant director days, was completed in September 1945. By this time, Japan had surrendered and the occupation of Japan had begun. The new American censors interpreted the values allegedly promoted in the picture as overly "feudal" and banned the work. It was not released until 1952, the year another Kurosawa film, Ikiru, was also released. Ironically, while in production, the film had already been savaged by Japanese wartime censors as too Western and "democratic" (they particularly disliked the comic porter played by Enoken), so the movie most probably would not have seen the light of day even if the war had continued beyond its completion.
Соғыстан кейінгі алғашқы шығармалары (19461950)
Соғыстан кейін Куросава, оккупацияның демократиялық идеалдарының ықпалымен, жеке тұлға мен өзін-өзі сыйлауды жаңаша қалыптастыратын фильмдер жасауға ұмтылды. Оның алғашқы мұндай фильмі – 1946 жылғы «Біздің жастығымызға өкініш жоқ», 1933 жылғы Такигава оқиғасы мен Хоцуми Озакидің соғыс кезіндегі тыңшылық ісінен шабыттанды. Ол Жапонияның соғысқа дейінгі режимін саяси қысым көрсетуі үшін сынады. Бұл режиссер үшін ерекшелік – басты кейіпкер әйел, Юки (Сетсуко Хара). Ол жоғары орта таптың мүмкіндіктерімен өмір сүргенімен, саяси дағдарыс кезінде өз құндылықтарына күмән келтіреді. Алғашқы сценарий кеңінен қайта жазылды. Фильмнің күрделі тақырыбы мен басты кейіпкерінің жынысынан туындаған даулар сыншыларды екіге бөлді. Дегенмен, ол көрермендердің мақұлдауына ие болды, олар фильм атауының әртүрлі нұсқаларын соғыстан кейінгі сөздерге айналдырды. Оның келесі фильмі – «Бір керемет жексенбі» 1947 жылдың шілдесінде көрсетілді, бірақ сыншылардың пікірі әртүрлі болды. Бұл салыстырмалы түрде қарапайым және сезімтал махаббат тарихы, ол соғыстан кейінгі Токионың қираған жерінде аптасына бір демалыс күнін өткізуге тырысатын кедей жұп туралы. Фильмге Франк Капра, Д.У. Гриффит және Ф.У. Мурнаудың ықпалы тиді, олардың барлығы Куросаваның сүйікті режиссерлері болған. 1947 жылы Куросаваның қатысуымен шыққан тағы бір фильм – Сенкичи Танигучидің режиссерлігімен, Куросаваның сценарийі бойынша түсірілген «Қарлы із» атты әрекетке толы триллер. Бұл жас актер Тоширо Мифунэнің дебюті болды. Куросава мен оның ұстазы Ямамото Тохо студиясын Мифунэмен келісімшартқа отыруға көндіру үшін араласты. Жас жігіт Куросаваны қатты таң қалдырды, бірақ басқа төрешілердің көпшілігінен жалықтырды. «Жынды періште» режиссердің алғашқы маңызды жұмысы саналады. Сценарий, Куросаваның оккупациялық кезеңдегі барлық жұмыстарындағыдай, американдық цензураға байланысты қайта жазылуға тиіс болды. Дегенмен, Куросава бұл өзін еркін білдіре алған алғашқы фильм деп санады. Туберкулезбен ауыратын бандитті (якуза) құтқаруға тырысатын дәрігердің қатал тарихы, бұл Куросаваның Мифунэге алғаш рет режиссерлік еткені, ол режиссердің келесі 16 фильмінің 15-інде (тек «Тірілген» фильмінен басқа) басты рөлдерді ойнады. Мифунэ «Жынды періштеде» басты кейіпкер болмаса да, оның бандит ретіндегі жарқын ойыны драмаға үстемдік етеді, Такаси Шимура ойнаған алкогольге тәуелді дәрігердің рөліне назар аударды. Алайда, Куросава жас актердің зор өмірлік күшін басаңдатуды қаламайды, ал Мифунэнің бүлікшіл кейіпі көрермендерді Марлон Брандоның қарсылық көзқарасы бірнеше жылдан кейін американдық кино көрермендерін таң қалдырғандай әсерлендірді. Фильм 1948 жылдың сәуір айында Токиода көрсетілді, сыншылардың мақтауына ие болды және беделді Kinema Junpo сыншыларының сауалнамасында жылдың ең үздік фильмі деп танылды. Бұл Куросаваның үш фильмінің біріншісі болды. «Жынды періште» аяқталғаннан кейін Тохо студиясы бірнеше айға созылған жұмысшылар ереуіліне ұшырады, онда Тохо кәсіподағы студияның аумағын басып алды. Тохо басшылығы жұмысшылардың жалақысын төлеуді тоқтатқан кезде, Куросава қаражат жинау үшін актерлік труппа құрды, Антон Чеховтың «Ұсыныс» пьесасын және Мифунэ мен Шимураның қатысуымен «Жынды періште» ромасын қойды. Тоходағы қызметкерлердің арасындағы бөліну мен зорлық-зомбылықтан, Тохо басшылығының жасырын тактикасынан және полиция мен әскери күштердің араласуынан көңілі қалған Куросава Тоходан кетіп қалды. Кейінірек ол: «Мен үйім деп ойлаған студияның шын мәнінде бөтендерге тиесілі екенін түсіндім» деп еске алды. Куросава, продюсер Сожиро Мотокимен және режиссерлер мен достары Кажиро Ямамото, Микио Нарусе және Сенкичи Танигучимен бірге «Фильм өнерінің қауымдастығы» (Eiga Geijutsu Kyōkai) деп аталатын жаңа тәуелсіз өндіріс бөлімін құрды. Бұл ұйымның тұңғыш жұмысы және Daiei студиясының тұңғыш фильмі үшін Куросава Кадзуо Кикутаның қазіргі заманғы пьесасын таңдады және Танигучимен бірге оны экранға бейімдеді. «Тыныш дуэль» фильмінде Тоширо Мифунэ сифилиспен күресіп жүрген идеалистік жас дәрігер рөлін ойнады, бұл Куросаваның актерді бандит рөлінен ауыстыруға тырысуы болды. 1949 жылдың наурыз айында шыққан бұл фильм кассалық табысқа қол жеткізді, бірақ ол режиссердің кіші жетістіктерінің бірі саналады. Оның 1949 жылғы екінші фильмі, «Жолдан жаңылған иттің» («Байқау ит») «Фильм өнерінің қауымдастығы» тарапынан өндірілді және Shintoho студиясымен шығарылды. Бұл детектив фильм (бәлкім, бұл жанрдағы алғашқы маңызды жапон фильмі), ол жас детективтің (Мифунэ ойнаған) және оның ұрланған тапаншасын іздеуі арқылы соғыстан кейінгі Жапонияның ауыр қалпын көрсетеді. Тапаншаны соғыстан қайтқан кедей солдат ұрлап, оны қарақшылық пен кісі өлтіруге пайдаланады. Фильм Куросаваның сүйікті жазушысы Жорж Сименонның үлгісінде жазылған жарияланбаған романынан бейімделді. Бұл режиссердің сценарист Рюзо Кикусимамен алғашқы ынтымақтастығы болды, ол кейін Куросаваның сегіз басқа фильмінің сценарийін жазуға көмектесті. Атақты, тікелей сөздерсіз сахна, сегіз минуттан астам уақытқа созылады, онда детектив, кедей солдат кейпінде, тапанша ұрлығын іздеп қала көшелерінде саяхаттайды. Бұл сахнада Куросаваның досы Исиро Хонда, болашақ «Годзилла» режиссері түсірген соғыстан қираған Токио аудандарының деректі кадрлары қолданылды. Фильм заманауи полицейлік процедуралық және «дос полиция» жанрларының алғабасшысы саналады. «Жанжал» фильмі, 1950 жылдың сәуір айында Shochiku студиясымен шығарылды, режиссердің жеке тәжірибесінен және жапон сары баспасөзіне деген наразылығынан шабыттанды. Бұл еркіндік сөздік және жеке жауапкершілік туралы сот драмасы мен әлеуметтік проблемалық фильмнің амбициялық қосылысы, бірақ тіпті Куросава да аяқталған туындыны драмалық тұрғыдан бұрыс және қанағаттандырмайтын деп санады, және барлық сыншылар да келіседі. Алайда, Куросаваның 1950 жылғы екінші фильмі оған және жапон киносына жаңа халықаралық аудиторияны әкелді.
After the war, Kurosawa, influenced by the democratic ideals of the Occupation, sought to make films that would establish a new respect towards the individual and the self. The first such film, No Regrets for Our Youth (1946), inspired by both the 1933 Takigawa incident and the Hotsumi Ozaki wartime spy case, criticized Japan's prewar regime for its political oppression. Atypically for the director, the heroic central character is a woman, Yukie (Setsuko Hara), who, born into upper middle class privilege, comes to question her values in a time of political crisis. The original script had to be extensively rewritten and, because of its controversial theme and gender of its protagonist, the completed work divided critics. Nevertheless, it managed to win the approval of audiences, who turned variations on the film's title into a postwar catchphrase. His next film, One Wonderful Sunday, premiered in July 1947 to mixed reviews. It is a relatively uncomplicated and sentimental love story dealing with an impoverished postwar couple trying to enjoy, within the devastation of postwar Tokyo, their one weekly day off. The movie bears the influence of Frank Capra, D. W. Griffith and F. W. Murnau, each of whom was among Kurosawa's favorite directors. Another film released in 1947 with Kurosawa's involvement was the action adventure thriller, Snow Trail, directed by Senkichi Taniguchi from Kurosawa's screenplay. It marked the debut of the intense young actor Toshiro Mifune. It was Kurosawa who, with his mentor Yamamoto, had intervened to persuade Toho to sign Mifune, during an audition in which the young man greatly impressed Kurosawa, but managed to alienate most of the other judges. Drunken Angel is often considered the director's first major work. Although the script, like all of Kurosawa's occupation era works, had to go through rewrites due to American censorship, Kurosawa felt that this was the first film in which he was able to express himself freely. A gritty story of a doctor who tries to save a gangster (yakuza) with tuberculosis, it was also the first time that Kurosawa directed Mifune, who went on to play major roles in all but one of the director's next 16 films (the exception being Ikiru). While Mifune was not cast as the protagonist in Drunken Angel, his explosive performance as the gangster so dominates the drama that he shifted the focus from the title character, the alcoholic doctor played by Takashi Shimura, who had already appeared in several Kurosawa movies. However, Kurosawa did not want to smother the young actor's immense vitality, and Mifune's rebellious character electrified audiences in much the way that Marlon Brando's defiant stance would startle American film audiences a few years later. The film premiered in Tokyo in April 1948 to rave reviews and was chosen by the prestigious Kinema Junpo critics poll as the best film of its year, the first of three Kurosawa movies to be so honored. After the completion of Drunken Angel, Toho became embroiled in a months long labor strike, in which the Toho union occupied the grounds of the studio. When Toho management ceased paying workers' salaries, Kurosawa formed a touring acting troupe to raise funds, directing Anton Chekhov's The Proposal, and an adaptation of Drunken Angel starring Mifune and Shimura. Disillusioned by the division and violence between employees at Toho, the underhanded tactics of Toho leadership, and the breaking of the occupation by police and military standoff, Kurosawa left Toho, later recalling "I had come to understand that the studio I had thought was my home actually belonged to strangers". Kurosawa, with producer Sōjirō Motoki and fellow directors and friends Kajiro Yamamoto, Mikio Naruse and Senkichi Taniguchi, formed a new independent production unit called Film Art Association (Eiga Geijutsu Kyōkai). For this organization's debut work, and first film for Daiei studios, Kurosawa turned to a contemporary play by Kazuo Kikuta and, together with Taniguchi, adapted it for the screen. The Quiet Duel starred Toshiro Mifune as an idealistic young doctor struggling with syphilis, a deliberate attempt by Kurosawa to break the actor away from being typecast as gangsters. Released in March 1949, it was a box office success, but is generally considered one of the director's lesser achievements. His second film of 1949, also produced by Film Art Association and released by Shintoho, was Stray Dog. It is a detective movie (perhaps the first important Japanese film in that genre) that explores the mood of Japan during its painful postwar recovery through the story of a young detective, played by Mifune, and his fixation on the recovery of his handgun, which was stolen by a penniless war veteran who proceeds to use it to rob and murder. Adapted from an unpublished novel by Kurosawa in the style of a favorite writer of his, Georges Simenon, it was the director's first collaboration with screenwriter Ryuzo Kikushima, who would later help to script eight other Kurosawa films. A famous, virtually wordless sequence, lasting over eight minutes, shows the detective, disguised as an impoverished veteran, wandering the streets in search of the gun thief; it employed actual documentary footage of war ravaged Tokyo neighborhoods shot by Kurosawa's friend, Ishirō Honda, the future director of Godzilla. The film is considered a precursor to the contemporary police procedural and buddy cop film genres. Scandal, released by Shochiku in April 1950, was inspired by the director's personal experiences with, and anger towards, Japanese yellow journalism. The work is an ambitious mixture of courtroom drama and social problem film about free speech and personal responsibility, but even Kurosawa regarded the finished product as dramatically unfocused and unsatisfactory, and almost all critics agree. However, it would be Kurosawa's second film of 1950 that would ultimately win him, and Japanese cinema, a whole new international audience.
Халықаралық танылу (1950-1958 жж.)
"Скандалды" аяқтағаннан кейін, Куросаваға "Дайе" студиясы тағы бір фильм түсіруді ұсынды. Куросава жас сценарист Шинобу Хасимотоның сценариін таңдады, ол кейін оның тоғыз фильмінде жұмыс істеді. Олардың алғашқы бірлескен еңбегі Рюносуке Акутагаваның "Гроувта" атты тәжірибелік әңгімесіне негізделген, онда самурайдың өлтірілуі мен оның әйеліне жасалған зорлық-зомбылық әртүрлі және қайшылы тұрғысынан баяндалады. Куросава сценарийдегі әлеуетті көріп, Хасимотоның көмегімен оны жетілдіріп, кеңейтіп, содан кейін "Дайеге" ұсынды, олар төмен бюджетіне байланысты жобаны қуана қабылдады. "Рашомон" фильмінің түсірілімі 1950 жылдың 7 шілдесінде басталды, ал Нараның табиғи орманды жерінде кең ауқымды жұмыс істегеннен кейін 17 тамызда аяқталды. Студиядағы өрт салдарынан асығыс пост-продакшнға бір апта жұмсалды, ал аяқталған фильм 25 тамызда Токиодағы Император театрында көрсетілді, келесі күні бүкіл елде кеңінен таралды. Фильмге жылы пікірлер айтылды, көптеген сыншылар оның бірегей тақырыбы мен бейнелеуіне таң қалды, бірақ ол "Дайе" үшін орташа қаржылық жетістік болды. Куросаваның келесі "Шочику" фильмі режиссердің сүйікті жазушысы Федор Достоевскийдің романынан бейімделген "Ақымақ" болды. Оқиға Ресейден Хоккайдоға көшіріледі, бірақ басқа жағынан түпнұсқаға жақын, көптеген сыншылар бұл жұмысына зиян келтіреді деп санайды. Студия тапсырысымен жасалған монтаж оны Куросаваның 265 минуттық түпнұсқасынан 166 минутқа дейін қысқартты, нәтижесінде баяндау өте қиын болды. Фильмнің қатты өңделген нұсқасы режиссердің ең сәтті туындыларының бірі саналмайды, ал түпнұсқалық толық нұсқасы қазірде жоқ. Көп қысқартылған өңделген нұсқаның заманауи сын-пікірлері өте жағымсыз болды, бірақ фильм кассада орташа табыс тапты, негізінен оның жұлдыздарының бірі Сэцуко Хараның танымалдылығына байланысты. Осы арада, Куросаваның білмеушілігімен, "Рашомон" Италиялық кинокомпанияның Жапониядағы өкілі Джулиана Страмиджолидің күш-жігерімен Венеция кинофестиваліне енгізілді. Ол фильмді көріп, оған таңданып, "Дайеді" оны ұсынуға көндірді. 1951 жылдың 10 қыркүйегінде "Рашомон" фестивальдің ең жоғары сыйлығы - "Алтын арыстан" сыйлығына ие болды, бұл тек "Дайе" үшін ғана емес, сонымен қатар халықаралық кино әлемі үшін де таңғажайып болды. "Дайе" Лос-Анджелесте фильмнің субтитрленген нұсқасын қысқа уақытқа көрсеткеннен кейін, RKO Америка Құрама Штаттарында "Рашомонның" тарату құқықтарын сатып алды. Компания үлкен тәуекелге бел буды. Ол Америка нарығында тек бір ғана субтитрлі фильм шығарған, ал Нью-Йоркте коммерциялық түрде шығарылған жалғыз жапондық сөйлеу фильмі Микио Нарузедің комедиясы болды, "Әйелі! Бейірткідей бол!", 1937 жылы – сыншылардың және кассадағы сәтсіздік. Алайда, "Рашомонның" коммерциялық жұмысы, сыншылардың, тіпті Эд Салливан сияқты колоннистердің де жақсы пікірлеріне ие болды, ол Нью-Йорктегі бір театрда алғашқы үш аптада 35 000 доллар табыс тапты, бұл сол кездегі шамадан тыс сома. Бұл табыстылық өз кезегінде 1950 жылдары Америка мен Батыс елдерінде жапон фильмдерінің модасына әкеліп соқты. 1952 жылдың соңында "Рашомон" Жапонияда, АҚШ-та және Еуропаның көп бөлігінде шығарылды. Жапондық кино режиссерлерінің арасында Кэнжи Мизогучи ("Охару өмірі", "Угетсу", "Саншо сот орындаушысы") және кейінірек Ясужиро Озу ("Токио тарихы", "Күзгі түстен кейін") болды. Куросаваның батыс көрермендер арасында 1950 жылдары танымал болуы батыс көрермендерін Кон Ичикава, Масаки Кобаяши, Нагиса Осима және Шохеи Имамурадан бастап Джузо Итами, Такеши Китано мен Такаси Миикеге дейінгі жапон кино режиссерлерінің кейінгі ұрпақтарының қабылдауына көбірек ықылас білдірді. Карьерасын халықаралық атақ-даңққа бөлеген Куросава өзінің алғашқы киностудиясы "Тохомен" (кейіннен оның келесі 11 фильмін шығаратын) қайта қосылып, келесі жобасы "Икирумен" айналысады. Лев Толстойдың "Иван Ильичтің өлімі" романының желісі бойынша түсірілген фильмде Такаши Шимура қатерлі ісікпен ауыратын Токиолық бюрократ Ватанабе ролін ойнайды. Сценарий үшін Куросава Хасимотоны және жазушы Хидео Огуниді алды, ол он екі Куросава фильмінің сценарийін бірге жазды. Шығарманың қараңғы тақырыбына қарамастан, сценарийшілер Брехт шығармасымен салыстырған сатирикалық көзқараспен, оның батырының бюрократиялық әлеміне де, АҚШ-тың Жапонияны мәдени отарлауына да қатысты. (Фильмде американдық поп-күйлердің рөлі ерекше.) Осы әдіспен фильм түсірушілер фильмді өлім аузында жатқан науқастар туралы драмаларға тән сезімталдықтан сақтап қалды. "Икиру" 1952 жылдың қазан айында ашылған, ол Куросаваға екінші "Кинема Джунпо" "Ең үздік фильм" сыйлығын жеңіп берді, және үлкен кассалық табысқа ие болды. Ол әлі күнге дейін суретшінің заманауи дәуірде түсірілген ең жоғары бағаланған фильмі болып табылады. 1952 жылдың желтоқсанында Куросава өзінің "Икиру" сценарийшілері Шинобу Хасимото мен Хидео Огуниді келесі фильмінің сценарийін жасау үшін қырық бес күндік жекелеген резиденцияға шақырды, ол "Жеті самурай" болды. Ансамбльдік жұмыс Куросаваның нағыз самурай фильмі болды, ол оның ең танымал жанры болды. Сенгоку кезеңіндегі кедей шаруалар ауылының қарақшылардың шабуылынан қорғау үшін самурайлар тобын жалдауы туралы қарапайым оқиға, үлкен актерлік құрамымен (негізінен бұрынғы Куросава өндірістерінің ардагерлерінен тұрады) және егжей-тегжейлі әрекеттерімен үш жарым сағатқа дейін созылған эпикалық өңдеуге ие болды. Алдын ала өндіріске үш ай жұмсалды және репетицияға бір ай. Түсірілімге шамамен бір жылға созылған 148 күн жұмсалды, өндіріс және қаржылық қиындықтармен және Куросаваның денсаулық мәселелерімен үзілістер болды. Фильм, соңғы ресми көрсетілімінен жарты жылдан кейін және бюджеттен үш есе артық шығынмен 1954 жылдың сәуір айында ашылды, сол кезде ол Жапониядағы ең қымбат фильм болды. (Дегенмен, Голливуд стандарттары бойынша, тіпті сол кезде ол өте қарапайым бюджеттік өндіріс болды.) Фильм оңтайлы сындық пікірлер алды және үлкен сәттілікке ие болды, инвестицияланған ақшаны жылдам қайтарды және студияға олар халықаралық деңгейде сата алатын және сатқан өнімді ұсынды, бірақ кең ауқымды өңдеулермен. Уақыт өте келе, толық нұсқасының театрлық және үй бейне нұсқаларының шығуымен оның беделі тұрақты түрде өсті. Кейбір комментаторлардың пікірінше, ол қазірде жасалған ең ұлы жапон фильмі болып саналады, ал 1999 жылы жапон киносыншыларының сауалнамасы оны да ең жақсы жапон фильмі деп таныды. 1999 жылы жапон киносыншыларының сауалнамасы оны да ең жақсы жапон фильмі деп таныды. Көрінетін британдық кино институтының (BFI) "Sight & Sound" "Барлық уақыттағы ең ұлы фильмдер" сауалнамасының ең соңғы (2022) нұсқасында "Жеті самурай" барлық елдерден алынған фильмдердің арасында сыншылардың арасында 20-орынды иеленді және режиссерлердің сауалнамасында 14-орынды иеленді, 48 сыншының және 22 режиссердің тізіміне енді. 1954 жылы Тынық мұхитындағы ядролық сынақтар Жапонияда радиоактивті жаңбырларға себеп болды, ал наурыздағы бір инцидент жапон балық аулау кемесін ядролық залалдануға ұшыратты, бұл апатты нәтижелерге әкелді. Осы алаңдаушылық атмосферада Куросаваның келесі фильмі "Мен қорқынышпен өмірімді жалғастырамын" туды. Оқиғада зейнеткерлікке шыққан фабрика иесі (Тосиро Мифуне) ядролық шабуыл перспективасына соншалықты қорқып, бүкіл кеңейтілген отбасын (заңды және әйелдерінен туған) Бразилиядағы ферманың қауіпсіздігіне көшіруге бейімделді. Өндіріс режиссердің бұрынғы фильмінен гөрі әлдеқайда тегіс өтті, бірақ түсірілім аяқталуға бірнеше күн қалғанда, Куросаваның композиторы, серігі және жақын досы Фумио Хаясака 41 жасында (туберкулезден) қайтыс болды. Фильмнің музыкасы Хаясаканың шәкірті Масарумен аяқталды...
After finishing Scandal, Kurosawa was approached by Daiei studios to make another film for them. Kurosawa picked a script by an aspiring young screenwriter, Shinobu Hashimoto, who would eventually work on nine of his films. Their first joint effort was based on Ryūnosuke Akutagawa's experimental short story "In a Grove", which recounts the murder of a samurai and the rape of his wife from various different and conflicting points of view. Kurosawa saw potential in the script, and with Hashimoto's help, polished and expanded it and then pitched it to Daiei, who were happy to accept the project due to its low budget. The shooting of Rashomon began on July 7, 1950, and, after extensive location work in the primeval forest of Nara, wrapped on August 17. Just one week was spent in hurried post production, hampered by a studio fire, and the finished film premiered at Tokyo's Imperial Theatre on August 25, expanding nationwide the following day. The movie was met by lukewarm reviews, with many critics puzzled by its unique theme and treatment, but it was nevertheless a moderate financial success for Daiei. Kurosawa's next film, for Shochiku, was The Idiot, an adaptation of the novel by the director's favorite writer, Fyodor Dostoevsky. The story is relocated from Russia to Hokkaido, but otherwise adheres closely to the original, a fact seen by many critics as detrimental to the work. A studio mandated edit shortened it from Kurosawa's original cut of 265 minutes to just 166 minutes, making the resulting narrative exceedingly difficult to follow. The severely edited film version is widely considered to be one of the director's least successful works and the original full length version no longer exists. Contemporary reviews of the much shortened edited version were very negative, but the film was a moderate success at the box office, largely because of the popularity of one of its stars, Setsuko Hara. Meanwhile, unbeknownst to Kurosawa, Rashomon had been entered in the Venice Film Festival, due to the efforts of Giuliana Stramigioli, a Japan based representative of an Italian film company, who had seen and admired the movie and convinced Daiei to submit it. On September 10, 1951, Rashomon was awarded the festival's highest prize, the Golden Lion, shocking not only Daiei but the international film world, which at the time was largely unaware of Japan's decades old cinematic tradition. After Daiei briefly exhibited a subtitled print of the film in Los Angeles, RKO purchased distribution rights to Rashomon in the United States. The company was taking a considerable gamble. It had put out only one prior subtitled film in the American market, and the only previous Japanese talkie commercially released in New York had been Mikio Naruse's comedy, Wife! Be Like a Rose!, in 1937: a critical and box office flop. However, Rashomons commercial run, greatly helped by strong reviews from critics and even the columnist Ed Sullivan, earned $35,000 in its first three weeks at a single New York theatre, an almost unheard of sum at the time. This success in turn led to a vogue in America and the West for Japanese movies throughout the 1950s, replacing the enthusiasm for Italian neorealist cinema. By the end of 1952 Rashomon was released in Japan, the United States, and most of Europe. Among the Japanese film makers whose work, as a result, began to win festival prizes and commercial release in the West were Kenji Mizoguchi (The Life of Oharu, Ugetsu, Sansho the Bailiff) and, somewhat later, Yasujirō Ozu (Tokyo Story, An Autumn Afternoon)—artists highly respected in Japan but, before this period, almost totally unknown in the West. Kurosawa's growing reputation among Western audiences in the 1950s would make Western audiences more sympathetic to the reception of later generations of Japanese film makers ranging from Kon Ichikawa, Masaki Kobayashi, Nagisa Oshima and Shohei Imamura to Juzo Itami, Takeshi Kitano and Takashi Miike. His career boosted by his sudden international fame, Kurosawa, now reunited with his original film studio, Toho (which would go on to produce his next 11 films), set to work on his next project, Ikiru. Based on Leo Tolstoy's The Death of Ivan Ilyich, the movie stars Takashi Shimura as a cancer ridden Tokyo bureaucrat, Watanabe, on a final quest for meaning before his death. For the screenplay, Kurosawa brought in Hashimoto as well as writer Hideo Oguni, who would go on to co write twelve Kurosawa films. Despite the work's grim subject matter, the screenwriters took a satirical approach, which some have compared to the work of Brecht, to both the bureaucratic world of its hero and the U. S. cultural colonization of Japan. (American pop songs figure prominently in the film.) Because of this strategy, the filmmakers are usually credited with saving the picture from the kind of sentimentality common to dramas about characters with terminal illnesses. Ikiru opened in October 1952 to rave reviews—it won Kurosawa his second Kinema Junpo "Best Film" award—and enormous box office success. It remains the most acclaimed of all the artist's films set in the modern era. In December 1952, Kurosawa took his Ikiru screenwriters, Shinobu Hashimoto and Hideo Oguni, for a forty five day secluded residence at an inn to create the screenplay for his next movie, Seven Samurai. The ensemble work was Kurosawa's first proper samurai film, the genre for which he would become most famous. The simple story, about a poor farming village in Sengoku period Japan that hires a group of samurai to defend it against an impending attack by bandits, was given a full epic treatment, with a huge cast (largely consisting of veterans of previous Kurosawa productions) and meticulously detailed action, stretching out to almost three and a half hours of screen time. Three months were spent in pre production and a month in rehearsals. Shooting took up 148 days spread over almost a year, interrupted by production and financing troubles and Kurosawa's health problems. The film finally opened in April 1954, half a year behind its original release date and about three times over budget, making it at the time the most expensive Japanese film ever made. (However, by Hollywood standards, it was a quite modestly budgeted production, even for that time.) The film received positive critical reaction and became a big hit, quickly making back the money invested in it and providing the studio with a product that they could, and did, market internationally—though with extensive edits. Over time—and with the theatrical and home video releases of the uncut version—its reputation has steadily grown. It is now regarded by some commentators as the greatest Japanese film ever made, and in 1999, a poll of Japanese film critics also voted it the best Japanese film ever made. In the most recent (2022) version of the widely respected British Film Institute (BFI) Sight & Sound "Greatest Films of All Time" poll, Seven Samurai placed 20th among all films from all countries in the critics' and tied at 14th in the directors' polls, receiving a place in the Top Ten lists of 48 critics and 22 directors. In 1954, nuclear tests in the Pacific were causing radioactive rainstorms in Japan and one particular incident in March had exposed a Japanese fishing boat to nuclear fallout, with disastrous results. It is in this anxious atmosphere that Kurosawa's next film, I Live in Fear, was conceived. The story concerned an elderly factory owner (Toshiro Mifune) so terrified of the prospect of a nuclear attack that he becomes determined to move his entire extended family (both legal and extra marital) to what he imagines is the safety of a farm in Brazil. Production went much more smoothly than the director's previous film, but a few days before shooting ended, Kurosawa's composer, collaborator, and close friend Fumio Hayasaka died (of tuberculosis) at the age of 41. The film's score was finished by Hayasaka's student, Masaru Sato, who would go on to score all of Kurosawa's next eight films. I Live in Fear opened in November 1955 to mixed reviews and muted audience reaction, becoming the first Kurosawa film to lose money during its original theatrical run. Today, it is considered by many to be among the finest films dealing with the psychological effects of the global nuclear stalemate. Kurosawa's next project, Throne of Blood, an adaptation of William Shakespeare's Macbeth—set, like Seven Samurai, in the Sengoku Era—represented an ambitious transposition of the English work into a Japanese context. Kurosawa instructed his leading actress, Isuzu Yamada, to regard the work as if it were a cinematic version of a Japanese rather than a European literary classic. Given Kurosawa's appreciation of traditional Japanese stage acting, the acting of the players, particularly Yamada, draws heavily on the stylized techniques of the Noh theater. It was filmed in 1956 and released in January 1957 to a slightly less negative domestic response than had been the case with the director's previous film. Abroad, Throne of Blood, regardless of the liberties it takes with its source material, quickly earned a place among the most celebrated Shakespeare adaptations. Another adaptation of a classic European theatrical work followed almost immediately, with production of The Lower Depths, based on a play by Maxim Gorky, taking place in May and June 1957. In contrast to the Shakespearean sweep of Throne of Blood, The Lower Depths was shot on only two confined sets, in order to emphasize the restricted nature of the characters' lives. Though faithful to the play, this adaptation of Russian material to a completely Japanese setting—in this case, the late Edo period—unlike his earlier The Idiot, was regarded as artistically successful. The film premiered in September 1957, receiving a mixed response similar to that of Throne of Blood. However, some critics rank it among the director's most underrated works. Kurosawa's three next movies after Seven Samurai had not managed to capture Japanese audiences in the way that that film had. The mood of the director's work had been growing increasingly pessimistic and dark even as Japan entered a boom period of high speed growth and rising standards of living. Out of step with the prevailing mood of the era, Kurosawa's films questioned the possibility of redemption through personal responsibility, particularly in Throne of Blood and The Lower Depths. He recognized this, and deliberately aimed for a more light hearted and entertaining film for his next production while switching to the new widescreen format that had been gaining popularity in Japan. The resulting film, The Hidden Fortress, is an action adventure comedy drama about a medieval princess, her loyal general, and two peasants who all need to travel through enemy lines in order to reach their home region. Released in December 1958, The Hidden Fortress became an enormous box office success in Japan and was warmly received by critics both in Japan and abroad. Today, the film is considered one of Kurosawa's most lightweight efforts, though it remains popular, not least because it is one of several major influences on George Lucas's 1977 space opera, Star Wars.
Компанияның пайда болуы және Қызыл сакал (19591965)
Рашомоннан бастап Куросаваның туындылары көлемді бола берді, режиссердің бюджеті де соған сәйкес өсті. Тохо мұндай жағдайға алаңдап, ол өзінің жұмыстарын қаржыландыруға көмектессе, студияның ықтимал шығындарын азайтуға, ал өзіне ко-өндіруші ретінде көбірек көркемдік еркіндік беруге болатынын ұсынды. Куросава келісті, 1959 жылдың сәуір айында Куросава Продакшн компаниясы құрылды, Тохо компаниясы көпшілік үлесіне ие болды. Өз ақшасын тәуекелге тігуге дайын болса да, Куросава бұрынғы ешбір туындысынан гөрі жапондық бизнес және саяси элитаны тікелей сынға алған оқиғаны таңдады. «Жақсы ұйқы» фильмі Куросаваның немере інісі Майк Иноуэ жазған сценарий бойынша түсірілді. Бұл фильмде жас жігіт әкесінің өліміне кінәлілерді әшкерелеу үшін жемқор жапон компаниясының ішкі құрылысына еніп, олардың қылмысын жария етуге тырысады. Фильм түсіріліп жатқан кезде, көптеген жапондықтар, әсіресе жастардың пікірінше, корпорациялар мен саясаткерлерге тым көп билік беру арқылы елдің демократиясына қауіп төндіретін жаңа АҚШ-Жапония қауіпсіздік келісіміне қарсы Анпоның жаппай наразылықтары өтті. Фильм 1960 жылдың қыркүйек айында жарық көрді, оған оң пікірлер айтылды және орташа табысқа жетті. Корпоративтік тойды бейнелейтін 25 минуттық ашылу сахнасы Куросаваның ең шеберлікпен орындалған эпизодтарының бірі деп есептеледі, бірақ фильмнің қалған бөлігі көбінесе одан төмен бағаланады. Фильмде Куросаваның дәстүрлі кейіпкері жеке адамдардың әрекеттерімен шешілмейтін әлеуметтік зұлымдықпен күресу үшін қолданылғаны сынға түсті. «Йожимбо» (The Bodyguard) – Куросава Продакшнның екінші фильмі. Фильмде мырзасы жоқ самурай Санджуро 19 ғасырдағы екі қарсыласатын топтың билік еткен қалаға кіреді және оларды бір-бірін жоюға итермелейді. Режиссер бұл жұмысты көптеген жанрлық конвенциялармен, әсіресе вестернмен ойнауға пайдаланды, сонымен бірге жапон экраны үшін бұрын-соңды болмаған зорлық-зомбылықты графикалық түрде көрсетті. Кейбір сарапшылар бұл фильмдегі Санджуро кейіпкерін самурайлардың ықпалынан айырылып, саудагерлердің жеңіске жеткен тарихи үрдісін сиқырлы түрде кері айналдыратын қиял кейіпкері деп қарастырады. Тацуя Накадай Куросава фильміндегі алғашқы басты рөлін орындады, ал Кадзуо Миягава (Рашомонды түсірген) және Такао Сайтоның инновациялық түсірілімдері фильмнің 1961 жылдың сәуірінде көрсетіліп, сыншылардың да, коммерциялық жағынан да табысқа ие болуына ықпал етті, ол Куросаваның бұрынғы фильмдерінен де көп табыс тапты. Фильмнің қараңғы, күлкілі стилі шетелде де көптеп көшірілді. Серджо Леоненің «Бір қолдағы доллар» фильмі Куросава атынан сотқа жүгінген Тохоның жеңіске жеткенімен, көрініс ремейкі бойынша виртуалды (рұқсатсыз) көшірме болды. «Йожимбо» фильмінің табысынан кейін Куросава Тоходан жалғасын жасау үшін қысым көрді. Куросава «Йожимбо» фильмінен бұрын жазған сценарийін қайта өңдеп, оның бұрынғы фильмінің кейіпкерін енгізді. «Сандзюро» – Куросаваның үш фильмінің алғашқысы, ол жазушы Шугоро Ямамотоның шығармаларынан алынған (басқалары – «Қызыл сақал» және «Додескаден»). Бұл «Йожимбо»ға қарағанда тон жағынан жеңіл және дәстүрлі кезеңді фильмге жақын, бірақ оның самурайлар кланындағы билік күресінің тарихы күлкілі тонмен суреттеледі. Фильм 1962 жылдың 1 қаңтарында жарық көрді, ол «Йожимбо»ның кассалық табысынан тез асып түсіп, оң пікірлер жинады. Осы аралықта Куросава Тохоға «Кингс Рэнсом» фильмінің құқықтарын сатып алуды тапсырды, бұл американдық автор және сценарист Эван Хантердің Ed McBain псевдонимімен жазған, оның 87th Precinct қылмысты кітаптар сериясының бірі, адам ұрлау туралы романы. Режиссер адам ұрлауды айыптайтын туынды жасауға ниеттенді, ол оны ең ауыр қылмыстардың бірі деп санайды. «Жоғары және төмен» деп аталатын фильм 1962 жылдың екінші жартысында түсіріліп, 1963 жылдың наурыз айында жарық көрді. Ол Куросаваның кассалық рекордтарын (бұл үшінші фильм қатарынан) бұзды, жылдың ең көп кіріс алған жапондық фильмі болды және жарқын сын-пікірлерге ие болды. Алайда, оның жеңісі, әрине, фильмді сол кезде Жапонияда болған ұрлаулар толқыны үшін кінәлаған кезде (оның өзі жас қызы Кадзукоға бағытталған ұрлау қауіп-қатерлерін қабылдады) біршама бүлдірілді. Көптеген сарапшылар «Жоғары және төмен» фильмін режиссердің ең күшті туындыларының бірі деп санайды. Куросава тез арада келесі жобасына көшті – «Қызыл сақал». Шюгоро Ямамотоның әңгіме жинағына негізделген және Достоевскийдің «Жабайы және қорланғандар» романынан элементтерді қамтитын бұл фильм 19 ғасыддың ортасындағы кедейлерге арналған емханада өтеді, онда Куросаваның гуманистік тақырыптары толыққанды айтылады. Шеңберлі және материалистік, шетелде білім алған жас дәрігер Ясумото қатал тәлімгерлікпен белгілі «Акахиге» («Қызыл сақал») аталған дәрігер Нииде басшылығымен емханада стажер болып жұмыс істеуге мәжбүр болады. Бастапқыда «Қызыл сақалға» қарсы тұрса да, Ясумото оның даналығы мен батырлығына қызығады және бұрын жек көретін емханадағы пациенттерге деген қайырымдылық пен құрмет сезімін дамытады. Ясумото рөлін ойнаған Юдзо Каяма сол кезде өте танымал актер және музыкант болды, әсіресе оның «Жас жігіт» (Wakadaishō) музыкалық комедиялары үшін, сондықтан оны фильмде түсіруге келісім беру Куросаваға жоғары кассалық табыс әкелді. Фильм түсірілімі, режиссердің ең ұзаққа созған жұмысы, бес айлық дайындықтан кейін бір жылдан астам уақытқа созылды және 1965 жылдың көктемінде аяқталды, режиссер, оның командасы мен актерлері шаршап қалды. «Қызыл сақал» 1965 жылдың сәуір айында көрсетілді, ол жылдың ең көп кіріс алған жапондық туындысы болды және беделді Kinema Jumpo жылдық сыншылар сауалнамасында үшінші (және соңғы) рет жеңіске жетті. Отандық нарықта бұл Куросаваның ең танымал және жақсы көрілетін туындыларының бірі болып табылады. Жапониядан тыс жерде сыншылар көбінесе бөлінген пікірде. Көптеген сарапшылар оның техникалық жетістіктерін мойындайды және кейбіреулері оны Куросаваның ең жақсы туындыларының бірі деп мақтайды, ал басқалары оның күрделілігі мен шынайы повествотелдік күші жетіспейді деп санайды, ал тағы біреулері оның суретшінің әлеуметтік және саяси өзгерістерге деген бұрынғы ұмтылысынан шегініс екенін мәлімдейді. Бұл фильм оның авторы үшін бір дәуірдің аяқталуын білдірді. Режиссер өзі де оның шығуы кезінде осыны мойындады, сыншы Дональд Ричиге бір түрлі цикл аяқталғанын және оның болашақ фильмдері мен өндіріс әдістері өзгеше болады деп айтты. Оның болжамы дұрыс болды. 1950 жылдардың соңынан бастап теледидар бұрынғы кең және адал жапондық кино аудиториясының бос уақытын басып алды. Кинокомпаниялардың кірісі төмендеген сайын, олардың тәуекелге баруға деген құлшыны да азайды, әсіресе Куросаваның қымбат өндіріс әдістерімен байланысты тәуекелге. «Қызыл сақал» сонымен қатар суретшінің мансабының ортасы болды. Фильм индустриясындағы оның алдыңғы жиырма тоғыз жылында (оның бес жылы ассистент режиссер ретінде) ол жиырма үш фильм түсірді, ал қалған жиырма сегіз жылында көптеген себептерге байланысты ол тек жеті фильмті аяқтады. Сонымен қатар, толыққанды түсіндірілмеген себептерге байланысты «Қызыл сақал» Тосиро Мифуне қатысқан оның соңғы фильмі болды. «Төменгі тереңдіктерде» жұмыс істеген актер Ю Фудзики екі адамның түсірілім алаңындағы жақындығы туралы айта келе, «Куросава мырзаның жүрегі Мифуне мырзаның денесінде болды» деді. Дональд Ричи олардың арасындағы қарым-қатынасты бірегей «симбиоз» деп сипаттады.
Starting with Rashomon, Kurosawa's productions had become increasingly large in scope and so had the director's budgets. Toho, concerned about this development, suggested that he might help finance his own works, therefore making the studio's potential losses smaller, while in turn allowing himself more artistic freedom as co producer. Kurosawa agreed, and the Kurosawa Production Company was established in April 1959, with Toho as the majority shareholder. Despite risking his own money, Kurosawa chose a story that was more directly critical of the Japanese business and political elites than any previous work. The Bad Sleep Well, based on a script by Kurosawa's nephew Mike Inoue, is a revenge drama about a young man who is able to infiltrate the hierarchy of a corrupt Japanese company with the intention of exposing the men responsible for his father's death. Its theme proved topical: while the film was in production, the massive Anpo protests were held against the new U. S.–Japan Security treaty, which was seen by many Japanese, particularly the young, as threatening the country's democracy by giving too much power to corporations and politicians. The film opened in September 1960 to positive critical reaction and modest box office success. The 25 minute opening sequence depicting a corporate wedding reception is widely regarded as one of Kurosawa's most skillfully executed set pieces, but the remainder of the film is often perceived as disappointing by comparison. The movie has also been criticized for employing the conventional Kurosawan hero to combat a social evil that cannot be resolved through the actions of individuals, however courageous or cunning. Yojimbo (The Bodyguard), Kurosawa Production's second film, centers on a masterless samurai, Sanjuro, who strolls into a 19th century town ruled by two opposing violent factions and provokes them into destroying each other. The director used this work to play with many genre conventions, particularly the Western, while at the same time offering an unprecedentedly (for the Japanese screen) graphic portrayal of violence. Some commentators have seen the Sanjuro character in this film as a fantasy figure who magically reverses the historical triumph of the corrupt merchant class over the samurai class. Featuring Tatsuya Nakadai in his first major role in a Kurosawa movie, and with innovative photography by Kazuo Miyagawa (who shot Rashomon) and Takao Saito, the film premiered in April 1961 and was a critically and commercially successful venture, earning more than any previous Kurosawa film. The movie and its blackly comic tone were also widely imitated abroad. Sergio Leone's A Fistful of Dollars was a virtual (unauthorized) scene by scene remake with Toho filing a lawsuit on Kurosawa's behalf and prevailing. Following the success of Yojimbo, Kurosawa found himself under pressure from Toho to create a sequel. Kurosawa turned to a script he had written before Yojimbo, reworking it to include the hero of his previous film. Sanjuro was the first of three Kurosawa films to be adapted from the work of the writer Shūgorō Yamamoto (the others would be Red Beard and Dodeskaden). It is lighter in tone and closer to a conventional period film than Yojimbo, though its story of a power struggle within a samurai clan is portrayed with strongly comic undertones. The film opened on January 1, 1962, quickly surpassing Yojimbos box office success and garnering positive reviews. Kurosawa had meanwhile instructed Toho to purchase the film rights to King's Ransom, a novel about a kidnapping written by American author and screenwriter Evan Hunter, under his pseudonym of Ed McBain, as one of his 87th Precinct series of crime books. The director intended to create a work condemning kidnapping, which he considered one of the very worst crimes. The suspense film, titled High and Low, was shot during the latter half of 1962 and released in March 1963. It broke Kurosawa's box office record (the third film in a row to do so), became the highest grossing Japanese film of the year, and won glowing reviews. However, his triumph was somewhat tarnished when, ironically, the film was blamed for a wave of kidnappings which occurred in Japan about this time (he himself received kidnapping threats directed at his young daughter, Kazuko). High and Low is considered by many commentators to be among the director's strongest works. Kurosawa quickly moved on to his next project, Red Beard. Based on a short story collection by Shūgorō Yamamoto and incorporating elements from Dostoevsky's novel The Insulted and Injured, it is a period film, set in a mid nineteenth century clinic for the poor, in which Kurosawa's humanist themes receive perhaps their fullest statement. A conceited and materialistic, foreign trained young doctor, Yasumoto, is forced to become an intern at the clinic under the stern tutelage of Doctor Niide, known as "Akahige" ("Red Beard"), played by Mifune. Although he resists Red Beard initially, Yasumoto comes to admire his wisdom and courage and to perceive the patients at the clinic, whom he at first despised, as worthy of compassion and dignity. Yūzō Kayama, who plays Yasumoto, was an extremely popular film and music star at the time, particularly for his "Young Guy" (Wakadaishō) series of musical comedies, so signing him to appear in the film virtually guaranteed Kurosawa strong box office. The shoot, the filmmaker's longest ever, lasted well over a year (after five months of pre production), and wrapped in spring 1965, leaving the director, his crew and his actors exhausted. Red Beard premiered in April 1965, becoming the year's highest grossing Japanese production and the third (and last) Kurosawa film to top the prestigious Kinema Jumpo yearly critics poll. It remains one of Kurosawa's best known and most loved works in his native country. Outside Japan, critics have been much more divided. Most commentators concede its technical merits and some praise it as among Kurosawa's best, while others insist that it lacks complexity and genuine narrative power, with still others claiming that it represents a retreat from the artist's previous commitment to social and political change. The film marked something of an end of an era for its creator. The director himself recognized this at the time of its release, telling critic Donald Richie that a cycle of some kind had just come to an end and that his future films and production methods would be different. His prediction proved quite accurate. Beginning in the late 1950s, television began increasingly to dominate the leisure time of the formerly large and loyal Japanese cinema audience. And as film company revenues dropped, so did their appetite for risk—particularly the risk represented by Kurosawa's costly production methods. Red Beard also marked the midway point, chronologically, in the artist's career. During his previous twenty nine years in the film industry (which includes his five years as assistant director), he had directed twenty three films, while during the remaining twenty eight years, for many complex reasons, he would complete only seven more. Also, for reasons never adequately explained, Red Beard would be his final film starring Toshiro Mifune. Yū Fujiki, an actor who worked on The Lower Depths, observed, regarding the closeness of the two men on the set, "Mr. Kurosawa's heart was in Mr. Mifune's body." Donald Richie has described the rapport between them as a unique "symbiosis".
Голливудтық айналым (1966 1968)
1966 жылы Куросаваның «Тохо» компаниясымен жасалған эксклюзивті шарты аяқталғанда, 56 жастағы режиссер өзгеруді ойластыра бастады. Отандық киноиндустрияның қиын жағдайын байқап, шетелден ондаған ұсыныс алғаннан кейін, Жапониядан тыс жерде жұмыс істеу идеясы оған бұрынғыдан да қызықтырақ көрінді. Алғашқы шетелдік жобасы үшін Куросава «Life» журналындағы мақалаға негізделген оқириқты таңдады. «Embassy Pictures» компаниясының ағылшын тілінде түсірілетін және «Runaway Train» деп аталатын әрекет-триллері оның тұңғыш түсті фильмі болуы тиіс еді. Бірақ тілдік кедергі үлкен мәселе тудырды, ал сценарийдің ағылшын тіліндегі нұсқасы 1966 жылдың күзінде түсірілім басталғанға дейін дайын болмады. Қар қажет болғандықтан түсірілім 1967 жылдың күзіне ауыстырылды, содан кейін 1968 жылы тоқтатылды. Екі онжылдықтан кейін Голливудта жұмыс істейтін тағы бір шетелдік режиссер Андрей Кончаловский «Құқықсыз пойызды» (1985) түсірді, бірақ ол Куросаваның сценарийіне негізделген жаңа сценарий бойынша жұмыс істеді. Осы уақыт аралығында режиссер Голливудтағы жобаға қатысты. «20th Century Fox» және «Kurosawa Production» компанияларының өндірісіндегі «Тора! Тора! Тора!» фильмінде Пёрл-Харборға жапондықтардың шабуылы американдық және жапондық көзқарастардан көрсетілуі тиіс еді. Ол бірнеше ай бойы сценарийді Рюзо Кикусима мен Хидео Огунимен бірге жұмыстады, бірақ жақын арада жоба қиындыққа тап болды. Американдық эпизодтардың режиссері жоспарланғандай Дэвид Лин емес, америкалық Ричард Флейшер болды. Бюджет те қысқартылды, ал жапондық бөлімге арналған экран уақыты енді 90 минуттан аспауы керек еді – бұл үлкен мәселе еді, өйткені Куросаваның сценарийі төрт сағаттан астам уақытты қамтыды. Дарил Зануктың тікелей қатысуымен көптеген түзетулерден кейін 1968 жылдың мамырында сценарийге келісім жасалды. Түсірілім желтоқсан айының басында басталды, бірақ Куросава режиссер ретінде үш аптадан астам уақыт жұмыс істемеді. Ол бейтаныс түсірілім тобымен жұмыс істеуге және Голливуд өндірісінің талаптарына бейімделуге тырысты, ал оның жұмыс әдістері американдық продюсерлерді таң қалдырды, олар режиссердің психикалық денсаулығына күмән келтірді. Куросава Киото университетінің ауруханасында невропсихолог доктор Муракамимен тексерілді, оның диагнозы Даррил Занук пен Ричард Занукқа «Fox» студиясына неврастения диагнозымен жіберілді. Онда «Ол ұйқының бұзылуынан, мазасыздықтан және жоғарыда аталған аурудың салдарынан туған қозғыш жағдайдан зардап шегуде. Оған екі айдан астам демалыс және медициналық көмек қажет» делінген. 1968 жылғы Рождество қарсаңында американдықтар Куросаваның «шаршағандықтан» өндірістен кеткенін жариялап, оны жұмыстан босатты. Ақырында ол жапондық эпизодтар үшін екі режиссермен – Кинжи Фукасаку және Тошио Масудамен ауыстырылды. 1970 жылдың қыркүйегінде көрсетілген «Тора! Тора! Тора!» фильміне сыншылар жағымсыз пікір білдірді, Дональд Ричи айтқандай, бұл Куросаваның мансабындағы «нағыз трагедия» болды. Ол өмірінің көп жылдарын логистикалық тұрғыдан қиын жобаға жұмсады, бірақ өзі түсірген бір де бір кадр болған жоқ. (Ол өзінің атын титрлерден алып тастады, бірақ жапондық бөлімде қолданылған сценарий әлі де оның және оның серіктерінің еңбегі болды.) Ол көп жылдар бойы бірге жұмыс істеген жазушысы Рюзо Кикусимадан алыстады және онымен ешқашан жұмыс істемеді. Жоба оның өндіріс компаниясындағы сыбайлас жемқорлықты кездейсоқ түрде ашты (бұл жағдай оның «Жаман ұйқы» фильмін еске түсірді). Оның ақыл-есі күмән тудырды. Ең жаманы, жапондық киноиндустриясы және тіпті Куросаваның өзі де ол енді фильм түсірмейтініне күмәндана бастады.
When Kurosawa's exclusive contract with Toho came to an end in 1966, the 56 year old director was seriously contemplating change. Observing the troubled state of the domestic film industry, and having already received dozens of offers from abroad, the idea of working outside Japan appealed to him as never before. For his first foreign project, Kurosawa chose a story based on a Life magazine article. The Embassy Pictures action thriller, to be filmed in English and called simply Runaway Train, would have been his first in color. But the language barrier proved a major problem, and the English version of the screenplay was not even finished by the time filming was to begin in autumn 1966. The shoot, which required snow, was moved to autumn 1967, then canceled in 1968. Almost two decades later, another foreign director working in Hollywood, Andrei Konchalovsky, finally made Runaway Train (1985), though from a new script loosely based on Kurosawa's. The director meanwhile had become involved in a much more ambitious Hollywood project. Tora! Tora! Tora!, produced by 20th Century Fox and Kurosawa Production, would be a portrayal of the Japanese attack on Pearl Harbor from both the American and the Japanese points of view, with Kurosawa helming the Japanese half and an Anglophonic film maker directing the American half. He spent several months working on the script with Ryuzo Kikushima and Hideo Oguni, but very soon the project began to unravel. The director of the American sequences turned out not to be David Lean, as originally planned, but American Richard Fleischer. The budget was also cut, and the screen time allocated for the Japanese segment would now be no longer than 90 minutes—a major problem, considering that Kurosawa's script ran over four hours. After numerous revisions with the direct involvement of Darryl Zanuck, a more or less finalized cut screenplay was agreed upon in May 1968. Shooting began in early December, but Kurosawa would last only a little over three weeks as director. He struggled to work with an unfamiliar crew and the requirements of a Hollywood production, while his working methods puzzled his American producers, who ultimately concluded that the director must be mentally ill. Kurosawa was examined at Kyoto University Hospital by a neuropsychologist, Dr. Murakami, whose diagnosis was forwarded to Darryl Zanuck and Richard Zanuck at Fox studios indicating a diagnosis of neurasthenia stating that, "He is suffering from disturbance of sleep, agitated with feelings of anxiety and in manic excitement caused by the above mentioned illness. It is necessary for him to have rest and medical treatment for more than two months." On Christmas Eve 1968, the Americans announced that Kurosawa had left the production due to "fatigue", effectively firing him. He was ultimately replaced, for the film's Japanese sequences, with two directors, Kinji Fukasaku and Toshio Masuda. Tora! Tora! Tora!, finally released to unenthusiastic reviews in September 1970, was, as Donald Richie put it, an "almost unmitigated tragedy" in Kurosawa's career. He had spent years of his life on a logistically nightmarish project to which he ultimately did not contribute a foot of film shot by himself. (He had his name removed from the credits, though the script used for the Japanese half was still his and his co writers'.) He became estranged from his longtime collaborator, writer Ryuzo Kikushima, and never worked with him again. The project had inadvertently exposed corruption in his own production company (a situation reminiscent of his own movie, The Bad Sleep Well). His very sanity had been called into question. Worst of all, the Japanese film industry—and perhaps Kurosawa himself—began to suspect that he would never make another film.
Қиын онжылдық (1969-1977 жж.)
Оның абыройы "Тора! Тора! Тора!" көпшілікке танымал болғаннан кейін қауіпте болғанын білген Куросава өзінің әлі де қабілетті екенін дәлелдеу үшін жаңа жобаға тез кірісті. Оған достары, әйгілі режиссерлер Киношита Кейсуке, Масаки Кобаяши және Кон Ичикава көмектесті. Олар 1969 жылдың шілдесінде "Төрт салт аттылар клубы" (Yonki no kai) деп аталатын өндіріс компаниясын құрды. Жоспар бойынша төрт режиссер әрқайсысы фильм түсіруі керек болса да, қалған үш режиссердің басты мақсаты Куросаваға фильмді сәтті аяқтауға көмектесу және осылайша ол қайтадан жұмысқа оралуына жағдай жасау еді. Алғашқы ұсынылған жоба "Дора хейта" атты тарихи фильм болды, бірақ ол тым қымбатқа түсетіні анықталған соң, назар Шугоро Ямамотоның кедей және мұқтаж адамдар туралы тағы бір шығармасының бейімделуі – "Додесукаден" фильміне ауысты. Фильм Куросаваның стандарттары бойынша 9 апта ішінде тез түсірілді, режиссер шектеулі бюджетте де жылдам және тиімді жұмыс істей алатынын көрсетуге бел буды. Түсті фильмдегі алғашқы жұмысы үшін ол бұрынғы фильмдерінің динамикалық монтаждауын және күрделі композицияларын тоқтатып, кейіпкерлердің өмір сүретін уытты ортасын көрсету үшін негізгі түстердің батыл, тіпті сюрреалистік палитрасын жасауға ден қойды. Фильм 1970 жылдың қазан айында Жапонияда көрсетілді, бірақ сыншылардың шағын сәттілігіне қарамастан, көрермендер тарапынан салқын қабылданып, қаржылық шығынға ұшырады, соның салдарынан "Төрт салт аттылар клубы" таратылды. Шетелдегі алғашқы пікірлер оң болды, бірақ "Додесукаден" режиссердің ең жақсы туындыларымен салыстырылмайтын қызықты тәжірибе деп есептелді. "Додесукаден" фильмінің түсіріліміндегі қиындықтардан кейін, Куросава келесі жылы мансабындағы жалғыз рет теледидар жұмысына қатысты – "Ат жыры" атты толыққанды жарыс аттары туралы деректі фильмді түсірді. Фильмде ойдан шығарылған ер адам және баланың (Додесукадендегі қаңғыбас пен оның ұлының актерлері) дауысы естілді. Бұл Куросаваның фильмографиясындағы жалғыз деректі фильм, оның түсіріліміне режиссердің жиі серігі Масару Сато, музыка авторы да қатысты. "Ат жыры" Куросаваның туындыларында бірегей болып табылады, себебі ол редактордың есімін көрсетеді, бұл Куросаваның өзі фильмді монтаждамағанын көрсетеді. Келесі жұмыстарға қаражат табуға және денсаулығына қатысты мәселелерге тап болған Куросава, көрінеу, шегіне жетті: 1971 жылдың 22 желтоқсанында ол бірнеше рет білегін және тамағын кесіп алды. Өзін-өзі өлтіруге жасаған тырысыс сәтсіз аяқталды және режиссердің денсаулығы тез жақсарды. Куросава енді отбасылық өмірге үміттенді, егер ол тағы бір фильм түсіре алатынына көзі жетпеді. 1973 жылдың басында совет студиясы "Мосфильм" режиссерге олармен жұмыс істеуге қызығушылық танытты. Куросава орыс саяхатшысы Владимир Арсеньевтің "Дерсу Узала" атты автобиографиялық еңбегін бейімдеуді ұсынды. Ол 1930 жылдардан бері түсіргісі келген кітап – табиғатпен үйлесімде өмір сүрген, бірақ жаңадан келген өркениет тарапынан жойылған Голди аңшысы туралы әңгіме. 1973 жылдың желтоқсанында 63 жастағы Куросава өзінің төрт жақын көмекшісімен бірге Кеңес Одағына аттанды, ол елде бір жарым жыл бойы тұрды. Түсірілім 1974 жылдың мамыр айында Сибирде басталды, өте қиын табиғи жағдайларда түсіру өте қиын және талапты болды. Фильм 1975 жылдың сәуірінде аяқталды, шаршаған және үйін сағынған Куросава маусым айында отбасымен Жапонияға оралды. "Дерсу Узала" 1975 жылдың 2 тамызында Жапонияда әлемдік премьерасын өткізді және прокатта жақсы нәтижелер көрсетті. Жапонияда сыншылардың пікірлері тым жарқын болмаса да, фильм шетелде жақсы бағаланды, 9-шы Мәскеу халықаралық кинофестивалінде "Алтын жүлде" және "Ең үздік шетел тілі фильм" номинациясында "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Бүгінгі таңда сыншылар фильмге қатысты екіге бөлінген: кейбіреулер оны Куросаваның көркемдік құлдырауының үлгісі деп санайды, ал басқалары оны режиссердің ең жақсы туындыларының бірі деп есептейді. Телевизиялық жобаларға ұсыныстар түссе де, ол кино әлемінен тыс жерде жұмыс істеуге қызығушылық танытпады. Дегенмен, көп ішетін режиссер 1976 жылы көрсетілген Suntory вискиінің теледидар жарнамаларында түсуге келісті. Тағы бір фильм түсіре алмаймын деп қорқып, режиссер әртүрлі жобалар бойынша жұмыс істеуді жалғастырды, сценарийлер жазып, егжей-тегжейлі суреттер жасады, егер ол өзінің әңгімелерін түсіре алмаса, жоспарларының көрнекі жазбасын қалдыруға ниеттенді.
Knowing that his reputation was at stake following the much publicised Tora! Tora! Tora! debacle, Kurosawa moved quickly to a new project to prove he was still viable. To his aid came friends and famed directors Keisuke Kinoshita, Masaki Kobayashi and Kon Ichikawa, who together with Kurosawa established in July 1969 a production company called the Club of the Four Knights (Yonki no kai). Although the plan was for the four directors to create a film each, it has been suggested that the real motivation for the other three directors was to make it easier for Kurosawa to successfully complete a film, and therefore find his way back into the business. The first project proposed and worked on was a period film to be called Dora heita, but when this was deemed too expensive, attention shifted to Dodesukaden, an adaptation of yet another Shūgorō Yamamoto work, again about the poor and destitute. The film was shot quickly (by Kurosawa's standards) in about nine weeks, with Kurosawa determined to show he was still capable of working quickly and efficiently within a limited budget. For his first work in color, the dynamic editing and complex compositions of his earlier pictures were set aside, with the artist focusing on the creation of a bold, almost surreal palette of primary colors, in order to reveal the toxic environment in which the characters live. It was released in Japan in October 1970, but though a minor critical success, it was greeted with audience indifference. The picture lost money and caused the Club of the Four Knights to dissolve. Initial reception abroad was somewhat more favorable, but Dodesukaden has since been typically considered an interesting experiment not comparable to the director's best work. After struggling through the production of Dodesukaden, Kurosawa turned to television work the following year for the only time in his career with Song of the Horse, a documentary about thoroughbred race horses. It featured a voice over narrated by a fictional man and a child (voiced by the same actors as the beggar and his son in Dodesukaden). It is the only documentary in Kurosawa's filmography; the small crew included his frequent collaborator Masaru Sato, who composed the music. Song of the Horse is also unique in Kurosawa's oeuvre in that it includes an editor's credit, suggesting that it is the only Kurosawa film that he did not cut himself. Unable to secure funding for further work and allegedly having health problems, Kurosawa apparently reached the breaking point: on December 22, 1971, he slit his wrists and throat multiple times. The suicide attempt proved unsuccessful and the director's health recovered fairly quickly, with Kurosawa now taking refuge in domestic life, uncertain if he would ever direct another film. In early 1973, the Soviet studio Mosfilm approached the film maker to ask if he would be interested in working with them. Kurosawa proposed an adaptation of Russian explorer Vladimir Arsenyev's autobiographical work Dersu Uzala. The book, about a Goldi hunter who lives in harmony with nature until destroyed by encroaching civilization, was one that he had wanted to make since the 1930s. In December 1973, the 63 year old Kurosawa set off for the Soviet Union with four of his closest aides, beginning a year and a half stay in the country. Shooting began in May 1974 in Siberia, with filming in exceedingly harsh natural conditions proving very difficult and demanding. The picture wrapped in April 1975, with a thoroughly exhausted and homesick Kurosawa returning to Japan and his family in June. Dersu Uzala had its world premiere in Japan on August 2, 1975, and did well at the box office. While critical reception in Japan was muted, the film was better reviewed abroad, winning the Golden Prize at the 9th Moscow International Film Festival, as well as an Academy Award for Best Foreign Language Film. Today, critics remain divided over the film: some see it as an example of Kurosawa's alleged artistic decline, while others count it among his finest works. Although proposals for television projects were submitted to him, he had no interest in working outside the film world. Nevertheless, the hard drinking director did agree to appear in a series of television ads for Suntory whiskey, which aired in 1976. While fearing that he might never be able to make another film, the director nevertheless continued working on various projects, writing scripts and creating detailed illustrations, intending to leave behind a visual record of his plans in case he would never be able to film his stories.
Екі эпос (1978-1986)
1977 жылы Джордж Лукас Куросаваның «Құпия қамал» фильмінен әсер алған, өте сәтті ғылыми-фантастикалық «Жұлдызды соғыс» фильмін шығарды. Лукас, көптеген жаңа Голливуд режиссерлері сияқты, Куросаваны құрметтеді және оны өрнек ретінде қарастырды, сондай-ақ жапондық кино режиссерінің жаңа жұмысқа қаржы табуға шамасы келмей жатқанын білгенде қатты таң қалды. 1978 жылдың шілдесінде Сан-Францискода кездесіп, Куросаваның ең тиімді деп санаған жобасын талқылады: «Кагемуша» – ортағасырлық жапондық ұлы рудың қос кейіпкері ретінде жалданған ұры туралы эпикалық оқиға. Лукас сценарийге және Куросаваның суреттеріне қызығып, 20th Century Fox студиясына ықпалын қолданып, он жыл бұрын Куросаваны жұмыстан шығарған студияны «Кагемушаны» өндіруге мәжбүр етті, содан кейін Фрэнсис Форд Копполаны қосымша продюсер ретінде шақырды. Өндіріс келесі сәуірде басталды, Куросаваның көңіл-күйі жоғары болды. Түсірілім 1979 жылдың маусымынан 1980 жылдың наурызына дейін жалғасты және көптеген қиындықтарға толы болды, соның ішінде басты рөлдегі алғашқы актер Синтаро Катсу – танымал кейіпкер Затоичи рөлін сомдаған актер – режиссердің қарсылығына қарамастан, өзінің өнерін бейнеге түсіруді талап еткені үшін жұмыстан босатылды. (Оның орнына Тацуя Накадай келді, ол Куросава фильміндегі екі қатарынан басты рөлді сомдады.) Фильм бірнеше аптаға кешігіп аяқталып, 1980 жылдың сәуір айында Токиода көрсетілді. Ол Жапонияда жылдам үлкен сәттілікке ие болды. Фильм шетелде де сыншылардың жоғары бағасын алып, кассалық табысқа жетті, 1980 жылдың мамырында Канн кинофестивалінде алтын «Тамаша пальма» жүлдесін жеңіп алды, бірақ кейбір сыншылар фильмді салқындығы үшін сынады. Куросава жылдың қалған бөлігін Еуропа мен Америкада «Кагемушаны» насихаттап, марапаттар мен құрметтерді жинады, ал фильмге сюжеттік тақталар үшін салған суреттерін өнер туындысы ретінде көрсетті. «Кагемушаның» халықаралық сәттілігі Куросаваға келесі жобасына, «Ран» (фильм) – ұқсас эпикалық туындыға кірісуге мүмкіндік берді. Сценарийдің бір бөлігі Шекспирдің «Король Лир» романына негізделген, онда Тацуя Накадай ойнаған қатал, қанқұмар даймё (соғыс басшысы) бейнеленген. Ол жалғыз адал ұлын ақымақтықпен қуғаннан кейін, өз патшалығын қалған екі ұлына тапсырады, олар оған сатқындық жасайды, осылайша бүкіл патшалықты соғысқа итермелейді. Жапондық студиялар елдегі ең қымбат фильмдердің қатарына кіретін тағы бір фильмді өндіруден әлі де қорқып, халықаралық көмек тағы да қажет болды. Бұл жолы ол Луис Бунюэльдің соңғы фильмдерін өндірген француз продюсері Серж Сильберманнан келді. Фильм түсірілімі 1983 жылдың желтоқсанында басталды және бір жылдан астам уақытқа созылды. 1985 жылдың қаңтар айында «Ран» фильмінің түсірілімі тоқтатылды, өйткені Куросаваның 64 жастағы әйелі Ёко ауырып қалды. Ол 1 ақпан күні қайтыс болды. Куросава фильмін аяқтау үшін оралды және «Ран» 31 мамырда Токио кинофестивалінде көрсетілді, келесі күні кеңінен көрсетілді. Фильм Жапонияда орташа қаржылық табысқа ие болды, бірақ шетелде үлкен табысқа жетті. «Кагемушамен» жасағандай, Куросава Еуропа мен Америкаға сапарға шықты, онда ол қыркүйек және қазан айларында фильмнің премьерасына қатысты. «Ран» Жапонияда бірнеше марапатқа ие болды, бірақ ол 1950-1960 жылдардағы режиссердің ең үздік фильмдері сияқты құрметке ие болған жоқ. Алайда, Жапония «Ран» фильмін басқа фильмке таңдап, «Оскар» сыйлығының үздік шетелдік фильм номинациясына ресми қатысуға жібергеніне барлық кино әлемі таң қалды. Продюсер де, Куросава да «Ранды» қарауға жібермеудің себебін түсініспеушілікке байланысты деп түсіндірді: академияның құпия ережелері бойынша, «Ран» жапондық фильм, француздық фильм (қаржыландыруға байланысты) немесе екеуі де болатынына ешкім сенімді емес еді, сондықтан ол мүлдем ұсынылмады. Өзінің отандастарынан назарсыздан қалғанына жауап ретінде режиссер Сидни Люмет Куросава сол жылы үздік режиссер ретінде «Оскар» сыйлығына ұсынылуын сәтті кампанияға қол жеткізді (Сидни Поллак ақыр соңында «Африкадан тыс» фильмін режиссерлегені үшін сыйлықты жеңіп алды). «Ран» фильмінің костюмдерін жасаған Эми Вада фильмнің жалғыз «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Кагемуша» және «Ран», әсіресе соңғысы, Куросаваның ең үздік туындыларының бірі саналады. «Ран» фильмінің жарық көргеннен кейін Куросава оны өзінің ең жақсы фильмі деп атады, бұл режиссердің көзқарасының үлкен өзгеруі болды, өйткені оның қайсысы оның ең жақсы жұмысы деп сұрағанда, ол бұрын әрқашан «келесісі» деп жауап берген.
In 1977, George Lucas released Star Wars, a wildly successful science fiction film influenced by Kurosawa's The Hidden Fortress. Lucas, like many other New Hollywood directors, revered Kurosawa and considered him a role model, and was shocked to discover that the Japanese film maker was unable to secure financing for any new work. The two met in San Francisco in July 1978 to discuss the project Kurosawa considered most financially viable: Kagemusha, the epic story of a thief hired as the double of a medieval Japanese lord of a great clan. Lucas, enthralled by the screenplay and Kurosawa's illustrations, leveraged his influence over 20th Century Fox to coerce the studio that had fired Kurosawa just ten years earlier to produce Kagemusha, then recruited fellow fan Francis Ford Coppola as co producer. Production began the following April, with Kurosawa in high spirits. Shooting lasted from June 1979 through March 1980 and was plagued with problems, not the least of which was the firing of the original lead actor, Shintaro Katsu—known for portraying the popular character Zatoichi—due to an incident in which the actor insisted, against the director's wishes, on videotaping his own performance. (He was replaced by Tatsuya Nakadai, in his first of two consecutive leading roles in a Kurosawa movie.) The film was completed only a few weeks behind schedule and opened in Tokyo in April 1980. It quickly became a massive hit in Japan. The film was also a critical and box office success abroad, winning the coveted Palme d'Or at the 1980 Cannes Film Festival in May, though some critics, then and now, have faulted the film for its alleged coldness. Kurosawa spent much of the rest of the year in Europe and America promoting Kagemusha, collecting awards and accolades, and exhibiting as art the drawings he had made to serve as storyboards for the film. The international success of Kagemusha allowed Kurosawa to proceed with his next project, [[Ran (film), another epic in a similar vein. The script, partly based on Shakespeare's King Lear, depicted a ruthless, bloodthirsty daimyō (warlord), played by Tatsuya Nakadai, who, after foolishly banishing his one loyal son, surrenders his kingdom to his other two sons, who then betray him, thus plunging the entire kingdom into war. As Japanese studios still felt wary about producing another film that would rank among the most expensive ever made in the country, international help was again needed. This time it came from French producer Serge Silberman, who had produced Luis Buñuel's final movies. Filming did not begin until December 1983 and lasted more than a year. In January 1985, production of Ran was halted as Kurosawa's 64 year old wife Yōko fell ill. She died on February 1. Kurosawa returned to finish his film and Ran premiered at the Tokyo Film Festival on May 31, with a wide release the next day. The film was a moderate financial success in Japan, but a larger one abroad and, as he had done with Kagemusha, Kurosawa embarked on a trip to Europe and America, where he attended the film's premieres in September and October. Ran won several awards in Japan, but was not quite as honored there as many of the director's best films of the 1950s and 1960s had been. The film world was surprised, however, when Japan passed over the selection of Ran in favor of another film as its official entry to compete for an Oscar nomination in the Best Foreign Film category, which was ultimately rejected for competition at the 58th Academy Awards. Both the producer and Kurosawa himself attributed the failure to even submit Ran for competition to a misunderstanding: because of the academy's arcane rules, no one was sure whether Ran qualified as a Japanese film, a French film (due to its financing), or both, so it was not submitted at all. In response to what at least appeared to be a blatant snub by his own countrymen, the director Sidney Lumet led a successful campaign to have Kurosawa receive an Oscar nomination for Best Director that year (Sydney Pollack ultimately won the award for directing Out of Africa). Rans costume designer, Emi Wada, won the movie's only Oscar. Kagemusha and Ran, particularly the latter, are often considered to be among Kurosawa's finest works. After Rans release, Kurosawa would point to it as his best film, a major change of attitude for the director who, when asked which of his works was his best, had always previously answered "my next one".
Соңғы жұмыстар мен соңғы жылдар (1987-1998)
Келесі фильмінде Куросава бұрын түсірген фильмдерінен мүлдем өзгеше тақырып таңдады. Оның бұрынғы кейбір фильмдерінде (мысалы, «Мас періште» және «Кагемуша») қысқаша арман эпизодтары болғанмен, «Dreams» фильмі режиссердің өзінің армандарына толыққандай негізделген болатын. Айта кетерлігі, қырық жылдан астам уақыттан бері алғаш рет Куросава осы жеке жобаның сценарийін өзі жазды. Фильмнің шамамен бюджеті оның алдындағы фильмдерге қарағанда төмен болғанымен, жапондық студиялар оның бір де бір туындысын қолдауға құштарлық танытпады. Сондықтан Куросава тағы бір белгілі американдық жанкүйері Стивен Спилбергке жүгінді, ол Warner Bros. компаниясын аяқталған фильмнің халықаралық құқықтарын сатып алуға көндірді. Бұл Куросаваның ұлы Хисаоға, продюсер ретінде және жақын арада «Куросава Продакшн» компаниясының басшысы болатын Хисаоға, Жапонияда фильмнің өндіріс шығындарын жабатын несие алу үшін келіссөздер жүргізуді жеңілдетті. Түсірілімдер сегіз айдан астам уақытқа созылды, ал «Dreams» фильмі 1990 жылдың мамыр айында Канн қаласында көрсетілді. Көрермендердің реакциясы сыпайы болғанымен, фильмнің әлемнің басқа бөліктерінде де осындай қабылдануы күтілді. 1990 жылы ол өмірлік жетістіктері үшін «Оскар» сыйлығын алды. Сыйлықты қабылдаған сөзінде ол атақты түрде: «Мен сәл уайымдадым, себебі әлі киноны толық түсіне алмаймын» деді. Сол кезде «The Daily Spectrum» газетінің журналисі Боб Томас Куросаваның «көптеген сыншылардың пікірінше, қазіргі заманғы ең ұлы режиссер» екенін жазды. Содан кейін Куросава «Тамыз рапсодиясы» фильміне көшті – режиссердің «Додэскаденнен» кейін жиырма жылдан астам уақыттан бері Жапонияда толыққандай өндірілген тұңғыш фильмі. Бұл фильмде Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Нагасаки қаласын жойған ядролық бомбалаудың салдары зерттелді. Фильм Киёко Муратаның романынан бейімделгенімен, фильмдегі Нагасакидегі бомбалауға қатысты сілтемелер кітаптан емес, режиссердің ойларынан туындаған. Бұл оның американдық киножұлдыздың рөлін алған жалғыз фильмі болды: Ричард Гир қарт әйелдің інісінің рөлін ойнады. Түсірілімдер 1991 жылдың басында басталды, ал фильм сол жылдың 25 мамырында көрсетілді. Алайда, әсіресе АҚШ-та сыншылардың пікірі көбінесе теріс болды, режиссерді американдықтарға қарсы көзқарасты насияттауда айыптады, бірақ Куросава бұл айыптауларды жоққа шығарды. Куросава көп уақыт өткізбей келесі жобасына кірісті: «Мададайо» немесе «Әлі емес». Хяккен Учиданың автобиографиялық эсселеріне негізделген бұл фильмде неміс тілінің профессорының Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі өмірі көрсетілді. Сюжет желісінде оның бұрынғы студенттерімен жыл сайынғы туған күнін тойлау оқиғасы орталық орын алады, оның барысында басты кейіпкер өмірден кетуге дайын еместігін жариялайды – бұл тақырып 81 жастағы фильмнің авторы үшін маңызды бола бастады. Фильмді түсіру 1992 жылдың ақпан айында басталды және қыркүйек айының соңында аяқталды. 1993 жылдың 17 сәуірінде көрсетілген фильмге көрермендердің реакциясы оның екі алдыңғы туындысына қарағанда одан да көңілсіз болды. Дегенмен Куросава жұмысын тоқтатпады. Ол 1993 жылы «Теңіз қарап тұр» және 1995 жылы «Жаңбырдан кейін» фильмдерінің сценарийлерін жазды. 1995 жылы соңғы туындысына соңғы рет түзетулер енгізіп жатқанда, Куросава сырғып, омыртқасының негізін сындырып алды. Осы оқиғадан кейін ол өмірінің соңына дейін мүгедектер арбасын пайдаланды, оның тағы бір фильм режиссерлік ету үмітіне нүке айтты. Оның көптен бері армандаған «фильм түсіру алаңында қайтыс болу» тілегі орындалмады. Апаттан кейін Куросаваның денсаулығы нашарлай бастады. Оның ақылы толыққандай және белсенді болғанымен, денесі әлсіреп, өмірінің соңғы жарты жылында режиссер көбінесе үйде музыка тыңдап және теледидар көрумен төсекте жатты. 1998 жылдың 6 қыркүйегінде Куросава 88 жасында Токиодағы Сетагая ауданында инсульттан қайтыс болды. Өлген кезде Куросаваның екі баласы болды: ұлы Хисао Куросава, ол Хироко Хаяшиге үйленген, және қызы Казуко Куросава, ол Хараиуки Катоға үйленген, сонымен қатар бірнеше немерелері де болды.
For his next movie, Kurosawa chose a subject very different from any that he had ever filmed before. While some of his previous pictures (for example, Drunken Angel and Kagemusha) had included brief dream sequences, Dreams was to be entirely based upon the director's own dreams. Significantly, for the first time in over forty years, Kurosawa, for this deeply personal project, wrote the screenplay alone. Although its estimated budget was lower than the films immediately preceding it, Japanese studios were still unwilling to back one of his productions, so Kurosawa turned to another famous American fan, Steven Spielberg, who convinced Warner Bros. to buy the international rights to the completed film. This made it easier for Kurosawa's son, Hisao, as co producer and soon to be head of Kurosawa Production, to negotiate a loan in Japan that would cover the film's production costs. Shooting took more than eight months to complete, and Dreams premiered at Cannes in May 1990 to a polite but muted reception, similar to the reaction the picture would generate elsewhere in the world. In 1990, he accepted the Academy Award for Lifetime Achievement. In his acceptance speech, he famously said "I'm a little worried because I don't feel that I understand cinema yet." At the time, Bob Thomas of The Daily Spectrum noted that Kurosawa was "considered by many critics as the greatest living filmmaker." Kurosawa now turned to a more conventional story with Rhapsody in August—the director's first film fully produced in Japan since Dodeskaden over twenty years before—which explored the scars of the nuclear bombing which destroyed Nagasaki at the very end of World War II. It was adapted from a Kiyoko Murata novel, but the film's references to the Nagasaki bombing came from the director rather than from the book. This was his only movie to include a role for an American movie star: Richard Gere, who plays a small role as the nephew of the elderly heroine. Shooting took place in early 1991, with the film opening on May 25 that year to a largely negative critical reaction, especially in the United States, where the director was accused of promulgating naïvely anti American sentiments, though Kurosawa rejected these accusations. Kurosawa wasted no time moving onto his next project: Madadayo, or Not Yet. Based on autobiographical essays by Hyakken Uchida, the film follows the life of a Japanese professor of German through the Second World War and beyond. The narrative centers on yearly birthday celebrations with his former students, during which the protagonist declares his unwillingness to die just yet—a theme that was becoming increasingly relevant for the film's 81 year old creator. Filming began in February 1992 and wrapped by the end of September. Its release on April 17, 1993, was greeted by an even more disappointed reaction than had been the case with his two preceding works. Kurosawa nevertheless continued to work. He wrote the original screenplays The Sea is Watching in 1993 and After the Rain in 1995. While putting finishing touches on the latter work in 1995, Kurosawa slipped and broke the base of his spine. Following the accident, he would use a wheelchair for the rest of his life, putting an end to any hopes of him directing another film. His longtime wish—to die on the set while shooting a movie—was never to be fulfilled. After his accident, Kurosawa's health began to deteriorate. While his mind remained sharp and lively, his body was giving up, and for the last half year of his life, the director was largely confined to bed, listening to music and watching television at home. On September 6, 1998, Kurosawa died of a stroke in Setagaya, Tokyo, at the age of 88. At the time of his death, Kurosawa had two children, his son Hisao Kurosawa who married Hiroko Hayashi and his daughter Kazuko Kurosawa who married Harayuki Kato, along with several grandchildren.
Стиль, тақырыптар және әдістер
Куросава батыл, динамикалық стильді көрсетті, оған батыс киносының ықпалы зор болды, бірақ ол одан ерекшеленді; ол фильм өндірісінің барлық аспектілеріне қатысты. Ол дарынды сценарист болған және фильмнің жоғары сапалы сценарийін қамтамасыз ету үшін фильмнің дамуынан бастап әріптес сценаристтерімен тығыз жұмыс істеді, оны ол жақсы фильмнің берік негізі деп есептеді. Ол көбінесе өзінің фильмдерінің монтажшысы болып жұмыс істеді. Оның "Куросава гуми" (黒澤組) деп аталатын командасы, құрамында оператор Асаказу Накай, өндіріс ассистенті Теруё Ногами және актер Такаши Шимура болды, адалдығымен және сенімділігімен көзге түсті. Куросаваның стилі бірнеше тәсілдермен және техникалармен ерекшеленеді. 1940-1950 жылдардағы фильмдерінде ол жиі "осьтік кесуді" қолданды, онда камера кадрларды іздеудің орнына суретке қарай немесе одан қашықтау бір-бірімен үйлесетін тікелей кесулер арқылы қозғалады. Тағы бір стильдік ерекшелік – "қозғалыс кесімі", ол экрандағы қозғалысты бірнеше кадрға бөліп көрсетеді, оның орнына бір үздірілмеген кадр қолданылмайды. Куросавамен тығыз байланысты кинолық амал – сүрту, оптикалық принтер арқылы жасалатын эффект: экранда сызық немесе жолақ пайда болып, бір көріністің соңын жойып, келесі көріністің алғашқы суретін ашады. Бұл өтпелі тәсіл тура кесудің немесе ерітудің орнына қолданылады; оның толыққанды жұмыстарында сүрту Куросаваның айрықша белгісіне айналды. Фильмнің саундтрегінде Куросава дыбыс пен бейне арасындағы кері байланысты ұнатты, онда музыка немесе дыбыс эффектілері бейнені күшейтпей, оған ирониялық тұрғыдан түсініктеме береді. Теруё Ногамидің естеліктерінде "Мас періште" және "Қаңғыбас ит" фильмдерінен осыған қатысты бірнеше мысал келтірілген. Куросава сонымен қатар Жапонияның бірнеше көрнекті заманауи композиторларымен, оның ішінде Фумио Хаясака және Тору Такемицумен де жұмыс істеді. Куросава фильмдерінде бірнеше қайталанатын тақырыптарды пайдаланды: әдетте ересек ұстаз бен бір немесе бірнеше шәкірттер арасындағы ұстаз-шәкірт қарым-қатынасы, бұл көбінесе рухани және техникалық шеберлік, сондай-ақ өзіңді-өзің бақылауды қамтиды; халықтың арасынан шығып, бір нәрсені жасауға немесе дұрыс емес нәрсені түзетуге қабілетті батыр; ауа райының экстремалды құбылыстарын драмалық тәсіл ретінде және адам құмарлығының символы ретінде бейнелеу; және тарихтағы қатыгез зорлық-зомбылықтың қайталануы. Стивен Принстің сөзіне сүйенсек, соңғы тақырып, ол "Куросава киносының батыл, ерлік режимінің қарсы дәстүрі" деп атады, "Қанды тақ" (1957) фильмімен басталды және 1980 жылдардағы фильмдерде қайталанды.
Kurosawa displayed a bold, dynamic style, strongly influenced by Western cinema yet distinct from it; he was involved with all aspects of film production. He was a gifted screenwriter and worked closely with his co writers from the film's development onward to ensure a high quality script, which he considered the firm foundation of a good film. He frequently served as editor of his own films. His team, known as the "Kurosawa gumi" (黒澤組), which included the cinematographer Asakazu Nakai, the production assistant Teruyo Nogami and the actor Takashi Shimura, was notable for its loyalty and dependability. Kurosawa's style is marked by a number of devices and techniques. In his films of the 1940s and 1950s, he frequently employs the "axial cut", in which the camera moves toward or away from the subject through a series of matched jump cuts rather than tracking shots or dissolves. Another stylistic trait is "cut on motion", which displays the motion on the screen in two or more shots instead of one uninterrupted one. A form of cinematic punctuation strongly identified with Kurosawa is the wipe, an effect created through an optical printer: a line or bar appears to move across the screen, wiping away the end of a scene and revealing the first image of the next. As a transitional device, it is used as a substitute for the straight cut or the dissolve; in his mature work, the wipe became Kurosawa's signature. In the film's soundtrack, Kurosawa favored the sound image counterpoint, in which the music or sound effects appeared to comment ironically on the image rather than emphasizing it. Teruyo Nogami's memoir gives several such examples from Drunken Angel and Stray Dog. Kurosawa was also involved with several of Japan's outstanding contemporary composers, including Fumio Hayasaka and Tōru Takemitsu. Kurosawa employed a number of recurring themes in his films: the master disciple relationship between a usually older mentor and one or more novices, which often involves spiritual as well as technical mastery and self mastery; the heroic champion, the exceptional individual who emerges from the mass of people to produce something or right some wrong; the depiction of extremes of weather as both dramatic devices and symbols of human passion; and the recurrence of cycles of savage violence within history. According to Stephen Prince, the last theme, which he calls, "the countertradition to the committed, heroic mode of Kurosawa's cinema," began with Throne of Blood (1957), and recurred in the films of the 1980s.