Кіріспе

"Анна Блюме" ("Анна Гүліне" немесе "Ева Гүліне" деп те аударылады) - 1919 жылы неміс суретшісі Курт Швиттерс жазған өлең. Ол махаббат өлеңінің пародиязы, сол дәуірдің хаосы мен қырқының символы және жаңа поэзия тілінің алға басушысы ретінде сипатталған.

Өлең

1919 жылы тамызда Герварт Уолденнің Der Sturm журналында жарияланған бұл өлең Швиттерді бірден танымал етті. Өлең газеттер мен журналдарда пародияланды және қоғамдық пікірді күшті түрде екіге бөлді. Швиттерс Берлин Дадасының ресми мүшесі болмаса да, топтың көптеген мүшелерімен, әсіресе Рауль Хаусманмен және Ханс Арппен тығыз байланыста болды. Өлең дада стилінде жазылған, бірнеше перспективаларды, табылған мәтін фрагменттерін және абсурд элементтерді пайдаланып, махаббатқа берілгенде немесе Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның саяси, әскери және экономикалық құлдырауындағы баяндаушының эмоционалдық халдерінің фрагментациясын көрсетеді. "Поэзияның элементтері – әріптер, буындар, сөздер, сөйлемдер. Поэзия осы элементтердің өзара әрекеттесуінен туындайды. Мағына тек осы факторлардың бірі ретінде қолданылса ғана маңызды. Мен мәнділікке қарсы мәнсіздікті қоямын. Мен мәнсіздікті артық көремін, бірақ бұл таза жеке мәселе." Курт Швиттерс, 1920 жыл.

Өлең ерекше жақсы ұйымдастырылған жарнамалық науқанның нысаны болды. Алдымен Ханноверде жарық көрді, содан кейін Герварт Уолденнің Der Sturm журналында "Анна Блюм кім?" деген сұрақпен спойлер жарияланды, жауабы: "Бұзылған ми! Ол заманның бейнесін суреттеді, бірақ оны білмеді. Енді ол дала гүлдерінің алдында тізе бүгіп, дұға етеді." – деді Кристоф Шпенгеманн. Өлеңнің қыркүйек айында жарық көргені, Швиттерстің Берлиндегі Уолден галереясындағы алғашқы жеке көрмесінен екі ай өткен соң, оның жетекші тәжірибелік коллажшы және ақын ретіндегі беделін бекітті. 1922 жылы өлең ағылшын тіліне аударылды. Бұл Берлин Дадасын 1920 жылы Берлинде өткен Бірінші халықаралық Дада жәрмеңкесінде Рудольф Шлихтердің "Анна Блюмнің өлімі" атты туындысын көрсетуге итермеледі. Әсіресе Рихард Хюльсенбек өлеңді тым сезімтал және романтикалық деп тапты: "Дада Курт Швиттердің әйгілі "Анна Блюм" сияқты туындыларын қатаң түрде және принципиалды түрде қабылдамайды."

Суретшінің кітабын шығару

Жыл соңында Швиттерс өлеңді суретшінің "Анна Блюм, Дихтюнген" атты кітабында жариялады. Бастапқы кітапта бірнеше өлеңдер мен әңгімелер бар, соның ішінде "Die Zwiebel" ("Сырық") – баяушы Альвес Бесенстиелдің мүшеленуі туралы ертегі, ол қайта құрастырылғанда жаңа патша болады. Кітапта "Жасыл бала" және "Түндер" өлеңдері де бар. Бірінші басылымын 1919 жылы Ганновердегі Verlag Paul Steegemann баспасы шығарды. 1920 жылы жарық көрген екінші басылым да сол болды, бірақ 8 қосымша бетке жарнамалар қосылды. Алайда, 1922 жылы басылған үшінші басылым мүлдем басқаша болды. Көзге түріп тұрғандай кішірек, бірақ көбірек беттері бар (түпнұсқаның 40-ына қарағанда 88 бет), және ақ жеңі қызғылт жиекпен, қайта қарастырылған нұсқада бастапқы жиырма туындының тоғызы ғана болды. Қалған жиырма жеті туындыға Анна Блюмнің ағылшын, француз және орыс тілдеріндегі аудармалары, "Le Grande Ardeur de Dada (Marche Funèbre)", француз тілінде жазылған дада туралы қысқа сын ("Дада – барлық кішкентай тамырлардың үлкен тамыры" деп түсіндірейін) және Швиттерстің кейінгі поэтикалық стиліне жол ашатын жаңа өлеңдер сериясы кірді, олар айқын түрде азайтылған лексиканы және ауыр қайталауды қолданды. Мысалы, "Zwölf" ("Он екі") он бір жолдық өлең құру үшін тек алғашқы он бір санды қолданады: ("Бір Екі Үш Төрт Бес / Бес Төрт Үш Екі Бір / Екі Үш Төрт Бес Алты / Алты Бес Төрт Үш Екі / Жеті Жеті Жеті Жеті Жеті"). Сол жылы Швиттерс "Блеидегі Анна Блюмстің естеліктері" атты кітапты да жариялады, ол түпнұсқа кітапқа болған реакцияларды баяндап, пародизациялады.

Қасиетті орын

1920 жылы Швиттерс осы форматтағы екінші кітабын, «Кафедраль» (Die Kathedrale) деген атпен жариялады. Бұл жұмысты Пауль Штигеман Ганноверде қайтадан басып шығарды. Кітапта 8 литография бар, олардың саны шамамен 3000 данаға жетеді. Литографиялар Швиттердің сол кездегі суреттерінің стилінде жасалған, оларда табылған элементтер, коллаждар мен мөрлер, сондай-ақ қалам мен сиямен сызылған сызбалар қолданылған. Кітап соборды метафора ретінде пайдаланады, бұл Лионель Фейнингер сияқты экспрессионистер арасында кең таралған тақырып еді және Баухаустың ұйымдастыру құрылымының орталық бөлігіне айналды, онда шеберлер «оқушыларға» және «шегірлерге» фреска салу және тоқыма өнері сияқты кәсіптерді үйретті. Швиттердің «Кафедраль» кітабының атауы экспрессионистердің готикалық соборды өнердегі біртүтастықтың символы ретінде қабылдағанын көрсетеді. Кітап мұқабасындағы ақ қағаз шаршысы, Швиттерс қосымша салған орама мөрдің бөлігі болып табылады, онда «Ескерту: Дадаға қарсы» деп жазылған.

Конструктивизм: мерзімді басылымдарға көшу

Осыдан кейін Швиттердің стилі Эль Лиссицкий мен Де Стильдің, голландтық топтың, Тео ван Досбургпен бірлесіп құрылған, оның жақын досы және серігіне айналған әсерімен конструктивизмге көшті. «Анна Блюмнің естеліктері» (Анна Блюмнің Bleie-дегі жетекші естеліктері. Баршаға Жындылықты қалай үйренуге болатынының түсінікті әдісі) 1922 жылы конструктивизм стиліндегі айқын таза мұқабамен жарық көрді, одан кейін Швиттердің туындыларын жариялайтын «Мерц» атты мерзімді басылымдар сериясы жарық көрді, бұл жаңадан пайда болған халықаралық модернизм аясында болды.