Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хаа ауданы (Dzongkha: ཧཱ་; Wylie: Haa; альтернативті жазылуларында "Ха") – Бутанның 20 дзонгхагтың (немесе ауданның) бірі. Ауданның тағы бір атауы – "Жасырын жер, күріш даласы". Гасадан кейін елдегі ең сирек қоныстанған дзонгхаг – осы. Ауданның басым тілі – дзонгха. Жомольхари тауынан бастау алатын Хаа Чу өзені аудан арқылы өтеді.
the district Haa
District of Bhutan
Haa District (Dzongkha: ཧཱ་; Wylie: Haa; alternative spellings include "Ha") is one of the 20 dzongkhag or districts comprising Bhutan. An alternative name for the district is "Hidden Land Rice Valley." It the second least populated dzongkhag in the country after Gasa. The most spoken language of the district is Dzongkha. The river Haa Chhu, originating at Jomolhari mountain, flows through the district.
Хааның мистикалық тарихы
Хаа (ха деп айтылады), сондай-ақ көнерек атауы Хас (дзонкха: ཧས་; уайли: Хас; "хай" деп айтылады) эзотерикалық құпиялылықты білдіреді. Хааның ең маңызды ерекшелігі – Хаа аңғары, тік солтүстік-оңтүстікке қарай созылған, тар шалқасы бар аңғар. Ауданда "Үш бауыр" деп аталатын үш тау билік етеді: Джампеляң, Чана Доржи және Ченрезиг.
The name Haa (pronounced "hah"), as well as the more ancient name Has (Dzongkha: ཧས་; Wylie: Has; pronounced "hay"), connotes esoteric hiddenness. Haa's major feature is the Haa Valley, a steep north south valley with a narrow floor. The district is presided over by three mountains collectively referred as "Three Brothers" Jampelyang, Chana Dorji, and Chenrezig.
Қара, ақ және Хаа Гонпа ғибадатханалары
Жергілікті тарихшылар Хаа ауданындағы екі маңызды ғибадатхана – Қара ғибадатхана (лхаханг Нарпо) және Ақ ғибадатхана (лхаханг карпо) – 7-ші ғасырдағы Пародағы Кичу ғибадатханасымен бір уақытта салынғанын айтады. Бұл екі ғибадатхана Мири Пунсум, яғни "Үш бауыр төбе" деп аталатын қасиетті орында бір-біріне жақын орналасқан. Үшінші ғибадатхана – Хаа Гонпа – аңғардың жоғары жағында, бірнеше күн қатарынан түнгі уақытта көрінген құпия от пен бұтан мен кернейлердің (Бхутан және Тибет монастырларымен байланысты музыкалық аспаптар) түсініксіз дыбыстарынан тартылған жергілікті шаруаның тапқан, шын мәнінде, жасырынған бодхисаттва болған, жалаң аяқты көгершін табылған жерде салынған. Бхутан күнтізбесінің 11-ші айының 10-шы күні (Тибет күнтізбесіне қараңыз) Хаа Гонпа ғибадатханасында Амитабха Буддаға арналған діни рәсімдер өткізіледі.
Local historians maintain that two important temples in Haa District, the Black Temple ( lhakhang Narpo ) and the White Temple ( lhakhang karpo ), were built at the same time as Kichu Temple in Paro in the 7th century AD. The two temples can be found near each other at the sacred site known as Miri Punsum, or "The Three Brother Hills". A third temple, Haa Gonpa, was built further up the valley at the site where a lame pigeon, actually a bodhisattva in disguised form, was found by a local farmer who was drawn to the spot by a mysterious fire seen on several successive nights and by the unexplained sounds of oboes and trumpets (musical instruments closely associated with Bhutanese and Tibetan monasteries). During the 10th day of the 11th month of the Bhutanese calendar (see Tibetan calendar), liturgical ceremonies worshipping Amitabha Buddha are held at Haa Gonpa temple.
Киелі емен және жоғарғы бөлме
Қара ғибадатхананың жанында қасиетті ескі емен ағашының қасында екі үй орналасқан, онда жергілікті құдай бір кезде қанатты жаратылыс түрінде пайда болып, аймақ халқын қорқытқан (бұл алқап бірнеше аймаққа бөлінген, олардың әрқайсысы буддизм келгенге дейін белгілі бір жергілікті құдайдың ықпалында болған – Бон дінін қараңыз). Екі үйдің тұрғындары жергілікті құдайға құрбандықтар берді. Жергілікті құдай, енді разы болғаннан кейін, төменгі үйді назарға алмай, жоғарғы үйге барып келді. Төменгі үйдің иесі қызғанып, үйлер арасында дұшпандық тудырды, нәтижесінде жоғарғы үйдің бір адамы қаза тапты. Жыл сайын айдың 11-ші күні жоғарғы үйде бір апта бойы ерекше мистикалық амалдар орындалады.
Near the Black Temple there are two houses near a sacred oak tree where the local deity once appeared as a winged creature, scaring the local people (the valley is divided into a number of areas, each under the influence of a particular local deity predating the arrival of Buddhism — see Bön religion). The residents of the two houses gave offerings to the local deity. The local deity, now appeased, visited the upper house while neglecting the lower. The jealous owner of the lower house began an inter house feud in which a man of the upper house was killed. Every year 11th lunar month a series of special mystical practices are performed in the upper house for a week.
Жергілікті құдай - Чунгдуэ
Атақты Лам Пема Лингпа басқа бір жергілікті құдай – Ауп Чунгдуенің іс-әрекеттерін де жазбаға алған. Чунгдуе метеорлық жаңбырлар, дауылдар, орман өрттері, тау жыныстарының жарылуы, жер сілкіністері және басқа да мистикалық апаттарға жауапты болды. Гуру Падмасамбхава VIII ғасырдың соңында келіп, осы құдайды бағындырды. Дегенмен, осы құдайдың күшін жеңілдеуге болмайды. XV ғасырда Ауп Чунгдуе Ха Шогона ауылының халқына жақын жердегі Паро дзонгхагындағы белгілі бір монахтың ізбасарларымен қарым-қатынас жасамау туралы бұйрық берді. Жас Хаалық жігіт Паролық қызға үйленгенде, ешқандай зиян келмейді деп сенді. Бірақ, екі аудан арасындағы өзенді кешіп өту кезінде, оның сәбиін арқасына байлаған түйіндер кенеттен босап, нәресте өзенге құлап, суға батып кетті.
The famous Lam Pema Lingpa also documented the activities of another local deity known as Aup Chungdue. Chungdue was responsible for meteor storms, cyclones, wildfires, rocks splitting apart, earthquakes, and a number of other mystical disasters. The Guru Padmasambhava arrived in the late 8th century and subdued the deity. However the deity's force is not to be taken lightly. In the 15th century aup Chungdue decreed that the people of Ha Shogona village where not to come in contact with any followers of a certain monk in nearby Paro dzongkhag. When a young Haa man married a girl from Paro they believed no harm would come to them. However, as they crossed a river between the two districts the knots tying her infant to her back suddenly came loose and the baby fell into the river and drown.
Басқа ерекшеліктері
Сондай-ақ, Қара және Ақ ғибадатханалардың жанында Гуру Падмасамбхаваның денесінің және бас киімінің үлкен жартасқа іздері сақталған жерді көрсететін арнайы ступа-чортен орналасқан. Самар шатқалында Хас Самарпудунг деп аталатын көпір табылады. Көпірдің төменгі жағында тілек тілейтін сиырдың көлі бар, оның тас емізіктерін көлден көруге болады.
Also near the Black and White temples is a special stupa chorten marking the site where an imprint of Guru Padmasambhava's body and hat may be found in a large rock. In the Samar side valley may be found a bridge known as Has Samarpudung. Below the bridge is the lake of a wishing cow whose stone udders can be seen in the lake.
Халық саны
2017 жылғы халық санағы бойынша ауданның халқы 2,952 шаңырақта 13,655 адамды құрады, бұл Гасадан кейін елдегі ең сирек қоныстанған дзонгхаг еді. Малшылар як етінің қымбаттығына байланысты күтпегендей көп еркек як ұстауға ұмтылды. 1993 жылы сүйексіз як етінің бағасы килограмына 65 ну болды, яғни сиыр етінен төрт есе артық.
According to Census 2017, the population of the district was 13,655 in 2,952 households making it the second least populated dzongkhag in the country after Gasa. The pastoralists were inclined to keep an unexpectedly high number of male yaks due to the high price of yak meat. In 1993, the price for boneless yak meat stood at Nu 65 per kilogram, i. e. more than four times higher than beef.
Әскери
Үндістан армиясы Қытайдан болатын басып кірулерге қарсы қауіпсіздікті сақтау үшін аңғарда әскери базасын ұстап тұрады. Қытай әскері соңғы он екі жыл ішінде Торса қатаң табиғат қорығы мен Хаа ауданына жолдар салған, олар Google Earth/Maps және басқа да көру платформаларында анық көрінеді.
The Indian Army maintains a military base in the valley to maintain security against incursions from China. The Chinese military has built roads into the Torsa Strict Nature Reserve and Haa District over the past dozen years clearly visible on Google Earth/Maps and other viewing platforms.