Кіріспе

Телесериал арқылы адамның кінәлі немесе кінәсіздігін қабылдау

Медиа арқылы сот – 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында кеңінен таралған сөз тіркесі. Ол теледидар мен газет жарияланымдарының адамның беделіне тигізетін әсерін, сотта үкім шығармас бұрын немесе кейін, адам туралы кең таралған кінәлі немесе кінәсіздік пікірін қалыптастыру арқылы сипаттайды. Бұл, әсіресе, жоғары мәртебелі тұлғалардың сотталуы кезінде маңызды, себебі бөгде ақпарат қазылар алқасының бейтараптығына нұқсан келтіріп, заңмен қорғалатын сот процесін бұзуы және әділ сотқа кедері келтіруі мүмкін.

Этимологиясы мен ерте қолданылуы

Бұл идея алғаш рет Дэвид Фрост жүргізген «The Frost Programme» телебағдарламасының 1967 жылғы 3 ақпандағы эфиріне жауап ретінде «Телевизияда сот» деп танымал болды. Фросттың сақтандыру алаяғы Эмиль Савундрадан жеке қарсыластық көзқараспен сұрақтары және олардың арасындағы қақтығыс ITV басшыларында Савундраның әділ сотқа қатысу құқығына нұқсан келтіруі мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды.

Сипаттама

Көп танымал сот ісі кезінде, бұқаралық ақпарат құралдары жиі қоғамдық дау-жанжал тудырып, халық соты сияқты жағдай жасады деп айыпталады. Бұл әділ сот процесін дерлік мүмкін емес етеді, сондай-ақ сот шешіміне қарамастан, айыпталушы өмірінің соңына дейін қатаң қоғамдық бақылаудан құтыла алмайды. Бұл ұғым жақында ғана пайда болғанмен, танымал ақпарат құралдарының заң процесіне күшті әсер ете алатынының тамыры баспа машинасының дамуына, тіпті одан да ертерек кезеңдерге дейін барып жетеді. Бұл мемлекеттік бақылаудағы баспасөзді саяси қарсыластарды қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін пайдалануды қамтымайды, бірақ оның жалпы түсініктегі мағынасы, адамның беделі саяси сипаттағы жарияланымдарсыз күрт зардап шеккен кез келген жағдайды қамтиды. Баспасөз материалдары көбінесе қарапайым халықтың көзқарасын көрсетеді. Дегенмен, баспа материалдарына "көшедегі әңгімелерге" қарағанда көбірек сенім артылады. Сотталудағы адамдар туралы хабарларды растау бойынша баспасөздің жауапкершілігі күшейіп келеді және журналистер жоғары стандарттарды талап етуде. АҚШ президенті Билл Клинтонның импичмент процесі және прокурор Кеннет Старрдың тергеуі, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарының сот процесін қалай жариялағаны, адвокаттардың пікірлерін тарату арқылы қоғамдық пікірге әсер еткені көп талқыланды. Ұлыбританияда соттың беделін қорғау ережелері, адам ресми түрде ұсталғаннан кейін сот процесі туралы ақпарат таратуды шектейді. Бұл ережелердің мақсаты – айыпталушының алдын ала бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланбаған, әділ сотқа тартылуын қамтамасыз ету. Daily Mirror және The Sun газеттері осы ережелерді бұзғаны үшін сотталған, бірақ мұндай сот процестері сирек кездеседі. Соттың құзыретіне сот отырысы кезінде алқабилердің электрондық құрылғыларды пайдалануына тыйым салу да кіреді. Сонымен қатар, сот күзетшілері судьяның талабы бойынша алқабилер тапсырмаған электрондық құрылғыларды іздеуге құқылы. Осыған байланысты, электрондық құрылғыларды пайдалану арқылы істі зерттеу және осы ақпаратты басқа алқабилермен бөлісу айыппұл салуға немесе екі жылға дейін бас бостандығынан айыруға әкеп соғуы мүмкін.

Ескерткіш оқиғалар

2015 жылы Үндістанның Дели қаласынан келген Жаслин Каур Фейсбукта Сарвжит Сингх есімді ер адамның суретін жариялап, оны жыныстық қанаушылыққа ұшыратты деп айыптады. Бұл жазба кеңінен таралып, бұқаралық ақпарат құралдарында ол кісіге «әдепсіз» және «Делинің жыртқышы» сияқты айыптаулар тағылды. Төрт жыл өткен соң Дели соты оны кінәсіз деп танып, барлық айыптан босатты. Бірақ, сол уақытта ол жұмысынан айырылып, бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланғандықтан басқа табыс көзін таба алмады.