Джеффри Скиллинг: «Энрон» дауы мен сот үкімі

Кіріспе

Американдық бизнесмен және қылмыскер (1953 жылы туған)

Джеффри Кит Скиллинг (1953 жылдың 25 қарашасында туған) – 2006 жылы «Энрон» скандалына қатысты федералдық қылмыстық құқық бұзушылықтары үшін сотталған американдық бизнесмен. Компания құлаған кезде «Энронның» бас директоры болған Скиллингке 24 жылға бас бостандығынан айыру жазасы берілді, оның 12 жылын көптеген апелляциялардан кейін өтеді. Скиллингке «Энрон» скандалына байланысты 35 түрлі қылмыс тағылды. 2006 жылы ол заговор жасау, инсайдерлік сауда, жалған мәлімдемелер жасау және бағалы қағаздармен алаяқтық жасау қылмыстарында кінәлі деп танылды. Ол 24 жылға бас бостандығынан айырылып, 45 миллион доллар айыппұл төледі. АҚШ Жоғарғы Соты 2010 жылы іс бойынша апелляциялық шағымды тыңдап, Скиллингтің айыпталуының бір бөлігін жойды және істі қайта қарау үшін төменгі сотқа қайтарды. 2011 жылы Бесінші апелляциялық сот алқасы талқыланған құқықтық мәселелерге қарамастан, үкімнің бұрынғыдай қалатынын және Скиллингтің кінәлі екені расталғанын мәлімдеді; алайда, сот Скиллингті қайтадан соттау керек деп шешті. Скиллинг бұл жаңа шешімге Жоғарғы Сотқа шағымдады. 2018 жылы ол жартылай бостандыққа шығарылып, 2019 жылы 12 жыл өтегеннен кейін қамақтан босатылды.

Ерте өмір

Джеффри Кит Скиллинг 1953 жылғы 25 қарашада Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында Бетти (Кларк) мен Томас Этельберт Скиллинг-Ж., төрт баланың екіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі Иллинойс штатындағы клапан компаниясының сату жетекшісі болған. Оның үлкен ағасы Том Скиллинг кейін Чикагодағы WGN телеарнасының бас метеорологы болды. Скиллинг Нью-Джерси және Иллинойс штатының Аврора қалалары арасында өсті. 16 жасында ол Аврорадағы WLXT TV (60-арна) УХФ телеарнасында жұмыс істеді. Ол Батыс Аврора орта мектебін бітіріп, Техас штатының Далас қаласындағы Оңтүстік Методист университетіне толық стипендиямен қабылданды, онда ол Бета Тета Пи студенттік қауымдастығының мүшесі болды.

Enron компаниясы

МакКинзидің консультанты ретінде Скиллинг 1987 жылы Enron компаниясымен жұмыс істеді, компанияға табиғи газдың форвардтық нарығын құруға көмектесті. Скиллинг кеңесші ретінде Кеннет Лейді әсерлі қалдырды және 1990 жылы Лей оны Enron Finance Corp. төрағасы және бас атқарушы директоры қызметіне тағайындады. 1991 жылы ол Enron Gas Services Co. компаниясының төрағасы болды, бұл Enron Gas Marketing және Enron Finance Corp. компанияларының бірігуінің нәтижесінде құрылды. Скиллинг Enron Capital and Trade Resources компаниясының бас директоры және басқарушы директоры болып тағайындалды, ол энергия саудасы мен маркетингіне жауапты еншілес компания болды. 1997 жылы ол Enron компаниясының президенті және бас операциялық директоры қызметіне көтерілді, ол Enron Capital and Trade Resources компаниясын басқарды және Лейден кейін екінші орында болды. Скиллинг басқару кезінде Enron «бағаға сәйкес есептеу» (mark to market) есеп жүргізу қағидасын қабылдады, онда кез келген мәміледен күтілетін болашақ пайда тарихи құны емес, оның қазіргі құны бойынша есепке алынды. Скиллинг компанияның агрессивті инвестициялық стратегиясын насияттау арқылы компанияға «активтер» қажет емес деген жаңа идеяны қолдауға кірісті. Бұл жоспар Enron компаниясын газ бен электр энергиясының ең ірі көтерме сатушысы етіп, бір тоқсан ішінде 27 миллиард долларлық сауда жасауға мүмкіндік берді. 2001 жылдың 12 ақпанында Скиллинг Лейдің орнына Enron компаниясының бас директоры болып тағайындалды. Ол 2002 жылдың басында Лейдің төрағалық қызметін де атқаруға тиіс болған, бірақ алты айдан кейін 2001 жылдың 14 тамызында күтпеген жерден отставкаға кетті. Скиллинг Enron қызметкерлерінің кездесуінде Калифорниядағы энергетикалық дағдарыс туралы әзілдеп: «Калифорния мен «Титаник» кемесінің арасында қандай айырмашылық? «Титаник» суға батқанда кемінде жарықтар жанған еді», – деді. Кейін Скиллинг бұл сөзді Enron мен Калифорния арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына байланысты айтқанын мәлімдеді. Ал оның қызметкерлері Калифорнияда энергия бағасын жоғары ұстауға тырысып жатқандарын мойындады. 2001 жылдың 28 наурызында PBS телеарнасының Frontline бағдарламасы Скиллингке сұхбат алды, онда ол Enron үшін «Біз жақсы жігіттерміз. Біз періштелер тарапындамыз» деді. 2001 жылдың 17 сәуірінде Скиллинг қаржы сарапшыларымен телефон арқылы өткен келісімде әйгілі сөз айтты. Қор менеджері Ричард Групманның «Сіздер табысыңызбен теңгерімді немесе ақша ағыны туралы есеп бере алмайтын жалғыз қаржы институтысыз» деген сөздеріне жауап ретінде Скиллинг: «Рақмет, біз соны бағалаймыз, есек» деді. Скиллинг сол жылдың 14 тамызында жеке себептерді келтіріп, күтпеген жерден отставкаға кетті және көп ұзамай корпорациядағы үлестерінің көп бөлігін сатты. Бұрын 15 жыл бас директор болып қызмет еткен Кеннет Лей компания 2001 жылдың желтоқсанында банкроттықтан қорғануға өтініш бергенге дейін бас директор болып қайта оралды. Конгресс комитеттерінің алдына шақырылған Скиллинг Enron компаниясының банкротқа ұшырауына әкелетін күрделі жанжал туралы «ешқандай білімім жоқ» деді.

As a consultant for McKinsey, Skilling worked with Enron during 1987, helping the company create a forward market in natural gas. Skilling impressed Kenneth Lay in his capacity as a consultant, and was hired by Lay during 1990 as chairman and chief executive officer of Enron Finance Corp. In 1991, he became the chairman of Enron Gas Services Co., which was a result of the merger of Enron Gas Marketing and Enron Finance Corp. Skilling was named CEO and managing director of Enron Capital and Trade Resources, which was the subsidiary responsible for energy trading and marketing. He was promoted to president and chief operating officer of Enron during 1997, second only to Lay, while remaining the manager of Enron Capital and Trade Resources. During Skilling's management, Enron adopted "mark to market" accounting, in which anticipated future profits from any deal were accounted for by estimating their present value rather than historical cost. Skilling began advocating a novel idea: by promoting the company's aggressive investment strategy, the company didn't really need any "assets". This plan helped make Enron the largest wholesaler of gas and electricity, with $27 billion traded in a quarter. On February 12, 2001, Skilling was named CEO of Enron, replacing Lay. He was slated to succeed Lay as chairman as well in early 2002, but abruptly resigned six months later on 14 August 2001. Skilling joked about the California energy crisis at one meeting of Enron employees by asking, "What is the difference between California and the Titanic? At least when the Titanic went down, the lights were on". Skilling later attributed the remark to frayed relations between Enron and California. His employees, meanwhile, plotted to keep the price of energy high in California. On March 28, 2001, PBS's Frontline interviewed Skilling, where he claimed for Enron "We are the good guys. We are on the side of angels". On April 17, 2001, Skilling made what became an infamous comment during a conference call with financial analysts. In response to fund manager Richard Grubman saying "You know, you are the only financial institution that can't produce a balance sheet or cash flow statement with their earnings", Skilling replied: "Thank you very much, we appreciate that asshole." Skilling unexpectedly resigned on August 14 of that year, citing personal reasons, and he soon sold large amounts of his shares in the corporation. Then chairman Kenneth Lay, who previously served as CEO for 15 years, returned as CEO until the company filed for bankruptcy protection during December 2001. When brought in front of congressional committees, Skilling stated that he had "no knowledge" of the complicated scandal that would eventually result in Enron's bankruptcy.

2008 жылғы оқиғалар

Сотқа дейін Скиллингтің адвокаттары Эндрю Фастоумен ФБР агенттері жүргізген сұхбаттардың жазбаларын қорғауға беруді сұрады. Біраз уақыттан кейін жазбаларда бірнеше қайшылықтар анықталды. 2008 жылдың 3 сәуірінде Скиллингтің қорғаушы адвокаты Дэниел Петрочелли үкіметтік прокурорлармен Скиллингтің соты және оның айыпталуы адал қызмет көрсету алаяқтығына негізделгенін, бірақ бұл Скиллингке қатысты емес екенін таластырды. Бұл аргумент Скиллинг заңсыз қаржылық амалдар жасағанымен, оны компанияны сақтау үшін жасады және одан жеке пайда көрмеді деген тұжырымға негізделген. Бұл оның айыпталуларының кейбірін немесе барлығын жоюға мүмкіндік беретін фактор ретінде қарастырылды; алайда, мұндай мүмкіндіктердің өте шектеулі екені ескерілді. Сарапшылар Скиллингтің ең үлкен үміті "Энронның" кірісін көтеруге көмектескені айыпталған үш "Меррил Линч" банкірінің үкімдерін күштен шығарған апелляциялық сот шешіміне сілтеме жасау екенін айтты.

Философия

Ричард Докинстің "Өзіндік ген" кітабы Скиллингтің сүйікті кітабы болды және оның басқару философиясының негізіне айналды. Скиллинг өзінің түсінігі бойынша, әлемнің қалай жұмыс істейтініне қатысты дарвиндік көзқарас ұстанды. Ол адамдарды ақша мен қорқыныш ғана қозғайтынына сенді. Enron компаниясына жұмысқа орналасқаннан кейін көп ұзамай ол Өнімділікті Бағалау Комитетін (PRC) құрды. Бұл жылына екі рет өткізілетін процестің өзінде қызметкерлер басқарушылар тобымен 1-ден 5-ке дейінгі шкала бойынша бағаланды, мұнда 5 – ең төменгі баға. Бағалар номиналды түрде жұмыстың нәтижелеріне және әріптестер мен басшылардың пікірлеріне негізделгенімен, шындығында компанияға ақша әкелетін және ішкі байланыстары бар адамдарға жоғары бағалар берілді. Қызметкерлердің бонустары көбінесе олардың рейтингісіне тікелей байланысты болды, ал ең төменгі баға алғандар жұмыстан босатылуы керек еді. Скиллингтің тапсырмасы бойынша рейтингтер қисық сызығы бойынша жүргізілді, яғни абсолютті өнімділікке қарамастан, адамдардың он пайызы бес бағасын алуға тиіс болды. Оларға Enron ішінде басқа жұмыс іздеуге екі апта уақыт берілді, әйтпесе жұмыстан шығарылатын еді. Бұл жүйе "ранк және янк" деп аталды. Скиллинг PRC процесін "компания ретінде біз жүргізетін ең маңызды процесс" деп сипаттады. Докинс Эрон мен Скиллингтен шегініп, Скиллинг өзінің кітабын дұрыс түсінбегенін айтты. Докинс ешқашан эгоизмді прогреске жету құралы ретінде жақтағанын мәлімдеді.

Жоғарғы Соттың қайта қарауы

2009 жылдың 13 қазанында АҚШ Жоғарғы соты Скиллингтің апелляциясында көтерілген екі мәселені қарауға келісті. Сот кейіннен 2010 жылдың 1 наурызында отырыс өткізді. Сот Скиллингтің апелляциясын тыңдағанға дейін бірнеше ай бұрын осы заңға қатысты тағы екі істі қарады: Блэк против АҚШ және Вейхраух против АҚШ. Әділет департаментінің адвокаты Майкл Дрибен үкімет атынан сөйледі. 2011 жылдың сәуірінде Бесінші апелляциялық сот округінің үш судьядан тұратын алқасы, қазылар алдына Скиллингтің сыбайлас жемқорлыққа қатысқанына «көптеген дәлелдер» ұсынылғанын, сондықтан адал қызмет теориясы ұсынылмаған жағдайда да үкім сол күйінде қалатынын, ал Скиллингтің кінәсі расталғанын мәлімдеді. Алайда, оған кассациялық шағым беру құқығы берілмеді. 2013 жылы Скиллингтің адвокаттары мен Әділет департаменті Скиллингтің мерзімін 14 жылға дейін қысқарту туралы келісімге келді. Бұл шешімнің бір себебі 2009 жылғы апелляциялық соттың шешімі болды, ол судьяның федералдық ережелерді дұрыс түсінбегеніне байланысты Скиллингтің мерзімін қайта есептеуді бұйырды. Ұсынылған жазаны қысқарту шарты бойынша Скиллинг 42 миллион доллардан бас тартты, бұл ақша Enron-ның алаяқтығының құрбандарына таратылуы тиіс болды. Ол сондай-ақ, іс жүргізу тобының құқық бұзушылығына қатысты шағымды қоса алғанда, кез келген шағымдардан бас тартуға келісті. 2006 жылы Скиллингтің ісін қараған федералды судья Симеон Т. Лейк III 2013 жылдың 21 маусымында бұл келісімді қабылдады. 2021 жылдың тамызында Veld LLC Техас штатында бизнес ретінде тіркелді. Техас мемлекеттік есеп комитетінің қоғамдық тізілімінде Скиллингтің әйелі Ребекка Картер компанияның басқарушысы ретінде тіркелген. 2022 жылдың 30 тамызында компания тізімнен шығарылған деп көрсетілді.

Жеке өмір

Скиллингтің Сьюзан Лонгпен алғашқы некесінен бір қызы мен екі ұлы бар, бұл неке 1997 жылы ажырысып аяқталды. Оның ең кіші баласы, Джон Тейлор "ДЖТ" Скиллинг, 2011 жылдың 3 ақпанында Калифорния штатының Санта-Ана қаласындағы пәтерінде 20 жасында есірткі дозасынан көз жұмды. 2002 жылдың наурыз айында Скиллинг «Энрон» компаниясының директорлар кеңесінің коммуникация жөніндегі вице-президенті және хатшысы болған Ребекка Картерге үйленді.