Кіріспе
ImClone Systems Incorporated – онкология саласында биологиялық дәрілерді әзірлеуге арналған биофармацевтикалық компания еді. Ол 1984 жылы құрылған, корпоративтік кеңсесі Нью-Джерси штатының Бриджвотер қаласында, ал ғылыми-зерттеу кеңсесі Нью-Йорк қаласында орналасқан.
ImClone Systems Incorporated was a biopharmaceutical company dedicated to developing biologic medicines in the area of oncology. It was founded in 1984 and had its corporate headquarters in Bridgewater, New Jersey, and its research headquarters in New York City.
Инсайдерлік сауда туралы аңыз
2001 жылдың соңында ImClone акцияларының бағасы күрт төмендеді, себебі оның Erbitux дәрісі – тәжірибелік моноклональды антидене – күтілген АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) мақұлдауын алмады. Кейіннен АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы көптеген басшылардың 28 желтоқсан күні сауда-саттық жабылғаннан кейін, шешім жарияланғанға дейін өз акцияларын сатқанын анықтады. Оның негізін қалаушы Сэмюэл Д. Ваксал 2002 жылы достары мен туыстарына акцияларын сатуды және өзінің акцияларын сатуға тырысқаны туралы хабарлағандығы үшін инсайдерлік сауда жасады деген айыппен тұтқындалды. Оның қызы Әлиза Ваксал 27 желтоқсанда 2,5 миллион долларлық акцияларын сатты. Оның әкесі Джек Ваксал 27 және 28 желтоқсан күндері 8,1 миллион долларлық акцияларын сатты. Компания басшылары да осылай істеді. Бас кеңесші Джон Б. Ландес 6 желтоқсанда 2,5 миллион долларлық акцияларын сатты. Маркетинг және сату вице-президенті Рональд А. Мартелл 11 желтоқсанда 2,1 миллион долларлық акцияларын сатты. Келесі апталарда тағы төрт басшы да акцияларын сатты. Кейін Сэмюэл Ваксал бағалы қағаздармен алаяқтық жасауды қоса алғанда, бірнеше айыптауларды мойындады. 2003 жылдың 10 маусымында ол жеті жыл үш айға түрмеге кесілді. Марта Стюарт Ливинг Омнимедианың негізін қалаушы Марта Стюарт (Ваксал Стюарттың қызымен қарым-қатынаста болған) 27 желтоқсанда ImClone акцияларын 230 000 долларға сатты деген ақпарат пайда болғаннан кейін осы оқиғаға тартылды. Стюарт өзінің кінәсіздігін мойындамаса да, ол кінәлі деп танылды және 2004 жылдың 16 шілдесінде бес айға бас бостандығынан айырылды, бес ай үй қамауында болды және екі жылға соттан босатылды. Ақырында Imclone-ның серіктесі Merck KGaA («Неміс Merck», АҚШ-тың ұқсас компаниясымен шатастырмау керек) дайындаған жаңа клиникалық сынақ және FDA-ға ұсынған құжаттар 2004 жылы Erbitux-қа FDA-дан ішек қатерлі ісігін емдеуге рұқсат алуға мүмкіндік берді. 2002 жылдың қазан айында ImClone-тегі бұзушылықтар туралы Конгресс тыңдауы 1986 жылға дейін созылған сыбайлас жемқорлық мәдениетін ашты. Осы жылы ImClone бас директоры Ваксал алғаш рет компанияның бас кеңесшісі Джон Ландестің (компанияның алғашқы үш қызметкерінің бірі) қолтаңбасын қаржылық пайда табу үшін жалған жасады. Дегенмен, Ландес Бақылау және тергеу жөніндегі кіші комитет алдындағы тыңдауда Ваксалдың заңсыз әрекеттерін қорғады, жалғандықты «жақсы ниетпен жасалған қателік» деп сипаттады, ал өкіл Джеймс Гринвуд: «Менің балаларым осыдан да жақсы біледі, мырза Ландес», - деді. Бұл және Ваксал жасаған келесі жалғандықтар туралы қосымша сұрақтар Ландес, компанияның бас заңгері және компанияның тәуелсіз директорлары Ваксалдың әрекеттерін тиісті органдарға хабарламағанын және Ваксалдың бас директорлық лауазымынан алынуына ешқандай қадам жасалмағанын көрсетті. Керісінше, олар өздерінің ішкі тергеуін бастады, ол ешқашан аяқталған жоқ. Компанияның алғашқы күндерінен бастап Ваксалдың алаяқтығына ондаған жылдар бойы төзімділік көрсету өкіл Питер Дойчті осы ахуалды «ереуіл» деп сипаттауға итермеледі. FDA-ның 2004 жылғы ақпандағы Erbitux-ты ішек-тірекшелік қатерлі ісікті емдеуге қолдануды мақұлдауы туралы хабарламасында 329 науқасқа қатысты сынақтан алынған қорытындылар жарияланды, олардың 10,8% - ы Erbitux-ты жеке қолданғанда, ісіктің өсуін 1,5 айға тежеді. Стандартты химиотерапиямен, иринотеканмен бірге қолданғанда, науқастардың 22,9% - ы жауап берді және ісіктің өсуі шамамен 4,1 айға тежелді. 2001 жылдың қыркүйегінде Bristol Myers Squibb оның «блокбастер» әлеуетіне байланысты ImClone-ның 20% - дан азы үшін 2 миллиард доллар (соның ішінде 1 миллиард доллар қолма-қол ақшалай төлем) инвестициялады. 2006 жылдың қаңтарында компания сатылымға қойылды, бірақ Erbitux медициналық нарықта күшті бәсекеге тап болғандықтан сатып алушы таба алмады. ImClone директорлары 2006 жылдың ортасында компанияны сатудан бас тартты. 2007 жылдың сәуірінде «Уолл-стрит-журнал» газетінде былай деп жазылған: «Bristol Myers Squibb Co. және ImClone Systems Inc. компанияларының қатерлі ісікке қарсы дәрісі – Erbitux – жаңа зерттеуде бездік қатерлі ісігімен ауыратын адамдардың өмірін едәуір ұзарта алмағанын, бұл дәрі-дәрмек өнеркәсібінің осы өлімге әкелетін ауруды жақсырақ емдеуге тырысуындағы тағы бір сәтсіздікке ұшырағанын мәлімдеді».
Қайырымдылық пайдалану туралы дау
FDA жоғарыда аталған колоректальды қатерлі ісікке қарсы препаратты, Erbitux, 2004 жылғы 12 ақпанда мақұлдады. 2001 жылдың мамыр айында ImClone әлі де препаратты (бұрын IMC C225 деп аталған) мақұлдатуға тырысып жатқанда, CBS жаңалықтарының "60 минут" бағдарламасы екі қатерлі ісікпен ауырған науқастың препаратты "мұңды жағдайларда қолдану" үшін күресі туралы хабарлама таратып, олардың талпыныстарын көрсетті. Бірі ақыры сәттілікке жетті, ал екіншісі ImClone басшыларына қайта-қайта өтініш білдіргеніне қарамастан, нәтижеге қол жеткізе алмады. Хабарламада ImClone препаратты кімге беру керектігін кездейсоқ шешкені және мұңды жағдайларда қолдану үшін жазбаша критерийлер болмағаны айтылды.
Карл Иканды сатып алу
2006 жылдың 25 қазанында миллиардер инвестор Карл Икан басқаратын топ акциялардың көп бөлігін сатып алып, осылайша басқарманы бақылауға алды. Хабарлама жарияланғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң, уақытша бас директор Джозеф Фишер отставкаға кетті, ал Икан директорлар кеңесінің басқа мүшелері қайта сайланбайтынын жариялады.
Yeda/Aventis/Imclone патенттік дау
Израильдегі Вейцман Ғылым институтындағы зерттеулердің өнімдерін коммерцияландыру және сату үшін құрылған Yeda Research and Development компаниясы, кейбір ісіктердің өсуін тежеу үшін химиялық терапиямен бірге эпидермальды өсу факторы рецепторына қарсы антиденелерді қолдануға қатысты Imclone лицензиясымен Aventis компаниясына тиесілі патентке шағымданып, оны күштен шығаруға тырысты. Бұл «866» патенті, 1989 жылы Rhone Poulenc Rorer компаниясы тіркеген, 2001 жылы берілген және алғашқы ойлап табушы ретінде Жозеф Шлессингердің аты жазылған. Жозеф Шлессингердің Вейцман институтындағы бұрынғы әріптестері, әсіресе Майкл Села, олардың бірге жұмыс істеген жылдары Шлессингермен бірге осы идеяны ұсынғандарын мәлімдеді, ал Yeda АҚШ-та Aventis патентіне қарсы шықты. Шлессингер сотта оның зертханасында жасалған EGFR антиденесін қатерлі ісіктерді емдеуде химиялық терапиямен қолдану идеясының өзіне тиесілі екенін айтты. Алайда Вейцман институтының ғалымдары олардың зерттеулері үшін Шлессингердің зертханасы жасаған EGFR-ге қарсы антиденені пайдаланып, осы идеяны дамытқандарын, және оны оларға бергенін көрсететін мол құжаттар ұсынды. Шлессингер бұл идеяны комбинациялық терапияда қолдануды бастады деп мәлімдеді, бірақ зерттеулері мен идеяларын жеткілікті түрде құжаттамағандықтан, патентке әкелген оқиғаларды еске түсіруге мәжбүр болды, ал Yeda шағымын көтергенге дейін 17 жыл өткен еді. Қарсылық ретінде ImClone компаниясына да «866» патентімен қамтылған технологияға әлемдік лицензия берілді және Erbitux сатудан Yeda компаниясына кішкентай роялти төлеуге келісті.
Bristol-Myers Squibb компаниясының сатып алу ұсынысы және одан кейінгі сауда-саттық
2008 жылдың 31 шілдесінде «Бристоль Майерс Сквибб» компаниясы «ImClone» компаниясын акциясы үшін 60 доллардан сатып алуды ұсынды. Бұл ұсыныс «ImClone» компаниясының басқарма төрағасы Карл Иканға жолданған хат арқылы жасалды. Ұсыныс, «ImClone» компаниясының бизнесі мен технологиясын құпия тараптың 2008 жылғы 28 қыркүйекке дейін аяқталуға тиіс тиісті тексеру нәтижелеріне байланысты болды. 2008 жылдың 23 қыркүйегінде «Бристоль Майерс Сквибб» компаниясы «ImClone» акцияларын сатып алу ұсынысын акциясы үшін 62 долларға көтерді. Сонымен қатар, «Бристоль» компаниясы акционерлерге Карл Икан басқаратын қазіргі директорлар кеңесін алмастыру ниетімен прокси-дауға (уәкілдік шайқасқа) ұсыныс беруге қауіптендірді. 2008 жылдың 6 қазанында «ImClone» компаниясы «Eli Lilly» компаниясына 6,5 миллиард долларға (акциясы үшін 70 доллар) сатылуға келісті. 2008 жылдың 24 қарашасында «ImClone» компаниясы «Eli Lilly» компаниясымен ресми түрде сатып алынды, «NASDAQ IMCL» акцияларының барлығы 6,5 миллиард долларға (акциясы үшін 70 доллар) ұсынылды. «ImClone» енді «Eli Lilly and Company» компаниясының толық иелігіндегі еншілес компаниясы болып табылады. 2014 жылы «ImClone» компаниясы жасаған, ісік ангиогенезін тежейтін «Cyramza» препараты асқазан қатерлі ісігіне қарсы FDA агенттігінен мақұлдау алды. «Lilly» компаниясы препаратты «ImClone» компаниясын сатып алу арқылы иеленді.