Жұқа қаламдар және олардың тарихы

Кіріспе

Жазу құралы

Дип қалам – қағазға сия жағу үшін қолданылатын жазу құралы. Ол әдетте, фонтан қаламдары сияқты капиллярлық арналары бар металл ұштың тұтқаға немесе ұстағышқа орнатылған түрінен тұрады, көбінесе ол ағаштан жасалады. Ұстағыш ретінде сүйек, металл және пластик сияқты басқа материалдар да қолданылуы мүмкін, ал кейбір қаламдар толығымен шыныдан жасалған. Әдетте дип қаламның сия сақтағышы болмайды, сондықтан пайдаланушы сурет салу немесе жазуды жалғастыру үшін сия табасынан немесе бөтелкеден сияны қайта толтыруы керек. Кейде қаламның үстіне қарапайым түтік тәрізді резервуар бекітіліп, бірнеше минут үздіксіз қолдануға болады. Сияны сия қабына батырып толтыруға болады, бірақ көзге тамшылату құралы, шприц немесе қылқалам арқылы да толтыруға болады, бұл қолданылатын сия мөлшерін бақылауға мүмкіндік береді. Сондықтан, "дип қаламдар" міндетті түрде суға батырылмайды, көптеген суретшілер оларды жай ғана ұш қаламдары деп атайды. Дип қаламдар 19 ғасырдың басында пайда болды, ол кезде олар қалам қаламдары мен әлемнің кейбір аймақтарында қамысты қаламдарды ығыстырды. Дип қаламдар көбінесе 19 ғасырдың соңында фонтан қаламдарының дамуына дейін қолданылды, ал қазір негізінен иллюстрация, каллиграфия және комикстерде қолданылады. Фонтан қаламдары сияны жиі толтырудың ыңғайлылығын ұсынса, дип қаламның фонтан қаламдарынан белгілі бір артықшылықтары бар. Ол су өткізбейтін, пигментті, темір саңырауқұлақты сияны, бөлшекті және байланыстырғыш негіздес сияларды, мысалы, Үнді сиясын, сурет салуға арналған сияны және акрил сиясын оңай қолдана алады, ал фонтан қаламдары көбінесе су негізгі сияларды қолдануы керек, пигментті немесе су өткізбейтін сиялармен қолданғанда біте қалудың алдын алу үшін мұқият және жиі тазалауды қажет етеді және темір саңырауқұлақты сиямен қолданғанда тоттануы мүмкін. Дип қаламның ұштары темір саңырауқұлақты сиямен қолданғанда да тозуы мүмкін, бірақ бұл жиі болмайды және үлкен мәселе тудырмайды, өйткені дип қаламның ұшы әр пайдаланғаннан кейін жиі тазартылады және оны ауыстыру оңай. Дип қаламдар қысым мен жылдамдық өзгерістеріне де сезімтал, нәтижесінде сызықтың қалыңдығы табиғи түрде өзгереді. Дип қаламдар үшін алмастырылатын ұштардың кең ауқымы бар, сондықтан әртүрлі сызықтар мен эффекттер жасауға болады. Ұштар мен тұтқалар көбінесе фонтан қаламдарынан әлдеқайда арзан, және түстерді оңай өзгертуге мүмкіндік береді.

A dip pen is a writing instrument used to apply ink to paper. It usually consists of a metal nib with capillary channels like those of fountain pen nibs, mounted in a handle or holder, often made of wood. Other materials can be used for the holder, including bone, metal and plastic; some pens are made entirely of glass. Generally dip pens have no ink reservoir, so the user must refill the ink from an ink bowl or bottle to continue drawing or writing. Sometimes a simple tubular reservoir can be clipped to the top of the pen, allowing for several minutes of uninterrupted use. Refilling can be done by dipping into an inkwell, but it is also possible to charge the pen with an eyedropper, a syringe, or a brush, which gives more control over the amount of ink applied. Thus, "dip pens" are not necessarily dipped; many illustrators call them nib pens. Dip pens emerged in the early 19th century, when they replaced quill pens and, in some parts of the world, reed pens. Dip pens were generally used before the development of fountain pens in the later 19th century, and are now mainly used in illustration, calligraphy, and comics. While a fountain pen offers the convenience of less frequent refills, the dip pen has certain advantages over a fountain pen. It can use waterproof, pigmented, iron gall ink, particle and binder based inks, such as India ink, drawing ink, and acrylic inks with ease; while fountain pens generally must use water based inks, require thorough and frequent cleaning to prevent clogging when used with pigmented or waterproof inks and may corrode when used with iron gall ink. Dip pen nibs may also corrode when used with iron gall ink but this is not as likely nor as problematic as the nib of a dip pen is often cleaned after each use, and is easily replaced. Dip pens are also more sensitive to variations of pressure and speed, producing a line that naturally varies in thickness. There is a wide range of exchangeable nibs for dip pens, so different types of lines and effects can be created. The nibs and handles are far cheaper than most fountain pens, and allow color changes much more easily.

Тарих

Ең ерте белгілі екі ұшталған металл қалам – Рим Британиясында табылған мыс қорытпасынан жасалған қалам (б.з. 43–410 жж.). Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінен сақталған металл және ауыстырылатын ұштардан жасалған бірнеше қаламдар табылды, олар қалам қаламдарымен бірге қолданылған болуы мүмкін. Болат қалам алғаш рет Дэниел Дефоның «Ұлыбритания аралы бойынша саяхат» кітабында айтылған (1724–1726 жж.). VII хатында Дефо: «кейбір бөлмелердегі төбе мен қабырғалардың гипсі соншалықты нәзік, берік және тұтас болғандықтан, оны үлкен қабыршақтармен сындырып алуға болады, тіпті оған қарындашпен немесе болат қаламмен жазуға да болады» деп жазған. Ньюхолл көшесінде Джон Митчелл 1822 жылы болат қаламдарды жаппай өндіруді бастады, оған дейін қалам – ең көп қолданылатын жазу құралы болды. Оның інісі Уильям Митчелл кейіннен Санкт-Пол алаңында жеке қалам жасау бизнесін құрды. Митчелл отбасы қалам ұштарын кесу үшін машиналарды қолданған алғашқы өндірушілер ретінде танылады, бұл процесті қатты жеделдетті. Англияның Бирмингем қаласы мен айналасында көптеген алғашқы қалам өндірушілер орналасқан. Олардың арасында Джозеф Гиллот (1827 жылы құрылған), сэр Джозиа Мейсон (1827), Hink Wells & Co. (1836), Бейкер және Финнемор (1850), C. Brandauer & Co. (1850), D. Leonardt & Co. (1856) бар. Ричард Эстербрук Корнуоллде қаламұш қаламдар жасаған. 19 ғасырда ол Америка нарығында болат ұштарға деген қажеттілікті байқады. Эстербрук Нью-Джерси штатының Камден қаласында бизнес ашу мақсатымен Джон Митчеллдің Навигация көшесінде жұмыс істеген бес шебермен байланысты. Эстербрук 1858 жылы компаниясын құрды, ол әлемдегі ең ірі болат қалам өндірушілерінің біріне айналды. 1971 жылы ол жұмылдырылды. Көлбеу қалам 19 ғасырдың ортасынан 20 ғасырдың басына дейінгі Спенсер жазуы сияқты, сүйір ұштармен жазу стилі үшін жасалған, бірақ көлбеу қалам ұстағыштары 18 және 19 ғасырлардағы мыс жазу сияқты, бұрынғы сүйір жазу стилі үшін де қолданылуы мүмкін. Аты айтқандай, қаламұш ұстағышы қаламұшты қаламұштың оң жағына қарай шамамен 55° бұрышпен ұстайды. Бұл ерекшелік белгілі бір жазу стилі үшін қажетті тік бұрышты жасауға көмектеседі, бірақ одан да маңыздысы, оң қолдың ұшы қағазға сүйреліп кетуіне жол бермейді, бұл мақсатта тік ұшы бар тік ұстағышты пайдаланғанда байқалады. Диппен қаламдардың өндірісінің төмендеуі және Бирмингемдегі өнеркәсіптің құлдырауы көбінесе 1938 жылы венгр Ласло Бироның шар қаламды ойлап табуымен байланысты. Диппен қаламның жетілдірілген нұсқасы, «шар нүктесі» деп белгілі, – бұрылыс нүктені (ойық нүктенің орнына) қосу, бұл пайдаланушыға жоғары және бүйірлі қозғалыстарды сәл бақылауға мүмкіндік береді. Алайда, бұл нүкте өткір нүктемен жасалған сызықтан гөрі қалың сызық жасайды.

The earliest known split nib metal dip pen is a surviving copper alloy pen found in Roman Britain (AD 43 to 410). Several other surviving all metal and removable nib pens from the Middle Ages and Renaissance have been found, suggesting they were used alongside quill pens. The steel pen is first attested in Daniel Defoe's book A Tour Through the Whole Island of Great Britain – 1724–26. In Letter VII Defoe wrote: "the plaster of the ceilings and walls in some rooms is so fine, so firm, so entire, that they break it off in large flakes, and it will bear writing on it with a pencil or steel pen." In Newhall Street, John Mitchell pioneered mass production of steel pens in 1822; prior to that the quill pen had been the most common form of writing instrument. His brother William Mitchell later set up his own pen making business in St Paul's square. The Mitchell family is credited as being the first manufacturers to use machines to cut pen nibs, which greatly sped up the process. The Jewellery Quarter and surrounding area of Birmingham, England was home to many of the first dip pen manufacturers, which some companies establishing there to produce pens. Some of those companies were Joseph Gillott's (established in 1827), Sir Josiah Mason (1827), Hink Wells & Co. (1836), Baker and Finnemore (1850), C. Brandauer & Co. (1850), D. Leonardt & Co. (1856). Richard Esterbrook manufactured quill pens in Cornwall. In the 19th century, he saw a gap in the American market for steel nib pens. Esterbrook approached five craftsmen who worked for John Mitchell in Navigation Street with a view to setting up business in Camden, New Jersey, US. Esterbrook founded his company in 1858, and it grew to become one of the largest steel pen manufacturers in the world. In 1971 it went out of business. The oblique dip pen was designed for writing the pointed pen styles of the mid 19th to the early 20th century such as Spencerian Script, although oblique pen holders can be used for earlier styles of pointed penmanship such as the copperplate scripts of the 18th and 19th centuries. As the name suggests, the nib holder holds the nib at an oblique angle of around 55° pointing to the right hand side of the penman. This feature helps greatly in achieving the steep angle required for writing certain scripts, but more importantly, it prevents the right hand nib tine from dragging on the paper as can be experienced when using a straight nib holder with a straight nib for this purpose. The decreasing production of dip pens and the subsequent demise of the industry in Birmingham is often blamed on the invention of the ballpoint pen in 1938 by the Hungarian Laszlo Biro. One improved version of the dip pen, known as the original "ballpoint", was the addition of a curved point (instead of a sharp point) which allows the user to have slightly more control on upward and sideways strokes. This feature, however, produces a thicker line rather than the sharp line produced by a sharp point.

Қолданылуы

Суға батырылатын қаламдар 1950-1960 жылдарға дейін мектептерде қолданылып келді, негізінен бағасы арзан болғандықтан, себебі фонтан қаламдарды сатып алу қымбат еді. Допты қаламдар арзанға түскен кезде де кейбір мектептер оларды қолдануға тыйым салды, мүмкін, суға батырылатын қаламмен жазу көбірек сақтықты талап еткендіктен. Мектеп парталары кішкентай керамикалық сия қабылдағыштарымен жасалған, оларды күнделікті толтырып отыру қажет еді, бұл жұмыс көбінесе оқушылардың біріне жүктелген. Қазіргі кезде суға батырылатын қаламдарды күнделікті жазу үшін сирек қолданады, олардың орнына көбінесе фонтан қаламдар, роликтер немесе допты қаламдар қолданылады. Дегенмен, суретшілер суға батырылатын қаламдарды әлі де бағалайды, себебі олармен қалың және жұқа сызықтарды жасауға болады, сондай-ақ, басқа түрдегі қаламдарға қарағанда жазу тегіс болады. Каллиграфтар да әдемі жазу үшін суға батырылатын қаламдарды жақсы көреді. Суға батырылатын қаламдар түбірлік сурет салу үшін де қолданылады, көбінесе ортасында тілік бар дөңгелек ұштармен. Көптеген зауыттар оларды шығаруды тоқтатса да, Уильям Митчелл мен Джозеф Гиллотт қаламдарын әлі де табуға болады.