Кіріспе

Венгр-аргентиналық өнертапқыш (1899–1985) Венгрияның Олимпиадалық күрескері Ласло Йожеф Биро (; туған Ласло Йожеф Швейгер; 29 қыркүйек 1899 – 24 қазан 1985), испан тілінде Ладислао Хосе Биро деп аталған, – Венгрияның Аргентинадағы өнертапқышы, алғашқы коммерциялық сәтті заманауи шар қаламын патенттеген. Шар қаламның алғашқы нұсқасын шамамен 50 жыл бұрын Джон Дж. Лауд ойлап тапқан, бірақ ол коммерциялық сәттілікке жете алмады.

Ерте өмір

Биро Будапешт қаласында, Австро-Венгрия империясы құрамындағы Венгрия Корольдігінде, еврей отбасында және Янка Ульманның ұлы ретінде дүниеге келді. Мектепті бітірген соң, ол Венгрияда журналист болып жұмыс істеуге кірісті.

Шақпен жазу қаламның өнертабысы

Журналист болып жұмыс істеген кезінде Биро газет басуға қолданылатын сияның тез кеуіп, қағазды құрғатып, дақ қалдырмайтынын байқады. Ол осы сияны пернетақталы қаламда қолдануға тырысты, бірақ сияның ұшына ағып кірмейтінін анықтады, себебі ол тым қою болды. 1931 жылы Биро Будапешт халықаралық көрмесінде шарикті қаламның алғашқы үлгісін ұсынды. Химик ағасы Дьердьпен бірлесіп, ол жаңа ұш жасады – оның ішінде айнала алатын шар болды, ол сия картриджінен сияны алып, қағазға түсіретін. Биро 1938 жылы Парижде бұл өнертабысқа патент алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Биро ағасымен бірге нацистерден қашып, 1943 жылы Аргентинаға көшті. 1943 жылдың 17 маусымында олар тағы бір патентке өтініш берді, ол АҚШ-та тіркелді және «Biro Pens of Argentina» компаниясын құрды (Аргентинада шарикті қалам «биром» деп аталады, бұл ағайындылардың тегі және олардың серіктесі Хуан Хорхе Мейненің тегінен құралған сөз). Бұл жаңа үлгі, шамасы, Ұлыбританияда Корольдік әуе күштерінің экипаждарына жеткізу үшін өндіріс лицензиясын алды. 1945 жылы Марсель Биш Биродан қаламның патентын сатып алды, ол жақын арада оның BIC компаниясының басты өніміне айналды. Bic бүкіл әлемде 100 миллиардтан астам шарикті қалам сатты. Сол жылдың қараша айында промоутер Милтон Рейнольдс АҚШ нарығына гравитациялық тарту арқылы сиямен толықатын қаламды енгізді, ол Бироның капиллярлық әрекетке негізделген патентын айналып өтуге тырысты, онда сия қағазға түсірілгенде қаламның резервуарынан жаңа сия сорылады. Рейнольдстың бұл тәсілі гравитациялық тартуға тәуелді болғандықтан, патент бұзылған жоқ, бірақ оған жұқа сия және үлкен корпусы қажет болды. Рейнольдс қаламы бірнеше жыл бойы сәтті болды, бірақ оның ақаулылығы және белгілі қалам өндірушілермен бәсекелестік оны жеңіп шықты.

Өлім және мұра

1985 жылы Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында қайтыс болды. Аргентинаның өнертапқыштар күні 29 қыркүйекте Бироның туған күніне орай тойланады. Көптеген елдерде, оның ішінде Ұлыбритания, Ирландия, Австралия және Италияда допты қаламды көптеген адамдар "биро" деп атайды. Бұл сөз тіркелген тауар белгісі болғанымен, кейбір елдерде ол жалпылама атауға айналды. 2016 жылдың 29 қыркүйегінде, оның туғанына 117 жыл толуына орай, Google "оның тынымсыз, болашаққа бағытталған рухы" үшін Google Doodle арқылы Бироны еске алды.