Жазу және салу құралдары: қаламдар тарихы

Кіріспе

Сұйық немесе пасталы сия қолданатын жазу және сурет салу құралы

Қалам – бетке, әдетте қағазға жазу немесе сурет салу үшін сия жазатын жиі қолданылатын жазу құралы. Қамысты қаламдар, қауырсын қаламдар, сияға батырып жазатын қаламдар және сызық салу қаламдары сияқты ертедегі қаламдардың ұшында немесе кішкентай қуыста аз ғана сия сақталады, оны мерзімік түрде сия сақталатын ыдысқа батыру арқылы толықтыру қажет болатын. Бүгінде мұндай қаламдар иллюстрация және каллиграфия сияқты арнайы қолдануда ғана қолданылады. Жазу үшін қолданылатын қамысты қаламдар, қауырсын қаламдар және сияға батырып жазатын қаламдардың орнына шарлы қаламдар, роликтер, перьелі қаламдар және фетр немесе керамикалық ұшты қаламдар қолданылады. Техникалық сурет салу және картография үшін қолданылатын сызық салу қаламдары Rapidograph сияқты техникалық қаламдармен алмастырылды. Бұл қазіргі қаламдардың барлығында ішкі сия резервуары бар, сондықтан жазу кезінде оларды сияға батырудың қажеті жоқ.

Тарих

Көне египеттіктер папирус түрмелеріне жазуды дамытқан, олар үшін жусан қамысынан немесе теңіз құрағынан (Juncus maritimus) жасалған жіңішке қаламдар мен қаламсауларды қолданған. Стивен Роджер Фишер өзінің «Жазу тарихы» атты кітабында Саққарадағы қазбалар негізінде, қамыс қаламның бірінші династияда, шамамен б.з.д. 3000 жылы пергаментке жазу үшін қолданылған болуы мүмкін екенін айтады. Қамыс қаламдар орта ғасырға дейін қолданылып келді, бірақ 7 ғасырдан бастап оларды қаламсаулар бірте-бірте ығыстырды. Қамыс немесе бамбуктан жасалған қаламдар Пакистанның кейбір аймақтарында бүгінге дейін жас оқушылар қолданады, олар кішкентай ағаш тақталарға жазады. Қамыс қаламдары папирус жазылатын бет ретінде жануар терілері, пергамент және шолақ тері пайда болғанға дейін сақталды. Терінің тегіс беті қаламсаудың қауырсынынан жасалған қаламмен ұсақ, әдемі жазуға мүмкіндік берді. Құмран қаламсауы Яһудеяда б.з.д. 100 жылға дейін дараланған Өлі теңіз парқшін жазу үшін қолданылды. Парқшін еврей тілінің диалекттерімен құс қауырсынымен немесе қаламсаумен жазылған. 7 ғасырда Севильялық Исидордың жазбаларында қаламсаулар туралы нақты айтылған. Қаламсаулар 18 ғасырда кеңінен қолданылып, 1787 жылы АҚШ Конституциясын жазу және қол қою үшін пайдаланылды. 79 жылы Помпея қираған жерінен мыстан жасалған қалам ұшы табылған, бұл металл қаламдардың сол жылы қолданылғанын көрсетеді. Сондай-ақ, 1663 жылдың тамызында Самуэль Пепис күнделігінде «сия жазуға арналған күміс қалам» туралы жазба бар. 1792 жылы «Таймс» газетінде «жаңадан ойлап табылған» металл қаламдар туралы жарнама жарияланды. Металл қалам ұшы 1803 жылы патенттелген, бірақ патент коммерциялық түрде пайдаланылмады. 1811 жылы Брайан Донкин металл қаламдарды өндіруге патент ұсынды. Бірмингемдік Джон Митчелл 1822 жылы металл қаламдарды жаппай өндіруді бастады, содан кейін болат қаламдардың сапасы жақсарып, металл қаламдар кеңінен қолданыла бастады. Сия қоймасы бар қалам туралы ең алғашқы тарихи мәлімет 10 ғасырдағы біздің заманымызға жатады. 953 жылы Мысырдың Фатимид халифі Маад әл-Муиз қолы мен киімін боямайтын қалам талап етті және оған сияны қоймада сақтап, ұшына жеткізетін қалам берілді. Бұл қалам фонтан қалам болуы мүмкін, бірақ оның механизмі белгісіз және оны атап өтетін бір ғана жазба табылған. Кейіннен 1636 жылы сия қоймасы бар қалам жасалды. Немец өнертапқышы Даниэль Швентер өзінің «Deliciae Physico Mathematicae» (1636 ж.) атты еңбегінде екі қаламнан жасалған қаламды сипаттады. Бір қалам екіншісінің ішінде сияны сақтайтын қойма ретінде қызмет етті. Сияны тығынмен жабылып, кішкентай тесіктен жазу ұшына сығып жіберді. 1809 жылы Бартоломей Фолш Англияда сия қоймасы бар қаламға патент алды. 1850 жылдары фонтан қаламдарға патенттер беріліп, өндіріс көбейді. Шарықты қаламға алғашқы патент 1888 жылдың 30 қазанында Джон Дж. Лаудқа берілді. 1938 жылы венгр газет редакторы Ласло Биро ағасы Георгтің көмегімен жаңа қалам түрлерін, соның ішінде ұшында айналатын кішкентай шар бар қаламды құрастыруға кірісті. Қалам қағаздың бойымен қозғалғанда, шар айналып, сияны қаламнан алып, қағазға қалдырады. Биро 1938 жылдың 15 маусымында британдық патент алды. 1940 жылы Биро ағайындылары мен достары Хуан Хорхе Майне нацистік Германиядан Аргентинаға көшті. 1943 жылдың 17 маусымында олар тағы бір патент алуға өтініш берді. Олар «Аргентинаның Биро қаламдарын» құрды және 1943 жылдың жазында алғашқы коммерциялық үлгілер қол жетімді болды. Өшірілетін шарықты қаламдарды Paper Mate компаниясы 1979 жылы Erasermate нарыққа шығарған кезде енгізді. Хорват инженері және өнертапқышы Славолюб Эдуард Пенкала механикалық қарындашты (1906) одан әрі дамытумен және алғашқы қатты сиялы фонтан қаламды (1907) жасаумен танымал болды. Хорват кәсіпкері Эдмунд Мостермен бірлесіп, Penkala Moster компаниясын құрып, сол кездегі әлемдегі ең ірі қалам және қарындаш фабрикасын салды. Бұл компания қазір «TOZ Penkala» деп аталады. «TOZ» — «Tvornica olovaka Zagreb» дегенді білдіреді, яғни «Загреб қарындаш фабрикасы». 1960 жылдары талшықты немесе иірілген ұшты қаламды Токио қағаз бұйымдары компаниясының қызметкері Юкио Хори ойлап тапты. Paper Mate's Flair 1960 жылдары АҚШ нарығына шыққан алғашқы қаламдардың бірі болды және содан бері көшбасшы болып келеді. Маркерлі қаламдар мен бояулар, екеуі де қаламдарға ұқсас, соңғы уақытта танымал болды. Ролербол қаламдары 1970 жылдардың басында пайда болды. Олар жылжымалы шар мен сұйық сияны пайдаланып, тегіс сызық жасайды. 1980 жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басында ролербол қаламдардың жалпы өнімділігі жақсарды. Кеуекті ұшы бар қалам ұшы кеуекті материалдан, мысалы, талшықтан немесе керамикадан жасалған. Жоғары сапалы эскиз қаламдарының ұшы әдетте керамикадан жасалған, себебі ол тозуға төзімді және жазу кезінде кеңеймейді. Тегіп жазу машинасы мен пернетақтасы бар жеке компьютердің пайда болуы жазудың тағы бір жолын ұсынса да, қалам әлі де жазудың негізгі құралы болып табылады. Көптеген адамдар қымбат қаламдарды, соның ішінде фонтан қаламдарды пайдалануды ұнатады, олар кейде мәртебе символы ретінде қарастырылады.

Ancient Egyptians had developed writing on papyrus scrolls when scribes used thin reed brushes or reed pens from the Juncus maritimus or sea rush. In his book A History of Writing, Steven Roger Fischer suggests, on the basis of finds at Saqqara, that the reed pen might well have been used for writing on parchment as long ago as the First Dynasty, or around 3000 BC. Reed pens continued to be used until the Middle Ages, but were slowly replaced by quills from about the 7th century. The reed pen, made from reed or bamboo, is still used in some parts of Pakistan by young students and is used to write on small wooden boards. The reed pen survived until papyrus was replaced as a writing surface by animal skins, vellum and parchment. The smoother surface of skin allowed finer, smaller writing with a quill pen, derived from the flight feather. The quill pen was used in Qumran, Judea to write some of the Dead Sea Scrolls, which date back to around 100 BC. The scrolls were written in Hebrew dialects with bird feathers or quills. There is a specific reference to quills in the writings of St. Isidore of Seville in the 7th century. Quill pens were still widely used in the eighteenth century, and were used to write and sign the Constitution of the United States in 1787. A copper nib was found in the ruins of Pompeii, showing that metal nibs were used in the year 79. There is also a reference to 'a silver pen to carry ink in', in Samuel Pepys' diary for August 1663. 'New invented' metal pens are advertised in The Times in 1792. A metal pen point was patented in 1803, but the patent was not commercially exploited. A patent for the manufacture of metal pens was advertised for sale by Bryan Donkin in 1811. John Mitchell of Birmingham started to mass produce pens with metal nibs in 1822, and after that, the quality of steel nibs improved enough so that dip pens with metal nibs came into general use. The earliest historical record of a pen with a reservoir dates back to the 10th century AD. In 953, Ma'ād al Mu'izz, the Fatimid Caliph of Egypt, demanded a pen which would not stain his hands or clothes, and was provided with a pen which held ink in a reservoir and delivered it to the nib. This pen may have been a fountain pen, but its mechanism remains unknown, and only one record mentioning it has been found. A later reservoir pen was developed in 1636. In his Deliciae Physico Mathematicae (1636), German inventor Daniel Schwenter described a pen made from two quills. One quill served as a reservoir for ink inside the other quill. The ink was sealed inside the quill with cork. Ink was squeezed through a small hole to the writing point. In 1809, Bartholomew Folsch received a patent in England for a pen with an ink reservoir. Fountain pen patents and production then increased in the 1850s. The first patent on a ballpoint pen was issued on October 30, 1888, to John J Loud. In 1938, László Bíró, a Hungarian newspaper editor, with the help of his brother George, a chemist, began to design new types of pens, including one with a tiny ball in its tip that was free to turn in a socket. As the pen moved along the paper, the ball rotated, picking up ink from the ink cartridge and leaving it on the paper. Bíró filed a British patent on June 15, 1938. In 1940, the Bíró brothers and a friend, Juan Jorge Meyne, moved to Argentina, fleeing Nazi Germany. On June 17, 1943, they filed for another patent. They formed "Bíró Pens of Argentina", and by the summer of 1943, the first commercial models were available. Erasable ballpoint pens were introduced by Paper Mate in 1979, when the Erasermate was put on the market. Slavoljub Eduard Penkala, a Croatian engineer and inventor, became renowned for further development of the mechanical pencil (1906) – then called an "automatic pencil" – and the first solid ink fountain pen (1907). Collaborating with the Croatian entrepreneur Edmund Moster, he started the Penkala Moster Company and built a pen and pencil factory that was one of the biggest in the world at the time. This company, now called TOZ Penkala, still exists today. "TOZ" stands for "Tvornica olovaka Zagreb", meaning "Zagreb Pencil Factory". In the 1960s, the fiber or felt tipped pen was invented by Yukio Horie of the Tokyo Stationery Company, Japan. Paper Mate's Flair was among the first felt tip pens to hit the U. S. market in the 1960s, and it has been the leader ever since. Marker pens and highlighters, both similar to felt pens, have become popular in recent times. Rollerball pens were introduced in the early 1970s. They use a mobile ball and liquid ink to produce a smoother line. Technological advances during the late 1980s and early 1990s have improved the roller ball's overall performance. A porous point pen contains a point made of some porous material such as felt or ceramic. A high quality drafting pen will usually have a ceramic tip, since this wears well and does not broaden when pressure is applied while writing. Although the invention of the typewriter and personal computer with the keyboard input method has offered another way to write, the pen is still the main means of writing. Many people like to use expensive types and brands of pens, including fountain pens, and these are sometimes regarded as a status symbol.