Кіріспе

Шотландияның ішкі Гебрид аралдарындағы арал, Шотландияның аралдарының бірі.

Ульва (Ulbha) – Шотландияның ішкі Гебрид аралдарындағы Мулл аралының батыс жағалауынан орналасқан шағын арал. Ол Муллдан тар бұғазбен бөлінген және көршілес Гометра аралымен көпір арқылы байланысқан. Аралдың көп бөлігі кей жерлерде бағаналарға айналған кайнозойлық базальт тау жыныстарынан тұрады. Ульвада мезолит дәуірінен бері адамдар қоныстанған, аралда неолит дәуірінен қалған іздер де бар. Орта ғасырдың басында аралды жаулаған скандинавтар көптеген материалдық мәдениет нысандарын қалдырмаған, бірақ аралға оның атын сыйлаған, ол «қасқыр аралы» деген мағына беретін «Ульвой» сөзінен шыққан болуы мүмкін. Кельт мәдениеті пиктік және далриадтық дәуірлерде, сондай-ақ аралдар қазіргі Шотландияның құрамына кірген скандинав кезеңінен кейін де зор ықпал еткен. Гейл тілінің басым тіл ретінде қалыптасқан ұзақ кезең 19 ғасырдағы тазалаулармен аяқталды. Өркендеген шағында Ульваның халқы 800-ден асып түскен, бірақ 2019 жылдың мамыр айына қарай ол 5 адамға дейін азайды; 2020 жылы басталатын халықты қайта орналастыру жоспарының арқасында тұрғындар санының өсуі күтілуде. Аралмен байланысы бар көптеген танымал тұлғалар бар, олардың ішінде Дэвид Ливингстон, Сэмюэл Джонсон және Уолтер Скотт бар, ол 1815 жылы жазған «Аралдардың Иесі» атты өлеңіне Ульвадан шабыттанды. Жануарлар әлемі бай: айналасындағы суларда кәсірленгендерді жиі көруге болады, ал 500-ден астам өсімдік түрі тіркелген. Бүгінде тұрақты паромдық қатынас бар, туризм экономиканың негізгі тірегі болып табылады. 2018 жылдың наурыз айында Шотландияның жер қоры аралды қоғамдық түрде сатып алуға 4,4 миллион фунт стерлинг бөлді, ал Солтүстік-Батыс Мулл орманы компаниясы аралды 2018 жылдың 21 маусымында меншігіне алды.

География

Ulva шамамен овал пішіндес, тірелген жағалау сызығымен. Ол шығыстан батысқа қарай созылған, ұзындығы және ені бар. Кішкентай масштабта қарағанда, Ульва және оның көрші аралы Гометра Мулл аралының түбегі сияқты көрінеді, себебі олар тар бұғаздармен бөлінген. Аралдың шығысындағы Каолас Ульба (Ульва бұғазы) – Муллдағы Ульва паромдық қондырғысына дейін бірнеше жүз метрлік тар арна. Батысында Гометрадан Гометра порты арқылы бөлінеді. Оңтүстігінде Ардмеанах және Росс-оф-Мулл мүйістері орналасқан. Солтүстігінде Лох Туат (Loch a Tuath) оны Мулл аралының тағы бір мүйісінен бөліп тұрады, ал оңтүстік-шығысында Лох на Кил (Loch nan Ceall) және Эорса аралы жатыр. Оңтүстік жағалауында екі ірі шығанақ бар: Порт а' Бхата және Траг Бхан. Солтүстік жағалауында ат жалатылған шығанақ – Лон Бэрнуи (Бэрнус лагунасы), Сориби шығанағы және бірнеше шағын бұғаздар бар. Ульваның ең биік нүктесі – Бейнн Креагач ("тасты тау"), оның жанында Бейнн Эолигарри орналасқан, оның шыңы теңіз деңгейінен биік. Аралдың орталық жотасы бар, ең биік жері бүйірлік осы бойымен созылған. Бұл жота Глиан Глас және басқа да аңғарлармен кейбір жерлерде үзіліске ұшырайды. Оңтүстік-шығыс түбегі көбінесе төмен жатыр, оңтүстік жағалауында көтерілген жағажайлардан тұратын шағын жазық бар.

Қауым мен аймақ

Ульва 1974 жылға дейін Аргиллдің, одан кейін Стратклайд аймағының құрамына кірді. Қазір ол Аргилл мен Бьюттың бөлігі. Бұрын өз шіркеуі бар квад сакралық аудан болған арал, Кильниниан мен Килмор азаматтық ауданына (Cill Ninein, Chille Mhór) жатады, оған Гометра, Стаффа, Кіші Колонсей және Муллдың солтүстік-батыс бөлігі де кіреді. Дін қызметкері дәстүрлі түрде Кильниниан мен Килморда кезекпен жексенбі күндері уағыз айтатын, Кіші Колонсей мен Ульва арасында. Порт а' Бхатадан тыс Гесгилл Биг және Гесгилл Мор, ал Ульва мен Инчкеннет аралығында орналасқан. Оңтүстік-батысында Сгейр на Сгейри, ал Маисир Гометраның оңтүстігінде жатыр. Бұл аралдар, өзі Ульвамен бірге, Шотландиядағы ерекше көрікті жерлерді анықтау және оларды тиісіз құрылыстардан қорғау мақсатында белгіленген қырық ұлттық көрікті аймақтың бірі – Loch na Keal ұлттық көрікті аймағының бір бөлігін құрайды.

Геология

Ульваның ішкі бөлігі - батпақ, ал оңтүстік жағалауындағы таңғажайып геологиялық құрылымдар көршілес Стаффаның құрылымдарының артында қалды. Дегенмен, олар өздерінің айрықшалығымен де танымал. Лава ағындары "Стаффа магма типінің мүшесі" деп аталады және оларды Мулл аймағында Карсайг, Ардтум және шығыс жағалауындағы Тобермори маңында да көруге болады. Олар әсіресе кремнийге бай. Бұл құрылымдар қызған лава массасының беті салқындағанда алтыбұрышты жарылыстарға ұқсас түрде кеулеп, жарылуға бастаған кезде пайда болды. Бұл жарылыстар біртіндеп лава массасының тереңіне дейін жетіп, салқындап, қысқарғанда бағаналар құрады, кейіннен эрозияның әсерінен ашыққа шықты. Соңғы кезде Ульва мұздыққа ұшырады, ол оның солтүстік және оңтүстік-шығыс жағындағы фьордтарды / теңіз көлдерін – Лох Туат (демек, "солтүстік көл") және Лох на Килді қазып шығарды, сондай-ақ оның кейбір тік беттерін де жұмсартты. Гебридтер жағалауы мұздықтан кейінгі теңіз деңгейінің маңызды өзгерістеріне ұшырады және изостатикалық тепе-теңдік қайта орналасуына байланысты аймақ жыл сайын шамамен көтерілуде. Теңіз деңгейінің салыстырмалы төмендеуі Ұлыбритания аралдарындағы ең биік теңіз шұңқырын – А'Чраннагтағы Ульвада қалдырды. Кез келген уақытта Ульва, мүмкін, Муллдың батысқа қарайтын мүйісінің бөлігі болған, Гометрамен және оның батыс жағалауындағы Эйлен Диоглуммен байланысқан.

Этимология

"Ulva" сөзінің шығу тегі нақты белгісіз, бірақ, көне скандинав тіліндегі "қасқыр аралы" деген сөзден шыққан болуы мүмкін. Сэмюэл Джонсон бұл сөздің гаэль тілінде емес екенін болжады: ағылшынша "Ulva" атауы шотланд гаэль тілінен келген, бірақ бұл көне норвег тілінің өзгеруі болуы да мүмкін. Норвегтік "Ulfr" түбірі жеке адамның атын немесе жануардың өзін (мүмкін, аралдың пішініне байланысты) білдіре ме, жоқ па деген мәселе даулы. Аралдың ресми веб-сайты мен нұсқаулық кітабында былай делінген.

Лаклан Маккуарри

Лаклан Маккуарри 1762 жылдың 31 қаңтарында Ульвада дүниеге келді. Оны кейде "Австралияның әкесі" деп атайды. 1787 жылы Маккуори Мулл мен Ульваға британ армиясына сарбаздар жинау үшін келді. Ulbhachs-тың көпшілігі қызығушылық танытпады, ол оларды "алғыссыз" деп санады:

Мен туған жерімде де, ата-бабаларымның ежелгі иеліктерінде де сәтсіз болдым, – өз руым мен тегім, Ульва Маккуарилері арасында; олардың ескі басшысы және қожайыны, менің туысым Маккуари Лэрді және өзім барлық әділ және заңды жолдарды қолдандық; бірақ, осы халықтың сарбаз болуға немесе шетелге кетуге деген қарсылығы соншалық, олардың ескі басшысы мен қожайынының барлық жалбауларына қарамастан, оның алғыссыз руынан (өзінің гүлденген күндері оларға өте мейірімді және жомарт қожайын болған) ешкім мені және оның ұлы Мурдок Маккуариге (шамамен он алты жастағы жігіт) ерікті болып, Үндістанда менің және оның табысын іздеуге ұсыныс жасаған жоқ. Мен таңқалмадым, бірақ сонымен бірге осы халықтың алғыссыздығына қатты ренжідім, олар өздерінің бұрынғы басшысына да дәл осылай қарады, ол 1777 жылдың желтоқсанында армияда лауазым алғанда, өзінің руынан толық квота сарбаз жинауға үміттенді; бірақ ол мұнда қатты көңіл көшті, өте аз адам ғана Америка соғысына онымен бірге кетті: оның оларға деген күші мен ықпалы ата-бабаларының мүлкін жоғалтқанмен бірге жоғалған сияқты көрінеді. Муллда сарбаз жинауда сәттілік болмағанын байқаған соң, мен сол жерде сарбаз жинау үшін төменгі жаққа уақытты жоғалтпай аттануға бел будым". Үндістанда болған кезде Маккуари Ульва мен Таулы аймақтағы туған-туыстарын қолдау үшін көп ақша жіберді.

Инфрақұрылым мен экономика

Аралдың жолдары, халық санының аздығына байланысты, асфальтталмаған және нөмірленбеген. Оңтүстік жолдың бойында кемінде алты селектор бар. Сұрау бойынша Ulva-дан Mull аралындағы Ulva Ferry поселкесіне паром қатынайды. Ульва бастауыш мектебі, шындығында, Ulva Ferry-дегі Mull аралында орналасқан. Glac na Gallan және Fearann Àrd àirigh жерлерінде қираған мектеп ғимараттарының қалдықтарын көруге болады. Қазіргі таңда Ульваның басты кәсібі – туризм. Аралдағы басқа да кәсіптерге қой және мал шаруашылығы, сондай-ақ балық шаруашылығы (Soriby шығанағындағы шапан) жатады. Бұл мәселе шотланд үкіметі тапсырысымен өткізілген дауыс беруде сайлаушылардың 63,9%-ы қолдады, ал дауыс беруге Ульва және Mull-дың бір бөлігінің тұрғындары қатысты. Содан кейін үкімет Ульваны ашық саудада сатуға тырысуды тоқтатты. Қаржы жинау науқаны басталды және 2018 жылдың наурыз айында Шотландия жер қоры қауымдық сатып алуға 4,4 миллион фунт стерлинг бөлді. Қор төрағасы Джон Уатт бұл күннің жергілікті тұрғындар үшін "тамаша күн" екенін айтты. "Олар армандарына жететін қалған қаржыны жинауға сәттілік тілеймін". Сатып алу 2018 жылдың 21 маусымында аяқталды. "Қауымдық компания Шотландия жер қорынан 4,4 миллион фунт стерлинг жинап, 70 жылдан бері аралды иеленген Джейми Ховардтан Ульваны сатып алды. Аралды толық сатып алу құны 4,65 миллион фунт стерлинг болды, ал қалған соманы жинау үшін жаһандық қаржы жинау шаралары ұйымдастырылды".

Қайта дамытудың бас жоспары

2018 жылдың 21 маусымына дейін аралдың сатылымы аяқталды. Аралдың келесі бас жоспары жақсартулар жасауды, халық санын арттыруды және Ульваға шаруашылықты қайтаруды қамтиды. Нақтырақ айтқанда, тұрғындар "осында жұмыс орындарын ашуға, жаңа қолжетімді баспана салуға және жас шотландтарды осы жерде өмір сүруге ынталандыруға үміттенеді". 2018 жылдың көктемінде талқыланған идеялардың арасында кемпинг, хостел және шағын қонақ үй ашу, сондай-ақ устрица шаруашылығын бастау болды. Жазда аралға шамамен 5000 адам келіп тұрады. 2019 жылдың ақпан айында Маллдағы сырғанау жолы мен байланыстырған пирс жөндеуден өтті, бұл пароммен жүретін жолаушыларға және Саунд шығанағында жұмыс істейтін балықшыларға пайдалы болды. Жобаны Marine Scotland қаржыландырды. 2019 жылдың қазан айында аралдағы ең көне қара үйдің қалпына келтіру жұмысы аяқталды; ол паром догына ең жақын орналасқан. Бұл ғимарат 1911 жылдан 1950 жылға дейін сүт шаруашылығымен айналысқан Шила МакФадженнің үйі болғандықтан Шиланың коттеджі деп аталады, ол коттедждер қатарының соңғы тұрғыны еді. Бұл "Ульва" бас жоспарының екінші маңызды қадамы болды. Ол кезде Ульваның даму менеджері Венди Рид 2024 жылға қарай халық саны 20-ға, ал болашақта 50-ге жетеді деген үміт бар екенін айтты. Жөндеуді күтетін алты үй болды, оның ішінде үш үй бос тұрды; бұл процесс аралға жаңа тұрғындарды тартуға көмектеседі. 2019 жылдың соңында аралға көшуге шақыру науқанының нәтижесінде халық саны "6000%-ға өсуі мүмкін" деген хабарлар тарады. Үлкен "Ульва" үйі жеке тұруға арналған пәтерлерге айналдырылуда. "Біз әртүрлі топтардан келген адамдарды тартуды қалаймыз, бірақ бір мақсатты сақтауды да ұмытпаймыз: өздерінің білімі мен дағдыларымен қоғамның әл-ауқатына үлес қосу", - деді Рид.

Фауна

Ульва өзінің жануарлар дүниесімен танымал, көптеген шотланд аралдарындағыдай, мұнда да түрлі теңіз құстары кездеседі. Аралда көгершіндер мен алтын бүркіт сияқты көптеген жыртқыш құстар ұялайды. Ойын құстарының ішінде шұбар, қарақұс, фазан және ағаш құсы бар. Жақын орналасқан Рùm аралына қайта қоныстандырылған ақ құйрықты бүркіттер Муллға көшіп келді, қазір олардың осы аймақтағы негізгі мекені бар. Оларды Ульвада кейде көруге болады, бірақ олардың мұнда ұя салады деген мәлімет жоқ. Бұл жерде қарғалар да көбейеді. Арал мен оны қоршаған суларда тұяқты, қара аяқты китивак, шағақ, кәдімгі және арктикалық терн, ганеттер, эдер қаздар, устеркацкерлер, керлеу, қызыл аяқты, қызылкөзді үйректер және шағалалар ұялайды, ал теңіз сулары көптеген теңіз құстарына тіршілік көзі болып табылады. Кейде келуші құстар (көбеймейтін) – үй мартиндері, Личтың дауылдық құсы, жүгері жарғақтары (Британ аралдарында сирек кездеседі), саяшы соқырлар және дақтанған мухаловтар болып табылады. Киттер кейде аралға жағаға шығып жатады, соңғы мысалдар: 1966 жыл (ұшқыш кит), 1987 жыл (ұшқыш кит) және 1991 жыл (екі сперма киті). Джонсон былай жазды:

Арал тұрғындарына Стаффаның ғажайыптарын білмеушіліктері үшін сөккенде, олардың жауап беретіндей көп нәрсесі болмады. Шындығында, олар оны аз деп санады, себебі олар оны әрқашан көрген, және философтар, тіпті олардың өзі де, жаңалықтан басқа ештеңеге таңқалмайды. «Бабаның әңгімелері» кітабында Скотт «Алан а Соп» туралы айтады. Жастық шағында Алан а Соп Торлойсктің Маклеан деген асыраушысынан жамандық көрді. Ол пират болып өсіп, Ульваның Маккуаррисінің көмегімен Торлойске қанық кек алды.

Басқа

17 ғасырда Ульва аралында МакАртур есімді сыбызғышы атақты сыбызғы үйрету мектебін ашқан. Ол Скай аралындағы ұлы МакКриммон әулетінен тәлім алған, олардың сыбызғы шеберлігі Гельдода аңызға айналған. Ол аралға кейде келіп тұратын. Ол бірнеше қысқа әңгімелер, ғылыми еңбектер және повесть жазған. Ол Мулл аралынан келген және сол аттас саясаткердің және Нил МакКормикпен алыс туыс болған. Кітаптағы басты кейіпкерлер түлкі (tod) мен борсық (brock) болғанымен, олардың екеуі де Ульвада табылмайды.

Құрылыстар

Ульвадағы көптеген құрылыстар қираған, мысалы, Ормайг пен Крагайг арасындағы бұрынғы су диірмені, егер қираған болмаса, олар басқа ғимараттарға енгізілген, мысалы, Брэкадейл Стейдингс, оған Босвелл мен Джонсон қонақтап кеткен ескі Ульва үйінің бөліктері кіреді. Қайық үй кафесі әлі де жұмыс істеп тұр. 2020 жылғы қаңтардағы жаңалықта ол "жаңа теңіз өнімдерімен танымалдылығын жылдам арттырып жатыр" делінген. (Дегенмен, арал 1998 жылы тұрғындарға сатылды және ғимарат қазір сол кішкентай топқа тиесілі.) 1847 жылғы (Статистикалық есептеме) мәліметтерге сәйкес, аралдағы барлық адамдар, оның ішінде бір католик және бір атеист, оның ішінде діни қызметтерге қатысқан. Доктор Джонсон, Cille Mhic Eòghainn-дегі ескі шіркеу туралы айтқанда: "Ульва ыстық дәуірлердің құдайшылдығынан шетте қалған жоқ: ол әлі де бір кезде шіркеу болғандығын көрсетуге лайық" деген болуы мүмкін. Ульва шіркеуі Ардстровтың Әулие Еоганнасына арналған, мүмкін, сол адам болған. Соңғы жергілікті дін қызметкері, пастор Маккензи 1929 жылы қызметін тастап кеткен. Ормайг маңындағы жерге де қасіретті оқиға байланысты. Кейристиона, мүмкін, негізсіз, қарындасын үлкен ірімшік ұрлады деп айыптап, мойындауға мәжбүр ету үшін оны мойнына шапан байлап, жартастан төмен түсірді. Шапан сырғып, қарындасының мойнына оралып, жанын қиды, ол мұндай оқиғаны жоспарламаған еді. Өкінішпен, ол оқиғаны мойындады, бірақ бұл арал тұрғындарына жеткіліксіз болды, олар оны қапқа салып, әлі күнге дейін оның атымен аталатын тасқа тастап, суға батыруға шешім қабылдады.