Кіріспе

Мэн аралы – Солтүстік Еуропадағы Ұлыбритания мен Ирландия арасындағы Ирландия теңізінде орналасқан, шамамен 85 000 халқы бар арал. Бұл Британдық тәждің тәуелділігі. Оның оңтүстігінде Кішкентай Мэн аралы (Calf of Man) орналасқан. орналасқан .

Жағалау және аумақтық теңіз

Мэн аралының жағалау сызығы бар, және жағалаудан ең көп 12 теңіз шақырымына дейін немесе оның басқа елдермен арасындағы орта нүктесіне дейін созылатын аумақтық теңізі бар. Аумақтық теңіздің жалпы ауданы шамамен 4000 км² немесе 1500 шаршы мильді құрайды, бұл Мэн аралының жалпы аумағының шамамен 87% -ына тең. Мэн аралы тек алғашқы 3 теңіз шақырымында ғана балық аулауға эксклюзивті құқыққа ие. Аумақтық теңізді Мэн аралы Үкіметінің Инфрақұрылым департаменті басқарады. Raad ny Foillan ұзақ қашықтықтық жаяу жолы Манкс жағалауын айналып өтеді.

Климат

Мэн аралының ауа райы қоңыржай, жазда салқын, қыста жұмсақ болады. Ұлыбританияның батыс жағында орналасқандығы және Ирландиядан жеткілікті қашықтықта болғандықтан, басым оңтүстік-батыс желдерімен ылғал жиналатындықтан орташа жауын-шашын мөлшері Британ аралдарының көп бөлігімен салыстырғанда жоғары. Орташа жауын-шашынның ең жоғары мөлшері Снейфеллде байқалады, онда ол шамамен бір жылға жетеді. Төменгі жерлерде ол шамамен бір жылға дейін азаюы мүмкін. Температура көбінесе салқын болады, Роналдсвейде тіркелген ең жоғары температура көрсеткіші шамасын құрайды.

Жер бедері

Аралдың жер бедері әр түрлі. Дуглас пен Пилдің арасындағы орталық аңғармен бөлінетін екі таулы аймақ бар. Мэн аралының ең биік нүктесі – Снейфелл солтүстік аймақта орналасқан және теңіз деңгейінен биікке жетеді. Аралдың солтүстік бөлігі мұздық және теңіз шөгінділерінен тұратын жазық дала. Оңтүстікке қарай арал төбелі, айқын аңғарлармен сипатталады. Теңіз деңгейінен төмен жатқан жерлер жоқ.

Табиғи қауіптер мен экологиялық мәселелер

Табиғи қауіптердің саны аз, ең көп кездесетіні – қатты жел, толқынды теңіз және тығыз тұман. Соңғы жылдары қатты желдің, күшті жаңбырдың, жазғы құрғақшылықтың және қатты жаңбырдан немесе теңізден болатын су тасқындарының жиілігі айтарлықтай артты. Соңғы ғасырда қар жауу едәуір азайды, ал температура жыл бойына көтерілуде, жауын-шашын мөлшері азайып барады. Ауаның ластануы, теңіздің ластануы және қоқысты кәдеге жарату Мэн аралы үшін маңызды мәселелер болып табылады.

Табиғатты қорғау мақсатында қорғалатын немесе танылған жерлер

Маңыздылығы бойынша: ең маңыздысы – халықалық, ең соңы – міндетті емес. АССИ және МНР 1990 жылғы «Жабайы табиғат туралы» заң бойынша бірдей деңгейдегі заңдық қорғауға ие екенін ескеріңіз.

Ерекше қорғалатын аймақтар

Айрес қиыршық тас карьері 2001 жылы 41 гектар жерге белгіленді. 2019 жылы ол Манкс BirdLife басқаратын табиғат қорығына айналды.

Манс жануарлар қоры қоры

Manx Wildlife Trust 1973 жылдың 6 наурызында құрылды және (2023 жылдың мамыр айына қарай) 30 табиғи қорықты басқарады, оның ішінде Манның баласы – Manx National Trust атынан және оның тапсырмасы бойынша басқарылады. Бұл қорықтардың жалпы ауданы Мане аралының шамамен 1% құрайды және мыналарды қамтиды:

АтауыҚимылдарыАуст2016 Балахринк 2011 Ренскольт және Балахринк құстар қорығының бөлігіБалхари 2016 Баламуар шалғыны1994 Барнелл суқоймасы1974 және 1984 Баламуар құстар қорығының бөлігі (Патрик)Биллоун, соның ішінде Розехилл карьері ASSI2023 Розехилл карьері ASSIБрейгл Глен және Кронк Ашен1988, 1991 және 2010 Манның баласы Manx National Trust-қа тиесілі, 2005 жылдан бері Manx Wildlife Trust басқарады. Рамсар сайтына үміткерҚолай е Куэйл1994 және 2003 Қолай Сартфилд1987 Баллау Куррагс ASSI және Рамсар сайтының бөлігіҚолай Ампсон1995 Баллау Куррагс ASSI және Рамсар сайтының бөлігіCooildarry1976 және 1979 Крег y Ковин 2023 Кронок y Бинг1989 Арнайы ғылыми маңызы бар аймақCurragh Feeagh1986 Curragh Kiondroghad (Onchan Wetlands) 1988 және 1990 Далби таулы даласы1995 Рамсар сайтына үміткерДалби таулы егістігі1995 Доббидің шалғыны2013 Эристен1998 Феллдің шалғыны1998 Глен Дху 1995 Глион Даррагх2024 Goshen1995, 1998, 2008 және 2023 Баллау Куррагс ASSI және Рамсар сайтының бөлігіHairpin Woodland Park2019, 2022 және 2024 Лоух Кранстал1989 және 2022 Рамсар сайтына үміткерLough Gat e Whing2016 Мисс Гуйлердің шалғыны1989 Moaney & Crawyn's Meadows1995 Баллау Куррагс ASSI және Рамсар сайтының бөлігіMullen e Cloie2008

Жабайы табиғат аймақтары

Мэн аралында (2023 жылғы наурыз айына қарай) 10,4 км жағалаудан өзге 92 заңды түрде бекітілмеген "Жабайы табиғат орындары" бар. 2009 жылдың 30 қаңтарына дейін бұл орындардың жалпы саны 45-ке жеткен, олар шамамен 195 га жерді және қосымша су тасқынына ұшырайтын жағалау аймағын қамтиды. Жабайы табиғат орындары заңмен мойындалмаса да, үкімет саясатында, оның ішінде жоспарлау және аймақтарға бөлу (Мэн аралының стратегиялық жоспары арқылы) және ауыл шаруашылығы саясаты (Келісімге сәйкестік ережелері бойынша) тұрғысынан мойындалады. Жабайы табиғат орындары MANNGIS аралдық қоршаған орта картасында көрсетілген.

Геология

Аралдың көп бөлігі Ордовик кезеңінің күшті жарылған және бүктеліген шөгінді тау жыныстарынан тұрады. Ниарбил мен Пилдің арасындағы батыс жағалау бойында жас силур тау жыныстарының белдеуі және Пил маңында девон құмтастары кездеседі. Солтүстік жазықтың бір бөлігі көмірлік кезеңге жататын тау жыныстарымен жабылып жатыр, бірақ олар жер бетіне шықпайды; алайда, осыған ұқсас жастағы тау жыныстары Каслтон, Сильвердейл және Порт Сент-Мэри арасында оңтүстікте көзге түседі. Айр мүйісінің астында Пермь-триас кезеңіне жататын тау жыныстары бар екені белгілі, бірақ солтүстік жазықтың қалған бөлігі сияқты, бұл тау жыныстары да қалың беттік шөгінділермен жасырылған. Аралда мыс, қорғасын, күміс, мырыш, темір және плумбаго (графит пен саз қоспасы) кен орындары бар. Сондай-ақ, қара мәрмәр, әктас, саз тақтасы және гранит карьерлері де бар. Бұлардың бәрі заманауи, ал заманауи кезеңге дейін металдар мен минералдарды пайдалануға ешқандай айқын дәлелдер болған жоқ.

Демография

Аралдың 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 84 497 адамды құрайды: 2006 жылы 79 805, ал 2001 жылы 76 315 адам болған. Аралдың ең ірі қаласы және әкімшілік орталығы – Дуглас, оның халқы 23 000 – арал халқының төрттен астам бөлігін құрайды. Ілесіп жатқан Ончан, солтүстіктегі Рамси, батыстағы Пил және оңтүстіктегі үш порты – Кастелтаун, Порт Эрин және Порт Сент-Мэри аралдың басқа да маңызды елді мекендері болып табылады. Халықтың көп бөлігі жағалауда немесе оған өте жақын жерде тұрады.