Кіріспе

"Брюс Партингтон жоспарларының оқиғасы" – сэр Артур Конан Дойл жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. Бұл "Соңғы иілім" (1917) жинағына енген сегіз әңгімеден бірі, сонымен қатар Майкрофт Холмстің екінші және соңғы маңызды пайда болуы. Алғаш рет 1908 жылы Ұлыбританиядағы "The Strand Magazine" және АҚШ-тағы "Collier's" журналдарында жарияланды. Дойл "Брюс Партингтон жоспарларының оқиғасын" өзінің ең сүйікті деп санайтын он тоғыз Шерлок Холмс әңгімесінің тізімінде он төртінші орынға қойды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Лондонды қалың тұман жауып тұрған бірқалыпты күйді Холмс інісі Майкрофттың кенеттен келгені бұзады. Ол жасырын су асты кемелерінің жоспарлары ұрланғанын хабарлайды. Он жоғалған қағаздың жетісі Артур Кадоган Уэсттің денесімен бірге табылды, бірақ "ең қажетті" үш қағаз әлі де жоқ. Уэст – Вулвичтегі Корольдік Арсеналдағы үкімет кеңсесінің жас клеркі, оның денесі Aldgate метро станциясының жанындағы метро жолының қасында табылды, басы сыққан. Оның қасында ақшасы аз болған (бірақ тонау болған жоқ екені көрінеді), театр билеттері және ерекшесі, метро билеті болмаған. Инспектор Лестрейд Холмске жолаушылардың бірі дене табылған жерге жақын жерде, теміржолға бірдеңе құлағандай дыбыс естігенін айтады. Бірақ, тым қалың тұман болғандықтан жолаушы ештеңе көре алмаған. Aldgate маңындағы жолды тексергеннен кейін Холмс Уэст басқа жерде өлтірілген, метро вагонының төбесіне қойылған, ал Aldgate-тегі бұрылыстан өткенде вагондағы сілкіністен құлап кеткен деген қорытындыға келеді. Холмс жоспарлармен айналысқан сэр Джеймс Уолтерге баруды шешеді. Бірақ, оның інісі, полковник Валентин Уолтердің айтуынша, ол қайтыс болған, қағаздар ұрланғанда ар-намысын жоғалтқандықтан жүрегі жараланған. Уэсттің никесіне барып, Холмс оның соңғы апталарында бірдеңе ойлап жүргенін біледі; ол "құпияны" сатқынның қаншалықты оңай қолға түсіре алатынын және шетелдік агенттер оған қанша төлейтінін айтқан. Сол күні Уэст никесімен бірге театрға бара жатқанда, кенеттен тұманға қашып кетеді де, қайта оралмайды. Холмс келесіде жоспарлар ұрланған кеңсеге барады. Аға клерк Сидни Джонсон Холмске, әдеттегідей, сол түні кеңседен соңғы болып шыққанын және қағаздарды сейфке салғанын айтады. Оларды ұрлау үшін келген кез келген адамға үш кілт қажет болар еді (ғимаратқа, кеңсеге және сейфке), бірақ Уэсттің денесінде ешқандай дубликаты табылмайды, ал барлық үш кілт тек марқұм сэр Джеймсте болған. Джонсон жеті қалпына келтірілген қағаздардың бірінде ерекше өнертабыс бар екенін, онсыз су асты кемесін дұрыс жасау мүмкін емес екенін айтады. Холмс сондай-ақ кеңседе не болып жатқанын сырттан көруге болатынын біледі, себебі темір жалюзилер дұрыс жабылмайды. Ол кеткеннен кейін, жақын маңдағы метро станциясының кезекшісі сол күні Уэстті көргенін еске алады. Бір нәрсеге қатты алаңдап, ол Лондон көпіріне пойызға отырған. Майкрофттан алған ақпаратқа және осы уақытқа дейін білгендеріне сүйене отырып, Холмс күдік тудыратын адамды анықтайды: Уго Оберштейн, Вестті өлтіргеннен кейін қаладан кеткен белгілі шетелдік агент. Шағын барлау Холмсқа Оберштейннің үйі метро желісінің жер үсті бөлігіне қарап тұратынын көрсетеді; сонымен қатар, жақын маңдағы бұрылыстағы қозғалысқа байланысты пойыздар көбінесе оның терезесінің астында тоқтайды. Уэсттің денесі сондағы пойыздың төбесіне қойылғаны анық. Холмс пен доктор Уотсон Оберштейннің бос үйіне кіріп, терезелерді қарап, кірдің ластануын және қанның ізі бар екенін анықтайды. Метро пойызы терезесінің астында тоқтап тұрады. Daily Telegraph газетінің жеке хабарларынан "Пьерро" жариялаған бірнеше хабарламалар табылды, олардың барлығы да бизнес-келісімге сілтеме жасайтын сияқты. Холмс Daily Telegraph-қа ұқсас құпия хабар жариялайды, ол Пиерроның үйіне ұры келуі мүмкін деген үмітте кездесуді талап етеді. Ол жұмыс істейді. Полковник Валентин Уолтер келіп, Холмс, Уотсон, Лестрейд және Майкрофт өзін күтіп тұрғанын көріп, таңғалады. Ол жоспарларды ұрлағанын мойындайды, бірақ Уэсті Оберштейн өлтіргенін айтады. Уэст полковникті Оберштейннің үйіне ертіп барып, араласып, Оберштейн Уэстің басына қатты соққы берген. Содан кейін Оберштейн полковник қарсылығына қарамастан, үш құжатты сақтап қалуға шешім қабылдады, өйткені оларды қысқа мерзімде көшіруге болмайды. Содан кейін ол қалған жеті құжатты Уэстің қалтасына салып, оны терезеден тыс теміржолдың төбесіне қояды, оның денесі табылғанда, ұрлыққа оны кінәлі деп айтуға болатынын есептейді. Қарызға батқан полковник Уолтер ақшаға мұқтаж болғандықтан осылай әрекет етті. Ол өзін біршама ақтау үшін Оберштейнге хат жазуға келіседі, оның континенттегі мекенжайын біледі, оны төртінші, маңызды бетке Англияға қайта оралуға шақырады. Бұл айла-шарғы да жұмыс істейді; Оберштейн тұтқындалады, ал жоспарлардың жоғалған беттері оның чемоданынан табылады. Полковник Уолтер жазасын бастағаннан көп ұзамай түрмеде қайтыс болады. Холмс өз еңбегі үшін "бір белгілі жомарт әйелден" – яғни, 1890 жылдары Виндзорда алған жасыл түсті галстук қысқышын сыйға алады, бұл патшайым Виктория болған деп есептеледі.

Жариялану тарихы

"Брюс Партингтон жоспарларының оқиғасы" 1908 жылдың желтоқсан айында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал АҚШ-та 1908 жылдың 12 желтоқсанында "Collier's" журналында жарияланды. Оқиға "The Strand" журналында Артур Твидл салған алты суретпен, ал "Collier's" журналында Фредерик Дорр Стил салған бес суретпен бірге жарық көрді. Бұл оқиға "Соңғы иісі" атты әңгімелер жинағына енді.

Кино және теледидар

1922 жылы Столл фильмдер сериясына енген фильм "Брюс Партингтон жоспарларының оқиғасы" бейімдемесі болды. Онда Шерлок Холмс рөлінде Эйл Норвуд, доктор Уотсон рөлінде Хьюберт Уиллис, Майкрофт Холмс рөлінде Льюис Гилберт және Кадоган Уэст рөлінде Малкольм Тод ойнады. Бұл оқиғаны Джайлс Купер 1965 жылы BBC телехикаясының "Шерлок Холмс" сериясының бір бөлігі ретінде бейімдеді, онда Холмс рөлінде Даглас Вилмер, ал Ватсон рөлінде Найджел Сток ойнады. Эпизодтың 16 мм тележазбасының екі рулонының тек біреуі ғана сақталған, бірақ толық дыбыр жолы сақталды. Эпизод Батыс Германияның WDR "Шерлок Холмс" сериясы үшін қайта түсірілген фильмдердің бірі болды (1967–1968), ол толық көлемде бар. 1986 жылғы "Шерлок Холмс пен доктор Уотсонның оқиғалары" сериясының бесінші бөлімі – "Жыйырмасыншы ғасырдың жақындауы" телефильмінде осы оқиға орын алды. Бұл оқиға 1988 жылы "Шерлок Холмс қайтып келді" телесериалының бір бөлігі ретінде бейімделді, онда басты рөлдерді Джереми Бретт (Шерлок Холмс), Эдвард Хардвик (доктор Уотсон) және Чарльз Грей (Майкрофт Холмс) ойнады. Бұл нұсқада инспектор Лестрадты инспектор Брэдстрит алмастырады, ол Оберштейннің тұтқындалуына көмектескеннен кейін полковник Валентинге босатылуға рұқсат береді. Мэтт Фрейердің 2001 жылғы "Корольдік жанжал" телефильмінің сюжеті "Богемиядағы жанжал" және "Брюс Партингтон жоспарлары" оқиғаларының қосындысынан тұрады. Оқиға "Шерлок" телесериалының "Ұлы ойын" (2010) эпизодында ішінара қолданылды.

Радио

Бұл әңгімені Эдит Мейзер америкалық "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының бір бөлігі ретінде бейімдеді. 1931 жылғы 22 қазанда эфирге шыққан эпизодта Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлін, ал Ли Ловелл доктор Уотсон рөлін сомдады. 1935 жылғы наурыз айында Луис Гектор Холмс, ал Ловелл Ватсон рөлінде ойнады, ал 1936 жылғы қазанда Гордон Холмс, Гарри Уэст Ватсон рөлінде болды. Мейзер бұл әңгімені 1939 жылы Базил Ратбоун Холмс, Найджел Брюс Ватсон рөлінде ойнаған америкалық "Шерлок Холмс жаңа оқиғалары" радио сериясының эпизоды ретінде де бейімдеді. Сериалдың 1941 және 1943 жылғы эпизодтары (Ратбоун Холмс және Брюс Ватсон рөлінде) және 1948 жылғы эпизоды (Джон Стэнли Холмс, Ян Мартин Ватсон рөлінде) эфирге шықты. Джон Гильгуд Шерлок Холмс рөлін, ал Ральф Ричардсон Уотсон рөлін 1954 жылы BBC Light бағдарламасында көрсетілген бейімдеуде ойнады. Джон Гильгудтың інісі Вал Гильгуд Майкрофт Холмсты сомдады. Джон Казабон инспектор Лестрейд, ал Уильям Фокс полковник Валентин Уолтер рөлінде ойнады. Бұл қойылым 1955 жылы NBC радиосында көрсетілді. 1967 жылы Майкл Хардвик бұл әңгімені BBC Light Programme үшін бейімдеді, ол 1952–1969 жылдар аралығындағы радио сериалдың бір бөлігі болды, онда Карлтон Хоббс Холмс, Норман Шелли Ватсон рөлінде ойнады. Феликс Фелтон Майкрофт Холмсты сомдады. "Брюс Партингтонның жоспарлары" 1994 жылы Берт Кульс тарапынан BBC Radio 4 үшін бейімделді, бұл 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериалдың бөлігі болды, онда Клайв Меррисон Холмс, Майкл Уильямс Ватсон рөлінде, Джейми Гловер Кадоган Уэст, Стивен Торн инспектор Лестрейд рөлінде ойнады. 2010 жылы бұл әңгіме американдық радио шоу Imagination Theatre сериясындағы "Шерлок Холмстың классикалық оқиғалары" сериясының эпизоды ретінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс, Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде, ал Рик Мэй Лестрад рөлінде ойнады.