Кіріспе
Пресвитериан теологы (1797–1878)
Чарльз Ходж (27 желтоқсан 1797 – 19 маусым 1878) – реформаланған пресвитериан теологы және 1851–1878 жылдар аралығында Принстон теологиялық семинариясының басшысы. Ол 19 ғасырда Америкадағы ортодоксал кальвинистік теологиялық дәстүрдің көрнекті жақтасы болды. Ол Киелі кітаптың Құдай сөзі ретіндегі билігін күшпен қорғады. Оның көптеген идеялары 20 ғасырда фундаменталистер мен евангелистер қабылдады.
Өмірбаян
Чарльз Ходжтың әкесі Хью XVIII ғасырдың басында Солтүстік Ирландиядан көшіп келген шотландтың ұлы еді. Хью 1773 жылы Принстон колледжін бітірген және Революциялық соғыста әскери хирург болып қызмет еткен, содан кейін Филадельфияда медицинамен айналысқан. 1790 жылы ол Бостоннан жетім қалған Мэри Бланшардқа үйленді. Ходжтардың алғашқы үш ұлы 1793 жылы сары қызылша эпидемиясында және 1795 жылы тағы бір сары қызылша эпидемиясында қайтыс болды. 1796 жылы олардың балалық шағынан аман қалған тұңғыш ұлы Хью Ленокс дүниеге келді. Хью Ленокс акушерлік саланың авторитеті болды, ол Чарльзбен жақын қарым-қатынаста болды, көбінесе оған қаржылай көмек көрсетті. Чарльз 1797 жылы 27 желтоқсанда дүниеге келген. Оның әкесі жеті айдан кейін 1795 жылы жұқтырған сары қызылшаның асқынуынан қайтыс болды. Олардың көбісі бай және беделді туыстары тәрбиеледі. Мэри Ходж құрбандыққа барып, балаларды мектепке жіберу үшін интернатты қабылдады. Ол отбасының діни қызметкері Эшбел Гриннің көмегімен дәстүрлі пресвитериандық діни білімді Вестминстердің қысқаша катехизисін қолдану арқылы берді. Олар 1810 жылы классикалық академияға түсу үшін Нью-Джерсидің Сомервилл қаласына, 1812 жылы Принстон колледжіне түсу үшін тағы да Принстонға көшіп барды. Чарльз колледжге түсуге дайындалған кезде, Принстон теологиялық семинариясын пресвитериан шіркеуі министрлерді даярлау үшін жеке мекеме ретінде құрды. Бұл университеттегі министрлердің біліктілігі жеткіліксіз деп саналғандықтан және колледж ортодоксиядан ауытқып кетті деген пікірге жауап ретінде болды. 1812 жылы Ходжтың бұрынғы дін қызметкері Эшбел Грин колледждің президенті болды. Принстон университеті жаңа семинарияның бірінші президенті Арчибальд Александр Ходжге ерекше көңіл бөлді, оған грек тілінде көмектесіп, олмен бірге миссионерлік сапарларға шықты. Ходж өзінің тұңғыш ұлына Александрдың есімін берді. Ходж болашақ епископальдық епископтар Джон Джонс және Чарльз Макилвейнмен және болашақ Принстон колледжінің президенті Джон Маклинмен жақын достыққа түсті. 1815 жылы студенттер арасында Грин мен Александрдың жігерлендіруімен дінге деген құлшыныс кең еткен кезде Ходж жергілікті пресвитериан шіркеуіне қосылып, діни қызметке кірісуді шешті. Бакалавриатты бітіргеннен кейін көп ұзамай 1816 жылы семинарияға оқуға түсті. Оқу курсы өте қатаң болды, студенттерге түпнұсқа тілдерінде жазба орындарын қайталау және теологиялық оқулық ретінде 17 ғасырда реформаторлық шәкірт Фрэнсис Турретин латын тілінде жазған догматиканы қолдану талап етілді. Профессор Александр мен Сэмюэл Миллер де өз студенттеріне зор құлшыныс сезімін ұялатты. 1819 жылы Принстон семинариясын бітіргеннен кейін Ходж қосымша нұсқауларды жеке түрде Rev. Джозеф Бейтс, Филадельфиядағы еврей ғалымынан алды. 1820 жылы Филадельфия пресвитериі оған уағыздауға лицензия берді, ал ол Филадельфияның Ист-Фолс маңындағы бос амнаталарда, Филадельфиядағы Франкфорд Арсеналында және Вудбериде (Нью-Джерси) миссионер ретінде үнемі уағыздады. 1820 жылы ол Принстон семинариясында біліміне байланысты тілдерді оқытуда бір жылдық профессорлық көмекші болып тағайындалды. Сол жылдың қазан айында ол Нью-Англияда профессорлар мен діни қызметкерлермен сөйлесті, соның ішінде Мозес Стюарт Андовер семинариясында және Натаниел В. Тейлор Йель діни мектебінде. 1821 жылы ол Нью-Брансуик пресвитериінің қызметкері болып тағайындалды, ал 1822 жылы ол өзінің алғашқы памфлетін жариялады, бұл Александрға Бас Ассамблеяны оны Шығыс және Киелі кітап әдебиетінің толық профессорлығына тағайындауға көндіруге мүмкіндік берді. Қаржы жағынан тұрақты, Ходж сол жылы Бенджамин Франклиннің немересі Сара Бачке үйленді. 1824 жылы Ходж Роберт Бэрд пен Арчибальд Александрмен бірге Чи Фи қоғамын құруға көмектесті. 1825 жылы ол Еуропадан Киелі кітапқа қатысты қазіргі ғылыми әдебиеттерді аудару үшін үш ай сайын шығатын "Библиялық репертуар" атты журналға негіз салды. Ходж Еуропаның білімін зерттегеннен кейін, өзінің білімінің жеткіліктілігін күмәнге ұшыратты. Семинария оған екі жыл бойы ақы төлеп, ол Еуропаға барып, біліміне "толықтай" түсуге келісті. Ол өзінің жеке шығыны бойынша Джон Невинді алмастырды. 1826-1828 жылдары ол Парижге барып, француз, араб және сирия тілдерін оқыды; Галледе ол Джордж Мюллермен неміс тілін оқыды және Август Толукпен танысты; және Берлинде ол Сильвестр де Саси, Эрнст Вильгельм Хенгстенберг және Август Неандердің дәрістеріне қатысты. Сол жерде ол қазіргі заманның жетекші теологы Фридрих Шлейермахермен де танысты. Ол Германияда көрген терең білімді бағалады, бірақ идеалистік философияға берілген назардың ортақ сананы бұрмалап, болжамдық және субъективтік теологияға әкелетінін ойлады. Еуропада біраз уақыт өткізген басқа американдық теологтардан айырмашылығы, Ходждың тәжірибесі оның бала кезінен үйренген наным принциптеріне адалдығын өзгертпеді. 1830 жылдардың басынан бастап Ходж аяғында қозғалысқа келтіретін ауырсынудан зардап шекті және 1833 жылдан 1836 жылға дейін кабинеттен сабақтарын өткіруге мәжбүр болды. Ол "Библиялық репертуар" журналы үшін мақалалар жазуын жалғастырды, енді ол "Принстон шолуы" деп аталды. 1830 жылдары ол Римдіктерге үлкен түсіндірме жазды және Америкадағы пресвитериан шіркеуінің тарихын жазды. Ол 1837 жылы жарылған Ескі мектеп – Жаңа мектеп даулы мәселесінде Ескі мектепті қолдады. 1840 жылы ол Дидактикалық теология профессоры болды, бірақ Жаңа өсиеттің түсіндіруімен айналысатын бөлімді де сақтап қалды және өмірінің соңына дейін осы міндеттерін орындады. Ол 1846 жылы Американың Біріккен штаттарының Пресвитериан шіркеуінің (Ескі мектеп) Бас Ассамблеясының модераторы болды. Ходжтың әйелі 1849 жылы қайтыс болды, одан кейін Сэмюэл Миллер мен Арчибальд Александр қайтыс болды, ол семинарияның ең тәжірибелі профессоры болды. Ол Принстон теологиясының жетекші жақтаушысы ретінде танылды. 1878 жылы қайтыс болған кезде оны достары да, қарсыластары да өз заманының ең көрнекті жақтаушысы деп мойындады. Оның өмірінде аман қалған балаларының арасында үш діни қызметкер болды; олардың екеуі Принстон теологиялық семинариясының факультетіне Ходжтың орнына келді, C. W. Ходж – экзегетикалық теология факультетіне, ал A. A. Ходж – догматика факультетіне. Оның немересі, C. W. Ходж кіші, де көп жылдар бойы Принстон семинариясында оқытты.
Әдеби және оқыту қызметі
Ходж көптеген библиялық және теологиялық еңбектер жазды. Ол теологиялық мансабының басында жазуды бастады және өмірінің соңына дейін жариялауды жалғастырды. 1835 жылы ол «Римдіктерге жолданған хатқа түсіндірме» еңбегін жариялады. Бұл еңбек оның ең маңызды экзегетикалық жұмысы саналғанымен, Ходж 1864 жылы, Америка Азамат соғысы кезінде және Джеймс Хенли Торнвеллмен Одақтан бөліну мәселесі бойынша пікір алмасып болғаннан кейін осы түсіндірмені қайта қарады. Одан кейін де бірнеше еңбектері жарық көрді: «Америка Құрама Штаттарындағы Пресвитериан шіркеуінің конституциялық тарихы» (1840); «Өмір жолы» (1841, Англияда қайта басылды, басқа тілдерге аударылды және Америкада 35 000 данаға таралды); «Ефестіктерге жолданған хатқа түсіндірме» (1856); «Бірінші Коринфтіктерге» (1857); «Екінші Коринфтіктерге» (1859). Оның ең ірі еңбегі – 3 томдық, 2260 беттен тұратын «Жүйелі теология» (1871–1873). Соңғы кітабы «Дарвинизм не?» деген сұраққа жауап береді және 1874 жылы жарық көрді. Бұған қоса, ол «Принстон шолуына» 130-дан астам мақала жазғанын еске алу керек. Олардың көптегені жарияланған кезде үлкен әсер еткенімен, кейіннен жиналып, «Принстон шолуынан очерктер мен мақалалар таңдамасы» (1857) және «Шіркеу басқаруы бойынша талқылаулар» (ред. У. Дюрант, 1878) атты кітаптарға енді және теологиялық әдебиетте берік орын алды. Ходждың әдеби өмірінің бұл шолуы оның үлкен ықпалын көрсетеді. Алайда, оның ықпалын дұрыс бағалау үшін, 3000-ға жуық дін қызметкері оның басшылығымен білім алғанын және оған ұзақ өмір бойы мұғалім, экзегет, уағызшы, дауласушы, шіркеу басшысы және жүйелі теолог ретінде ерекшелік танудың сирек мүмкіндігі берілгенін еске алу қажет. Ол мұғалім ретінде теңдесі жоқ дерлік; ол мінберде кең танымал болмаса да, сенбі күндері түстен кейін өткізілетін «конференцияларда» жоғары деңгейдегі уағыздық қабілеттерін көрсетті, онда ол әдеттегідей айқындығымен және логикалық дәлдігімен сөйледі, бірақ сонымен қатар өте спонтанды және керемет нәзіктікпен және рухани күшпен сөйледі. Ходждың әдеби қабілеті «Принстон теологиялық шолуына» жариялаған мақалаларында жақсы көрінеді, олардың көптегені даулы жазудың шедеврлері деп танылды. Олар жалпы христиандыққа қатысты апологетикалық сұрақтардан бастап, тек пресвитериандардың ғана қызығушылық танытатын шіркеу басқаруының мәселелеріне дейін көптеген тақырыптарды қамтиды. Бірақ Ходж өмірінің қарастырылған кезеңінде американдық теологтар арасында талқыланған сұрақтар көбінесе антропология және сотериология салаларына жатты; және оның дауласу қабілеті негізінен осы салаларға қолданылды. Ол жазған барлық кітаптары оның қайтыс болғаннан кейін бір ғасырдан астам уақыттан бері басылып келеді.
Қасиет және маңызы
Мәсіхке деген берілгендік оның өміріндегі ең маңызды ерекшелік болды, және ол басқалардың өмірін осы арқылы бағалады. Сондықтан, ол пресвитериан және кальвинист болғанымен, оның көңілі секталық шекаралардан асып түсті. Ол кейбір бауырлары қолдайтын шіркеу басқаруының тар көзқарасын қабылдамады. Ол Рим-католик шүкіршілігінің дұрыстығын жоққа шығарғандардың тарихи емес ұстанымын мойынламады. Ол табиғатынан консервативті болды және өмірін Вестминстерлік Иман Жарғысы мен Ұлы және Кіші Вестминстерлік Катехизистерде баяндалған Реформациялық теологияны қорғауға арнады. Ол Принстон ешқашан жаңа идея тудырмағанын айтуды жақсы көретін; бірақ бұл Принстонның кейінірек өзгертілген және аймақтық кальвинизмге қарсы тарихи кальвинизмді қорғаушы болғанын білдірді. Шындығында, Ходж шіркеудің ұлы ойшылдарының бірі емес, алайда сенімнің ұлы қорғаушыларының бірі ретінде қарастырылуы керек. Ол жаңа кезеңнің басталуымен көзге түсуге ниеті болмады. Бірақ ол ұзақ және белсенді өмірі бойы шіркеуінің иманды қорғаған, қиын уақытта сенімді басшы болған және жарты ғасырдан астам уақыт бойы оның қызметкерлеріне ең көрнекті ұстаз болғандықтан, даңққа ие болды. Ходждің христиандық иман және тарихи протестантизм туралы түсінігі оның "Жүйелі теологиясында" берілген.
Құлдық
Ходж құлдық институтын ең абстрактілі мағынада қолдады, оның себебі Киелі кітаптың белгілі бір үзінділерімен түсіндірілді. Ол өзі құлдар ұстады, бірақ оларға қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы болды және құлдықтың абстрактілі түрі мен оңтүстік штаттарының құл заңдары арасында айырма жасады. Ол заңдар құлдарды білім алуға, отбасы құруға және бала тәрбиелеуге қатысты құқықтарынан айырды және "ақтардың қорлауы мен қанаушылығына" ұшыратты. Оның пікірінше, осы заңдарды гуманитарлық тұрғыдан реформалау АҚШ-та құлдықтың толық жойылуына қадам болар еді. 1818 жылғы Пресвитериан Бас Ассамблеясы да осыған ұқсас позицияны бекіткен, яғни Құрама Штаттардағы құлдық, міндетті түрде күнә емес болғанымен, өкінішті мекеме саналады және оны ақырында өзгерту керек. Ходж пен Невин Иеміздің соңғы тоқсан туралы түбегейлі түрде қарама-қарсы пікірлері үшін де дауласты.
Ескі мектеп
Ходж 1837 жылы Пресвитериан шіркеуінің (АҚШ) бөлінісі кезінде Пресвитериандықтардың Ескі мектеп тобының басшысы болды. Бұл даудың себептері діни ілімдер, діни амалдар және құлдық мәселесі болды. 1861 жылға дейін Ескі мектеп құлдықты айыптаудан аулақ болғанмен, бұл мәселе шіркеудің солтүстік және оңтүстік бөлімдері арасындағы пікірталас нысаны болды.
Азаматтық соғыс
Ходж құлдыққа төзімділік танытты, бірақ 1861 жылы АҚШ-ты бөліп-жаруға ұмтылған сатқындыққа ешқашан төзімділік танытпады. Ходж мықты ұлтшыл болды және Пресвитериандар арасында Одақты қолдау үшін күреске жетекшілік етті. 1861 жылғы қаңтардағы «Принстон шолуында» Ходж сецессияға қарсы аргументтерін жазды, соңында оны конституцияға қайшы деп мәлімдеді. Джеймс Хенли Торнвелл 1861 жылғы қаңтардағы «Оңтүстік Пресвитериан шолуында» жауап берді, 1860 жылғы сайлау Оңтүстікпен келіспейтін жаңа үкіметті орнатқанын, демек сецессия заңды екенін айтты. Ходж саяси тұрғыдан берік Одақшыл болғанымен, 1861 жылғы Ескі мектеп Пресвитериан шіркеуінің Бас ассамблеясының «көктемгі қаулыларына» қарсы дауыс берді, себебі шіркеудің саяси мәселелерге араласуы оның жұмысы емес деп ойлады; осы қаулылардың нәтижесінде, діни ұйым Солтүстік және Оңтүстікке бөлінді. 1861 жылғы мамырда Филадельфияда өткен Бас ассамблеяда, Азамат соғысы басталғаннан кейін бір ай өткен соң, қаулыда шіркеудің құзыретінің шегі және Конституцияны түсіндірудегі келіспеушіліктерге байланысты наразылықтарға қарамастан, федералды үкіметке қолдау көрсетуге уәде берілді. 1861 жылғы желтоқсанда Оңтүстік Ескі мектеп Пресвитериан шіркеулері діни ұйымнан қол үзді.
Дарвинизм
1874 жылы Ходж «Дарвинизм дегеніміз не?» деген кітабында дарвинизмнің мәнінде атеизм жатқанын мәлімдеді. Ходж дарвинизмді жобалау туралы ұғымға қайшы деп есептеді, сондықтан ол анық түрде атеистік болып табылады. Ходж «Review» журналында да, «What is Darwinism?» (1874) еңбегінде де дарвинизмді сынады. Оның көзқарасы 1878 жылы қайтыс болғанға дейін Семинарияның позициясын анықтады. Ол барлық эволюциялық идеялардың өзінің дініне қарсы келетінін ойлаmasa да, оларды колледждерде оқыту оны алаңдатты. Осы уақытта Принстон университетінің президенті Джон Маклин де Дарвиннің эволюция теориясын қабылдамады. Бірақ 1868 жылы Маклин зейнеткерлікке шыққаннан кейін шотланд философы Джеймс Маккош президент болды. Маккош дарвинизмнің көп бөлігінің дұрыс екені дәлелденуі мүмкін және дәлелденетініне сенді, сондықтан ол христиандарды осы жағдайға дайындауға тырысты. Ғылым мен дін арасындағы қақтығыс емес, келісімге ұмтылды. Табиғаттағы жобалау принципін мойындап, Маккош Дарвиннің жаңалықтарын ғаламдағы алдын ала жоспарлау, шеберлік және мақсаттың тағы бір дәлелі ретінде қарастырды. Ол дарвинизм атеистік емес және Киелі кітапқа қайшы емес деп мәлімдеді. Осылайша, Америкадағы пресвитериандар Принстонға негізделген эволюция бойынша екі түрлі ойлау мектебінің арасынан таңдау жасауға мүмкіндік алды. Семинария Ходждің позициясын 1929 жылға дейін, оның жақтастары қуылғанға дейін ұстады, ал колледж (Принстон университеті) эволюциялық биологияның жаңа ғылымының әлемдік деңгейдегі орталығына айналды. Ходж мен Маккош арасындағы пікірталас Дарвиннің эволюция теориясы мәселесі бойынша ғылым мен дін арасындағы туындаған қақтығыстың мысалы болды. Алайда, екеуінің ғылым мен дінге қатысты ұқсастықтары көпшілік ойлағаннан гөрі артық еді. Екеуі де табиғаттануда ғылыми зерттеулердің маңыздылығын қолдады және олардың философия мен дінге араласуына қарсы тұрды.
Қазіргі заманғы басылымдар
Жүйелі теология. Хендрикссон баспасы (1999). (Эдвард Н. Гросс қысқартылған нұсқасы да бар.) Римдіктерге (Кросвей классикалық түсініктемелер). Кросвей Букс (1994). Римдіктерге (Женева сериясы түсініктемелер). Шындықтың жаршысы (1998 жылдың 1 маусымы). Қорынттықтарға (Кросвей классикалық түсініктемелер). Кросвей Букс (1995). 1 және 2 Қорынттықтарға (Женева сериясы түсініктемелер). Шындықтың жаршысы (1998 жылдың 1 маусымы). 2 Қорынттықтарға (Кросвей классикалық түсініктемелер). Кросвей Букс (1995). Ефестіктерге (Кросвей классикалық түсініктемелер). Кросвей Букс (1994). Ефестіктерге (Женева сериясы түсініктемелер). Шындықтың жаршысы (1998 жылдың 1 маусымы). "Өмір жолы" (Америкалық руханиат көздері). Марк А. Нолл, ред. Паулист баспасы (1987).
Romans (The Crossway Classic Commentaries). Crossway Books (1994). Romans (Geneva Series of Commentaries). Banner of Truth (June 1, 1998). Corinthians (Crossway Classic Commentaries). Crossway Books (1995). 1 & 2 Corinthians (Geneva Series of Commentaries). Banner of Truth (June 1, 1998). 2 Corinthians (Crossway Classic Commentaries). Crossway Books (1995). Ephesians (The Crossway Classic Commentaries). Crossway Books (1994). Ephesians (Geneva Series of Commentaries). Banner of Truth (June 1, 1998). The Way of Life (Sources of American Spirituality). Mark A. Noll, ed. Paulist Press (1987).