Мэри Бейкер Эдди: Христиан ғылымының негізін қалаушысы

Кіріспе

Американдық христиан ғылымын негіздеуші (1821–1910)

Мэри Бейкер Эдди (туғанда Бейкер; 16 шілде 1821 – 3 желтоқсан 1910) – американдық діни қайраткер және жазушы, 1879 жылы Жаңа Англияда «Христиан ғылымы» шіркеуін құрған. Ол 1908 жылы «The Christian Science Monitor» газетін, сондай-ақ үш діни журналды: «Christian Science Sentinel», «The Christian Science Journal» және «The Herald of Christian Science» журналдарын іске қосты. Ол көптеген кітаптар мен мақалалар жазды, олардың ең танымалдары – «Киелі кітаптарға түйін кілті бар ғылым және денсаулық» және «Ана шіркеуінің нұсқаулығы». Оның өзге де еңбектері қайтыс болғаннан кейін «Ғылым және денсаулықтан басқа прозалық туындылар» жинағында жарияланды.

Отбасы

Эдди Мэри Морс Бейкер 1821 жылғы 16 шілдеде Нью-Гэмпшир штатының Боу қаласындағы фермада фермер Марк Бейкердің (1865 жылы қайтыс болған) және оның әйелі Әбигейл Барнард Бейкердің (1849 жылы қайтыс болған) отбасында дүниеге келді. Эдди алты баланың ең кішісі болды: ұлдары Сэмюэл Доу (1808), Альберт (1810) және Джордж Салливан (1812), одан кейін қыздары Әбигейл Барнард (1816), Марта Смит (1819) және Мэри Морс (1821). Ол АҚШ Конгресінің өкілі Генри М. Бейкердің туысы болды. Ол отбасының АҚШ-та туған алтыншы буыны еді. Ол туған ферманы оның әкесінің әкесі, Джозеф Бейкер кіші, Америка революциялық соғысындағы қызметі үшін капитан Джон Лаввеллге берілген жер учаскесінде салған. 1816 жылы Джозеф кіші қайтыс болғанда Эддидің әкесі Марк ағасы Джеймспен бірге ферманы мұраға алды. Марк Бейкер Тилтон конгрегационалистік шіркеуінің белсенді мүшесі болды. МакКлюр журналында оның қатал пікірлерімен және келіспегендермен дауласуға бейім екені айтылған; бір көрші оны "[ашуға оңай берілетін және үнемі жанжал іздейтін] жолбарыс" деп сипаттады. Сондай-ақ, ол құлдықты ынтамен қолдаған және Авраам Линкольннің өлімі туралы естігенге қуанған "Коперхед" болғаны хабарланды. Соғыс кезінде шіркеуінің бір тобымен бірге республикалық пасторын қызметтен шеттетуге тырысқанына қарамастан, олар сәтсіз аяқтаған кезде ол шіркеуден басқа мүшелерімен бірге шығудан бас тартты. Оның орнына ол құлшылыққа қатысуын жалғастырды, бірақ құлшылық кезінде Америка Азамат соғысы туралы айтылғанда наразылық білдіріп, шіркеуден шығып кететін. Эдди мен оның әкесі арасындағы қарым-қатынас шиеленіскен еді. Эрнест Сазерленд Бейтс және Джон В. Диттемор 1932 жылы Бейкердің Эддидің еркін қабілетін қатаң жазалау арқылы басып тастауға тырысқанын жазды, бірақ анасы көбінесе араласатын. Марк Бейкерден айырмашылығы, Эддидің анасы діншіл, тыныш, көңілді және мейірімді деп сипатталды.

Денсаулық

Эдди кенеттен ауырып қалатын жағдайларға тап болды. Оның отбасын білетін адамдар оның кенеттен еденге құлап, қимылдап, айқайлағанын немесе үнсіз және есінен танығандай болып, кейде сағаттап жатқанын айтады. Тарихшы Роберт Пил осы құрысулардың салдарынан отбасы Эддиді ауылдық дәрігерге жіберуге мәжбүр болғанын жазды. Эддидің ауруының себебі белгісіз болды, бірақ биограф Каролина Фрейзер бұл аурудың психогендік сипатта болуы мүмкін деп санайды. Психоаналитик Юлиус Сильбергердің пікірінше, Эдди әкесінің өзіне деген қатынасын бақылауға тырысу үшін осы құрысуларды тудыруға тырысқан болуы мүмкін. Фрейзер бұл ауруды гипохондрия мен гистериянің үйлесімінен туындаған деп есептейді.

Тилтон, Нью-Гэмпшир

1836 жылы, Эдди шамамен 14-15 жаста болғанда, ол отбасымен бірге Боу қаласынан солтүстікке қарай шамамен 20 миль (32 км) қашықтықта орналасқан Нью-Гэмпшир штатының Санборнтон-Бридж қаласына көшіп барды. Санборнтон-Бридж 1869 жылы Нью-Гэмпшир штатының Тилтон қаласы деп аталды. Эрнест Бейтс пен Джон Диттмор Эддидің отбасы алғаш көшіп келгенде Санборнтон академиясына қабылдана алмағанын, оның орнына сол ғимараттағы аудандық мектепте ең кішкентай қыздармен бірге оқуға баруға мәжбүр болғанын жазады. Ол денсаулығының нашарлауына байланысты бір айдан кейін оқуды доғарды, содан кейін преподобный Енох Корсерден жеке сабақтар алды. 1842 жылы Санборнтон академиясына түсті. Катер мен Милмин жариялаған шіркеу жазбаларына сәйкес, Эдди 1838 жылдың 26 шілдесінде 17 жасында Тилтон қаласындағы конгрегациялық шіркеуге қабылданды. Эдди 1891 жылы жазған өмірбаянында бұл оқиға болған кезде 12 жаста болғанын және мүшелікке емтихан барысында пастормен тағдыр туралы пікір алмасқанын айтқан; бұл ғибадатханадағы 12 жасар Исаның оқиғасын қайталауға жасалған әрекет болуы мүмкін.

Неке, жесірлік

Эдди 1840 жылдары төрт адамның өліміне қатты қайғырды. Ол ағасы Альбертті ұстаз және кеңесші ретінде құрметтеді, бірақ ол 1841 жылы дүние салды. 1844 жылы оның алғашқы күйеуі Джордж Вашингтон Гловер (ағасы Самуилдің досы) алты айлық некеден кейін қайтыс болды. Олар 1843 жылдың желтоқсанында үйленіп, Гловердің бизнесі болған Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында қоныстанды, бірақ ол 1844 жылдың маусым айында Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласында сары қызбадан қайтыс болды. Эдди сол кезде Вилмингтонда алты айлық жүктілікте болды. Ол 1400 миль (2253 км) қашықтықты пойызбен және бу кемесімен Нью-Гэмпширге қайтуға мәжбүр болды, онда оның жалғыз ұлы Джордж Вашингтон Гловер II 12 қыркүйекте әкесінің үйінде дүниеге келді. Күйеуінің өлімі, кері сапар және бала тууы оны дене және рухани жағынан шаршатып, айлар бойы төсекте жатуға мәжбүр етті. Эдди ұлына күтім жасай алмағандықтан, оны жергілікті әйел баптап, Эддиге үй шаруасымен айналысатын қызметкер қарасады. Эддидің анасы 1849 жылдың қарашасында қайтыс болды. Оның анасының өлімінен үш апта өткен соң Эддидің күйеуі болуға тиіс, адвокат Джон Бартлетт те дүние салды. Эддидің әкесі Марк Бейкер 1850 жылы қайтадан үйленді; оның екінші әйелі Элизабет Паттерсон Дункан (6 маусым 1875 ж. қайтыс болды) екі рет жесірлік көрген және екінші некесінен мүлік мен кіріс алған. Бейкер, көрінетін болса, Эддиге оның ұлына жаңа отбасында орын болмайтынын жеткізді.

Финес Квимбимен зерттеу

1853 жылы Эдди тіс дәрігері доктор Дэниел Паттерсонға үйленді. Мезмеризм Жаңа Англияда танымал болды; және 1861 жылдың 14 қазанында Паттерсон мезмерист Финес Паркхерст Квимбиге хат жазды, ол дәрі-дәрмексіз адамдарды емдегені үшін белгілі болды, әйеліне ем жасау мүмкіндігін сұрады. Квимби Портленд, Мэн штатында жұмысы көп екенін және оған бара алмайтынын, бірақ Паттерсон әйелін оған әкелсе, емдейтінін жауап берді. Эдди бірден бармады, оның орнына доктор Вейлдің гидропатиялық институтында сумен емделуге тырысты, бірақ денсаулығы одан да нашарлады. Бір жыл өткен соң, 1862 жылдың қазан айында Эдди алғаш рет Квимбиге барды. Ол айтарлықтай жақсарды және бір апталық емнен кейін қалалық әкімшіліктің күмбезіне 182 сатырмен көтеріле алатынын жариялады. Алайда, емдеу уақытша болды және Эдди қайтадан денсаулығы нашарлады. "Емнің" уақытша табиғатына қарамастан, ол оған діни маңыз берді, ал Квимби олай істемеді. Ол бұл Иса Мәсіх жасаған сияқты емделу деп сенді. 1862 жылдан 1865 жылға дейін Квимби мен Эдди Квимби және басқалар қолданған емдеу әдістері туралы ұзақ пікірталас жүргізді. Ол емдеу туралы өз ойларын жазып алды, сондай-ақ одан диктанттарды жазып, оларды өз ойларымен "түзетті", олардың кейбіреулері кейінірек жарық көрген және оған жатқызылған "Квимби қолжазбаларына" енген болуы мүмкін. Квимби өзінің діни көзқарастарына аса мән бермесе де, Эдди оның жұмысына әкелген діни мағынаны қабылдады, өйткені ол өзінің дінге бейім пациенттерінің оны бағалайтынын білді. Финес Квимби 1866 жылдың 16 қаңтарында, Эддидің әкесі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Дж. Гордон Мелтон "Әрине, Эдди Квимбимен кейбір идеяларын бөлісті. Алайда, ол одан емдеудің нақты техникалары сияқты маңызды мәселелерде ерекшеленді. Сонымен қатар, ол Квимбидің Киелі кітапқа және христиандыққа деген қарсылығын бөліспеді". Биограф Гиллиан Гилл басқа ғалымдармен келіспейді, олар "дәлелдерді елемеген және миссис Эддидің емдеу теориясын Квимбиге қарыз екенін және оның жарияланбаған еңбегін ұрлағанын айыптауда қасақана жалтақтап келген" деп мәлімдеді.

Eddy married Dr. Daniel Patterson, a dentist, in 1853. Mesmerism had become popular in New England; and on October 14, 1861, Patterson, wrote to mesmerist Phineas Parkhurst Quimby, who reportedly cured people without medicine, asking if he could cure his wife. Quimby replied that he had too much work in Portland, Maine and that he could not visit her, but if Patterson brought his wife to him he would treat her. Eddy did not immediately go, instead trying the water cure at Dr. Vail's Hydropathic Institute, but her health deteriorated even further. A year later, in October 1862, Eddy first visited Quimby. She improved considerably, and publicly declared that she had been able to walk up 182 steps to the dome of city hall after a week of treatment. The cures were temporary, however, and Eddy suffered relapses. Despite the temporary nature of the "cure", she attached religious significance to it, which Quimby did not. She believed that it was the same type of healing that Christ Jesus had performed. From 1862 to 1865, Quimby and Eddy engaged in lengthy discussions about healing methods practiced by Quimby and others. She took notes on her own ideas on healing, as well as writing dictations from him and "correcting" them with her own ideas, some of which possibly ended up in the "Quimby manuscripts" that were published later and attributed to him. Despite Quimby not being especially religious, he embraced the religious connotations Eddy was bringing to his work, since he knew his more religious patients would appreciate it. Phineas Quimby died on January 16, 1866, shortly after Eddy's father. J. Gordon Melton has argued "certainly Eddy shared some ideas with Quimby. She differed with him in some key areas, however, such as specific healing techniques. Moreover, she did not share Quimby's hostility toward the Bible and Christianity." Biographer Gillian Gill has disagreed with other scholars arguing they "have flouted the evidence and shown willful bias in accusing Mrs. Eddy of owing her theory of healing to Quimby and of plagiarizing his unpublished work."

1866 жылдың күзі

1866 жылдың 1 ақпанында, Массачусетс штатының Линн қаласында тұрған Эдди мұзға тайып, құлап кетті. Линн Репортерінің сол кездегі хабарына сәйкес, ол құлаудан кейін "өте қиын жағдайда" болды және жергілікті гомеопатия дәрігері Альвин Кушинг күткеннен кейін үйде жатты. Бірақ, Джорджина Мильмин қырық жыл өткен соң доктор Кушингпен сұхбаттасқанда, ол сол кездегі жазбаларында Эддидің "жартылай истериялық" күйде, қатты эмоциялық қыспақта болғанын, оған аздап морфин бергеннен кейін жағдайы жақсарғанын айтты. 1866 жылдың 14 ақпанында, Эдди доктор Кушингтен ем алуын аяқтағаннан кейін, Финеас Квимбидің тағы бір науқасы Джулиус Дрессерге хат жазып, оның жарақаты мен алған медициналық көмегі Квимби бұрын жасаған барлық емдеуді күштен шығарғанын, оны емдеуін сұрады. Дрессер емдеу жүгін көтеруге өзінің жеткіліксіз екенін айтып, бас тартты және Эддиге Квимбидің ілімін одан әрі таратуға кеңес берді. Кейін Эдди өзінің құлауын рухани аянға ұшыраған сәт деп есептеді. Ол дәрігер ұсынған дәрі-дәрмектерді қабылдамаған, құлаудан үш күн өткен соң Киелі кітапты ашып, Исаның ауруларды сауықтырғаны туралы оқығаннан кейін толыққанды денсаулығына қол жеткізгенін мәлімдеді.

Спиритуизм

1866 жылы Эдди екінші күйеуі Дэниел Паттерсоннан ажырасып, содан кейін төрт жыл бойы Линн, Массачусетс және басқа жерлерде бірнеше отбасыда қонақ болды. Фрэнк Подмор былай жазды: Ол кеңінен танымал болғаннан кейін, Эддидің Бостонда бір кезде медиум болғаны туралы әңгімелер тарады. Ол медиум болған деп айтылатын кезде, ол қаладан шалқап тұрды. Гиллдің сөзіне қарағанда, Эдди спиритистерді білген және олардың кейбір іс-шараларына қатысқан, бірақ ешқашан толық сенімді болған емес. Мысалы, ол 1864 жылы спиритизмге сенетін досы Сара Кросбиге барып қайтқан. Сибил Уилбурдың айтуынша, Эдди Кросбиге оның сенімінен айыру үшін, Эддидің қайтыс болған ағасы Альберттен келгендей хаттар жазып, оған арнау жасауға тырысқан. Бұл алдау туралы биограф Хью Эвелин Уортем: «Эддидің ізбасарлары мұны Кросби ханымның спиритизмге деген сенімін жою үшін жасаған ойын-қалжың ретінде түсіндіреді» деді. Алайда, Мартин Гарднер бұған қарсы шығып, Эдди спиритуалистік медиум ретінде жұмыс істегенін және алған хабарларға сенгенін айтты. Гарднердің пікірінше, Эддидің медиумдық қабілеті Кросбиді спиритизмге көндірген. Эдди Кросбиге арналған спиритуалистік трансында Финес Паркхерст Квимбиді қолдап: «Портлендтен П. Квимби аурулардың рухани шындығын біледі. Емделу үшін оны сіңіріңіз. Оған қайтадан барыңыз және ешқандай материалдық немесе рухани медиумға сүйенбеңіз» деген хабар берді. Бұл цитатаны қамтитын абзац кейіннен Эддидің ресми өмірбаянынан алынып тасталды. 1866 мен 1870 жылдар аралығында Эдди спиритизмге қызығушылық танытқан Брен Пэйн Кларктың үйінде тұрды. Онда жиі сеанстар өткізілетін, бірақ Эдди мен Кларк олар туралы ыстық пікірталас тудыратын. Эддидің спиритизмге қарсы аргументтері сол кезде болған кем дегенде бір адамды – Хирам Крафтсты – «оның ғылымы рухтардың ілімінен әлдеқайда жоғары» деп сендірді. Кларктың ұлы Джордж Эддиді спиритизмге көндіруге тырысты, бірақ ол осы идеяны жек көретінін айтты. Кэтер мен Милминнің сөзіне сүйенсек, Ричард Хазельтин Кларк үйінде сеанстарға қатысқан, ал Эдди елшілердің рухтарын шақыруға тырысып, транс медиумы рөлін атқарған. Линннен келген спиритуалист Мэри Гулд Эдди шақырып алған рухтардың бірі – Авраам Линкольн болғанын мәлімдеді. Кэтер мен Милмин келтірген куәгерлердің сөзіне қарағанда, Эдди 1872 жылға дейін сеанстарға қатысып жүрген. Кейінгі сеанстарда Эдди тыңдаушыларын Христиандық ғылымды қабылдауға итермелеуге тырысты. Эдди спиритуалистік тәжірибелермен жақсы таныс болған, бірақ кейінірек Христиандық ғылымның жазбаларында оны айыптады. Тарихшы Энн Брауд спиритизм мен Христиандық ғылым арасында ұқсастықтар бар екенін жазды, бірақ басты айырмашылық – Эдди Христиандық ғылымды құрғаннан кейін рухтардың көріністері ешқашан денеге ие болмағанына сенді, себебі материя нағыз емес және өлімге дейін де, одан кейін де бар болғаны – рух. 1891 жылы жарық көрген «Ғылым және денсаулықтың кілті» атты кітабының елуінші басылымына Эдди «Христиандық ғылым және спиритизм» деген тарауды қосты. Бұл тарау 1910 жылы «Христиандық ғылым мен спиритизм» деп өзгертілді.

Eddy separated from her second husband Daniel Patterson in 1866, after which she boarded for four years with several families in Lynn, Massachusetts and elsewhere. Frank Podmore wrote:

After she became well known, reports surfaced that Eddy was a medium in Boston at one time. At the time when she was said to be a medium there, she lived some distance away. According to Gill, Eddy knew spiritualists and took part in some of their activities, but was never a convinced believer. For example, she visited her friend Sarah Crosby in 1864, who believed in Spiritualism. According to Sibyl Wilbur, Eddy attempted to show Crosby the folly of it by pretending to channel Eddy's dead brother Albert and writing letters which she attributed to him. In regard to the deception, biographer Hugh Evelyn Wortham stated "Mrs. Eddy's followers explain it all as a pleasantry on her part to cure Mrs. Crosby of her credulous belief in spiritualism." However, Martin Gardner has argued against this, stating that Eddy was working as a spiritualist medium and was convinced by the messages. According to Gardner, Eddy's mediumship converted Crosby to Spiritualism. In one of her spiritualist trances to Crosby, Eddy gave a message that was supportive of Phineas Parkhurst Quimby, stating "P. Quimby of Portland has the spiritual truth of diseases. You must imbibe it to be healed. Go to him again and lean on no material or spiritual medium." The paragraph that included this quote was later omitted from an official sanctioned biography of Eddy. Between 1866 and 1870, Eddy boarded at the home of Brene Paine Clark who was interested in Spiritualism. Seances were often conducted there, but Eddy and Clark engaged in vigorous, good natured arguments about them. Eddy's arguments against Spiritualism convinced at least one other who was there at the time—Hiram Crafts—that "her science was far superior to spirit teachings." Clark's son George tried to convince Eddy to take up Spiritualism, but he said that she abhorred the idea. According to Cather and Milmine, Richard Hazeltine attended seances at Clark's home, and Eddy had acted as a trance medium, claiming to channel the spirits of the Apostles. Mary Gould, a Spiritualist from Lynn, claimed that one of the spirits that Eddy channeled was Abraham Lincoln. According to eyewitness reports cited by Cather and Milmine, Eddy was still attending séances as late as 1872. In these later séances, Eddy would attempt to convert her audience into accepting Christian Science. Eddy showed extensive familiarity with Spiritualist practice, but she denounced it in later Christian Science writings. Historian Ann Braude wrote that there were similarities between Spiritualism and Christian Science, but the main difference was that Eddy came to believe, after she founded Christian Science, that spirit manifestations had never really had bodies to begin with, because matter is unreal and that all that really exists is spirit, before and after death. In the fiftieth edition of her book, Science and Health with Key to the Scriptures, published in 1891, Eddy added the chapter, Christian Science and Spiritualism. This chapter was renamed in 1910 to Christian Science versus Spiritualism.

Индуизм

Ғалымдар Эдди мен оның еңбектеріне индуизмнің ықпалын талқылайды. 1930 жылғы «Хиндуизм Американы басып алады» атты еңбекте Эддидің «Ғылым және денсаулық» кітабының 33-шы басылымында «Бхагавад-гитаға» сілтеме жасағаны айтылады. Гиллиан Гилл оның редакторы, пастор Джеймс Генри Виггин сілтемелерді қосып, Эдди 1891 жылғы түзетуде шығыс діндеріне қатысты барлық сілтемелерді алып тастағанын мәлімдеді. Христиан ғылымы шіркеуінің мүшесі және тарихшы Стивен Готтшалк Эдди 1880-ші жылдардың ортасынан бастап Христиан ғылымын шығыс діндерінен әдейілеп ажыратқанын айтты. Дамодар Сингалдың пікірінше, Эдди индуизм философиясымен тікелей таныс болған жоқ болса да, «оның әдебиетінде Ведантаның көріністері көбінесе таң қалдырады».

Ғибадатхана салу

Эдди 1873 жылы неке адалдығын бұзғандықтан Дэниел Паттерсоннан ажырасты. Ол өзінің еңбегін 1875 жылы «Science and Health» (кейінірек «Science and Health with Key to the Scriptures» деп аталды) атты кітапта жариялады, оны бірнеше жылдық емдеу әдісін ұсынғаннан кейін христиан ғылымының оқулығы деп атады. Алғашқы басылым 1000 дананы құрады және ол оны өзі басып шығарды. Осы жылдары ол «алғашқы христиандық» ғылымын кемінде 800 адамға үйретті. Оның көптеген шәкірттері емшілер болды. «Ғылым мен денсаулықтың» соңғы 100 беті («Жемістер» атты тарауда) оның кітабын оқығаннан кейін жазылған сауығу туралы куәліктерді қамтиды. Ол кітабының алғашқы басылымынан бастап, өліміне дейін көптеген түзетулер енгізді. 1877 жылдың қаңтарында Эдди өзінің шәкірттерінің бірі Дэниел Споффордтың ұсынысын қабылдамады. Содан кейін ол тағы бір шәкірті Аса Гилберт Эддиге тұрмысқа шықты. 1877 жылдың 1 қаңтарында екеуі үйленді, ол Мэри Бейкер Эдди атанды, бұл шараны унитарий дін өкілі басқарды. 1881 жылы Мэри Бейкер Эдди Массачусетс метафизикалық колледжін құрды, штаттың жарғысы оған академиялық дәреже беруге мүмкіндік берді. 1882 жылдың көктемінде Эддилер Бостонға, Массачусетс метафизикалық колледжіне көшіп келді. Осы шамада Гилберт Эддидің денсаулығы нашарлай бастады және ол сол жылдың 3 маусымында қайтыс болды. Эдди өмірінің қалған бөлігін шіркеу құруға арнады, оның ережесін, «Ана шіркеуінің нұсқаулығын» жазып, «Ғылым мен денсаулықты» қайта қарады. 1870 жылдары ол студенттеріне: «Бір күні мен өз шіркеуімді құрамын» десті. 1879 жылы ол және оның студенттері «Біздің Ұстазымыздың [Исаның] сөздері мен істерін еске алу үшін» «Ғылымшы Мәсіх шіркеуін» құрды, ол алғашқы христиандықты және оның жоғалған емдеу элементін қайта орнатуға тиіс болды. 1881 жылы ол Массачусетс метафизикалық колледжін құрды, онда 1882 және 1889 жылдар аралығында шамамен 800 студентке сабақ берді, содан кейін ол оны жапты. Эдди әр студенттен 300 доллар оқу ақысын алды, ол сол кезде үлкен сома еді. 1892 жылы Эддидің басшылығымен шіркеу «Ғылымгердің бірінші шіркеуі» деп қайта ұйымдастырылды. 1894 жылы Бостонда «Ғылымгердің бірінші шіркеуінің» ғимараты аяқталды. Оның студенттері ел бойынша емдеу жасап, басқаларды оқытып жүрді. Эдди осы студенттерге өздерін шіркеудің «The Christian Science Journal» журналында христиан ғылымының тәжірибешілері ретінде тіркеуге рұқсат берді. Ол сондай-ақ емдеу туралы мақалалар мен емдеу туралы куәліктер жарияланған «Christian Science Sentinel» апталық журналын құрды. 1892 жылы шіркеу қайта ұйымдастырылғанда Эдди «Пастор-эмерит» лауазымымен шіркеудің жетекшісі болып тағайындалды. 1895 жылы ол Киелі кітап пен «Ғылым мен денсаулықты» пастор ретінде бекітті. Эдди 1898 жылы «The Christian Science Publishing Society» баспа қоғамын құрды, ол өзі және оның жақтастары шығарған көптеген басылымдардың үйіне айналды. 1908 жылы 87 жасында ол «The Christian Science Monitor» күнделікті газетін құрды. Ол сондай-ақ 1883 жылы шіркеу мүшелеріне арналған ай сайынғы «Christian Science Journal» журналын, 1898 жылы жалпы оқырмандарға арналған апталық діни журнал «Christian Science Sentinel» және көптеген тілдерде басылымдары бар діни журнал «Herald of Christian Science» құрды.

Eddy divorced Daniel Patterson for adultery in 1873. She published her work in 1875 in a book entitled Science and Health (years later retitled Science and Health with Key to the Scriptures) which she called the textbook of Christian Science, after several years of offering her healing method. The first publication run was 1,000 copies, which she self published. During these years, she taught what she considered the science of "primitive Christianity" to at least 800 people. Many of her students became healers themselves. The last 100 pages of Science and Health (chapter entitled "Fruitage") contains testimonies of people who claimed to have been healed by reading her book. She made numerous revisions to her book from the time of its first publication until shortly before her death. In January 1877, Eddy spurned an approach from one of her students, Daniel Spofford. She then married another student of hers, Asa Gilbert Eddy. On January 1, 1877, the two were wed, and she became Mary Baker Eddy in a small ceremony presided over by a Unitarian minister. In 1881, Mary Baker Eddy started the Massachusetts Metaphysical College with a charter from the state which allowed her to grant degrees. In Spring 1882, the Eddys moved to Boston to Massachusetts Metaphysical College. Gilbert Eddy's health began to decline around this time, and he died June 3 that year. Eddy devoted the rest of her life to the establishment of the church, writing its bylaws, The Manual of The Mother Church, and revising Science and Health. By the 1870s, she was telling her students, "Some day I will have a church of my own." In 1879, she and her students established the Church of Christ, Scientist, "to commemorate the word and works of our Master [Jesus], which should reinstate primitive Christianity and its lost element of healing." In 1881, she founded the Massachusetts Metaphysical College, where she taught approximately 800 students between the years 1882 and 1889, when she closed it. Eddy charged her students $300 each for tuition, a large sum for the time. In 1892, at Eddy's direction, the church reorganized as The First Church of Christ, Scientist. In 1894, an edifice for The First Church of Christ, Scientist was completed in Boston. Her students spread across the country practicing healing, and instructing others. Eddy authorized these students to list themselves as Christian Science Practitioners in the church's The Christian Science Journal. She also founded the Christian Science Sentinel, a weekly magazine with articles about how to heal and testimonies of healing. When the church re organized in 1892, Eddy was made the leader of the church as "Pastor Emeritus". In 1895, she ordained the Bible and Science and Health as the pastor. Eddy founded The Christian Science Publishing Society in 1898, which became the publishing home for numerous publications launched by her and her followers. In 1908, at the age of 87, she founded The Christian Science Monitor, a daily newspaper. She also founded the Christian Science Journal in 1883, a monthly magazine aimed at the church's members and, in 1898, the Christian Science Sentinel, a weekly religious periodical written for a more general audience, and the Herald of Christian Science, a religious magazine with editions in many languages.

Зұлым жануарлар магнетизмі

Христиандық ғылымның психикалық емдеуге қарама-қарсысы – психикалық күштерді құрылысқа қарсы немесе өзімшіл мақсаттар үшін қолдану болды, мұндай жағдайларда Эдди жануарлар магнетизмі, гипноз немесе мезмеризм терминдерін жиі алмастырып қолданды. Кэтрин Албанздің айтуынша, «жаман жануарлар магнетизмі» (кейде М.А.М. деп қысқартылады) – «метафизикалық беткейдің астында тығылып жүрген кальвинистік шайтан». Христиандық ғылымда жеке шайтан немесе жамандық болмағандықтан, М.А.М. немесе мезмеризм жамандықтың себебін түсіндіруге арналды. Эдди жаңа тәлімгердің білмейтіндей психикалық күштерін қолданып, науқасқа зиян келтіруі мүмкін екеніне және адал емес адамдардың оны қару ретінде пайдалануы мүмкін екеніне алаңдады. Жануарлар магнетизмі Эдди өмірінің ең даулы аспектілерінің біріне айналды. МакКлюрдің өмірбаянында «жаман жануарлар магнетизміне» көп орын берілген, оның Эддиде паранойя болғанын дәлелдеуге тырысады. «Жақын достар» ісі кезінде Эддиге қабілетсіздік және «жалпы ақылсыздық» тағылды. Джиллиан Гиллдің сөзіне сүйенсек, Эддидің Ричард Кеннеди сияқты ерте шәкірттерімен болған тәжірибесі оны «жаман жануарлар магнетизмін» зерттеуге итермеледі. 1870 жылы Эдди Кеннедимен серіктестікке келісті, онда ол оған емдеуді үйретеді, ал ол науқастарды қабылдайды. Серіктестік бастапқыда сәтті болды, бірақ 1872 жылы Кеннеди ұстазымен келіспей, келісімшартты жыртып жіберді. Көптеген мәселелер туғанымен, Гиллдің айтуынша, бұзудың басты себебі – Эддидің Кеннедиден науқастың басына және күн қанатының аймағына «ұруды» тоқтатуын талап еткені, ол оны зиянды деп санады, өйткені Гилл атап көрсеткендей, «дәстүрлі мезмеризм немесе гипноз кезінде пациенттің басы мен ішкі ағзалары транстың алдында дайындалуы үшін манипуляцияланатын». Кеннеди көрегендікке, ойды оқуға және қашықтықтан мезмерикалық емдеуге сенді; олар ажырасқаннан кейін Эдди Кеннеди өзінің мезмерикалық қабілеттерін өзіне және оның қозғалысына зиян келтіруге тырысып жатқанына сенді. 1882 жылы Эдди өзінің соңғы күйеуі Аса Гилберт Эддидің «психикалық өлтіруден» қайтыс болғанын жариялады. Дэниел Споффорд – Эдди оны «жаман жануарлар магнетизмін» қолдануда айыптағаннан кейін қуылған тағы бір христиан ғылымының жақтасы. Бұл оқиға «Салемдегі екінші сиқыршылар процесі» деп ирониялық түрде аталды. Кейіннен Эдди христиандық ғылым қозғалысының алдындағы қиындықтар туралы дұға ету және туындаған жануарлар магнетизмін басқару үшін қызметкерлері үшін «күзетшіліктер» құрды. Гиллдің сөзіне сәйкес, Эдди бұл терминді Жаңа өсиеттегі Гетсимани бағындағы оқиғадан алған, онда Иса шәкірттерін тіпті қысқа уақытқа да «күзетте бола алмағаны үшін» сөккен; және Эдди оны «өте ұқыпты және белсенді дұға нысанына» сіңірді, яғни белгілі бір уақыт аралығында белгілі бір адамдардың ойларын Құдайға жұмсауы, күндізгі сұрақтар мен проблемаларды қарастыруы және рухани түсінікті іздеуі. Георгин Милмин, Эдвин Дакин және Джон Диттемор сияқты сыншылар бұл Эддидің «жаман жануарлар магнетизмінен» қатты қорқып жүргенін көрсететін дәлел екенін мәлімдеді; бірақ Гилберт Карпентер, сол кезде Эддидің қызметкері, ол одан қорқып жүрген жоқ, тек ұқыпты болғанын мәлімдеді. Уақыт өте келе, Эдди қозғалыстағы жануарлар магнетизміне назар аударуды азайтуға тырысты және оны тек қана Құдайдан бөлек күшке сенудің салдарынан ғана күші бар нағыз емес нәрсе ретінде анықтауға ұмтылды. Дегенмен, ол христиандық ғылымның оқытуында маңызды рөл атқара берді. «Жаман жануарлар магнетизміне» сенім христиандық ғылым доктринасының бір бөлігі болып қала береді. Христиан ғылымының жақтастары оны Құдайдан бөлек күшке сенудің гипноздық түрі үшін нақты термин ретінде пайдаланады.

The opposite of Christian Science mental healing was the use of mental powers for destructive or selfish reasons – for which Eddy used terms such as animal magnetism, hypnotism, or mesmerism interchangeably. "Malicious animal magnetism", sometimes abbreviated as M. A. M., is what Catherine Albanese called "a Calvinist devil lurking beneath the metaphysical surface". As there is no personal devil or evil in Christian Science, M. A. M. or mesmerism became the explanation for the problem of evil. Eddy was concerned that a new practitioner could inadvertently harm a patient through unenlightened use of their mental powers, and that less scrupulous individuals could use them as a weapon. Animal magnetism became one of the most controversial aspects of Eddy's life. The McClure's biography spends a significant amount of time on malicious animal magnetism, which it uses to make the case that Eddy had paranoia. During the Next Friends lawsuit, it was used to charge Eddy with incompetence and "general insanity". According to Gillian Gill, Eddy's experience with Richard Kennedy, one of her early students, was what led her to began her examination of malicious animal magnetism. Eddy had agreed to form a partnership with Kennedy in 1870, in which she would teach him how to heal, and he would take patients. The partnership was rather successful at first, but by 1872 Kennedy had fallen out with his teacher and torn up their contract. Although there were multiple issues raised, the main reason for the break according to Gill was Eddy's insistence that Kennedy stop "rubbing" his patient's head and solar plexus, which she saw as harmful since, as Gill states, "traditionally in mesmerism or hypnosis the head and abdomen were manipulated so that the subject would be prepared to enter into trance." Kennedy clearly did believe in clairvoyance, mind reading, and absent mesmeric treatment; and after their split Eddy believed that Kennedy was using his mesmeric abilities to try to harm her and her movement. In 1882, Eddy publicly claimed that her last husband, Asa Gilbert Eddy, had died of "mental assassination". Daniel Spofford was another Christian Scientist expelled by Eddy after she accused him of practicing malicious animal magnetism. This gained notoriety in a case irreverently dubbed the "Second Salem Witch Trial". Later, Eddy set up "watches" for her staff to pray about challenges facing the Christian Science movement and to handle animal magnetism which arose. Gill writes that Eddy got the term from the New Testament account of the garden of Gethsemane, where Jesus chastises his disciples for being unable to "watch" even for a short time; and that Eddy used it to refer to "a particularly vigilant and active form of prayer, a set period of time when specific people would put their thoughts toward God, review questions and problems of the day, and seek spiritual understanding." Critics such as Georgine Milmine in Mclure's, Edwin Dakin, and John Dittemore, all claimed this was evidence that Eddy had a great fear of malicious animal magnetism; although Gilbert Carpenter, one of Eddy's staff at the time, insisted she was not fearful of it, and that she was simply being vigilant. As time went on, Eddy tried to lessen the focus on animal magnetism within the movement, and she worked to clearly define it as unreality which only had power if one conceded to it. Though, it continued to play an important role in the teaching of Christian Science. The belief in malicious animal magnetism remains a part of Christian Science doctrine. Christian Scientists use it as a specific term for a hypnotic belief in a power apart from God.

Британдық ізраилдік

Христиандық ғылым мен британдық израильдіктер арасында күрделі өзара әрекеттесу болды, бұл сенім Эддидің өмір сүру кезеңінде көптеген танымал христиан ғалымдарының арасында кең таралған. Эдди өмірінің соңына дейін британдық израильдіктерге қызығушылық таныта берді. Христиандық ғылымның Ана шіркеуінің алғашқы мүшелері миссис Эддидің англо-израильдік хабарын қабылдады. Бірақ, 1910 жылы Эдди қайтыс болғаннан кейін, Ана шіркеу британдық израильдіктермен байланысты ешнәрсенің дұрыстығын мойындамады, және Ана шіркеуінде британдық израильдіктерді қолдаған христиан ғалымдары қауымнан қуылды. Дегенмен, Эддидің өлімінен кейін де британдық израильдіктер христиандық ғылым қозғалысындағы көптеген адамдар үшін тартымды болып қала берді. Ана шіркеу енді британдық израильдіктерді оқытуды қаламайтындықтан, британдық израильдіктерді оқытуды жалғастыру үшін бірнеше христиандық ғылым шіркеулері мен топтары құрылды. Мысалы, Энни Сесилия Билл (1859-1936) атты ағылшын христиан ғалымы Мэри Бейкер Эддидің нағыз мұрагері екеніне сенді. 1912 жылы Билл Англияда Christian Science Parent Church деп аталатын ұйым құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Билл АҚШ-қа көшіп келді, ал 1924 жылы Америкада өзінің Christian Science Parent Church шіркеуін құрды.

Дәрі- дәрмектің қолданылуы

Эддинің қаншалықты морфин қолданғаны туралы пікірлер қарама-қайшы. Биографтар Эрнест Сазерленд Бейтс пен Эдвин Фрэнден Дакин Эддиді морфинге тәуелді адам деп сипаттады. Эддидің досы және жақын шәкірті Миранда Райс 1906 жылы бір газетке: "Эдди ханымның жетпісінші жылдары морфинге тәуелді болғанын білемін" деді. Эддидің жеке хатшысы Кальвин Фрайдің күнделігі Эддидің ауырсыну сезімі кезінде кейде "ескі морфин әдетіне" қайта оралғанын көрсетеді. Гилл морфин тағайындауы сол кездегі қалыпты медициналық практика болғанын және "Мен Мэри Бейкер Эдди ешқашан морфинге тәуелді болмағандығыма сенемін" деп жазады. Эдди ұлына мемлекеттік заңға қайшы келмей, немерелерін вакцинациялауға кеңес берді. Сондай-ақ, ол қайын сіңілісіне мастэктомия жасатуға қаржы жұмсады. Эдди бірнеше жыл бойы өте ұсақ шрифттерді оқу үшін көзілдірік тақты, бірақ кейіннен оларды дерлік толығымен қолдануын тоқтатты. Ол ұсақ шрифттерді оңай оқи алатынын анықтады. 1907 жылы Артур Брисбен Эддимен сұхбат жүргізді. Бір сәтте ол бір журналды алып, кездейсоқ абзацты таңдап, оны оқып беруін сұрады. Брисбеннің сөзіне сүйенсек, сексен алты жасында ол көзілдіріксіз қарапайым журналдық мәтінді оқи алды. Өмірінің соңына қарай оған жиі дәрігерлер қарады.

Келесі достар ісі

1907 жылы «Нью-Йорк Ворлд» газеті «Ервин Канхам» деген журналистің «Едди мен оның сенімді адамдарының шіркеуі мен оның қызметіне бақылауды қайтаруға» бағытталған «Келесі достар ісі» деп аталған сотқа демеушілік етті. Сот процесі барысында төрт психиатр 86 жастағы Эддимен сұхбаттасып, оның өз ісін өзі шеше алатынын анықтады. Дәрігер Аллан Маклейн Хамильтон «Нью-Йорк Таймс» газетіне Эддиге жасалған шабуылдар «соңғы кезде шектен шыққан діни қуғын-сүргіннің» нәтижесі екенін және «Едди ханым сияқты қабілетті және жақсы қарт әйелді қандай да бір ақылсыздықпен айыптауда әділетсіздік бар сияқты» деді. 1907 жылы «Journal of the American Medical Association» журналында Эддидің гистериялық және психоздық мінез-құлқы байқалғаны жазылған. Психиатр Карл Меннингер «Адамның миы» (1927) кітабында Эддидің қасақана жануарлар магнетизмі туралы параноидтық ойларын «шизоидтық тұлға» мысалы ретінде келтірді. Психологтар Леон Джозеф Саул мен Силас Л. Уорнер «Психотикалық тұлға» (1982) кітабында Эддидің психотикалық тұлғалық бұзылыстың (ПТБ) диагностикалық белгілеріне ие екеніне тоқталды. 1983 жылы психологтар Теодор Барбер мен Шерил Вильсон Эддидің қиялға бейім тұлғалық қасиеттерін көрсеткенін айтты. Психиатр Джордж Эман Вайлянт Эдди гипохондриямен ауырады деп жазды. Психофармаколог Рональд К. Сигел Эддидің өмір бойында жасырын морфинге тәуелділігі оның «паранояның күшеюіне» себеп болғанын жазды.

Өлім

Эдди 1910 жылғы 3 желтоқсан күні кешке, Массачусетс штатының Ньютон қаласының Каштанат Хилл ауданындағы 400 Beacon Street мекенжайындағы үйінде пневмониядан қайтыс болды. Оның өлімі келесі күні таңертең жарияланды, сол кезде қалалық медициналық сарапшы шақырылды. Ол 1910 жылғы 8 желтоқсанда Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратында жерленді. Оның ашық ауадағы мавзолейін Нью-Йорк сәулетшісі Эгертон Швартвут (1870–1943) жобалаған.

Мұра

Линн мүсіншісі Рено Пизаноның Эддиге арналған қола ескерткіш рельефі 2000 жылдың желтоқсан айында Массачусетс штатының Линн қаласында Маркет және Оксфорд көшелерінің қиылысында, 1866 жылы құлаған жерге жақын ашылды. 2014 жылы Эдди Смитсоний журналының "Барлық уақыттың ең маңызды 100 американдығы" тізіміне енді, ал оның "Ғылым және денсаулық кілтімен бірге" атты кітабы 1992 жылы Әйелдердің ұлттық кітап қауымдастығының "Әлемді өзгерткен әйелдер жазған 75 кітаптың" қатарына кірді.

Таңдалған шығармалар

Дерек көзі: Мэри Бейкер Эдди кітапханасы арқылы "Жазулар".