Роберт Ингерсолл: Атеист, адвокат және шешен

Кіріспе

Агностик, заңгер, саясаткер және оратор (1833–1899)

Роберт Грин Ингерсолл (11 тамыз 1833 – 21 шілде 1899), "Ұлы агностик" лақап атымен танымал, Азат ойдың алтын ғасырында агностицизмді қорғау үшін күш білген американдық заңгер, жазушы және оратор болған.

Жеке өмір

Роберт Ингерсолл Нью-Йорк штатының Дрезден қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Джон Ингерсолл конгрегационалистік пастор болған, оның радикалды пікірлері оның отбасын жиі көшіруге мәжбүр еткен. Бір кезде Джон пастор Ингерсолл американдық жаңғырушы Чарльз Г. Финнидің Еуропаға сапарында уағыз айтушы ретінде оны алмастырған. Финни қайтып келген соң, Ингерсолл пастор бірнеше ай Финнимен бірге пасторлық қызмет атқарды. Аға Ингерсоллдың пасторлық тәжірибесі жас Робертке кері әсер еткен, бірақ 1890 жылы «Эльмира телеграмында» сипатталғандай: Американдық сенімсіздердің ең танымал өкілі полковник Ингерсолл терең сенімді христиан отбасында туып өскен. Оның әкесі Джон Ингерсолл конгрегационалистік дін қызметкері және өз заманында белгілі тұлға болған, терең ойлы, логикалық және сөзді шешен, көңілді және басқалардың пікірлеріне жомарттықпен төзімді адам болған. Ингерсоллдың сенімсіздігін негізінен әкесінің қатаң ортодоксиясымен және оның балалық шағы өткен қатал және көңілсіз ортамен байланыстыратын пікір мүлдем дұрыс емес. Керісінше, аға Ингерсоллдың либералды көзқарастары оның және қауым мүшелері арасында үнемі шиеленіс тудырған. Олар оны жиі қызметтен ауыстыруға және бірнеше рет шіркеу соттарында айыпталушы болуға себеп болған. Оның діни мансабы, шын мәнінде, Мэдисон (Огайо штаты) қаласындағы конгрегациялық шіркеудің пасторы болған кезде болған шіркеу сотымен аяқталды, онда оның үшінші әйелі прокурор ретінде пайда болды. Осы оқиғада ол жалған сөйлеу және пасторлық міндеттерге қайшы келумен айыпталды. Сотта ұсынылған дәлелдер – бұл сот Мэдисонның шағын қаласының ұзаққа созылған дәстүрінің бірі – өте маңызсыз және күлкілі болды, бірақ оны қараған комиссия ол «христиандық мінез-құлқына қайшы ештеңе жасамағанмен», «пасторлық мінез-құлқына қайшы» екенін шешті және оған болашақта уағыз айтуға тыйым салды. Аға Джон жоғары шіркеу басшыларына жүгініп, діни қызметін жалғастыруға рұқсат алды. Алайда, ол көп ұзамай Висконсинге көшіп, содан кейін Иллинойсқа кетті, онда қайтыс болды. Мэдисон соты жас Роберт тоғыз жаста болғанда болды, және оның әкесіне көрсетілген әділетсіз және фанатикалық қарым-қатынас оны алдымен кальвинизмнің, кейіннен христиандықтың басқа түрлерінің жауына айналдырды. 1853 жылы «Боб» Ингерсолл Иллинойс штатының Метрополис қаласындағы мектепте сабақ берді, онда ол өзінің студенттерінің бірі, болашақ судья Ангус М. Л. МакБэйнге «оқытудың көп бөлігін жүктеді, ал латын және тарихқа өзі назар аударды». Метрополис лауазымына дейін Ингерсолл Иллинойс штатының Вернон тауында да мектепте сабақ берген. Ингерсолл 1862 жылдың 13 ақпанында Ева Амелия Паркерге (1841-1923) үйленді. Олардың екі қызы болды. Ұлы қызы Эва Ингерсол Браун белгілі феминист және сайлау құқығын қолдайтын әйел болды.

Robert Ingersoll was born in Dresden, New York. His father, John Ingersoll, was an abolitionist sympathizing Congregationalist preacher, whose radical opinions caused him and his family to relocate frequently. For a time, Rev. John Ingersoll substituted as preacher for American revivalist Charles G. Finney while Finney was on a tour of Europe. Upon Finney's return, Rev. Ingersoll remained for a few months as co pastor/associate pastor with Finney. The elder Ingersoll's later pastoral experiences influenced young Robert negatively, however, as The Elmira Telegram described in 1890:

Though for many years the most noted of American infidels, Colonel Ingersoll was born and reared in a devoutly Christian household. His father, John Ingersoll, was a Congregationalist minister and a man of mark in his time, a deep thinker, a logical and eloquent speaker, broad minded and generously tolerant of the views of others. The popular impression which credits Ingersoll's infidelity in the main to his father's severe orthodoxy and the austere and gloomy surroundings in which his boyhood was spent is wholly wrong. On the contrary, the elder Ingersoll's liberal views were a source of constant trouble between him and his parishioners. They caused him to frequently change his charges, and several times made him the defendant in church trials. His ministerial career was, in fact, substantially brought to a close by a church trial which occurred while he was pastor of the Congregational Church at Madison, Ohio, and at which his third wife appeared as the prosecutor. Upon this occasion, he was charged with prevarication and unministerial conduct. The evidence adduced – the trial is one of the abiding traditions of the dull little town of Madison – was of the most trivial and ridiculous character, but the committee which heard it decided that, though he had done "nothing inconsistent with his Christian character," he was "inconsistent with his ministerial character," and forbade him to preach in the future. Elder John went before the higher church authorities and was permitted to continue his clerical labors. However, he soon removed to Wisconsin, going from there to Illinois, where he died. The Madison trial occurred when young Robert was nine years old, and it was the unjust and bigoted treatment his father received which made him the enemy, first of Calvinism, and later of Christianity in its other forms. During 1853, "Bob" Ingersoll taught a term of school in Metropolis, Illinois, where he let one of his students, the future Judge Angus M. L. McBane, do the "greater part of the teaching, while Latin and history occupied his own attention". At some time prior to his Metropolis position, Ingersoll had also taught school in Mount Vernon, Illinois. Ingersoll was married, February 13, 1862, to Eva Amelia Parker (1841–1923). They had two daughters. The elder daughter, Eva Ingersoll Brown, was a renowned feminist and suffragist.

Адвокат

Сол жылдың соңында отбасы Марион қаласына (Иллинойс штаты) көшіп келді, онда Роберт пен оның інісі Эбон Кларк Ингерсолл 1854 жылы адвокаттық практикаға қабылданды. 22 жыл өткен соң, жергілікті тарихшы тұрғындардың Ингерсоллдерді «өте зиялы отбасы» деп есептегенін, бірақ олардың аболиционист және деист болғандықтан, осы тұрғыда халыққа ұнамайтын жағдай туғанын жазды. Марионда ол судья Уиллис Алленнен заң оқыды және Уильямсон округінің округтік және аймақтық кеңсесінің орынбасары Джон М. Каннингхэмтың орынбасары болып жұмыс істеді. 1855 жылы Каннингхэм Иллинойс штатының оңтүстік-шығысындағы федералды жер кеңсесінің тіркеушісі болып тағайындалғаннан кейін, Ингерсолл оны Огайо өзенінің жағасындағы Шонтаун қаласына ертіп барды. Біраз уақыттан кейін ол Джон Э. Холлдың, Галлатин округінің округтік және аймақтық кеңсесінің қызметкері, сонымен қатар Джон Харт Креншоудың күйеу баласының орынбасары болып жұмысқа орналасты. 1856 жылдың 11 қарашасында Ингерсолл саяси қарсыласының ұлы кеңседе жұмыс берушісін өлтірген кезде Холлды құшақтап алды. Шонтаунға көшкеннен кейін ол заң мен классикалық әдебиеттердің үлкен кітапханасына ие болған судья Уильям Г. Боуменмен заң оқуын жалғастырды. Ол кеңсе қызметкері ретінде жұмыс істегеннен басқа, інісімен бірге «Э. С. және Р. Г. Ингерсолл» деген атпен заңгерлік практикасын бастады. Осы кезеңде олардың Рали қаласында (Иллинойс штаты) кеңсесі болды, ол көршілес Салин округінің орталығы еді. Сот айналымында адвокаттар ретінде ол Каннингхэмтың болашақ күйеу баласы Джон А. Логанмен, штат прокуроры және Холлдың саяси одақтасымен бірге жиі жұмыс істеді. Каннингхэм 1856 жылы жер кеңсесі жабылғаннан кейін Марионға оралғаннан және Логан сол күзде үйленгеннен кейін Бентонға (Иллинойс штаты) көшкеннен кейін, Ингерсолл мен оның інісі Пейрияға (Иллинойс штаты) көшіп, 1857 жылы сонда қоныстанды. Ингерсолл көптеген маңызды сот процестеріне қатысты, оның ішінде клиенттері ақталуға қол жеткізген «Жұлдызды жол» ісі сияқты үлкен саяси дауға қатысты. Ол сондай-ақ Нью-Джерси штатының тұрғынын құдайға қарсы сөздер айтқандығы үшін қорғады. Ол ақталуға қол жеткізбесе де, оның белсенді қорғанысы құдайға қарсы заңдарды жоққа шығарды және басқа да қудалаулар азайды. Бір кезде Ингерсолл «Аризона бароны» атанған Джеймс Ривистің өкілі болды және оның Пералта жеріне иелік ету құқығын жарамды деп мойындады.

Later that year, the family settled in Marion, Illinois, where Robert and his brother Ebon Clarke Ingersoll were admitted to the bar in 1854. A county historian writing 22 years later noted that local residents considered the Ingersolls as a "very intellectual family; but, being Abolitionists, and the boys being deists, rendered obnoxious to our people in that respect." While in Marion, he learned law from Judge Willis Allen and served as deputy clerk for John M. Cunningham, Williamson County's County Clerk and Circuit Clerk. In 1855, after Cunningham was named registrar for the federal land office in southeastern Illinois at Shawneetown, Illinois, Ingersoll followed him to the riverfront city along the Ohio River. After a brief time there, he accepted the deputy clerk position with John E. Hall, the county clerk and circuit clerk of Gallatin County, and also a son in law of John Hart Crenshaw. On November 11, 1856, Ingersoll caught Hall in his arms when the son of a political opponent assassinated his employer in their office. When he relocated to Shawneetown, he continued to read law with Judge William G. Bowman who had a large library of both law and the classics. In addition to his job as a clerk, he and his brother began their law practice using the name "E. C. and R. G. Ingersoll". During this time they also had an office in Raleigh, Illinois, then the county seat of neighboring Saline County. As attorneys following the court circuit he often practiced alongside Cunningham's soon to be son in law, John A. Logan, the state's attorney and political ally to Hall. With his earlier mentor Cunningham having moved back to Marion after the land office's closing in 1856, and Logan's relocation to Benton, Illinois, after his marriage that autumn, Ingersoll and his brother moved to Peoria, Illinois, where they finally settled in 1857. Ingersoll was involved with several major trials as an attorney, notably the Star Route trials, a major political scandal in which his clients were acquitted. He also defended a New Jersey man charged with blasphemy. Although he did not win the acquittal, his vigorous defense is considered to have discredited blasphemy laws and few other prosecutions followed. For a time, Ingersoll represented con artist James Reavis, the "Baron of Arizona", pronouncing his Peralta Land Grant claim valid.

Азаматтық соғыс

Америка Азамат соғысы басталған кезде ол Одақ армиясының Иллинойс штатынан 11-ші атқыштар полкін құрып, оған қолбасшылық етті. Полк Шило шайқасына қатысты. Ингерсолл 1862 жылдың 18 желтоқсанында Теннесси штатының Лексингтон қаласы маңында Конфедерация әскерімен болған шайқаста тұтқындалды, сосын сөз беріп босатылды – яғни, ол Конфедерациялық Америка Штаттарына қарсы қайтадан соғыспайтынына ант берді, формалды түрде Конфедерацияның тең дәрежедегі әскери қызметкерімен айырбасталғанға дейін. (Көп жағдайда ол да сөз берген болып есептелді, бұл практика абырой мен ресмилік мәселесі болды және жеке адамдарға немесе тіпті толық полктерге де таратылуы мүмкін еді). Бұл соғыстың басында кең таралған ежелгі әдет болды, бірақ Дикс-Хилл келісімі саяси қиындықтарға тап болғанда бұзылды. Сөз берген кезінде офицерлік міндеттерін орындай алмағандықтан, ол 1863 жылдың 30 маусымында қолбасшылық лауазымынан кетті.

Саясатта

Соғыстан кейін ол Иллинойс штатының бас прокуроры қызметін атқарды. Ол Республикалық партияның көрнекті мүшесі болды және ешқашан сайланатын лауазымға ие болмаса да, саясатқа белсенді қатысты. Роберт Нисбеттің айтуынша, Ингерсолл – "тыйымсыз республикашыл" болған. Оның 1876 жылғы президенттік сайлауда Джеймс Г. Блейнді ұсынған сөзі нәтижесіз аяқталды, себебі республикалық партияның үміткері Резерфорд Б. Хейс болды, бірақ "Қанатты рыцарь" деп белгілі болған сөйлеу саяси шешендіктің үлгісі саналды. Оның құлдық, әйелдердің сайлау құқығы және сол кездегі басқа да мәселелер бойынша пікірлері кейде балама ағымға енгенімен, оның атеизмі/агностицизмі оған штат прокурорынан жоғары саяси лауазымдарға қол жеткізуге немесе оларды атқаруға мүмкіндік бермеді. Иллинойс республикашылары Ингерсоллді агностицизмін жасыру шартымен губернаторлыққа кандидат болуға көндіруге тырысты, бірақ ол одан бас тартты.

Оратория және еркін ойлау

1880 жылдың 30 қазанында Ингерсолл Бруклиндегі Музыка академиясында көп көрермен алдында сөйлеген саяси сөзі алдында, Rev. Генри Уорд Бичер тарапынан «Ұлы Агностик» деп таныстырылды. 1881 жылы жарияланбаған «Ұлы сенімсіздер» атты лекциясында ол тозақ туралы ілімді сынап: «Адам жүрегінің қабілетті барлық жамандық, кек қайтару, өзімшілдік, қатыгездік, жек көру, арсыздық – осы бір сөзден, тозақтан өсіп, гүлдеп, жеміс берді» деді. Ол Қытайларды шеттету заңына қарсы болды және АҚШ-қа келетін қытай жұмысшыларына қатысты көмекші саясатты қолдады.

The Lambs-тің мүшелері

Ингерсолл 1889 жылы «The Lambs Theatre Club» клубына сайланды және 1891 жылдың 3 наурызында Бродвей театрында өткен алғашқы қоғамдық «ойын-сауықта» сөз сөйледі; оның сөзі көп күлкі оятты.

Өлім

Ингерсолл 65 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, оның қайын інісі Клинтон П. Фаррелл Ингерсоллдің сөздерінің көшірмелерін жинап, жариялау үшін дайындады. 12 томдық Дрезден басылымы Ингерсоллдің ойларына деген қызығушылықты сақтап, оның сөздерін келер ұрпақтарға жеткізді. Ингерсоллдің күлі Арлингтон ұлттық зиратына қойылған.

Мұра

Сьюзан Жакоби Ингерсоллдың американдық зияткерлік тарихында Томас Пэйннің беделін қайта жаңғыртуға үлкен үлес қосканын айтады, ол 1794–95 жылдары жарияланған «Ақылдың дәуірі» кітабынан кейін төмендеген еді. Пэйн Киелі кітапты Құдай емес, адамдар жазған деп тұжырымдады, ал Ингерсолл бұл еңбекті еркін ойлау туралы лекцияларына енгізді. Өз заманындағы сенімсіздер тобынан тысқары кең аудиторияға ие болған жалғыз еркін ойшыл ретінде ол Пэйннің идеяларын жаңа буынға қайта таныстырды. 2005 жылы Ингерсоллдің еңбектерінің танымал басылымы Steerforth Press баспасында жарық көрді. Пулитцер сыйлығының иегері, музыка сыншысы Тим Пейдж редакциялаған «Құдайдың мұндағы рөлі неде?: Роберт Ингерсолл еркін сөйлеу, шыншылдық және дін мен мемлекеттің бөлінуі туралы» атты кітабы Ингерсоллдің ойларын жаңа оқырмандарға жеткізді. Висконсин штатының Мэдисон қаласында оның атымен аталған екі көше бар: Солтүстік Ингерсолл көшесі және Оңтүстік Ингерсолл көшесі.

Уолт Уитменмен достық

Ингерсолл өз заманының ең ұлы ораторы деп есептеген ақын Уолт Уитменмен достық қарым-қатынаста болды. "Менің Ингерсоллға тартылуым таңқаларлық емес, себебі ол – "Шөп жапырақтарының" өзі. Ол жеке тұлғаны тірілтіп, бейнелейді, мен уағыздайтын нәрсенің өзі. Мен Боб [Ингерсолл] – американдық рухта, таза топырақтан өсіп, нұрын таратып, береке беріп, жарық талап ететін ең асыл үлгіні көремін". Бұл сезім өзара болды. Уитмен 1892 жылы қайтыс болғаннан кейін, Ингерсолл ақынның қоштасу рәсімінде сөз сөйледі. Бұл сөз зор құрметке ие болып, классикалық мақтау-мадаққа айналды.

Танымал мәдениетте

Редвотер қауымы Техас штатында 1870-ші жылдардың ортасында Роберт Ингерсоллдың құрметіне Ингерсолл деп аталды; 1886 жылы өткен жаңғыру жиынынан кейін, 110 адам дінге қайтып келгеннен соң, қала тұрғындары енді агностикті құрметтегісі келмегендіктен, қазіргі атауына өзгертілді. Вашингтон штатындағы полковник Боб Маунтин Роберт Ингерсоллдың есімімен аталады. Оның туған жері, Роберт Ингерсоллдың туған орыны немесе Роберт Грин Ингерсоллдың туған орыны мұражайы 1988 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Оңтүстік Дакота штатының Кейстоун қаласына жақын жердегі кеніш оның құрметіне аталды. Ингерсоллдың агностицизмінің түрі оның замандастары, оның ішінде конгрегационалист Лайман Эбботт, конгрегационалист пастор Джон П. Сандерсон, Иллинойс штатының ғалымы және заңгері Джордж Рубен Вендлинг және басқалар (мысалы, 1879 жылы Чикагодағы Родс және МакКлюр баспаларынан шыққан Ингерсоллизмді жоққа шығару туралы жинақ) тарапынан Ингерсоллизм деп аталды. 2016 жылдың шілде айында Иллинойс штатының Пеория қаласындағы Ингерсоллдың ескерткіші Freedom From Religion Foundation ұйымының сәтті өткізген қайырымдылық шарасының арқасында қайта жаңартылды. Льюис Грассик Гиббонның 1932 жылғы «Күн бату әні» романында Лонг Роб кейіпкері «сағат жасаған, Құдайға сенбеген бір қарапайым адам Ингерсоллдың кітаптарын» және «жануардың логикасы оның сағаттарындай нашар болса, Құдай біледі» және «сағат жасай алмайтын, ақылға сыймайтын Ингерсоллды және оның Ингерсоллизмін сақтаңыз» деп оқиды. Автордың бұл әзілі Роберт Г. Ингерсоллды сол аттас сағат жасау компаниясымен қасақана шатастырады. Синклер Льюисдің «Эльмер Гантри» романында «еркін ойлы» Джим Леффертс оның соңғы дінге қайтуы туралы даудан кейін Гантриге Ингерсоллдың еңбегінің бір томын лақтырады; Гантри жаңғыру жиынына арналған сөз жазуға тырысып, Ингерсоллдан бір абзацты контекстінен шығарып алып, оның үстіне уағыз құрады.