Микроциркуляциядағы артериолдар: қан қысымын реттеу, капиллярларға қан ағынын бақылау, және тамырлардың қарсылығын қамтамасыз етеді. Денсаулық үшін маңызды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Микроциркуляциядағы кіші артериялар
Small arteries in the microcirculation
Артериола – артериядан басталып, тарамдалып, капиллярларға жететін микроциркуляциядағы кішкентай диаметрлі қан тамырлары. Артериолалардың қабырғалары бұлшықетті (әдетте бір-екі қабат тегіс бұлшықет жасушаларынан тұрады) және тамырлардың қарсылығының негізгі орны болып табылады. Қан қысымы мен қан ағынының жылдамдығындағы ең үлкен өзгеріс артериолалар капиллярларға ауысқанда болады. Бұл функция өте маңызды, себебі ол жұқа, бір қабатты капиллярлардың қысымда жарылып кетуіне жол бермейді. Артериолалар осы қарсылықтың ең жоғары деңгейінде (жалпы перифериялық қарсылыққа үлкен үлес қосады) қысымды төмендетуге қол жеткізеді, нәтижесінде қысым күрт төмендейді.
An arteriole is a small diameter blood vessel in the microcirculation that extends and branches out from an artery and leads to capillaries. Arterioles have muscular walls (usually only one to two layers of smooth muscle cells) and are the primary site of vascular resistance. The greatest change in blood pressure and velocity of blood flow occurs at the transition of arterioles to capillaries. This function is extremely important because it prevents the thin, one layer capillaries from exploding upon pressure. The arterioles achieve this decrease in pressure, as they are the site with the highest resistance (a large contributor to total peripheral resistance) which translates to a large decrease in the pressure.
Құрылымы
Сау қан тамыр жүйесінде эндотелий қанмен жанасатын барлық беттерді жабады, оның ішінде артерияларды, артериолаларды, веналарды, венулаларды, капиллярларды және жүрек камераларын. Бұл салауатты жағдай эндотелийдің азот оксидінің жеткілікті мөлшерде өндіруімен қамтамасыз етіледі, бұл полифенолдардың күрделі тепе-теңдігімен реттелетін биохимиялық реакцияны, әртүрлі азот оксиді синтетаза ферменттері мен L-аргининнің қатысуын талап етеді. Сонымен қатар, эндотелий жасушалары мен қан тамырларының тегіс бұлшық еттері арасында саңылаулар арқылы тікелей электрлік және химиялық байланыс жүзеге асырылады.
In a healthy vascular system, the endothelium lines all blood contacting surfaces, including arteries, arterioles, veins, venules, capillaries, and heart chambers. This healthy condition is promoted by the ample production of nitric oxide by the endothelium, which requires a biochemical reaction regulated by a complex balance of polyphenols, various nitric oxide synthase enzymes and L arginine. In addition, there is direct electrical and chemical communication via gap junctions between the endothelial cells and the vascular smooth muscle.
Қан қысымы
Денеге қан жеткізетін артериялардағы қан қысымы – жүрек шығысын (жүрек соратын қан ағыны) тамырлардың қарсылығы арқылы соруға жұмсалатын күштің нәтижесі, бұл кейде жалпы перифериялық қарсылық деп аталады. Гипертониялық артериолаларда (артериолосклероз) тамыр қабырғасы қалыңдағанда және/немесе люменнің диаметрі кішкейгенде туника медианың люмен диаметріне қатынасының жоғарылауы байқалады. Артериялық қан қысымының жоғарылауы мен төмендеуі жүрек шығысының пульстік сипатына байланысты және соққы көлемінің ірі артериялардың көлемімен және серпімділігімен өзара әрекеттесуімен анықталады. Капиллярлардағы ағын жылдамдығының төмендеуі Бернулли принципіне сәйкес қан қысымын арттырады. Бұл капилляр сыртындағы төмен осмостық қысымның нәтижесінде газ бен қоректік заттардың қаннан жасушаларға өтуіне себеп болады. Қан капиллярлардан шығып, веналарға енгенде, ағын жылдамдығының артуына байланысты қан қысымы төмендейді. Артериолалар автономды жүйке жүйесінің иннервациясын қабылдайды және олардың диаметрін реттеу үшін организмде айналатын гормондарға жауап береді. Торлы қабықтағы (ретинадағы) тамырларда функционалды симпатикалық иннервация жоқ.
Blood pressure in the arteries supplying the body is a result of the work needed to pump the cardiac output (the flow of blood pumped by the heart) through the vascular resistance, sometimes termed total peripheral resistance. An increase in the tunica media to luminal diameter ratio has been observed in hypertensive arterioles (arteriolosclerosis) as the vascular wall thickens and/or luminal diameter decreases. The up and down fluctuation of the arterial blood pressure is due to the pulsatile nature of the cardiac output and determined by the interaction of the stroke volume versus the volume and elasticity of the major arteries. The decreased velocity of flow in the capillaries increases the blood pressure, due to Bernoulli's principle. This induces gas and nutrients to move from the blood to the cells, due to the lower osmotic pressure outside the capillary. The opposite process occurs when the blood leaves the capillaries and enters the venules, where the blood pressure drops due to an increase in flow rate. Arterioles receive autonomic nervous system innervation and respond to various circulating hormones in order to regulate their diameter. Retinal vessels lack a functional sympathetic innervation.
Өзін-өзі реттеу
Артериоланың диаметрі мүшелер мен тіндердің ауторегуляциясына байланысты өзгереді, бұл қысым өзгергеніне қарамастан, метаболикалық немесе миогендік факторлар (созылу, көмірқышқыл газы және оттегі сияқты) арқылы жеткілікті қан ағынын сақтауға мүмкіндік береді. Жалпы алғанда, норэпинефрин мен эпинефрин (симпатикалық жүйкелер мен бүйрек үсті безінің миы бөліп шығаратын гормондар) альфа-1 адренергиялық рецепторларға әсер ететін вазоконстрикторлар болып табылады. Дегенмен, қаңқа бұлшық еттерінің, жүрек бұлшық еттерінің және өкпе қан айналымының артериолалары бұл гормондарға бета-адренергиялық рецепторлар арқылы жауап ретінде кеңейеді. Жалпы алғанда, созылу және жоғары оттегі деңгейі тонусты арттырады, ал көмірқышқыл газы мен төмен pH тамырларды кеңейтуге көмектеседі. Өкпе артериолалары ерекше жағдайды құрайды, себебі олар жоғары оттегіге жауап ретінде кеңейеді. Ми артериолалары pH-қа өте сезімтал, pH деңгейі төмендегенде тамырлар кеңейеді. Ангиотензин II (вазоконстриктор), эндотелин (вазоконстриктор), брадикинин (вазодилатация), атриалдық натриуреттік пептид (вазодилатация) және простациклин (вазодилатация) сияқты көптеген гормондар артериола тонусына әсер етеді.
Arteriole diameter varies according to autoregulation of organs or tissues to maintain sufficient blood flow despite changes in pressure via metabolic or myogenic factors which include stretch, carbon dioxide, and oxygen among other factors. Generally, norepinephrine and epinephrine (hormones produced by sympathetic nerves and the adrenal gland medulla) are vasoconstrictive acting on alpha 1 adrenergic receptors. However, the arterioles of skeletal muscle, cardiac muscle, and pulmonary circulation vasodilate in response to these hormones when they act on beta adrenergic receptors. Generally, stretch and high oxygen tension increase tone, and carbon dioxide and low pH promote vasodilation. Pulmonary arterioles are a noteworthy exception as they vasodilate in response to high oxygen. Brain arterioles are particularly sensitive to pH with reduced pH promoting vasodilation. A number of hormones influence arteriole tone such as angiotensin II (vasoconstrictive), endothelin (vasoconstrictive), bradykinin (vasodilation), atrial natriuretic peptide (vasodilation), and prostacyclin (vasodilation).
Клиникалық маңызы
Артериолалардың диаметрі жас өскен сайын және ауаның ластануына ұшырағанда кішірейеді.
Arteriole diameters decrease with age and with exposure to air pollution.
Ауру
Қан ағынын шектейтін кез келген патология, мысалы, стеноз, жалпы перифериялық қарсылықты арттырып, гипертонияға алып келеді.
Any pathology which constricts blood flow, such as stenosis, will increase total peripheral resistance and lead to hypertension.
Артэросклероз
Артериолосклероз – артериола қабырғаларының қатаюын сипаттайтын термин. Бұл фибриногеннен эластин өндірісінің азаюынан, қартаюмен байланысты, сондай-ақ гипертония немесе атеросклероз сияқты патологиялық жағдайлардың салдарынан туындауы мүмкін.
Arteriolosclerosis is the term specifically used for the hardening of arteriole walls. This can be due to decreased elastic production from fibrinogen, associated with ageing, or hypertension or pathological conditions such as atherosclerosis.
Артерит
Артериолалар артериті артериола қабырғаларының инфекцияға қарсы иммундық реакция немесе аутоиммундық реакция салдарынан қабынуынан туындайды.
Arteritis of the arterioles occurs when the arteriole walls become inflamed as a result of either an immune response to infection or an autoimmune response.
Дәрі-дәрмектер
Артериолалардың бұлшық қабырғасының жиырылуы қан қысымын төмендететін (антигипертензивтік) дәрілердің әсер ету орны болып табылады, мысалы, дигидропиридиндер (нифедипин және никардипин) артериолалардың бұлшық қабатындағы кальций өткізгіштігін бұғаттап, оларды кеңейтеді. Бұл перифериялық қан ағынына қарсылықты азайтып, организмдегі жалпы қысымды төмендетеді.
The muscular contraction of arterioles is targeted by drugs that lower blood pressure (antihypertensives), for example the dihydropyridines (nifedipine and nicardipine), which block the calcium conductance in the muscular layer of the arterioles, causing relaxation. This decreases the resistance to flow into peripheral vascular beds, lowering overall systemic pressure.
Метаартериолалар
"Метаартериола" – капиллярлық қан айналымын тікелей жалғаспайтын артериола.
A "metarteriole" is an arteriole which bypasses capillary circulation.