Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі
First level administrative division of Russia
Тула облысы (Ту́льская о́бласть) – Ресейдің федералды құрамындағы субъектісі (облыс). Географиялық жағынан Еуропалық Ресейде орналасқан және әкімшілік тұрғыдан Орталық федералды округтің құрамына кіреді. Тула облысы солтүстікте Мәскеу облысымен, шығыста Рязань облысымен, оңтүстік-шығыста Липецк облысымен, оңтүстік-батыста Орел облысымен, батыста Калуга облысымен шектеседі. Тула облысы – Ресейдегі ең дамыған және қалалық аймақтардың бірі. Оның аумағының көп бөлігі 1 миллионнан астам халқы бар Тула-Новомосковск агломерациясын құрайды.
Tula Oblast (Ту́льская о́бласть) is a federal subject (an oblast) of Russia. It is geographically located in European Russia and is administratively part of the Central Federal District, covering an area of It has a population of Tula is the largest city and the administrative center of the oblast. Tula Oblast borders Moscow Oblast in the north, Ryazan Oblast in the east, Lipetsk Oblast in the southeast, Oryol Oblast in the southwest, and Kaluga Oblast in the west. Tula Oblast is one of the most developed and urbanized territories in Russia, and the majority of the territory forms the Tula Novomoskovsk Agglomeration, an urban area with a population of over 1 million.
Тарих
Тула облысының жерлері тас дәуірінен бері қоныстанған, мұны жерлеу молаларының (қорғандардың) және ежелгі елді мекендердің табылуы дәлелдейді. VIII ғасырға қарай, осы жерлерді Вятичтер – шығыс славян тайпасы мекендеген. Олар егін шаруашылығымен айналысып, сауда жасаған және қолөнерге бейім болған, бұл туралы мүлік тізілімдеріндегі жазбалар куәландырады, онда Упа және Тулица өзендерінің қосылған жеріндегі "ежелгі қоныс" туралы айтылған. Тула қаласы туралы алғашқы айғақ 1146 жылы Никон жылнамасында Чернигов князі Святослав Ольговичтың жорығына қатысты кездеседі. Ол кезде бұл жерлер Рязань княздығына қарасты болған, ал князь Святослав Рязаньға бет алғанда Туладан бастап бірнеше елді мекендерден өтті.
The Tula Oblast area has been inhabited since the Stone Age, as shown by the discoveries of burial mounds (kurgans) and old settlements. By the eighth century, these lands were occupied by the Vyatichi, an East Slavic tribe who cultivated the land, traded, and worked at crafts, confirmed by records in property registers which mention an "ancient settlement" located at the confluence of the Upa River and Tulitsa River. The first mention of the city of Tula in 1146 is found in the Nikon Chronicle, in reference to the campaign of Prince Svyatoslav Olgovich of Chernigov. At the time the lands belonged to the Ryazan Principality, and Prince Sviatoslav passed through a number of settlements, including Tula, while heading for Ryazan.
География
Тула облысы Ресейдің Орталық федералды округінде орналасқан және Мәскеу, Рязань, Липецк, Орел және Калуга облыстарымен көршілес.
Tula Oblast is located in Russia's Central Federal District and borders Moscow, Ryazan, Lipetsk, Oryol, and Kaluga Oblasts.
Табиғи ресурстар
Облыс темір кеніне, саз балшығына, әктас тасына және лигнит (көмір) кен орындарына бай. Лигнит кені Мәскеу көмір бассейнінің құрамында.
The oblast is rich in iron ore, clay, limestone, and deposits of lignite (coal). The lignite deposit is part of the Moscow coal basin.
Климат
Тула облысының климаты орташа континенттік, жаз айлары жылы, қыс айлары суық болады. Қаңтар айының орташа температурасы солтүстікте және оңтүстікте. Шілде айының орташа температурасы шамамен . Жылдық жауын-шашын оңтүстік-шығыста және солтүстік-батыста құрайды.
Tula Oblast has a moderate continental climate, with warm summers and cold winters. Average January temperature is in the north and in the south. Average July temperature is about to Annual precipitation is in the southeast and in the northwest.
Саясат
Кеңес дәуірінде облыстағы жоғары билік үш адам арасында бөлісті: Тула КПСС комитетінің бірінші хатшысы (іс жүзінде ең көп билікке ие болған), облыстық Совет төрағасы (заң шығару билігі) және облыстық Атқару комитетінің төрағасы (атқару билігі). 1991 жылдан бастап КПСС барлық билігін жоғалтты, ал облыс әкімшілігінің басшысы, соңында губернатор сайланған аймақтық парламентпен бірге тағайындалды/сайланды. Тула облысының хартасы – аймақтың негізгі заңы. Тула облыстық думасы – провинцияның тұрақты заңнамалық (өкілдік) органы. Облыстық дума өз өкілеттіктерін заңдар, қаулылар және басқа да құқықтық актілерді қабылдау арқылы, сондай-ақ қабылдаған заңдары мен басқа да құқықтық актілердің орындалуын бақылау арқылы жүзеге асырады. Жоғары атқарушы орган – облыстық үкімет, оған аудандық әкімшіліктер, комитеттер және комиссиялар сияқты аумақтық атқарушы органдар кіреді, олар облыстың дамуына көмектеседі және күнделікті басқаруды жүзеге асырады. Облыс әкімшілігі губернатордың қызметін қолдайды, ол – жоғары лауазымды тұлға және Ресей Конституциясына сәйкес облыс хартасының сақталуына кепілдік береді.
During the Soviet period, the high authority in the oblast was shared between three persons: The first secretary of the Tula CPSU Committee (who in reality had the biggest authority), the chairman of the oblast Soviet (legislative power), and the Chairman of the oblast Executive Committee (executive power). Since 1991, CPSU lost all the power, and the head of the Oblast administration, and eventually the governor was appointed/elected alongside elected regional parliament. The Charter of Tula Oblast is the fundamental law of the region. The Tula Oblast Duma is the province's standing legislative (representative) body. The Oblast Duma exercises its authority by passing laws, resolutions, and other legal acts and by supervising the implementation and observance of the laws and other legal acts passed by it. The highest executive body is the Oblast Government, which includes territorial executive bodies such as district administrations, committees, and commissions that facilitate development and run the day to day matters of the province. The Oblast administration supports the activities of the Governor who is the highest official and acts as guarantor of the observance of the oblast Charter in accordance with the Constitution of Russia.
Жергілікті билік
Қалалық және ауылдық елді мекендер мен қалалық округтердің өкілді органдары муниципалдық сайлауда сайланған депутаттардан тұрады. Муниципалдық округтің өкілді органы муниципалдық округке кіретін елді мекендердің басшыларынан және осы елді мекендердің өкілді органдарының депутаттарынан тұрады, оларды елді мекендердің өкілді органдары өздерінің арасынан, елді мекеннің халқына қарамастан, бірдей өкілдік нормасына сәйкес сайлайды. Қалалардың, ауылдық елді мекендердің, қалалық округтердің және муниципалдық округтердің өкілді органдарының өкілеттігі 5 жыл, кейбір ерекшеліктермен 3 жыл. Тула облысындағы жергілікті мемлекеттік органдарды 103 муниципалитет басшылары және 84 муниципалитет әкімшілігінің басшылары басқарады. 2017 жылғы облыстық заңға сәйкес ауыл ақсақалдары жергілікті маңызы бар мәселелерді шешу кезінде жергілікті мемлекеттік басқару органдары мен ауылдық елді мекендердің тұрғындары арасындағы өзара іс-қимылды ұйымдастыру жөніндегі іс-шараларды жүзеге асырады. 2022 жылдың 1 қарашасына қарай 23 муниципалды округтер мен қалалық округтерде 1071 ауыл ақсақалдары қызмет етеді. Олардың билігі 1700-ден астам елді мекенге, 160 000-ға жуық тұрғындардың мекеніне тараған. 2011 жылдан бастап Тула облысында "Халық бюджеті" жобасы жүзеге асырылып келеді, оның мақсаты - облыс муниципалитеттерінің аумағында әлеуметтік маңызды проблемаларды анықтау және шешу. Жобалық іс-шаралар Тула облысының бюджеті, муниципалитеттердің бюджеті, тұрғындар мен демеушілердің жеке қаражаты есебінен қаржыландырылады. "Халық бюджеті" жобасының мақсатты бағыты - Тула облысының тұрғындарының жергілікті мәселелерді шешуге қатысуын арттыру, жайлы өмір сүру жағдайларын жасау және тұрғындардың бастамаларын қолдау. 2022 жылы Тула облысында жергілікті мемлекеттік органдардың басшылары мен облыстық және муниципалдық деңгейдегі кәсіпорындардың қызметінің тиімділігі туралы халыққа жыл сайынғы сауалнама жүргізілді, оған 20 141 адам қатысты. Тиімділікті бағалау келесі критерийлерге сәйкес жүргізілді: халықтың көлік қызметтерін ұйымдастыруға және жолдардың, тұрғын үй мен коммуналдық қызметтердің сапасына қанағаттануы. Қалалық округтер мен муниципалдық аудандардағы қанағаттанушылықтың жалпы пайызы 88,13% (2020 жылы - 81,01%, 2021 жылы - 83,14%) құрады. Жалпы қанағаттану деңгейі жоғары муниципалитеттер: Каменский ауданы 99,75%, Тьопло Огаревский ауданы 99,65%, Черный ауданы 99,12%, Донской қаласы 98,86%. Төмен қанағаттану деңгейі Киреев ауданында 73,15%, Заоки ауданында 76,34%, Щёкин ауданында 77,19%, Тула қалалық округінде 77,29%, Алексин қаласында 77,63% тіркелді.
Representative bodies of urban and rural settlements and urban districts consist of deputies elected in municipal elections. The representative body of the municipal district consists of the heads of settlements that are part of the municipal district, and of deputies of the representative bodies of these settlements, elected by the representative bodies of the settlements from among their members in accordance with the same norm of representation, regardless of the population of the settlement. The term of office of representative bodies of cities, rural settlements, city districts, and municipal districts is 5 years, with some exceptions when the term is 3 years. Local government bodies in the Tula Oblast are headed by 103 heads of municipalities and 84 heads of municipal administrations. In accordance with the regional law of 2017, village elders carry out activities to organize interaction between local government bodies and residents of rural settlements when resolving issues of local importance. As of 1 November 2022, 1,071 village elders operate in 23 municipal districts and urban districts. Their powers extend to the territory of more than 1,700 settlements, home to about 160,000 inhabitants. Since 2011, the "People's Budget" project has been implemented in the Tula Oblast, aimed at identifying and solving socially significant problems in the territories of the region’s municipalities. Project activities are financed from the budget of the Tula Oblast, the budgets of municipalities, and personal funds of residents and sponsors. The target orientation of the "People's Budget" project is to enhance the participation of residents of the Tula Oblast in solving local problems, creating comfortable living conditions, and supporting the initiatives of residents. In 2022, an annual survey of the population was conducted in the Tula Oblast on the effectiveness of the activities of heads of local government bodies and enterprises operating at the regional and municipal levels, in which 20,141 people participated. Efficiency assessment was carried out according to the following criteria: population satisfaction with the organization of transport services and the quality of roads, housing, and communal services. The overall percentage of satisfaction in municipal areas and urban districts was 88.13% (2020 81.01%, 2021 83.14%). The highest overall satisfaction rate in the municipalities is Kamensky District 99.75, Tyoplo Ogaryovsky District 99.65%, Chernsky District 99.12%, Donskoy city 98.86%. Low satisfaction rates were noted in the municipalities of Kireyevsky District 73.15%, Zaoksky District 76.34%, Shchyokinsky District 77.19%, Tula Urban Okrug 77.29%, Aleksin city 77.63%.
Дін
2012 жылғы сауалнама бойынша ірі өнеркәсіптік қалалардың қатарында Новомосковск және Алексин бар. Аймақта тарихи өнеркәсіп салалары, мысалы, қару, самовар және аккордеон жасау әлі де маңызды рөл атқарады. Облыста дамыған ауыл шаруашылығы секторы да бар, ол Ресейдегі ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі бойынша 33-орында тұр. Секторға астық егісі (бидай және қара бидай), картоп, қант қызылшасы, көкөніс шаруашылығы, мал және сүт өнімдерін өндіру кіреді.
According to a 2012 survey Major industrial cities include Novomoskovsk and Aleksin. Historical industries, such as firearm, samovar, and accordion manufacturing, still play an important role in the region. The oblast also has a developed agricultural sector, which ranks 33rd in Russia in agricultural production. The sector includes farming grain (wheat and rye), potatoes, sugar beets, and vegetable growing, livestock raising, and dairying.
Мәдениет
Тула облысында 100-ден астам мұражай бар. Олардың бірнешеуі облыстың әкімшілік орталығы – Тула қаласында орналасқан, оның ішінде Тула мемлекеттік қару-жарақ мұражайы, Тула Кремлі және Тула самовар мұражайы ерекше аталады. Сонымен қатар, маңызды мәдени туристік орындардың бірі – Лев Толстойдың Тула қаласының шетінде орналасқан Ясная Поляна үйі мен сарайы. Облыста сондай-ақ төрт кәсіби театр, филармониялық оркестр және цирк жұмыс істейді.
Tula Oblast has more than 100 museums. Several are located in the administrative center of the oblast, the city of Tula, notably the Tula State Arms Museum, the Tula Kremlin, and the Tula Samovar Museum. Another important cultural tourist attractions is the home and country estate of Leo Tolstoy, Yasnaya Polyana, located outside of the city of Tula. The oblast also has four professional theaters, a philharmonic orchestra, and a circus.