Кіріспе
Грузияның аймағы (мхаре) Шида Картли – Грузияның шығысында орналасқан, теңізге шығу жолы жоқ әкімшілік аймақ (мхаре). Ол Шида Картли тарихи-географиялық аймағының орталық бөлігін құрайды. Жер ауданы 6 200 шаршы километрді құрайтын Шида Картли Грузияның аудандары арасында 8-орында тұрады. 284 081 тұрғынымен Грузияның ең көп халқы бар 7-аймағы болып табылады. Шида Картлидің әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы – Гори, Грузиядағы 5-ші ірі қала.
Shida Kartli (, šida kartli, ; "Inner Kartli") is a landlocked administrative region (Mkhare) in eastern Georgia. It comprises a central part of the historical geographic province of Shida Kartli. With an area of , Shida Kartli is the 8th largest Georgian region by land area. With 284,081 inhabitants, it is Georgia's seventh most populous region. Shida Kartli's capital and largest city, Gori, is the 5th largest city in Georgia.
География
Шида-Картлы Үлкен және Кіші Кавказ таулары арасындағы жазықтың орталық бөлігінде орналасқан. Солтүстікке қарай Шида-Картли Ресей Федерациясымен 27,5 шақырымдық халықаралық шекараны бөліседі. 2018 жылдан бері Грузия үкіметі бұл аймаққа бақылауды жоғалтқандықтан, шекара халықаралық транзит үшін жабық. Шығыс жағынан аймақ Мцхета-Мтианетимен, оңтүстік жағынан Квемо-Картлимен, оңтүстік-батыс жағынан Самцхе-Джавахетимен, батыс жағынан Имеретимен, солтүстік-батыс жағынан Рача-Лечхуми және Квемо-Сванетимен әкімшілік шекаралас. Аймақтың солтүстік шекарасын Үлкен Кавказ таулары құрайды, шығыс шекарасы негізінен Харули жотасы мен Ксани өзені бойымен, оңтүстік шекарасы Триалети жотасы бойымен, ал батыс шекарасы Лихи және Рача жоталарымен шектеседі.
Көңіл көтеру
Шида Картлидің жалпы бейнесін кең Шида Картли жазығы және таулы шеттері құрайды. Аймақтың негізгі орографиялық нысандары: Үлкен Кавказ тауларының шағын бөліктері және Рача жотасы, Гермухи, Харули, Квернаки, Триалети, Лихи жоталары мен Шида Картли жазығы. Шида Картли жерінің орташа биіктігі 1307 метрді құрайды. Ең төменгі нүктесі – 473 метр, ол Каспи муниципалитетінде, Мтквари және Ксани өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Ең биік нүктесі – Лагццити тауы (3877,4 м), ол Шида Картлидің оккупацияланған бөлігінде жатыр. Грузия бақылауындағы аймақтағы ең биік нүкте – Аржевани тауы (2757,7 м).
Климат
Шида Картлидің климаты әртүрлі. Оның орталық бөлігінде, жазықта орташа ылғалды климат, орташа суық қыстар мен ұзақ жылы жаздар басым. Гори маңынан шығысқа қарай, Мтквари аңғары бойында (600 м-ге дейін) құрғақ субтропиктерден орташа ылғалды субтропиктерге айналатын климат орналасқан, мұнда орташа суық қыстар мен ыстық жаздар тән. Жазықтың солтүстігінде, Үлкен Кавказ тауларының оңтүстік беткейлерінде (1100–1900 м) және оңтүстігінде Триалети тауларының солтүстік беткейлерінде (1400–1900 м) суық қыстар мен ұзақ жаздарға ие орташа ылғалды климат байқалады, ал 1900 м мен 2600 м аралығында суық қыстар мен қысқа жаздар болады. Үлкен Кавказ тауларының оңтүстік беткейлерінде 2600 м-ден 3400 м-ге дейін шынайы жазы жоқ орташа ылғалды тау климаты, ал 3400 м-ден жоғары тұрақты қар мен мұздықтармен орташа ылғалды тау климаты орналасқан. Аймақтың батысында, 900 м биіктіктегі Лихи жотасында теңіздік ылғалдан континенттік ылғалға айналатын тау климаты таралған. Аймақтың ең солтүстік-батыс бөлігінде, Лихи және Рача тауларының батыс беткейлерінде суық қыстар мен қысқа жаздарға ие ылғалды климат, ал 2600 м жоғарыда шынайы жазы жоқ ылғалды тау климаты басым.
Температура
Аймақтың орташа жылдық температурасы 6,5 °C, ең жоғары жылдық температурасы 12,2 °C Каспи муниципалитетінің шығысында, ал ең төменгі жылдық температурасы -5,0 °C Ява муниципалитетінде, Кавказ тауларында байқалады. Жылдық орташа температураның ең жоғары көрсеткіші Шида Картли жазығында, батыстан шығысқа қарай 9 °C-тан 12,2 °C-қа дейін көтеріледі. Аймақтың ең ыстық айы – тамыз (18,5 °C), оның орташа айлық температурасы 24,4 °C-қа жетеді, ал ең төменгі температура 4,5 °C-қа төмендейді. Ең суық ай – қаңтар (2,6 °C), оның орташа айлық температурасы -12,6 °C-қа төмендейді, ал ең жоғары температура -1,6 °C-қа жетеді.
Жауын-шашын
Шида Картли аумағындағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 824 мм құрайды. Жауын-шашынның максималды мөлшері (1045 мм) аймақтың солтүстігінде, Кавказ тауларында, ал минималды мөлшері (536 мм) Каспи муниципалитетінің шығысында, Мтквари өзенінің аңғарында байқалады. Жауын-шашынның көп болуымен аймақтың солтүстік бөлігі ерекшеленеді: оның мөлшері 800 мм-ден 1045 мм-ге дейін ауыспайды. Шида Картли жазығында орташа жылдық жауын-шашын 563 мм-ден 800 мм-ге дейін, ал Триалети жотасында 700 мм-ден 900 мм-ге дейін өзгереді. Айлар бойынша ең көп орташа жылдық жауын-шашын мамыр (109 мм) және маусым (105 мм) айларында, ал ең аз жауын-шашын ақпан айында (57 мм) тіркеледі.
Желдер
Шида Картлиде желдің күші желтоқсан және қаңтар айларында ең жоғары болады, олардың орташа жылдамдығы сәйкесінше 2,49 м/с және 2,35 м/с-қа жетеді. Ең әлсіз жел қазан айында соғады (1,83 м/с). Аймақта жел көбінесе шығыс немесе батыс жақтан соғады. Аумақтық таралу бойынша, Үлкен Кавказ тауларының оңтүстік беткейлерінде желдің күші ең зор, ал Шида Картли жазығында ең әлсіз болады.