Мутаре: Зимбабве қаласының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Маникаленд провинциясының ең ірі және әкімшілік орталығы, Зимбабве.

Мутаре, 1982 жылға дейін Умтали деп аталған, Маникаленд провинциясының ең көп халқы бар қаласы және Зимбабведегі үшінші ең көп халқы бар қала. 2012 жылғы халық санауы бойынша Гверу қаласын басып өтіп, қалалық халқы 224 802 адамды, ал айналасындағы аудандарда шамамен 260 567 адамды құрайды. Бұл кең аумақтың жалпы халқы 500 000 адамнан асады. Мутаре сонымен қатар Маникаленд провинциясының астанасы және Зимбабведің шығысындағы ең ірі қала. Мозамбик шекарасына жақын орналасқан Мутаре ұзақ жылдар бойы сауда орталығы болып келген және Бейра портына (Мозамбик, Бейра) баратын маңызды транзиттік пункті болып табылады. Мутаре теміржол, құбыр арқылы тасымалдау және жағалауды Хараре мен Зимбабве ішкі аймақтарымен байланыстыратын тас жолдармен сауда орталығы болып табылады. Басқа дәстүрлі салаларына ағаш өңдеу, қағаз өндірісі, сауда, тағам өңдеу, телекоммуникация және көлік кіреді.

Тарих

Қала он тоғызыншы ғасырдың соңында негізі қаланғанмен, аймақта Үнді мұхитына қарай Софала сияқты порттардан, Ұлы Зимбабве сияқты ішкі елді мекендерге дейін сауда керуендерінің ұзақ тарихы бар. Зимбабве осы сауда жолдарының куәсі сабын тастан жасалған мүсіндерімен де танымал, олар Африкалық Темір ғасырының соңына (шамамен 900 ж.б.д.) дейін, тіпті отарлық кезеңге дейін соққан тарихы бар. Бритиандық археолог Э.М. Эндрюс, екі жүзінші ғасырдың басында Мутаре маңынан сабын тастан жасалған мүсіндер, әшекейлер, қару-жарақ, сынықтар және басқа да заттарды тапты. Бұл заттар кейіннен 1905 жылы Сесил Родстың қор жинаушылары арқылы Британ мұражайына сыйға тартылды. Адам және жануар бейнесіндегі мүсіндер, құрбандық алаңына жақын табылғандықтан, құрбандыққа арналған заттардың бөлігі болуы мүмкін. Мутаре 1897 жылы Мозамбик шекарасынан 8 шақырым қашықтықтағы форт ретінде құрылды. Мутаре Мозамбиктің Бейра портынан 290 шақырым қашықтықта орналасқан, сондықтан ол "Зимбабвенің теңізге қарайтын қақпасы" атанды. Кейде оны "Шығыс Жоғары Жердің қақпасы" деп те атайды. Көптеген зимбабвелік жергілікті тұрғындар оны "Кумакомойо" (көп таулар мекені) деп біледі. Булавайодан Бейраға дейінгі теміржол желісінде, теміржол шеберханасымен бірге шекаралық теміржол станциясы бар. Бұл аймақ бас батыр Мутасаның елді мекенінің орны болған. 1890 жылы А.Р. Кокуунға жеңілдіктер берілді және Цамбе мен Мутаре өзендері арасында Умтали форты (кейіннен Мутаре форты) салынды. "Мутаре" сөзі "Утаре" сөзінен шыққан, ол темірді (немесе мүмкін алтынды) білдіреді. Бұл атау, өзенде алтынның табылуына байланысты, Мутаре өзені ағатын Пенхалонга аңғары арқылы берілген болуы мүмкін. 1891 жылы орналасқан жер қазіргі Ескі Мутаре деп аталатын жерге көшірілді, ол қала орталығынан солтүстікке қарай 14 шақырым қашықтықта орналасқан. 1896 жылы Бейра мен Булавайо арасындағы теміржол құрылысы қаланың үшінші рет көшірілуіне әкелді, бұл оны теміржол желісіне жақын қылды. Британдық Оңтүстік Африка компаниясы қала тұрғындарына көшіруге кеткен шығындарды өтеді. 1914 жылдың 11 маусымында қала муниципалитет болып жарияланды және 1971 жылы қала мәртебесі берілді. 1982 жылы Умтали атауы ресми түрде Мутаре деп өзгертілді. Үмталидегі ақ халықтың саны 1969 жылы 9950-ден 1978 жылдың маусым айында 8600-ге дейін азайды. Қалада 1897 жылдың 26 қаңтарынан 1921 жылдың 23 мамырына дейін жолаушыларды теміржол станциясынан (кейіннен Үмтали клубы), қазіргі Мутаре клубына дейін тасымалдайтын трамвай болды. Трамвай басты көшенің ортасында, қазіргі пальма ағаштары тұрған жерде орналасқан. Үмталиде қор биржасын құру жоспарланған. Басты почта кеңсесі қазіргі CABS орталығы орналасқан жерде болды.

Although the city was founded in the late nineteenth century, the region has a long history of trading caravans passing through on the way to the Indian Ocean, from ports such as Sofala, to inland settlements, such as Great Zimbabwe. Zimbabwe is also renowned for its soapstone carvings and figurines which are evidence of these trade routes, dating as far back as the late African Iron Age (c. 900 AD) right up to the colonial period. A large hoard of soapstone carvings, jewellery, weapons, sherds and other objects were found in the vicinity of Mutare by the British archaeologist E M Andrews at the beginning of the twentieth century they were later donated by the trustees of Cecil Rhodes to the British Museum in 1905. The soapstone figures, which are both anthropomorphic and zoomorphic, might have been part of a votive offering, as they were discovered near what appeared to be an altar. Mutare was founded in 1897 as a fort, about 8 km from the border with Mozambique, and is just 290 km from the Mozambican port of Beira, earning Mutare the title of "Zimbabwe's Gateway to the Sea". It is sometimes also called "Gateway to the Eastern Highlands". Many Zimbabwean locals refer to it as 'Kumakomoyo' (place of many mountains). There is a border railway station on the railway line from Bulawayo to Beira with a railways mechanical workshop. The area was the site of Chief Mutasa's kraal. In 1890 A. R. Coquhoun was given concessionary rights and Fort Umtali (the fort later became Mutare) was established between the Tsambe and Mutare Rivers. The word mutare originates from the word 'Utare' meaning iron (or possibly meaning gold). The name was probably given to the river as a result of gold being discovered in the Penhalonga valley through which the Mutare River runs. In 1891 the location was moved to a site now known as Old Mutare, about 14 km north of the city centre. In 1896 the construction of the railway between Beira and Bulawayo led to the town being moved a third time so that it was closer to the railway line – compensation was paid by the British South Africa Company to the townspeople for the cost of moving. The town was proclaimed a municipality on 11 June 1914 and in 1971 it was granted city status. The name was officially changed from Umtali to Mutare in 1982. The white population in Umtali dropped from 9,950 in 1969 to 8,600 in June 1978. The city had a tramway from January 26, 1897 to May 23, 1921 which transported passengers from the Railway station up to the (then Umtali Club) now Mutare Club. The Tramway was at the centre of Main Street where the palm trees now stand. There were plans to set up a Stock Exchange in Umtali. The main post office was at the site where CABS centre now stands.

География

Қала Бвумба тауларының солтүстігінде және Имбеза аңғарының оңтүстігінде орналасқан. Рождестволық өткел – қалаға батыстан келетін тау өткелі. Бұл өткел 1890 жылы Рождество күні өткелдің етегінде кемпінг құрған отаршыл пионерлердің бірінің есімімен аталған. Мутареде Мутаре мұражайы, Кингсли Фэрбриджке арналған Утопия үйі мұражайы, Зимбабве Ұлттық галереясы, тас суреттерімен және темір дәуірінің ауылымен әйгілі Мурахва төбесі, Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған Зимбабве және Мозамбик азаматтарына арналған ескерткіші бар Крос Копже, сондай-ақ Сесил Копже және Жолбарыс шатқалы қорықтары сияқты бірнеше туристік орындар бар. Мутаре Бойз Хай капелі Мутаре Бойз Хай (бұрынғысы – Умтали Бойз Хай) төбесіндегі төбешікке орналасқан және Екінші дүниежүзілік соғыста қаза болған бұрынғы түлектердің құрметіне салынған. Мутаре теміржол арқылы күн сайын Ньязура, Русапе және Хараре қалаларына жолаушылар мен жүк тасымалын жүзеге асырады. Үш кішкентай әуежай бар: ең кішісі Мутаре облыстық ауруханасында, шұғыл эвакуация үшін арналған өте кішкентай жеңіл ұшақтарға арналған ұшу жолағы (қазір тоқтатылған), Мутаре мұғалімдер колледжіне жақын Сакубвадағы жеңіл ұшақтарға арналған әуежай және Иренедегі қала сыртындағы Гранд Риф әуежайы. Алмазды Харареге өңдеуге тасымалдау үшін Чиадзвада төртінші әуежай салынды.

Демография

1965 жылы Мутареде 46 000 адам тұрды. Халықтың этникалық құрамы: 36 100 қара африкалық, 560 азиялық, 340 аралас нәсілді және 9 100 ақ нәсілді адамдар. Халықтың көп бөлігі шона тайпасынан, олардың көпшілігі Маника диалектісінде сөйлейді. Маника халқы жергілікті жерде Саманьяка деп белгілі. 2012 жылғы халық санауы бойынша Мутареде 260 567 адам тұрады. Бұл 1982 жылы 69 621 адамға және 1992 жылы 131 367 адамға қарағанда қарқынды өсімді көрсетеді.

Қалалық көрініс

Мутаре, Зимбабведегі көптеген қалалар сияқты, тұрғын үй маңындағы қалаларды халық тығыздығына қарай жіктейді: төмен, орташа және жоғары тығыздық. Бұрын, колониялық дәуірде Оңтүстік Африка бойынша жасалғандай, адамдар нәсілдік белгілеріне қарай қала маңындағы аудандарға бөлінген. Ақ адамдар шығыстағы ең жақсы аудандарда, төмен тығыздықтағы қала маңында тұрды, ал Флорида сияқты аудандарда аралас нәсілді адамдар (түстілер) және қара африкалықтар Сакубва мен Дангамвура қалашықтарына бөлінді. Ең жоғары деңгейдегі қала маңы (төмен тығыздықтағы) Мурэмби, Фэрбридж Парк, Морнингсайд, Тайгер Клоуф және Авенюлар қалаларының солтүстік және шығыс шеттерінде орналасқан. Авенюлар қала маңы қала орталығынан шығысқа қарай, Тайгер Клоуф және Мурэмбиге қарай жол бойында орналасқан, Морнингсайдпен шектеседі. Қалалық орталықтың (CBD) шығысында Палмерстоун, Дарлингтон, Гринсайд және Бордервейл қалалары орналасқан, олардың барлығы Мозамбик шекарасына жақын. Батыста орташа тығыздықтағы (орта тапқа арналған) қала маңы бар, ең ірісі және ең танымал – Йевил (Йевилдегі көптеген көшелердің атаулары ағылшын графтықтарының аттарымен байланысты, мысалы, Суссекс Гарденс, Гэмпшир, Девоншир, Сомерсет, Кобхем). Кейінірек, Йевилден кейін дамыған Вестлиа (Вестлиадағы көшелердің көпшілігі Австралия және Жаңа Зеландия қалаларының аттарымен аталады, мысалы, Канберра, Окленд, Сидней, Перт және Крайстчерч) және Флорида (Флоридадағы көшелер ағылшын корольдерінің есімдерімен аталады, мысалы, Генри, Альфред, Ричард, Джордж), сондай-ақ 1980-жылдардың соңында кезең-кезеңмен салынған Чиканганың жоғары тығыздықтағы қала маңы орналасқан. Чикангадан батысқа қарай Гарикай, Бернвин және Хобхаус орналасқан. Темір жолдың оңтүстігінде жұмысшы табының Сакубва қала маңы орналасқан, онда қала халқының шамамен жартысы тұрады, бірақ ауданы төрт шаршы мильден аз. Сакубва Мутаре қалашықтарының ең кедейі болып саналады, ал оның экономикасы үлкен ашық базар мен блохалар нарығы және "Музика вехуку" (тауық базары) айналасында құрылған. Жақында COVID-19 пандемиясының салдарынан қала тазалау мақсатында базарды бұзып, басқа жерге көшірді. Қаланың оңтүстігінде, төбелердің тізбегі арқылы қаланың қалған бөлігінен жасырылған, жоғары тығыздықтағы Дангамвура қала маңы орналасқан. Уирмут (Плоттар) және Ферн Долының бай аудандары да қаланың оңтүстік шетінде орналасқан; бұл аудандардағы тұрғын үйлердің жерлері бір акрдан асады, ал бау-бақша шаруашылығы экономикалық қызмет болып табылады. Жақын маңдағы Ферн Долында Маникаланд қолданбалы ғылымдар колледжі орналасқан. Оңтүстік-шығыста, Уэльс принцінің қарауынан (төменде Мозамбик көрінісі бар) тауларда, табиғаты керемет әдемі және қоңыржай климатты бейнелейтін Вумба тау тізбегі орналасқан. Бұл аймақта жергілікті афромонталық ормандар, қарағай мен емен сияқты экзотикалық ағаштар, сондай-ақ жоғары деңгейдегі Леопард Рок қонақ үйі, атпен саяхаттау, каяк, тау шаңғысы, тау жолдары, азық-түлік өңдеу зауыты және қарағай мен акация ормандарының үлкен плантациялары бар. Масвинггоға баратын жолдың оңтүстігінде, қала шекарасынан тыс жерде, жоғары тығыздықтағы Зимюня қаласы орналасқан. Мутаре қаласының негізгі өнеркәсіптік аймақтары темір жолдан оңтүстікке және Сакубвадан батысқа қарай орналасқан, бірақ қаланың оңтүстік бөлігінің шығысында "Гринмаркет" және оның айналасындағы аймақтарда жеңіл өнеркәсіп бар. Бұл Мутаре қаласының негізгі қала маңындағы аудандары.

Mutare, like most cities in Zimbabwe, classifies residential suburbs according to population density, Low density, Medium density and High density. In the past, as was done across Southern Africa during the colonial period, people were segregated to suburbs according to their racial ethnicity. Whites inhabited the Eastern upmarket suburbs the low density suburbs, with Coloured people (mixed race) living in suburbs like Florida and black Africans being segregated to the townships of Sakubva and Dangamvura. The most upscale suburbs (low density suburbs) such as Murambi, Fairbridge Park, Morningside, Tiger's Kloof and the Avenues are located on the north and east ends of the city. The suburb of Avenues is found just east of the city centre on the way to Tiger's Kloof and Murambi, bordering Morningside. East of the CBD is the suburbs of Palmerstone, Darlington, Greenside and Bordervale, which are all near the border with Mozambique. In the west are the medium density (i. e. middle class) suburbs, the largest and most famous being Yeovil (the majority of street names in Yeovil are named after English counties e. g. Sussex Gardens, Hampshire, Devonshire, Somerset, Cobham). Then more recently developed after Yeovil is Westlea (the majority all streets in Westlea are named after Australasian cities, (e. g. Canberra, Auckland, Sydney, Perth and Christchurch) and Florida (the streets in Florida have English Kings' names, e. g. Henry, Alfred, Richard, George), as well as the high density suburb of Chikanga, which was constructed in phases, beginning in the late eighties. Further west of Chikanga lies Garikai, Bernwin and Hobhouse. South of the railway tracks, is the working class suburb of Sakubva, which contains nearly half of the city's population despite an area of less than four square miles. Sakubva is considered to be the poorest of Mutare's suburbs, and its economy is centred around a large outdoor food and flea market and the "Musika weHuku" (The Chicken Market). The market has been recently razed in the recent exercise to clean up the city and in light of the COVID 19 pandemic and moved elsewhere. South of the city, hidden from view from the rest of the city by a series of hills, is the high density suburb of Dangamvura. The affluent areas of Weirmouth (Plots) and Fern Valley are also on the southern outskirts of the city; in these areas, residential lots exceed an acre, and market gardening is an economic activity. Nearby Fern Valley, is home to the new state university, the Manicaland College of Applied Sciences. To the south east, in the mountains from the Prince of Wales viewpoint (with views of Mozambique below), lies the scenic Vumba Mountain range, an area of immense great natural beauty and temperate climate, and home to an indigenous afromontane forests, exotic trees, such as pine and oak and the upscale, Leopard Rock Hotel, as well as resort areas for horse riding, kayaking, mountain climbing mountain trails, a food processing plant and large plantations of pine and wattle forests. Further south along the road to Masvingo, beyond the city limits is the high density town of Zimunya. Mutare's main industrial areas lie south of the railway and west of Sakubva, although there is some light industry just east of the southern part of the city centre at "Greenmarket" and surrounding areas. These are some of the major suburbs of Mutare. Region Suburbs Northern (North of the railway line) Murambi;Fairbridge Park; Morningside; Tiger's Kloof; Palmerston; Avenues; Utopia; Darlington; Greenside; Greenside Extension, Yeovil; Westlea; Florida; Toronto; Bordervale. Chikanga Southern (South of the railway line) Sakubva; Dangamvura; St Josephs Park Chikanga Extension, Weirmouth; Fern Valley; Zimunya; Hobhouse(1,2,3)extension; Natview Park, Garikai. .

Аймақ Қала маңы
Солтүстік (темір жол желісінің солтүстігінде) Мурамби; Фэрбридж Парк; Морнингсайд; Тайгер Клоуф; Палмерстон; Авенюлар; Утопия; Дарлингтон; Гринсайд; Гринсайд кеңейтуі, Йевил; Вестлиа; Флорида; Торонто; Бордервейл. Чиканга
Оңтүстік (темір жол желісінің оңтүстігінде) Сакубва; Дангамвура; Сент-Джозефс паркі; Чиканга кеңейтуі, Вейрмут; Ферн Долы; Зимюня; Хобхаус (1, 2, 3) кеңейтуі; Натвью паркі, Гарикай.

Инфрақұрылым

Қалада Бейра-Булавайо темір жолындағы маңызды теміржол стансаларының бірі орналасқан. Бұл Зимбабведегі теңізге бағытталған басты маршруттардың бірі болғандықтан, көлік қозғалысы көбінесе қарбалас болады. Маника және Чимойо қалаларына сапар шегетін адамдардың көптігі де шекаралық қозғалысты арттырады. Шекарадан және алыс ауылдардан келетін жолаушылар үшін қалалық автобустар танымал көлік құралы. Хараре және Мозамбиктегі Бейра қалаларына жоғары сапалы қалааралық автобустар да бар. Мутареде көбінесе шағын ұшақтар мен жеке рейстерге арналған шағын әуежай қызмет етеді. Ең жақын халықаралық әуежай Харареде, ол батысқа қарай 214 км (133 миль) қашықтықта орналасқан. Сакубваға жақын жерде әуежай және қала сыртындағы Айриндегі Гранд Риф әуежайы бар. Зимбабве Ұлттық темір жолы Мутареге Хараре қаласынан аптасына үш рет түнгі пойызбен қызмет көрсетеді. Пойыз сәрсенбі, жұма және жексенбі күндері сағат 21:30-да Хараренен кетеді және ертесіне таңертең жетеді. Мозамбиктен жүк тасымалымен шектелген шекаралық теміржол қатынасы жоқ. Мутаре теміржол стансасы қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.