Кіріспе
Италияда үкіметпен ынтымақтасқан бұрынғы қылмыскерлерді белгілеу үшін қолданылатын термин. Pentito (; lit. "өкінуші"; көпше саны: pentiti) итальяндық қылмыстық іс жүргізу терминологиясында бұрын қылмыстық ұйымдар құрамында болған және мемлекеттік прокурормен ынтымақтасуға шешім қабылдаған адамдарды белгілеу үшін халық арасында жиі қолданылады. "Pentiti" сот санаты алғаш рет 1970 жылдары "Қорғасын жылдары" деп аталатын сол және оң жақтағы терроризм кезеңінде зорлық-зомбылық пен терроризмге қарсы күрес үшін құрылған. 1986-1987 жылдардағы Макси процесі кезінде және Томассо Бускеттаның куәлігінен кейін бұл термин Италиядағы ұйымдасқан қылмыстың бұрынғы мүшелеріне жиі қолданыла бастады, олар өз ұйымдарынан бас тартып, тергеушілерге көмектесе бастады.
Pentito (; lit. "repentant"; plural: pentiti) is used colloquially to designate collaborators of justice in Italian criminal procedure terminology who were formerly part of criminal organizations and decided to collaborate with a public prosecutor. The judicial category of pentiti was originally created in 1970s to combat violence and terrorism during the period of left wing and right wing terrorism known as the Years of Lead. During the 1986–87 Maxi Trial and after the testimony of Tommaso Buscetta, the term was increasingly applied to former members of organized crime in Italy who had abandoned their organization and started helping investigators.
Рөл мен артықшылықтар
Ақпарат бергені үшін пентитилерге жасаған қылмыстары үшін жаза мерзімі қысқартылады, кейбір жағдайларда тіпті бостандық беріледі. Италияның сот жүйесінде пентитилер жеке қорғауға, жаңа есімге және басқа жерде, мүмкін шетелде жаңа өмір бастау үшін ақша алуға құқылы. Бұл тәжірибе басқа елдерде де кең таралған. АҚШ-та бұрынғы әріптестеріне қарсы куәлік берген қылмыскерлер Куәгерлерді қорғау бағдарламасына қатысып, қолдау құжаттарымен жаңа жеке куәлік ала алады. Италиялық мафия басшылары Бускетта мен Франческо Марино Манноя Италияда мұндай бағдарлама болмаған кезде, Куәгерлерді қорғау бағдарламасы бойынша АҚШ-та жаңа тұлғалар ретінде өмір сүруге рұқсат алған.
Істер
Мафияның ең танымал пентитілерінің бірі – Томассо Бускетта, алғашқы маңызды пентито. Ол судья Джованни Фальконеге Сицилия мафиясының комиссиясын немесе Куполаны, 1980-ші жылдардағы Сицилия мафиясының басшылығын сипаттауда және мафия бизнесі үшін қолданған негізгі операциялық арналарды анықтауда көмектесті. Италияда пентитилердің терроризмге қарсы күресте (әсіресе Қызыл бригадаларға қарсы) ынтымақтастығы арқасында маңызды жетістіктерге қол жеткізілді, бұл жұмысты Карбинери армиясының генералдарының бірі Карло Альберто Далла Кьеза жүзеге асырды (кейіннен мафия оны өлтірді). 1990 жылға дейінгі кезеңде Томассо Бускетта, Сальваторе Конторно, Антонино Кальдероне сияқты өте аз, бірақ маңызды пентитилер болды. Алайда, 1990 жылдардың басында бұл жағдай айтарлықтай өзгерді. 1992 жылдан бастап мыңнан астам мафиози итальяндық әділет органдарымен ынтымақтастыққа келісті. Кейбір жағдайларда пентитилер түрмедегі жазаларын жеңілдету үшін әңгімелер ойлап тапты. Белгілі бір жағдай – танымал тележүргізуші Энцо Тортораны кокаин саудасымен және Каморраға қатысы бар деп жалған айып таққан Джованни Меллузо. Тортора жылдар бойы қамауда отырды, содан кейін ақталды; ол қатерлі ісікке шалдықты және іс ақыры шешілгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды, кейбіреулер түрмедегі эмоционалдық стрестен болды деп айтады.
Сицилия мафиясының маңызды мүшелері
Леонардо Витале (1941–1984) 1973 жылы пентитоға айналған алғашқы адам болды, бірақ бастапқыда оның жақсылықтары қабылданылмады. Томмазо Бускетта (1928–2000) – Сицилия мафиясына қарсы бірінші танымал пентито. Ол 1984 жылы мафияға қарсы прокурор Джованни Фальконемен ынтымақтастыққа кірісті. Оның куәлігі 1986–1987 жылдардағы маңызды Макси процесінде шешуші рөл атқарды. Сальваторе Конторно (1946 жылы туған) Бускеттаның үлгісімен, 1984 жылдың қазан айында ынтымақтастыққа түсті. Леонардо Мессина (1955 жылы туған), Сан-Катальдо кланының мүшесі, 1992 жылы құпия хабар беруші болды. Ол Джулио Андреоттиге қарсы негізгі айыптаушы болды. Антонино Джуффре (1945 жылы туған), Caccamo басшысы және Corleonesi мүшесі, 2002 жылы тұтқындалғаннан кейін құпия хабар берушіге айналды. Антонино Кальдероне (1935–2013) 1987 жылдың сәуірінде ынтымақтастыққа кірісті. Франческо Марино Манноя (1951 жылы туған) 1989 жылдың қазан айында ағасы өлтірілгендіктен ынтымақтастыққа түсті. Ол Екінші мафия соғысының (1981–83) жеңімпаз фракциясына жатқан алғашқы пентито болды. Джованни Бруска (1957 жылы туған), мафияға қарсы прокурор Фальконені өлтірген, 1996 жылы ынтымақтастыққа кірісті. Сантино Ди Маттео (1954 жылы туған) 1993 жылы тұтқындалғаннан кейін құпия хабар беруші болды; Капачидегі жарылысқа қатысты ақпарат ұсынды, осы себепті оның ұлы Джузеппе ұрланып, өлтіріліп, қышқылда ерітілді. Сальваторе Канцеми (1942–2011), Фальконені өлтіргендердің бірі, 1993 жылдың шілдесінде карабинерлерге жүзі бұрып, дереу ынтымақтастыққа кірісті. Джузеппе Маркезе (1963), Филиппо Маркезенің немересі, 1992 жылы құпия хабар беруші болды. Гаспаре Мутоло (1940 жылы туған) 1992 жылдың мамырында түрмеде ынтымақтастыққа кірісті және Cosa Nostra мен итальян саясаткерлері арасындағы байланыстар туралы айтқан алғашқы мафиози болды.
Басқа маңызды пәндер
Паскуале Барра (1942-2015), Рафаэле Кутолоның Nuova Camorra Organizzata ұйымының алғашқы пентитосы және жоғары дәрежелі мүшесі. Паскуале Галассо (1955 жылы туған), Каморраның Nuova Famiglia тобының бұрынғы жоғары лауазымды мүшесі. Кармин Альфьери (1943 жылы туған), Nuova Famiglia тобының бұрынғы басшысы. Кармин Шиавоне (1943-2015), Касалези кланының бұрынғы жоғары дәрежелі мүшесі. Маурицио Аббатино, "Маглиана бандасының" бұрынғы басшысы. Феличе Маниеро (1954 жылы туған), Мала-дель-Брентаның бұрынғы басшысы.
Мәдени қабылдау
Италияның оңтүстігіндегі кейбір қауымдастықтарда мафияның күшті ықпалы бар, және осы аймақтарда пентито болу – өлім жазасына тең. Шындығында, Тото Риинаның Корлеоне қаласындағы мафиялық отбасы пентитоларға берілген өлім жазасын олардың туыстарына да қолданды. Мысалы, Томмазо Бускеттаның бірнеше жақын туысы ұзаққа созылған қастандықтардың салдарынан қаза тапты.
Терминнің түсіндірмесі
Көп жағдайда дұрыс термин – collaboratori di giustizia, яғни "әділеттілікпен ынтымақтасқандар" болуы керек деп ескеріледі. "Pentito" сөзі сот органдарының жасауы тиіс емес моральдық бағалауды білдіреді.
Сын
Италияда пентитилерге жасалатын жақсылықтар мен олардың пайда алу үшін ойлап тапқан әңгімелеріне байланысты сынға ұшырауда. Олар ұнамайтын адамдарды қуғындау үшін жалған әңгімелер құрастырады; олардың жұмысқа орналасуы қылмыскерлерге жасалған сыйлық ретінде қарастырылады, жазалаудың орнына; және олар қылмыстық ұйымнан келгендіктен сенімсіз саналады. Сын көбінесе саясаткерлерден, әсіресе олардың өзі немесе олардың жақындары мафиямен байланысы бар деген күдікпен тергелген кезде айтылады. Сондықтан, кейбір адамдар мұны қарапайым азаматтардың құқықтарына шынайы алаңдаушылық емес, өз айыптаушыларын қаралау әрекеті деп түсіндіреді. Италияның Антимафиялық комиссиясының бұрынғы төрағасы, саясаткер Лучано Виоланте: «Біз монахтардың арасынан мафия туралы ақпарат таба алмаймыз», – деп мәлімдеді. Пентитилердің айтарлықтай пайда алуына жол бермейтін заңдар қабылданды, егер олардың берген мәлімдемелері жаңа материал ретінде танылса және нақты нәтижелерге әкелсе ғана. Мемлекет алғашқы ынтымақтастық ниетінен кейін алты ай ішінде ғана мәлімдемелерді жинауға құқылы, одан кейін оларды сотта пайдалануға болмайды. Бұл пентити болудың тартымдылығын азайтып, мафия мүшесі өз білімінің прокурорлар үшін пайдалы болатынына сенімсіздікпен қарауына себеп болды. Италияда мафиядан кету 1990 жылдардың басындағы деңгейден күрт төмендеді, нәтижесінде мафияға қарсы күрес те тиісінше әлсіреп қалды.