Кіріспе

Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі – Свердловск облысы (Свердловская область). Бұл облыс Орал федералды округінде орналасқан Ресейдің федералды құрамына кіретін субъектісі (облысы). Оның әкімшілік орталығы – бұрын Свердловск деп аталған Екатеринбург қаласы. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 4 268 998 адамды құрайды.

География

Облыстың көп бөлігі Орта және Солтүстік Уралдың шығыс еңістері мен Батыс Сібір жазығында жатыр. Облыс тек оңтүстік-батыс бөлігінде ғана Урал тауларының батыс еңістеріне дейін созылады. Ең биік таулар Солтүстік Уралда орналасқан, олар Конжаковский Камен және Денежкин Камен. Орта Урал көбінесе төбелі жерлерден тұрады, айқын шыңдары жоқ; орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен төмен. Басты өзендері – Тавда, Тура, Чусовая және Уфа, соңғы екеуі Каманың салалары болып табылады. Свердловск облысы батыстан бастап сағат тілі бойынша Пермь өлкесімен, Коми Республикасымен, Ханты-Манси автономды округімен, Тюмен облысымен, Құрған және Челябинск облыстарымен, сондай-ақ Башқортостан Республикасымен шектеседі. Аймақ солтүстік-шығыс бағытындағы тең ендік және бойлық сызықтарымен кесіледі.

Табиғи ресурстар

Табиғи ресурстарға бай облыс, металдарға (темір, мыс, алтын, платина), минералдарға (асбест, құйма тастар, талк), мәрмәрге және көмірге ерекше қадірлі. Ресей индустриясының көп бөлігі осы жерде 18-шы және 19-шы ғасырларда шоғырланған.

Климат

Бұл аймақта континенттік климат басым, ұзақ, суық қыстар (орташа температура Батыс Сібір жазығында төмендейді) және қысқа, жылы жаздар болады. Тек облыстың оңтүстік-шығысында ғана шілде айында температура көтеріледі.

Ерте тарих

Бұл аймақ ежелгі заманнан бері қоныстанған. Палеолиттен темір дәуіріне дейінгі ежелгі адамдарға қатысты көптеген орындар табылды. Жоғарғы палеолитке Гари ауылының жанындағы Сосьва өзенінің оң жағалауындағы Гаринский тұрағы, Шайтанский үңгіріндегі және Безымянный үңгіріндегі (б.з.б. X мыңжылдық) орындар жатады. 1890 жылы 11 мың жылдық (мезолит) Шигир жәдітесі табылды. Исет өзенінің оң жағалауында орналасқан Калмацкий Брод жолындағы қоныс және зират сармат дәуіріне (б.з.б. 3 ғасырдан б.з. 2 ғасырына дейін) жатады. Олар Калмак археологиялық мәдениетіне тиесілі. Калмацкий Брод зиратындағы қаңқа бас сүйектері ерте балалық шақта тығыз орамамен байланыстыру арқылы күшті деформацияланған, бұл далалық этникалық элементтердің солтүстікке енуін көрсетеді. Көптеген пиктограммалар Коптеловский тасында, Еңкейген таста, Екі көзді таста, Старихнаяда, Сергинскаяда, Нейва өзеніндегі қола дәуірінің тас суреттерінде (Тагил өзені, Бреховая, Гаевая, Комельская ауылдары), Реж өзенінің оң жағалауындағы Шайтан Камендегі тас мүсіндерінде сақталған, олар жергілікті Урал халқымен байланысты, мүмкін, уғыр тілінде сөйлейтіндер. Гостковская жазуы орта ғасырларға жатады. Жергілікті өнеркәсіп Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Германияның шабуылынан қорғау үшін Ресейдің еуропалық бөлігінен маңызды өндіріс орындары осы жерге көшірілген кезде (мысалы, ИМЗ "Урал", Каменск-Уралдық металлургия зауыты) қосымша серпін алды. Соғыстан кейінгі кезеңде аймақтың көп бөлігі шетелдіктерге жабық болды. 1960 жылдың 1 мамырында американдық U-2 тыңшы ұшағының пилоты Гэри Пауэрс барлау миссиясы кезінде Свердловск үстінде атып түсірілді. 1979 жылы биологиялық қару әзірлейтін нысандағы апаттан туындаған көкжұпар індеті тарады.

Кеңес Одағынан кейінгі кезең

1993 жылы губернатор Эдуард Россель экономикалық теңсіздік деп саналған мәселеге жауап ретінде "Урал Республикасын" құруға тырысты. Свердловск "Урал бестігін" (Курган облысы, Орынбор облысы, Пермь өлкесі, Челябинск облысы және Свердловск) басқарып, өңірлік билікті күшейтуге шақырды. Олар облыстардың ұлттық республикалармен тең билікке ие болуға құқылы екенін мәлімдеді. Орал Республикасының Конституциясы 1993 жылдың 27 қазанында қолданысқа енді. Содан кейін Ресей президенті Борис Ельцин 10 күн өткен соң (9 қарашада) Орал Республикасын және Свердловск облыстық мәжілісін таратып жіберді.

Этностық топтар

Облыста әрқайсысы екі мыңнан астам адамнан тұратын жиырма бір мойындалған этникалық топ болды. Тұрғындар өздерін барлығы 148 түрлі этникалық топқа жатқызып санады, оның ішінде:

Дін

Христиан діні Свердловск облысындағы ең ірі дін болып табылады. 2012 жылғы сауалнамаға сәйкес, реформаға дейін заң шығарушы органның мүшелері төрт жылдық мерзімге сайланды, ал Думаның жартысы екі жыл сайын қайта сайланды. Дума (28 депутат) партиялық тізімдер бойынша сайланды. Өкілдер палатасының 21 мүшесі көп дауыс алған үміткер жеңіске жеткен сайлау жүйесі бойынша бір мандатты округтерде сайланды. Заң шығарушы жиналыс – автономиялы республика емес, Ресейдегі алғашқы екі палаталы заң шығарушы орган және партиялық тізімдер мен бір мандатты округтердің екеуі бойынша мүшелерді сайлаған алғашқы аймақтық заң шығарушы орган. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Заң шығарушы жиналыс – 50 орыннан тұратын бір палаталы заң шығарушы орган, мүшелерінің жартысы бір мандатты округтер бойынша, ал қалған жартысы бес жылдық мерзімге партиялық тізімдер бойынша сайланады. Хартияға сәйкестікті Хартия соты қамтамасыз етеді. Федералды сот жүйесінен тыс құрылып, жұмыс істейтін мұндай аймақтық соттардың Ресейде болуы, күмән тудырса да, олар құрылған Федерацияның көптеген құрамында сақталды. Президент Путиннің 2004 жылғы реформаларына дейін губернатор төрт жылға тікелей сайланды. Эдуард Россель 1995 жылдан бері (президент Ельциннің 1991 жылы тағайындауымен және 1993 жылы қызметтен босатуымен) Ресейдегі облыстың алғашқы сайланған губернаторы болып табылады, ол 1999 және 2003 жылдары қайта сайланды. 2012 жылдан бері облыстың губернаторы – Евгений Куйвашев.

Сайлаулар

1990 жылдары облыс халқы оңшыл және демократиялық бағыттағы партиялар мен кандидаттарға салыстырмалы түрде жоғары қолдау көрсеткенімен ерекшеленді. 1996 жылғы президент сайлауында, 1980 жылдарға дейін Свердловск қаласында тұрған, осы өңірдің тумасы Борис Ельцин дауыстардың 70% -нен астамын жеңіп алды. 2010 жылы Свердловск облысында өткен өңірлік сайлауда "Бірыңғай Ресей" партиясы басқа өңірлермен салыстырғанда минималды қолдауға ие болды – дауыс берушілердің 39,79% ғана оны қолдады.

Экономика және көлік

Бұл аймақтың өнеркәсіптері әртүрлі, бірақ жаңғырту қажет. Ресейдің темір және болат өнеркәсібінің 12% әлі де Свердловск облысында шоғырланған. Мұнда темір мен мыс өндіріліп, өңделеді, сондай-ақ орман шаруашылығы және ағаш өңдеу өнеркәсібі де маңызды. Аймақтағы ірі компанияларға "Урал тау-кен-металлургия компаниясы", "Уралвагонзавод", "Энел Россия", "Нижний Тагил темір-болат зауыты", "Федералдық жүк тасымалы" кіреді.

Көлік

Екатеринбург – Урал аймағындағы маңызды автомобиль, теміржол және әуе көліктік торабы. Экономикалық төмендеу сарылып, бірнеше еуропалық әуе компаниялары қалаға рейстер бастады немесе қайта жаңартылды. Олардың қатарында Lufthansa, British Airways, CSA, Turkish Airlines, Austrian Airlines және Finnair бар. Malév Hungarian Airlines бұрын осы тасымалдаушылардың бірі болған, бірақ бірнеше айдан кейін SVX (Свердловск әуежайының IATA коды) бағытындағы рейстерін тоқтатуға мәжбүр болды. Алапаевск тары темір жолы Алапаевск ауданындағы елді мекендерге қызмет көрсетеді.