Кіріспе
Инженерлік технолог – технологияның тиісті саласын дамыту және іске асырудың белгілі бір аспектілерінде даярланған маман. Инженерлік технологиядағы білім инженерлік білімге қарағанда қолданбаға басымдық береді, ал теория екінші орында тұрады. Инженерлік технологтар көбінесе инженерлерге көмектеседі, бірақ көп жылдық тәжірибе жинағаннан кейін өздері де инженер бола алады. Инженерлерге ұқсас, инженерлік технологтар өнімді жобалау, өндіру және сынау сияқты салаларда жұмыс істей алады. Инженерлік технологтар кейде өнеркәсіпте жоғары басқарушылық лауазымдарға көтеріледі немесе кәсіпкерлікпен айналысады. Инженерлік технологтар инженерлерге қарағанда дамудан кейінгі іске асыру, өнімді өндіру немесе технологияны пайдалануға көбірек назар аударады. Американың Ұлттық кәсіби инженерлер қоғамы (NSPE) инженерлерді «жобалаушылар ретінде жұмыс істеуге» дайындайды, ал инженерлік технологтар «басқалардың жобаларын іске асыруға» бағытталғандығын атап көрсетеді. Инженерлік технология бағдарламаларында математика және ғылым, сондай-ақ басқа да техникалық курстар көбінесе қолданбалы мысалдармен оқытылады, ал инженерлік курстар математика мен ғылымның теориялық негізін береді. Сонымен қатар, инженерлік курстар математиканың жоғары деңгейін, соның ішінде интегралдық және дифференциалдық есептеулерді, теориялық ғылым курстарын, жаратылыстану ғылымдарының кең білімін талап етеді. Бұл студенттерді зерттеу жұмысына дайындауға (бакалавриатта немесе өндірістік ҒЗТ саласында) көмектеседі. Ал инженерлік технология курстары алгебраға, тригонометрияға, қолданбалы есептеуге және теориялық емес, тәжірибелік сипаттағы басқа да курстарға бағытталған, олар көбінесе зертханалық жұмыстарды қамтиды. АҚШ-та кейбір штаттарда Инженерлік аккредиттеу комиссиясы (EAC) аккредиттеген бағдарламалары бар инженерлік мектептерде инженерлік мамандық бойынша бакалавр дәрежесі талап етілсе де, штаттардың үштен екісі кәсіби инженер ретінде лицензия алу үшін Инженерлік технология аккредиттеу комиссиясы (ETAC) аккредиттеген инженерлік технология бойынша бакалавр дәрежесін қабылдайды. Инженерлік негіздер (FE) және кәсіби инженерлік (PE) емтихандарын тапсыру үшін қажетті тәжірибеге қатысты талаптар штаттар бойынша әртүрлі. Кейбір штаттарда емтиханға түсушілерден инженерлік мамандық бойынша магистр дәрежесі болуы талап етіледі. Бұл білім беру моделі Ұлыбританиядағы білім беру жүйесімен үйлеседі, онда Инженерлік кеңес (EngC) инженер ретінде тіркелу үшін аккредиттелген MEng немесе MSc дәрежесін талап етеді. Инженерлік технологияны бітіргендер инженерлік технология, инженерлік, инженерлік менеджмент, құрылыс менеджменті немесе Ұлттық сәулет аккредиттеу кеңесі (NAAB) аккредиттеген сәулет магистрі дәрежесін алуға құқылы. Бұл дәрежелер сондай-ақ ұлттық және халықаралық деңгейдегі әртүрлі университеттерде онлайн немесе қашықтықтан оқыту бағдарламалары арқылы ұсынылады, бұл адамдарға жоғары білім алғанда толық жұмыс күнін жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Жұмыстың сипаты
Инженерлік технологтар сынақтар жүргізу, өндіріс/құрылыс немесе далалық жұмыстарда жұмыс істеуге көбірек бейім, ал инженерлер көбінесе идеялық жобалау мен өнімді әзірлеуге баса назар аударады, олардың арасында үлкен байланыс бар (мысалы, сынақтар мен өндіріс жиі жалпы өнімді әзірлеу процесінің маңызды бөлігі болып табылады және инженерлер де, инженерлік технологтар да оған қатысуы мүмкін). Инженерлік технологтар өнімді әзірлеу, өндіріс және техникалық қызмет көрсету сияқты көптеген салаларда жұмыс істейді. Олар тәжірибесіне және басқару саласындағы біліміне байланысты менеджерлер де болуы мүмкін. Инженерлік технологтар үшін өнім дизайны, өнімді сынау, өнімді дамыту, жүйелерді жетілдіру, далалық инженерия, техникалық операциялар және сапаны бақылау салаларындағы бастапқы деңгейдегі лауазымдар кең таралған. Көптеген компаниялар инженерлер мен инженерлік технологтарды жұмысқа алу кезінде аражік жасамайды.
Білім беру және аккредиттеу
1950-1960 жылдары АҚШ және Канададағы кейбір жоғары білім беру мекемелері инженерлік технология саласы бойынша дипломдар беруді бастады, бұл инженерлік мамандықтарға қажетті, көбінесе теориялық білімге қарағанда, қолданбалы білім беруге баса назар аударуды білдірді. Қолданбалы білім беруге ден қою – ғылыми, өндірістік және инженерлік қауымдастықтардың, сондай-ақ басқа да салалардың тәжірибелік және қолданбалы инженерлік білімі бар мамандарға деген қажеттілігін қанағаттандырды. Мекемеге байланысты, негізгі білімнен кейінгі (associate’s) немесе бакалавр дәрежелері беріледі, ал кейбір мекемелер инженерлік технология бойынша жоғары дәрежелерді де ұсынады. Жалпы алғанда, инженерлік технолог студенттің мамандану саласындағы инженерлік негіздермен қатар, қолданбалы ғылым және қолданбалы математика саласында кең ауқымды білім алады. Инженерлік технология бағдарламалары әдетте инженерлік мамандықтарға қолдау көрсету бойынша оқытуды қамтиды. Ақпараттық технологиялар компьютерлік жүйелер мен желілерді басқару, пайдалану және күтіп ұстаумен, сондай-ақ архитектура, инженерия, графикалық дизайн, телекоммуникация, компьютерлік ғылым және желілік қауіпсіздік сияқты алуан түрлі салаларда технологияны қолданумен тікелей байланысты. Инженерлік технологтан этика бойынша курстарды оқығандығы да күтіледі. 2001 жылы әртүрлі елдердің кәсіби ұйымдары Сидней келісімі деп аталатын өзара тану туралы келісімге қол қойды, бұл инженерлік технологтардың академиялық дәрежелерінің барлық қол қойған мемлекеттерде мойындалатынын көрсетеді. Сидней келісімі бойынша инженерлік технологтарға берілген мойындау деңгейін инженерлерге арналған Вашингтон келісімімен және инженерлік техниктерге арналған Дублин келісімімен салыстыруға болады. Инженерлік технологтардың мобильділік форумы (ЭТМФ) – Сидней келісіміне қол қойған елдер тәжірибелі инженерлік технологтарды өзара тануды зерттеу және өз елдері арасында инженерлік технологтардың еркін қозғалысы мен практикасына кедергі келтіретін жасанды бөгеттерді жою үшін өткізетін халықаралық алама. ЭТМФ инженерлер мобильділік форумымен (ЭМФ) салыстыруға болады. Негізгі білімнен кейінгі (associate’s) немесе одан төмен дәреже алған түлектер көбінесе инженерлік техник ретінде жұмыс табады. АҚШ Еңбек статистика бюросының мәліметінше: "Көптеген төрт жылдық колледждер инженерлік технология бойынша бакалавр дәрежесін ұсынады және осы бағдарламаларды бітіргендер инженерлер немесе қолданбалы инженерлер ретінде жұмысқа қабылданады, бірақ техниктер емес". Инженерлік техниктер әдетте екі жылдық негізгі білімнен кейінгі (associate’s) біліміне ие, ал инженерлік технологтар бакалавр дәрежесін аяқтайды.
Канада
Канадада "технолог" жаңа кәсіби санаты 1960 жылдары, қалыптасып келе жатқан колледждер және техникалық институттар жүйесімен бірге құрылды. Ол инженерлік білім берудің күшейіп келе жатқан теориялық сипаты мен техниктер мен кәсіби білім беру бағдарламаларының басым практикалық бағыты арасындағы қашықтықты тиімді түрде жою мақсатында жасалды. Әр провинцияның қауымдастықтары жеке тұлғаларды кәсіби технолог (P.Tech.), сертификатталған инженерлік технолог (C.E.T.), тіркелген инженерлік технолог (R.E.T.), қолданбалы ғылым технологы (AScT) немесе технолог-маман (T.P.) ретінде сертификаттауға құқылы. Бұл провинциялық қауымдастықтар Канада Технология Мамандары (TPC) құрамына кіреді, ол Канада Технология Аккредиттеуі (TAC) арқылы Канада бойынша технологиялық білім беру бағдарламаларын аккредиттейді. Ұлттық аккредиттеуден өткен инженерлік-технологиялық бағдарламалардың ұзақтығы провинцияға байланысты екі жылдан үш жылға дейін созылады және көбінесе 4 жылдық бағдарламадағыдай көп сағатты оқуды талап етеді.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та білім беру аккредиттеуінің жоғарғы сатысында АҚШ Білім департаменті немесе Жоғары білім беру аккредиттеу жөніндегі кеңес (CHEA) тұр. АҚШ Білім департаменті өңірлік және ұлттық аккредиттеуді мойындайды, ал CHEA мамандық аккредиттеуді таниды. Қазіргі уақытта CHEA бір технология аккредиттеуін мойындайды: Технология, менеджмент және қолданбалы инженерия қауымдастығы (ATMAE). CHEA ATMAE-ді АҚШ-тағы ұлттық немесе өңірлік аккредиттелген мекемелер ұсынатын технология, қолданбалы технология, инженерлік технология және технологиямен байланысты пәндер бойынша аспирантура, бакалавриат және магистрлік бағдарламаларды аккредиттеу үшін таниды. 2019 жылдың наурызынан бастап ABET CHEA тануынан бас тартты. Ұлттық инженерлік технологиялар сертификаттау институты (NICET) жұмыс тәжірибесіне байланысты екі деңгейде сертификаттауды жүргізеді: Ассошиат инженерлік технолог (AT) және Сертификатталған инженерлік технолог (CT). ATMAE технологияны басқару саласында екі деңгейде сертификат береді: Сертификатталған технология менеджері (CTM) және Сертификатталған аға технология менеджері (CSTM). ATMAE сондай-ақ өндіріс маманы сертификатының екі деңгейін ұсынады: Сертификатталған өндіріс маманы (CMS) және Сертификатталған аға өндіріс маманы (CSMS). 2020 жылы ATMAE сертификатталған бақылау инженері (CCE) және сертификатталған аға бақылау инженері (CSCE) кәсіби сертификаттарын ұсынуды жариялады. CTM, CMS және CCE сертификаттары емтихан арқылы алынады, ал CSTM, CSMS және CSCE үшін кәсіби даму бірліктерін (PDU) алу арқылы салалық тәжірибе және үздіксіз жетілдіру қажет. Американдық сертификатталған инженерлік техниктер қоғамы (ASCET) – инженерлік техниктер мен инженерлік технологтарға сертификатталған мүшелік сертификаттарын беретін ұйым. Кәсіби инженерлерге «Тіркелген мүше» сертификаты беріледі.
The National Institute for Certification in Engineering Technologies (NICET) awards certification at two levels, depending on work experience: the Associate Engineering Technologist (AT) and the Certified Engineering Technologist (CT). ATMAE awards two levels of certification in technology management: Certified Technology Manager (CTM) and Certified Senior Technology Manager (CSTM). ATMAE also awards two levels of certification of manufacturing specialist: Certified Manufacturing Specialist (CMS) and Certified Senior Manufacturing Specialist (CSMS). In 2020, ATMAE announced offering the Certified Controls Engineer (CCE) and Certified Senior Controls Engineer (CSCE) professional certifications. While the CTM, CMS, and CCE certifications are obtained through examination, the CSTM, CSMS and CSCE require industry experience and continuous improvement via the obtainment of professional development units (PDUs). The American Society of Certified Engineering Technicians (ASCET) is a membership organization that issues Certified Member certifications to engineering technicians and engineering technologists. Professional engineers are issued Registered Member certification.
Инженерлік технолог / мемлекеттік сертификат алған инженер
Инженерлік технолог (мемлекеттік сертификатталған техник; Staatlich geprüfter Techniker) – Германияда жоғары білім деңгейіндегі кәсіптік (академиялық емес) біліктілік. Бұл білім беру бағдарламасы кәсіптік және техникалық мектептердің негіздемелік келісімі (Германия Федеративтік Республикасының білім беру және мәдениет министрлерінің тұрақты конференциясының 2002 жылғы 7 қарашадағы қаулысының қолданыстағы нұсқасы) негізінде реттеледі және Германия Федеративтік Республикасының барлық штаттарында мойындалады. Ол мемлекеттік немесе мемлекеттік аккредиттеуден өткен техникалық мектептерде немесе академияларда (Fachschule/Fachakademie) мемлекеттік емтихандарды сәтті тапсырғаннан кейін беріледі. Кәсіптік оқытуды жаңғырту заңы (2019 жылғы 12 желтоқсан) бойынша, мемлекеттік сертификатталған инженерлер 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап «Техника бакалавры» деген академиялық дәрежесін де алуға құқылы. Инженерлік технолог емтиханына қатысу үшін үміткерлер келесі талаптарды орындауы тиіс: мектеп білімінің бірін (Hauptschule, Realschule, Gymnasium) аяқтау, кем дегенде екі жылдық оқудан өткендік, кем дегенде бір жылдық кәсіби тәжірибе және кәсіптік колледждерде 2400–3000 сағаттық оқу жоспарымен білім беру бағдарламасын аяқтау, әдетте толық уақытпен екі жылда немесе жартылай уақытпен 3,5–4 жылда аяқталады.