Кіріспе
Можайск (Можа́йск) – Ресейдің Мәскеу облысындағы қала және Можайск ауданының әкімшілік орталығы. Қала Мәскеудің батысында, Смоленскке және одан әрі Польшаға қарай сапара салатын тарихи жол бойында орналасқан. Халық саны:
Mozhaysk (Можа́йск, ) is a town and the administrative center of Mozhaysky District in Moscow Oblast, Russia, located to the west of Moscow, on the historic road leading to Smolensk and then to Poland. Population:
Тарих
Алғаш рет 1231 жылы Черниговтың еншісі ретінде еске алынған; бір теория бойынша Можайск өз атын Можай (Можайя) өзенінен алған, оның аты балтық тілдеріне тән болуы мүмкін (мысалы, литва тіліндегі mažoji – "кішкентай" сөзі, жақын орналасқан үлкен Мәскеу өзенімен салыстырылады). Кейін Можайск Смоленск әулетінің маңызды бекінісіне айналды, 13 ғасырда оны герцог (кейіннен әулие) Федор Қара басқарды. 1303 жылы москвишілер Можайскіні басып алды, бірақ келесі ғасырда оны Алгирдтан (1345-1377 жылдар аралығында Литваның ұлы князі) қорғауда қиындықтар туды. 1493 жылы бұл практика тоқтатылғанға дейін Можайск княздығын әдетте Мәскеудің биліктегі ұлы князінің кіші інісі басқарды. 1562 жылы Дания мен Ресей 1558-1583 жылдардағы Ливон соғысы кезінде Можайск шартын жасады. 1708 жылы Петр I әкімшілігі Можайскіне қала мәртебесін берді. Можайск 19 және 20 ғасырларда Мәскеуге батыс бағытынан жасалған шабуылдарды қорғауда маңызды рөл атқарды. 1812 жылы Францияның Ресейге басып кіру кезінде Бородино шайқасы осы қаланың жанында болды. Екінші дүниежүзілік соғыста неміс Вермахты 1941 жылдың 18 қазанында Можайскіні басып алды, ал Кеңес Қызыл Армиясы 1942 жылдың 20 қаңтарында оны қайта басып алды.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Можайск қаласы Можайск ауданының әкімшілік орталығы есептеледі. Әкімшілік бірлік ретінде, ол жиырма бір ауылдық елді мекенмен бірге Можайск ауданы құрамына Можайск қаласы ретінде кіреді.
Сәулет
Бірінші тас собор 14 ғасырдың басында Кремльде салынды және Никольский (кейін Старо Никольский) соборы деп аталды. Ол Звенигородтағы Успенский соборына өте ұқсас болды. Сол кезде Можайск қаласының қасиетті Николайдың ағаш мүсіні белгісіз шебер жасап, соборға орнатылды. Кейін мүсін қақпа үстіндегі шіркеуге көшірілді. Алғашқы бекінілген Детинец Можайск қаласында 12 ғасырда пайда болған. 1541 жылғы үлкен өрттен кейін, ол Иван Грозныйдың бұйрығымен толығымен қайта салынды. Тек 17 ғасырдың басында тас қамал салынды, ал 1624–1626 жылдары кірпіштен жасалған Кремльмен алмастырылды. Алексей Бакарев (Матвей Казаковтың шәкірті) жобалаған, готикалық жаңғыру стиліндегі Святой Николай соборы 1802 жылы салына бастады, бірақ ғимарат 1812 жылы шегініп келе жатқан француз әскерлері тарапынан тоналып, қиратылды. Тек 1814 жылы собор аяқталып, киеленді. Иоаким мен Анна шіркеуі 15 ғасырдың басындағы кейбір бөліктерін сақтап қалды. Тағы бір маңызды ескерткіш – Лужецкий монастыры, ол 1408 жылы Санкт-Ферапонт құрған және 16 ғасырда кірпіштен қайта салынған. Василий III тұсында салынған монастырь соборы бұрын Дионисийдің оқушыларына жатқызылатын фрескаларымен танымал болған.
Қызықты деректер
Можайск көбінесе астанаға жол ашатын соңғы маңызды кедергі болды және «Можайдан тыс қуу» (загнать за Можай, zagnat' za Mozhay) деген тіркес осыдан туындады, сөзбе-сөз мағынасы – «(жауды) Можайдан тыс қуу». Қазіргі қолданыста бұл фраза «жауды толығымен жеңіп, оны шалқарып, алысқа ығыстыру» дегенді білдіреді. Бұл тіркес поляк-москов соғысы кезінде пайда болды, онда поляк әскері 1612 жылғы Мәскеу шайқасынан кейін Можайскіге шегінді.
Көлік
457 автобус желісі Можайск автобустық станциясынан Мәскеудегі Жеңіс паркіне (Парк Победы) дейін жүреді. Можайск қаласында бірнеше автобус және маршрутка бағдарлары жұмыс істейді, олар қаланы жақын маңдағы елді мекендермен және Бородино даласындағы туристік нысандармен байланыстырады. Теміржол көлігі де бар. Можайск теміржол стансасы мен Мәскеу арасында қала маңындағы тұрақты және экспресс пойыздар қатынайды. Белорусский қала маңындағы теміржол желісіндегі Km. 109 шағын теміржол платформасы қала шетінде орналасқан және Штройтель елді мекеніне қызмет көрсетеді. Можайск Смоленск облысымен де пойыз арқылы байланысты, қала мен Вязьма арасындағы қысқа қашықтыққа жүретін пойыздар мен Мәскеу-Смоленск бағытындағы қашықтыққа арналған «Ласточка» пойыздары Можайск қаласында тоқтайды.