Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стрельцы (стрельцы, , ; стрелец, ) – 16 ғасырдан 18 ғасырдың басына дейінгі ресейлік атыс қарулы жаяу әскерлерінің бөлімдері, сонымен қатар стрелец әскерлеріне қажетті адамдар дәстүрлі түрде алынатын әлеуметтік топ. Олар жиынтығында "стрелецкое войско" (стрелецкое войско, мылтық әскері) деп те аталады. Бұл жаяу әскерлер феодалдық шақыру арқылы жиналған атты әскерлерді немесе "поместное войсконы" (поместное войско) күшейтіп отырды. Алғашқы бөлімдерді Иван Грозный Ресейдегі тұрақты әскердің алғашқы құрамы ретінде құрды.
The streltsy (стрельцы, , ; стрелец, ) were the units of Russian firearm infantry from the 16th century to the early 18th century and also a social stratum, from which personnel for streltsy troops were traditionally recruited. They are also collectively known as streletskoye voysko (стрелецкое войско, riflemen army). These infantry troops reinforced feudal levy horsemen or pomestnoye voysko (поместное войско). The first units were established by Ivan the Terrible as part of the first standing army in Russia.
Шығуы және ұйымдастырылуы
Бірінші стрельцтер бөлімшелерін 1545 және 1550 жылдар аралығында Иван Грозный құрды және олар аркебуздармен қаруланды. Оның билігі кезінде Ресей үзбей соғыстарда болды, оның ішінде Скандинавияға қарсы Ливон соғысы, солтүстіктегі Польша-Литва одағымен және оңтүстіктегі хандықтармен соғыстар өтті. Олар алғаш рет 1552 жылы Қазанды қоршауда шайқасқа түсті. Бастапқыда стрельцтер еркін саудагерлер мен шаруалардың арасынан таңдалды. Кейіннен бұл бөлімдегі әскери қызмет өмір бойына және мұрагерлік болып бекітілді. 16 ғасырда олар элиталық күш болғанмен, олардың тиімділігі нашар оқытылуы мен рекруттарды таңдаудағы қиындықтардан азайды. Стрельцтер "Таңдаулы" (выборные), кейін "Мәскеулік" (московские) және "Қалалық" (городские, түрлі ресейлік қалаларда) деп бөлінді. Мәскеулік стрельцтер Кремльді күзетіп, жалпы күзет міндеттерін орындады және әскери операцияларға қатысты. Олар сонымен қатар Мәскеуде жалпы полиция және өрттен қорғау қызметтерін атқарды. 1660 жылдары швед империясына тыңшылық жасап, кейіннен дезертир болған орыс дипломаты Григорий Котошихин олардың балталар, шелектер, мыс сорғылар және ілгектер арқылы көрші ғимараттарды бұзып, өрттің таралуын тоқтатуға тырысқанын хабарлады. 17 ғасырда Ресейге саяхат жасаған неміс саяхатшысы Адам Олеарий олардың суды ешқашан пайдаланбағанын айтты. Қалалық стрельцтер гарнизондық және шекаралық міндеттерді орындады және жергілікті биліктің бұйрықтарын орындады. Стрельцтер бөлімі Стрелецкий приказ (стрелецкий приказ) бағынысында болды. Соғыс кезінде олар жоғары тұрған офицерлеріне бағынды. Қалалық стрельцтер жергілікті воеводалардың (жергілікті губернаторлар немесе жартылай тәуелсіз билеушілер) қарауында болды. Стрельцтер күштерінің ең ірі әскери-әкімшілік бірлігі – "Жабдық" немесе "Құрал" (прибор) болды, ол кейіннен приказ (приказ) деп, ал 1681 жылы полк (полк) деп атала бастады. Стрельцтердің командирлері (стрелецкие головы) және полк командирлері Приказдың басшылары болды. Олар текті болуы керек және үкімет тағайындауы тиіс. Полктер "Жүздіктерге" (сотни) және "Ондықтарға" (десятки) бөлінді. Олар драгун, атты әскер (стремянные) немесе жаяу әскер (пешие) болуы мүмкін.
The first streltsy units were created by Ivan the Terrible sometime between 1545 and 1550 and armed with arquebuses. During his reign, Russia was fighting wars almost continuously, including the Livonian War against Scandinavia and the Polish Lithuanian Commonwealth in the north and wars against the khanates of the south. They first saw combat at the siege of Kazan in 1552. Initially, streltsy were recruited from among the free tradespeople and from the rural population. Later, military service in this unit became lifelong and hereditary. While earlier in the 16th century they had been an elite force, their effectiveness was reduced by poor training and lack of choice in recruiting. Streltsy were subdivided into "Select" (выборные), later "Muscovite" (московские); and "Municipal" (городские, in different Russian cities). Muscovite streltsy guarded the Kremlin, performed general guard duty, and participated in military operations. They also carried out general policing and fire brigade functions in Moscow. Grigory Kotoshikhin, a Russian diplomat who had spied for and then defected to the Swedish Empire in the 1660s, reported that they used axes and buckets and copper pumps as well as hooks to pull down adjacent buildings so that fires would not spread. Adam Olearius, a German who traveled to Russia in the 17th century, noted that they never used water. Municipal streltsy performed garrison and border duty and carried out orders of the local government. The streltsy came under the control of the Streltsy Department (стрелецкий приказ). In times of war, they came under their superiors. The municipal streltsy were also under the jurisdiction of the local voivodes (local governors or semi independent rulers). The largest military administrative unit of the streltsy forces was the Gear or Kit (прибор) that was later renamed prikazes (приказ) and in 1681 regiments (полк). The commanders of the streltsy (стрелецкие головы) and colonels in charge of regiments were chiefs of the Prikazy. They had to be nobles and appointed by the government. Regiments were subdivided into "Hundreds" (сотни) and "Decades" (десятки). They could be dragoons or cavalry (стремянные) or footsoldiers (пешие).
Киім-кешектер мен жабдықтар
Стрельцылардың формасы, жаттығуы және қару-жарағы бір-біріне ұқсас болды. Формалары қызыл, сары, көк немесе жасыл түсті жейделерден (кафтан) және апельсин түсті етіктерден тұрды. Олардың басты қаруы – аркебус немесе мылтық болса, қорғану үшін айбалталар немесе бардыштар мен қылыштарды алып жүрді. Кейбір бөлімдер найза қолданды. Ұзын қарулар аркебус немесе мылтықпен ату кезінде оған тіреу ретінде де пайдаланылды.
The streltsy had identical uniforms, training and weapons. Uniforms consisted of red, yellow, blue or green coats (kaftans) with orange boots. Their primary weapon was an arquebus or musket, and they carried pollaxes or bardiches, and sabres for defense. Some units used pikes. The longer weapons were also used to support the arquebus or musket while firing.
Қызмет көрсету шарттары
Ресей үкіметі ақша тапшылығын жиі бастан өткерді, сондықтан стрельцилерге көбінесе лайықты жалақы төлемеді. 1550 жылдары олар жылына шамамен төрт рубль табуға құқылы болғанмен, көбінесе табыстарын арттыру үшін шаруашылықпен айналысуға немесе сауда жасауға рұқсат алатын. Бұл олардың жауынгерлік қабілетін және наурызға қатысуға деген ынтақын азайтатын, себебі наурыз маусымы табыссыз өтуді білдірді. Стрельцилер мен олардың отбасылары өздеріне бөлінген аудандарда немесе поселкелерде тұрып, мемлекеттік қазынадан ақша мен нан алды. Кейбір аймақтарда стрельцилерге ақша орнына жер берілді. Мәскеудегі стрельци поселкесі қазіргі Мәскеу мемлекеттік университетінің бас кампусы тұрған жерге жақын орналасқан.
The Russian government was chronically short of cash and so often did not pay the streltsy well. While "entitled" to an estimated four rubles a year in the 1550s, they were often allowed to farm or trade in order to supplement their incomes. This reduced their combat effectiveness and often their desire to go on campaigns, since a season campaigning meant loss of income. The streltsy and their families lived in their own neighborhoods or districts settlements and received money and bread from the State Treasury. In certain locations, the streltsy were granted strips of land instead of money. The streltsy settlement in Moscow was located near where the main campus of Moscow State University now stands.
Әскери тактика
Әскери қолбасшылар стрельцилерді тұрақты формацияларда, көбінесе белгіленген формацияларға немесе бекіністерге қарсы орналастырды. Олар көбінесе платформадан атып, орыс тілінде "гуляй город" (сөзбе-сөз "жүретін бекініс") деп аталатын жылжымалы ағаш "бекініс" пайдаланды. Олар залп немесе каракол тәсілімен атыс жасады, бірінші қатар атып, содан кейін қайта зарядтау үшін артқа жылды, ал екінші қатар ату үшін алға жылды.
Military commanders deployed the streltsy in static formations, often against set formations or fortifications. They often fired from a platform and employed a mobile wooden "fortification" known in Russian as a "gulyay gorod" (literally a "walking fort"). They reportedly fired in volley or caracole fashion, the first line firing and then stepping back to reload while the second line stepped forward to fire.
Саясат
XVI ғасырдың соңында 20 мыңнан 25 мыңға дейін стрелец болды. 1681 жылы олардың саны 55 мыңға жетті, оның ішінде Мәскеуде 22 500-і болды. Стрелецтердің қолөнермен және саудамен айналысуы олардың арасында елеулі мүліктік теңсіздікке және саудагерлермен араласуына әкелді. Стрелецтер өздерінің жауынгерлік қабілеттерін бірнеше рет көрсетті, мысалы, 1552 жылы Казанды қоршау кезінде, Ливониямен соғыста, 17 ғасырдың басындағы Солтүстік соғыстарда, Польша мен Қырымдағы әскери операцияларда. Бірақ 17 ғасырдың екінші жартысында стрелецтер тұрақты әскер немесе рейтер полктерімен салыстырғанда артта қала бастады. Әскери қызметтің ауырлығы, жалақының үнемі кешіктірілуі, жергілікті билік пен командирлердің зәбірлеушілігі 17 және 18 ғасырдың басында қарапайым стрелецтерді, әсіресе кедейлерін, крепостнойлыққа қарсы көтерілістерге қатысуға итерді. Оларға 17 ғасырдың басындағы және соңғы Руриктердің Романовтар әулетімен ауыстырылғаннан кейін болған шаруа соғыстары (мысалы, Стенка Разиннің казактары), 1682 жылғы Мәскеу көтерілісі, 1698 жылғы стрелец көтерілісі және 1705–1706 жылдардағы Астрахан облысындағы Булавин көтерілісі кірді. Сонымен қатар, іспеттес сатыдағы стрелецтер әлеуметтік мәртебесін сақтап, тұрақты стрелецтерді үкімет тарапында ұстап тұруға тырысты. XVII ғасырдың соңында Мәскеудің стрелецтері түрлі үкіметтік топтар арасындағы билік үшін күреске белсенді қатысып, Ескі Нанымдыларға қолдау көрсетті және кез келген шетелдік жаңалықтарға қарсылық танытты. Стрелецтер 17 ғасырдың соңында мәскеу саясатында белгілі бір "преториялық элементке" айналды. 1682 жылы олар Петр I-нің таққа отыруына кедергі келтіруге тырысып, оның орнына жартылай інісі Иван V-ті тағайындауға ұмтылды.
At the end of the 16th century, there were 20,000 to 25,000 streltsy. In 1681, there were 55,000, including 22,500 in Moscow alone. The engagements of the streltsy in handicrafts and trade led to a significant proprietary inequality among them and their blending with tradesmen. Even though the streltsy demonstrated their fighting efficiency on several occasions, such as during the siege of Kazan in 1552, the war with Livonia, the Northern Wars in the early 17th century, and military operations in Poland and Crimea, in the second half of the 17th century, the streltsy started to display their backwardness compared to the regular soldier or reiter regiments (see Imperial Russian Army). Military service hardships, frequent salary delays, abuse on the part of local administration and commanders led to regular streltsy, especially the poorest ones, to participate in anti serfdom uprisings in the 17th and early 18th centuries. These included the peasant wars in the Time of Troubles and after the last Rurikids were replaced by the Romanov tsars at the beginning of the 17th century and in 1670–1671 (such as by the cossacks of Stenka Razin), urban uprisings such as the Moscow uprising of 1682, the streltsy uprising of 1698, and the Bulavin Rebellion of 1705–1706 in Astrakhan. At the same time, those streltsy who had been on top of the hierarchy enjoyed their social status and, therefore, tried to hold back the regular streltsy forces and keep them on the government’s side. In the late 17th century, the streltsy of Moscow began to actively participate in a struggle for power between different government groups, supporting the Old Believers and showing hostility towards any foreign innovations. The streltsy became something of a "praetorian element" in Muscovite politics in the late 17th century. In 1682, they attempted to prevent Peter I from coming to the throne in favor of his half brother, Ivan V.
Таратылуы
1689 жылы София Алексеевна құлағаннан кейін Петр I үкіметі стрельцилердің әскери және саяси ықпалын біртіндеп шектеу процесіне кірісті. Сегіз москвалық полк қаладан алынып, Белгородқа, Севскке және Киевке көшірілді. Осы шараларға қарамастан, Петр I Еуропадағы Ұлы елшілігі кезінде стрельцилер тағы да көтеріліс жасады. Көтерілісті 1661 жылы Алексей I-нің қызметіне шотландтық генерал Патрик Гордон кіргенімен, Петр елшілігін қысқартып, стрельцилерді жазалау үшін қайтып келді, оның ішінде көпшілік алдында өлім жазасы мен азаптаулар қолданылды. Азаптаулардың ішінде жалаңаш арқаны қуыру, темір ілгектермен етті жырту және «бутук» деп аталатын ағаш престе аяқтарды ұрып-соғу болды. Өлім жазасына кесілгендер дөңгелекке байланып, тірідей жерленді. Көптеген денелер София Алексеевна мен Евдоксия көтеріліске көмектескені үшін Новодевичье монастырының төңірегіне ілінді. Корпус 1689 жылы техникалық түрде таратылды. 1700 жылы Нарва шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін үкімет оларды таратуды тоқтатты. Ең тиімді стрельци полктері Ұлы Солтүстік соғысының ең маңызды әскери операцияларына және 1711 жылғы Прут өзеніне жасалған Петрдің жорығына қатысты. Стрельцилер біртіндеп тұрақты армияға қосылды. Сонымен қатар, қалалық стрельцилер таратыла бастады. Көптеген стрельци бөлімдерін тарату 1720 жылдары аяқталды. Қалалық стрельцилер кейбір қалаларда 18 ғасырдың соңына дейін сақталды. Императорлық гвардияның Преображенский және Семеновский полктері патшаның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін стрельцилер мен дәстүрлі рындыларды алмастырды.
After the fall of Sophia Alekseyevna in 1689, the government of Peter I engaged in a process of gradual limitation of the streltsy's military and political influence. Eight Moscow regiments were removed from the city and transferred to Belgorod, Sevsk, and Kiev. In spite of these measures, the streltsy revolted yet again during the Grand Embassy of Peter the Great in Europe. Although the revolt was put down by the Scottish general Patrick Gordon who had entered Russian service under Alexis I in 1661 even before the tsar's return to Russia, Peter cut short his embassy and returned to crush the streltsy with reprisals, including public executions and torture. Tortures included roasting the bare back, tearing flesh with iron hooks, and crushing feet in wooden presses called butuks. Executions included being broken on the wheel and being buried alive. Many of the bodies were hung around Novodevichy Convent where Sophia Alekseyevna and Eudoxia were confined for aiding the rebellion. The corps was technically abolished in 1689. After having suffered a defeat at Narva in 1700, the government stopped their disbandment. The most efficient streltsy regiments took part in the most important military operations of the Great Northern War and in Peter’s Pruth River Campaign of 1711. Gradually, the streltsy were incorporated into the regular army. At the same time, the Municipal Streltsy started to be disbanded. The liquidation of most streltsy units was finished in the 1720s. The Municipal Streltsy were kept in some cities until the late 18th century. The Preobrazhensky Regiment and the Semyonovsky Regiment of the Imperial Guard replaced the streltsy and the traditional ryndy as the tsar's bodyguards.