Арктикалық мүйізді ешкісі

Кіріспе

Арктикалық құрлық сүтқоректісі

Speciesbox
| name = Muskox
| fossil range = Орта Плейстоцен – Голоцен
| image = Muskox (Ovibos moschatus) male Dovrefjell 4. jpg
| image caption = Норвегияның Доврефьелль ұлттық паркінде
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| status2 = G5
| status2 system = TNC
| status2 ref =
| taxon = Ovibos moschatus
| parent authority = Blainville, 1816
| authority = (Zimmermann, 1780)
| display parents = 2
| range map = Muskox distribution combined. png
| range map caption = Таралу картасы: көк түс 20-шы ғасырда мускусты қайта орналастыруға жасалған әрекеттерді көрсетеді; қызыл түс бұрынғы орналасқан аймақтарды көрсетеді. Ол Арктикаға тән, қалың жүнімен және еркектерінің көктемгі ұрысу кезінде шығаратын күшті иісімен ерекшеленеді, осы иістен оның аты шыққан. Бұл мускус иісі жұптасу маусымында аналықтарды тартады. Инуктит тіліндегі "умингмак" атауы "сақалды" деп аударылады. Оның Вудс-Кри тіліндегі атаулары "mâthi môs" және "mâthi mostos" тиісінше "батыл бұғы" және "батыл бизон" деп аударылады. Тарихи тұрғыдан мускустар негізінен Гренландияда және Канаданың Солтүстік-Батыс территорияларында және Нунавутта мекендеген. Бұрын олар Еуразияда да болған, бұл аймақтағы ең жас табиғи жазбалары шамамен 2700 жыл бұрынғы кезде тіркелген. Аляска штатында, Юконның Канада территориясында және Сібірде қайта қонытандырылған популяциялары бар, сондай-ақ Норвегияда енгізілген популяциясы бар, оның бір бөлігі Швецияға көшіп, қазір онда шағын топ өмір сүреді.

Тірі туыстары

Мускус сиырлары Bovidae тұқымдасының Antilopinae тұқымдасының Caprini (немесе Caprinae) тайпасындағы Ovibovina (немесе Ovibovini) кіші тайпасына жатады. Сондықтан ол өгіздерге қарағанда қойлар мен ешкілерге жақын туыс, және өз туысы Ovibos (латынша: "қой-өгіз") деп аталады. Бұл, сол сияқты өлшемдегі Такин (Budorcas) сияқты, кәзәлердің ең ірі екі түрінің бірі. Такин мен мускус сиырлары бұрын тығыз байланысты деп есептелгенімен, Такинде мускус сиырларына тән мүйіздің ерекше пішіні сияқты ортақ құрттық белгілер жоқ. Генетикалық талдаулар олардың эволюциялық тамырлары кәзәлердің эволюциясының алғашқы кезеңінде айырылғанын көрсетті. Керісінше, мускус сиырларының ең жақын туыстары бүгінде Орталық және Шығыс Азияның көптеген елдерінде кездесетін Naemorhedus туысына жататын горалдар болып табылады. Такин мен мускус сиырлары арасындағы көзге көрінетін ұқсастық – конвергентті эволюцияның мысалы.

Қазбалар тарихы және жойылып кеткен туыстары

Қазіргі заманғы мускак – Азияның қоңыржай аймақтарында пайда болған және эволюциялық тарихының соңында суық тундра ортасына бейімделген құрттар тұқымының соңғы мүшесі. Қой сияқты биік орналасқан мүйіздері бар (мүйіздің негіздері көбінесе маңдай сүйектерінің жазықтығынан жоғары, қазіргі заманғы мускактардағыдай төмен емес) мускактардың ата-бабалары плиоцен кезеңінде Орталық Азияның дамып келе жатқан жазықтарына орташа орманнан көшіп, Сібірге және Солтүстік Еуразияның қалған бөлігіне тарады. Кейіннен Азияның жоғары мүйізді мускактарын қамтитын тұяқты жануарлардың көші-қон толқындары плейстоценнің бірінші жартысында Еуропа мен Солтүстік Америкаға жетті. Алғашқы белгілі мускак, "бұталы мускак" – Euceratherium, екі миллион жыл бұрын Беринг мұздық көпірінің ерте нұсқасы арқылы Солтүстік Америкаға өтіп, Американың оңтүстік-батысында және Мексикада гүлденді. Euceratherium қазіргі мускактан ірі, бірақ жеңіл салынған, алып қойға ұқсас және үлкен мүйіздерімен ерекшеленді, сондай-ақ төбелі жазықтарды ұнатты. Орта мүйізді тұқымға жататын Soergelia, плейстоценнің басында Испаниядан Сібірге дейін Еуразияда мекендеді және Euceratheriumнан кейін көп ұзамай Ирвингтон кезеңінде (1.8 миллион жылдан 240 000 жылға дейін) Солтүстік Америкаға өтті. Америкада плейстоценнің голоцендегі жаппай жойылу оқиғасына дейін тірі қалған Euceratheriumнан айырмашылығы, Soergelia – жазық жерлерде мекендеген, бірақ озық тұяқты жануарлар, мысалы, "алмасты мускак" (Praeovibos) тарапынан ығыстырылып, ерте жоғалып кетті. Төмен мүйізді Praeovibos 1.5 миллион жыл бұрын Еуропа мен Жерорта теңізінде кездесіп, 1 миллион жыл бұрын Аляска мен Юконды мекендеді, ал жарты миллион жыл бұрын жойылып кетті. Praeovibos өте бейімделгіш жануар болды, суық тундра (бұғы) және қоңыржай ормандардың (қызыл бұғы) фауналарымен байланысты болды. 500 000 жыл бұрын Миндель мұздық кезеңінде Praeovibos Шығыс Сібірдегі Колыма өзені аймағында, кейіннен Ovibosпен бірге өмір сүрген көптеген мұз дәуірінің мегафаунасымен бірге кездесті, оның ішінде жабайы жылқылар, бұғылар, жүнді мамонттар және бұғы-мускус. Алайда, Praeovibos Ovibos-тың тікелей ата-бабасы болған ба, әлде екеуі де ортақ ата-бабадан тараған ба, бұл мәселе әлі де даулы, өйткені екеуі де орта плейстоцен кезеңінде бірге кездесті. Praeovibos-тың туыстығын жақтаушылар Praeovibos оқшауланған аймақта Ovibos-қа эволюциялап, кейін кеңейіп, Praeovibos-тың қалған популяцияларын алмастырды деп болжайды. Қазіргі заманғы Ovibos Германияда шамамен бір миллион жыл бұрын пайда болды және плейстоцен кезеңінде бұл аймақта кең таралды. Миндель кезеңіне қарай мускактар Британ аралдарына да жеткен. Германия мен Ұлыбритания Скандинавия мұздықтарының оңтүстігінде орналасқан және суық кезеңдерде тундрамен жабылған, бірақ плейстоцендік мускактар Франция мен Жасыл Испания сияқты оңтүстіктегі тыныш және орманды аймақтарда да сирек кездеседі, онда олар қызыл бұғы және аурок сияқты қоңыржай тұяқты жануарлармен бірге өмір сүрді. Сондай-ақ, мускактар жылы мұз аралық кезеңдерде Ұлыбританияда тірі қалғаны белгілі. және 90 000 жыл бұрын, бұрын Алясканы мекендегеннен кейін (ол кезде Сібірмен біріктірілген және суық кезеңдерде Лорентид және Кордилер мұздықтарының бірігуімен Солтүстік Американың қалған бөлігінен мерзімді түрде оқшауланған) 250 000 мен 150 000 жыл бұрын. Иллинойс мұздықтарының жылы кезеңдерінің бірінде оңтүстікке көшіп келгеннен кейін, Аляскалық емес американдық мускактар суық кезеңдерде қалғандарынан оқшауланды. Мускак бұтасы 34 000 жыл бұрын Банкс аралының қазіргі бекінісінде болды, бірақ сол кезде Канаданың Арктикалық архипелагында басқа мұзсыз аймақтардың болуы даулы. Мускак – Солтүстік Америкадағы плейстоцен мегафаунасының плейстоцен/голоцен жаппай жойылу оқиғасынан аман қалған және бүгінгі күнге дейін тірі қалған бірнеше түрінің бірі. Мускактардың соңғы мұздық кезеңнен аман қалғаны мұзсыз аймақтарды (рефугия) тауып, тарихқа дейінгі адамдардан алыстауымен байланысты деп есептеледі. Сол уақытта мускактардың басқа популяциялары Арктиканың барлық жерінде, Урал тауларынан Гренландияға дейін өмір сүрді. Ал қазіргі кездегі түрлердің генетикалық құрамы біртекті. Климаттың өзгеруі генетикалық әртүрліліктің өзгеруіне әсер еткен болуы мүмкін: зерттеулер Жер тарихындағы суық кезеңдер көптеген түрлердің болуымен, ал жылы кезеңдер біртектілікпен байланысты екенін көрсетеді. Оның қалың жүні мен үлкен басы мускактан гөрі үлкен жануар екенін көрсетеді; мускак көбінесе бизонмен салыстырылады, бірақ бизон мускактан екі есе салмақты болуы мүмкін. Алайда, бақшада ұсталатын ауыр мускактардың салмағы дейін жетеді. Оның жүні қара, сұр және қоңыр түстерінің қоспасынан тұрады, ал ұзын қорғаушы түктері жерге жеткісіз. Королева Мод шығанағының құс қорығында сирек "ақ мускактар" кездеседі. Мускактарды кейде жүн алу үшін жартылай үйретілген, ал сирек – еті мен сүті үшін өсіріледі. АҚШ-тың Аляска штатында жүн өндіруге бағытталған бірнеше мускак шаруашылықтары бар. Жүн, qiviut деп аталады, өте жұмсақ, ұзын және жылу сақтау қасиеттерімен бағаланады. Жіптің бағасы аралығында өзгереді.
Мускактардың жылдамдығы сағатына дейін жете алады. Олардың өмір сүру ұзақтығы 12 мен 20 жыл арасында.

The modern muskox is the last member of a line of ovibovines that first evolved in temperate regions of Asia and adapted to a cold tundra environment late in its evolutionary history. Muskox ancestors with sheep like high positioned horns (horn cores being mostly over the plane of the frontal bones, rather than below them as in modern muskoxen) first left the temperate forests for the developing grasslands of Central Asia during the Pliocene, expanding into Siberia and the rest of northern Eurasia. Later migration waves of Asian ungulates that included high horned muskoxen reached Europe and North America during the first half of the Pleistocene. The first well known muskox, the "shrub ox" Euceratherium, crossed to North America over an early version of the Bering Land Bridge two million years ago and prospered in the American southwest and Mexico. Euceratherium was larger yet more lightly built than modern muskoxen, resembling a giant sheep with massive horns, and preferred hilly grasslands. A genus with intermediate horns, Soergelia, inhabited Eurasia in the early Pleistocene, from Spain to Siberia, and crossed to North America during the Irvingtonian (1.8 million years to 240,000 years ago), soon after Euceratherium. Unlike Euceratherium, which survived in America until the Pleistocene Holocene extinction event, Soergelia was a lowland dweller which disappeared fairly early, displaced by more advanced ungulates, such as the "giant muskox" Praeovibos (literally "before Ovibos"). The low horned Praeovibos was present in Europe and the Mediterranean 1.5 million years ago, colonized Alaska and the Yukon one million years ago and disappeared half a million years ago. Praeovibos was a highly adaptable animal apparently associated with cold tundra (reindeer) and temperate woodland (red deer) faunas alike. During the Mindel glaciation 500,000 years ago, Praeovibos was present in the Kolyma river area in eastern Siberia in association with many Ice Age megafauna that would later coexist with Ovibos, in the Kolyma itself and elsewhere, including wild horses, reindeer, woolly mammoth and stag moose. It is debated, however, if Praeovibos was directly ancestral to Ovibos, or both genera descended from a common ancestor, since the two occurred together during the middle Pleistocene. Defenders of ancestry from Praeovibos have proposed that Praeovibos evolved into Ovibos in one region during a period of isolation and expanded later, replacing the remaining populations of Praeovibos. Modern Ovibos appeared in Germany almost one million years ago and was common in the region through the Pleistocene. By the Mindel, muskoxen had also reached the British Isles. Both Germany and Britain were just south of the Scandinavian ice sheet and covered in tundra during cold periods, but Pleistocene muskoxen are also rarely recorded in more benign and wooded areas to the south like France and Green Spain, where they coexisted with temperate ungulates like red deer and aurochs. Likewise, the muskox is known to have survived in Britain during warm interglacial periods. and 90,000 years ago, having previously occupied Alaska (at the time united to Siberia and isolated periodically from the rest of North America by the union of the Laurentide and Cordilleran Ice Sheets during colder periods) between 250,000 and 150,000 years ago. After migrating south during one of the warmer periods of the Illinoian glaciation, non Alaskan American muskoxen would be isolated from the rest in the colder periods. The muskox was already present in its current stronghold of Banks Island 34,000 years ago, but the existence of other ice free areas in the Canadian Arctic Archipelago at the time is disputed. the muskox was one of a few species of Pleistocene megafauna in North America to survive the Pleistocene/Holocene extinction event and live to the present day. The muskox is thought to have been able to survive the last glacial period by finding ice free areas (refugia) away from prehistoric peoples. During that time, other populations of muskoxen lived across the Arctic, from the Ural Mountains to Greenland. By contrast, the current genetic makeup of the species is more homogenous. Climate fluctuation may have affected this shift in genetic diversity: research indicates colder periods in Earth's history are correlated with more diversity, and warmer periods with more homogeneity. The thick coat and large head suggest a larger animal than the muskox truly is; the bison, to which the muskox is often compared, can weigh up to twice as much. However, heavy zoo kept specimens have weighed up to Their coat, a mix of black, gray and brown, includes long guard hairs that almost reach the ground. Rare "white muskoxen" have been spotted in the Queen Maud Gulf Bird Sanctuary. Muskoxen are occasionally semi domesticated for wool, and rarely for meat and milk. The U. S. state of Alaska has several muskoxen farms specifically aimed at wool harvesting. The wool, called qiviut, is highly prized for its softness, length, and insulation value. Prices for yarn range between
A muskox can reach speeds of up to Their life expectancy is between 12 and 20 years.

Тарихқа дейінгі дәуір

Плейстоцен кезеңінде мускоксендердің таралған аймағы әлдеқайда кең болған. Қазба жәдітелер олардың Сібір және Солтүстік Америка Арктикасында, Урал тауларынан Гренландияға дейін мекен еткенін көрсетеді. Лаврентид мұз қабатының жоғалуынан кейін мускак шашағы Канаданың Арктикалық архипелагы арқылы солтүстікке қарай біртіндеп жылжып, шамамен 350 жылға қарай, яғни Холоценнің соңында Ельсмир аралынан Гренландияға жеткен. Олардың солтүстік-батыс Гренландияға келуі, қазіргі Қанаақ аймағында Дорсет және Туле мәдениеттерінің пайда болуынан бірнеше жүз жыл кейін болған болуы мүмкін. Қанаақ маңындағы адамдардың аң аулауы мускоксендердің батыс жағалауға қарай жылжуына кедерес келтіріп, оларды аралдың солтүстік-шығыс жиегінде ұстап тұрған болуы мүмкін.

Солтүстік Америкадағы соңғы жергілікті аймақ

Қазіргі заманда мұскөсін Канаданың солтүстік, Гренландия және Алясканың Арктика аймақтарында ғана таралған. Аляскадағы популяциясы 19 ғасырдың соңында немесе 20 ғасырдың басында құрылысқа ұшырады. Олардың санының азаюына шектен тыс аң аулау себеп болды, бірақ климаттың қолайсыз өзгеруі де ықпал еткен болуы мүмкін. Дегенмен, мұскөсін Аляскаға қайта қоныстандырылды. 1935 жылы АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі Нуньивак аралына мұскөсін бұзауларын әкеліп, тұрмыстық шаруашылықты қолдауға көмектесті. Беринг Лэнд Бридж Ұлттық қорығы, Юконның Ивавик Ұлттық паркі, Анкоридждегі жабайы табиғатты сақтау орталығы, Солтүстік-Батыс территорияларындағы Аулавик Ұлттық паркі, Канути Ұлттық жабайы табиғат қорығы, Арктика қақпалары Ұлттық паркі және Уайтхорс, Юконның жабайы табиғат қорығы. Кем дегенде екі рет үйретуге тырысқан. 1950 жылдары американ зерттеушісі мен саяхатшысы Канаданың солтүстігінен мұскөсін бұзауларын ұстап, Вермонт штатында дайындаған жеріне көшіруге жеткізді. Канада үкіметі қойған бір талап – ол өз балаларын қорғап жүрген ересек мұскөсіндерді өлтіруге құқылы болмады. Торлар мен арқандар тиімсіз болғандықтан, ол және оның командасы отбасылық топтарды ашық суға жетелеп, бұзауларды ересектерден табысты ажыратты. Монреальге әуемен жеткізіліп, Вермонтқа жүк көлігімен жеткізілгеннен кейін жас жануарлар қоңыржайлау жағдайға бейімделді. Бұзаулар өсіп, ересек болғанмен, паразиттерге және ауруларға қарсы тұру қабілетінің жетіспеуі жобаның жалпы табысына кедергі келтірді. Аман қалған мал тобы ақырында Аляска штатының Палмер қаласындағы фермаға көшірілді, онда ол 1950 жылдардың ортасынан бері сәтті өсіп келеді.

Еуразияға қайта әкеліну

1932 жылы бұл түр Банкс аралынан Норвегияның Довре тау тізбегіне қайта қоныстандырылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол жерде жойылып кетті. 1947 жылы Норвегияға қайтадан қоныстандырылды; бұл популяция 1971 жылы Швецияның Херједален аймағына тарады. 1913 жылы Доврфьелл үстінен теміржол салушылар екі мускаксон омыртқасының қазба қалдықтарын тапты. Бұл Гренландиядан Норвегияға мускаксон әкелу идеясына әкелді. Әлемдегі алғашқы босату 1925–26 жылдары Олесун қаласының жанындағы Гурскойде жасалды. Бұл Норвегиялық тюлень аулау кемелерімен Гренландияда ұсталған мускаксон болды. Жануарлар аралды мекендеді, бірақ ақырында жойылып кетті. Свалбардқа мускаксонды қоныстандыру әрекеті де сәтсіз аяқталды. 1929 жылы Батыс Шпицбергендегі Адвентфьорденде 17 жануар босатылды. 1940 жылы бұл топтың саны 50-ге жетті, бірақ 1970 жылдары бүкіл топ жоғалып кетті. 1932 жылдың қыркүйегінде поляр зерттеушісі Адольф Холь тағы бір тәжірибе жасап, Доврфьеллге 10 мускаксон әкелді. Бұл топ Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды, содан кейін олар ауланып, жойылып кетті. 1947 және одан кейін жаңа жануарлар босатылды. Доврфьеллден келген мускаксонның шағын тобы 1971 жылы мемлекеттік шекарадан Швецияға көшіп, Херједаленде орнықты, осылайша шведтік топ құрылды. Норвегиялық популяция Доврфьеллде шамамен 300 жануардан тұрады және 2012 жылдың жазында олардың саны шамамен 300 болды. 1999 жылдан бері популяция көбейіп келеді, бірақ 2004 жылдың жазында 29 жануардың өліміне себеп болған қызылша індеті болды. Кейбір жануарлар Довре теміржолында пойызбен соқтығысып қаза табады. Топтар Nystugguhøa аймағында, аймақсыз және Hjerkinnде бөлінген. Жазда олар Дриваға қарай төмендейді, онда шұрайлы шөпті жайылымдар бар. Мускаксон құрғақ Арктикалық шалғынды жерлерге бейім болғанымен, Доврфьеллде жақсы өркендейді. Дегенмен, жайылымдар маргиналды, қыста шөп азырақ болады (мускаксон тек өсімдіктерді жейді, ал рендер сияқты лишайниктерді емес), және осылайша аз ғана саны бар, жақында туыстық байланысқа түсудің салдары күтілуде, себебі олардың барлығы бірнеше әкелінген жануарлардан тараған. Доврфьеллдегі популяциядан басқа, Тромсё университеті 2018 жылға дейін Тромсёнің сыртындағы Риойда бірнеше жануарларды ұстады. Мускаксон Свалбардқа 1925–26 және 1929 жылдары әкелінді, бірақ бұл популяция 1970 жылдары жойылып кетті. Олар 1930 жылдары Исландияға да әкелінді, бірақ аман қалмады. Ресейде Банкс және Нуньивактан әкелінген жануарлар 1974 және 1975 жылдары Таймыр түбегінде, ал Нуньивактан әкелінгендер 1975 жылы Врангель аралында босатылды. Екі аймақ та Солтүстік поляр шеңберінен солтүстікке қарай орналасқан. 2019 жылға қарай Врангель аралындағы популяция шамамен 1100, ал Таймыр түбегінде 11 000–14 000 болды. Бірнеше мускаксон топтары Таймыр түбегінен оңтүстікке қарай Путорана жазығына көшті. Осы әрекеттердің соңғысы – 2010 жылы Колыма өзеніндегі Плейстоцендік саябақ жобасының аймағында алты жануарды босату. Бұл жерде Сергей Зимов басқаратын ресейлік ғалымдар тобы мускаксонның, Солтүстік Сібірдегі ерте голоценге дейін сақталған басқа плейстоцендік мегафаунамен бірге, климаттың өзгеруінен емес, адамдардың аулауынан жойылып кеткенін дәлелдеуді мақсат етеді.

The species was reintroduced from Banks Island to the Dovre mountain range of Norway in 1932 but were hunted to extinction there during the Second World War. It was reintroduced to Norway in 1947; this population expanded into Härjedalen, Sweden, in 1971. In 1913, workers building a railway over Dovrefjell found two fossil muskox vertebrae. This led to the idea of introducing muskoxen to Norway from Greenland. The first release in the world was made on Gurskøy outside Ålesund in 1925–26. They were muskoxen caught by Norwegian seal hunting boats in Greenland. The animals colonized the island, but eventually died out there. An attempt to introduce the muskox to Svalbard also failed. Seventeen animals were released in 1929 by Adventfjorden on West Spitsbergen. In 1940, the herd numbered 50, but in the 1970s, the whole herd disappeared. In September 1932, polar researcher Adolf Hoel conducted another experiment, importing 10 muskoxen to Dovrefjell. This herd survived until World War II, when they were hunted and exterminated. In 1947 and later, new animals were released. A small group of muskoxen from Dovrefjell migrated across the national border to Sweden in 1971 and established themselves in Härjedalen, whereby a Swedish herd was established. The Norwegian population on Dovrefjell is managed over an area of and in the summer of 2012 consisted of approximately 300 animals. Since 1999, the population has mostly been increasing, but it suffered a measles outbreak in the summer of 2004 that killed 29. Some animals are also occasionally killed as a result of train collisions on the Dovre Railway. The population is divided into flocks in the Nystugguhøa area, no area and Hjerkinn. In the summer they move down towards Driva, where there are lush grass pastures. Although the muskox belongs to the dry Arctic grassland, it seems to do well on Dovrefjell. However, the pastures are marginal, with little grass available in winter (the muskox eats only plants, not lichen as reindeer do), and over time, inbreeding depression is expected in such a small population which originated from only a few introduced animals. In addition to the population on Dovrefjell, the University of Tromsø had some animals on Ryøy outside Tromsø until 2018. Muskoxen were introduced to Svalbard in 1925–26 and 1929, but this population died out in the 1970s. They were also introduced in Iceland around 1930 but did not survive. In Russia, animals imported from Banks and Nunivak were released in the Taymyr Peninsula in 1974 and 1975, and some from Nunivak were released in Wrangel Island in 1975. Both locations are north of the Arctic Circle. By 2019 the population on Wrangel Island was about 1100, and the Taymyr Peninsula, about 11,000–14,000. A few muskoxen herds migrated from the Taymyr Peninsula far to the south to the Putorana Plateau. One of the last of these actions was the release of six animals within the Pleistocene Park project area in the Kolyma River in 2010, where a team of Russian scientists led by Sergey Zimov aims to prove that muskoxen, along with other Pleistocene megafauna that survived into the early Holocene in northern Siberia, did not disappear from the region due to climate change, but because of human hunting.

Шығыс Канадада таныстыру

Ежелгі мускак қалдықтары Канаданың шығысында ешқашан табылған жоқ, бірақ Лабрадор түбегінің солтүстігіндегі экологиялық жағдайлар оларға қолайлы. 1967 жылы Элсмир аралындағы Эврика маңынан Солтүстік ауыл шаруашылығы зерттеу институты (INAR) 14 жануарды ұстап алып, оларды Солтүстік Квебектің Олд Форт Чимо Кууджуактағы шаруашылыққа әкелді, мақсаты – жергілікті қолөнер кәсіпорнын дамыту үшін кивиут, яғни құнды табиғи талшық өндіру арқылы үйрету. Жануарлар жақсы өркендеді, кивиут өнеркәсібі инуит тоқымашыларын оқыту және талшықты сату арқылы алғашқы табысқа жетті, бірақ Квебек үкіметі мускактарды үй жануарлары ретінде көруге ниеттенбегені, ал INAR-ді аңшылық үшін жабайы популяция құру мақсатында пайдаланғаны көп ұзамай белгілі болды. Үкімет шенеуніктері INAR-ден Квебектен кетуді және шаруашылықты жабуды талап етті. Содан кейін 1973-1983 жылдар аралығында шаруашылықтан 54 жануар Квебектің солтүстігіндегі үш жерге босатылды, ал қалғандары жергілікті зоопарктерге тапсырылды. 1983-1986 жылдар аралығында босатылған жануарлардың саны 148-ден 290-ға дейін өсті, яғни жылына 25% өсім болды, ал 2003 жылға қарай Квебекте шамамен 1400 мускак болды. Сонымен қатар, 2005 жылы Диана аралында құрлықтан өздігінен келген 112 ересек және 25 бала мускак саналып шықты. Лабрадорда жалғыз мускактардың кездесуі мүмкін, бірақ бұл аймақта ешқандай үйір байқалған жоқ.

Экология

Жаз айларында мускус шұбарлары өзен аңғарлары сияқты ылғалды жерлерде тіршілік етеді, ал қысқы уақытта қардың терең болуын болдырмау үшін биікке көтеріледі. Мускус шұбарлары шөптер, арктикалық еліктер, бұталы өсімдіктер, лишайлар (жоғарыда аталған лишайлар диетадан шығарылған) және мүктермен қоректенеді. Тамақ жеткілікті болғанда, олар сол аймақтағы шырынды және қоректі шөптерді артық жақсы көреді. Еліктер қыс айларында ең көп желетін өсімдіктер болып табылады. Мускус шұбарлары жүкті болу үшін жоғары деңгейде май қорына ие болуы керек, бұл олардың сақтықпен көбейту стратегиясын көрсетеді. Қысқы жайылымдарда әдетте қар қабаты жұқа болады, бұл шөпке жету үшін қарды қазуға жұмсалатын энергияны азайтады. Денесінің қалған бөліктеріне қарағанда төменгі аяқ-қолдарын салқын температурада ұстау денеден жылудың жоғалуын азайтуға көмектеседі. Мускус шұбарларының гемоглобинінің ерекшелігі – оның температураға сезімталдығы адам гемоглобиніне қарағанда үш есе төмен.

Әлеуметтік мінез-құлық және ұрпақ өсіру

Мұсқоксендер қыста 12–24, ал жазда 8–20 басқа топтасып тіршілік етеді, осы кезде үстем бұқалар басқа еркектерді топтан қуады. Олар өз аумақтарын белгілемейді, бірақ иіс бездерімен жолдарын белгілейді. Мұсқоксендердің еркек және әйелдері арасында жасқа байланысты жеке иерархия болады, ересек бұқалар жасөспірімдерден үстем. Бұқалар ырылдап, басын шайқап, жерге аяқтарын тигізеді. Үстем бұқалар бағыныштыларын мазақтап, жыныстық мінез-құлықты имитациялап, олардың жыныс мүшелерін иіскейді. Мұсқоксендердің көбейтілу (немесе "ұйқасу") маусымы маусымның соңында немесе шілде айының басында басталады. Осы кезде үстем бұқалар топтан басқа бұқалармен күресіп, әдетте алты-жеті сиыр мен олардың балаларынан тұратын топ құрады. Күрескен бұқалар алдымен қатты айқайлап, иіс бездерін аяқтарына сүйкеп, содан кейін мүйіздерін көрсетеді. Үстем бұқалар сиырлардың тобынан кетуіне жол бермейді. Сүт емізу кезеңінде малдар жиірек көшіп-қонып, олардың балаларына жеткілікті тамақ алуға мүмкіндік береді. Бұқалар жыртқыштардан қорғанудың алғы шебінде болады, ал сиырлар мен жас бұқалар олардың жанына жиналады. 1964 жылдың 22 шілдесінде Норвегияда 73 жастағы ер адам мұсқоксеннің шабуылынан қаза тапты. Кейіннен жергілікті билік оны өлтірді. 2022 жылдың 13 желтоқсанында Аляска штатының сот жүйесіндегі қызметкер Ном қаласының жанында мұсқоксеннің шабуылынан қаза тапты. Ол үйінің жанындағы иттер қорасының маңындағы мұсқоксендер тобын қорқытуға тырысқанда, бірі оған шабуыл жасады.

Қорғау мәртебесі

Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл түрдің саны аң аурудың артық болуынан азайды, бірақ аң ауру ережелері күштірек болғаннан кейін популяциясы қалпына келді. Жалпы саны 125 000-ға жуық, оның шамамен 47 000-ы Банкс аралында өмір сүреді. Гренландияда елеулі қауіптер жоқ. Дегенмен, популяциялар көбінесе шағын және сирегірек кездеседі, бұл оларды климаттың жергілікті өзгерістеріне осал етеді. Көптеген популяциялар ұлттық парктелерде орналасқан, онда олар аң аурудан қорғалған. Мускоксендер Гренландияның төрт қорғалған аймағында кездеседі, оның ішінде Солтүстік-Шығыс Гренландия ұлттық паркіндегі жергілікті популяциясы және v=sup және Kangerlussuaq аймақтарына енгізілген популяциялары бар. Бұл аймақтарда мускоксендер толық қорғауға ие. Мускоксендер qiviut өндірісі үшін үйретілуде.