Бизон – ірі мал жанұры — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Сүтқоректілер туысы. Аң.

Бизон (Bison) – Bovini тайпасының құрамындағы Bison туысына жататын ірі мүйізді мал (грекше: "жабайы өгіз" (бизон)). Қазіргі таңда екі тірі және көптеген жойылған түрлер белгілі. Қазіргі кезде тірі қалған екі түрдің ішінде ең көп саны – Солтүстік Америкада ғана кездесетін америкалық бизон. АҚШ және Канадада оны көбінесе бұқа деп атаса да, ол нағыз бұқамен алыс туыс. Солтүстік Америкалық бизон екі түршеге бөлінеді: дала бизоны (B. b. bison) және орман бизоны (B. b. athabascae), соңғысы Канададағы Вуд-Баффало ұлттық паркінің атымен аталады. Үшінші түрше, шығыс бизоны (B. b. pennsylvanicus) енді жарамды таксон деп есептелмейді, ол B. b. bison түршесінің кіші аталымы болып табылады. АҚШ-тың шығыс бөлігіндегі "орман бизоны" немесе "wood bison" атаулары осы аймақта кездеспеген B. b. athabascae емес, осы түршеге қатысты. Еуропалық бизон (B. bonasus), сондай-ақ висент, зубр немесе кеңінен таралған еуропалық бизон, Еуропа мен Кавказда кездеседі және жабайы табиғатта жойылғаннан кейін қайта қалпына келтірілген. Бизон түрлері дәстүрлі түрде өз туысына жатқызылса да, қазіргі заманғы генетикалық зерттеулер олардың Bos туысына жататындығын көрсетеді, оған ірі қара, як және гаур да кіреді, ең жақын туысы – як. Бизонды кейде үй малдарымен шағылыстырып, Солтүстік Америкада бифало, ал Польшада жубронь деп аталатын ұрпақтар тудырады.

Сипаттама

Америка бизоны мен еуропалық бизон (висент) Солтүстік Америка мен Еуропадағы ең үлкен тірі қалған құрлықтағы жануарлар болып табылады. Олар – артидактилді (жарық сүйекті) қоңыр жануарлар, және басқа ірі қара малға, мысалы, сиыр мен нағыз бұқаға ұқсас. Олар кең, мықты денелі және ұзын, қалың жүнді. Ересек Америка бизондарының бойы мен ұзындығы тиісінше 1,8 метрге дейін, ал еуропалық бизондардың бойы мен ұзындығы тиісінше 1,9 метрге дейін жетеді. Америка бизондарының салмағы шамамен 900 кг, ал еуропалық бизондардың салмағы 500 кг-дан басталады.

The American bison and the European bison (wisent) are the largest surviving terrestrial animals in North America and Europe. They are typical artiodactyl (cloven hooved) ungulates, and are similar in appearance to other bovines such as cattle and true buffalo. They are broad and muscular with shaggy coats of long hair. Adults grow up to in height and in length for American bison and up to in height and in length for European bison. American bison can weigh from around and European bison can weigh from
American bison are known for living in the Great Plains, but formerly had a much larger range, including much of the eastern United States and parts of Mexico. Both species were hunted close to extinction during the 19th and 20th centuries, but have since rebounded. The wisent in part owes its survival to the Chernobyl disaster, as the Chernobyl Exclusion Zone has become a kind of wildlife preserve for wisent and other rare megafauna such as the Przewalski's horse, though poaching has become a threat in recent years. The American Plains bison is no longer listed as endangered, but this does not mean the species is secure. Genetically pure B. b. bison currently number only about 20,000, separated into fragmented herds—all of which require active conservation measures. The wood bison is on the endangered species list in Canada and is listed as threatened in the United States, though numerous attempts have been made by beefalo ranchers to have it entirely removed from the Endangered Species List. Although superficially similar, physical and behavioural differences exist between the American and European bison. The American species has 15 ribs, while the European bison has 14. The American bison has four lumbar vertebrae, while the European has five. (The difference in this case is that what would be the first lumbar vertebra has ribs attached to it in American bison and is thus counted as the 15th thoracic vertebra, compared to 14 thoracic vertebrae in wisent.) Adult American bison are less slim in build and have shorter legs. American bison tend to graze more, and browse less than their European relatives. Their anatomies reflect this behavioural difference; the American bison's head hangs lower than the European's. The body of the American bison is typically hairier, though its tail has less hair than that of the European bison. The horns of the European bison point through the plane of their faces, making them more adept at fighting through the interlocking of horns in the same manner as domestic cattle, unlike the American bison, which favours butting. American bison are more easily tamed than their European cousins, and breed with domestic cattle more readily.

Америка бизондары Ұлы жазықтарда мекендейді, бірақ бұрынғыда олардың ареалы әлдеқайда кеңірек болған, оған АҚШ-тың шығыс бөлігінің көп бөлігі және Мексиканың кейбір аймақтары да кірген. Екі түр де 19 және 20 ғасырларда жойылудың алдында болды, бірақ содан бері қалпына келді. Висент өзінің сақталуының бір бөлігін Чернобыль апатына қарыздар, себебі Чернобыльдің шөл аймағы висент пен Пржевальский жылқысы сияқты басқа да сирек кездесетін мегафауна үшін жабайы табиғат қорығына айналды, бірақ соңғы жылдары браконьерлік қауіптілік артты. Америка далалық бизоны енді жойылуға жақын түрлер тізіміне енбеген, бірақ бұл оның қауіпсіз екенін білдірмейді. Қазіргі уақытта генетикалық таза B. b. bison популяциясы шамамен 20 000 басқа жетеді, олар шашыраңқы топтарға бөлінген – олардың барлығына белсенді сақтау шаралары қажет. Ағаш бизоны Канадада жойылуға жақын түрлер тізіміне енген және АҚШ-та қауіпті түр ретінде саналады, бірақ бұқа шаруалары оны жойылуға жақын түрлер тізімінен толығымен алып тастауға көптеген әрекеттер жасады. Америкалық және еуропалық бизон сырт көрінісімен ұқсас болғамен, олардың физиологиялық және мінез-құлқылық айырмашылықтары бар. Америка бизонында 15 қабырға бар, ал еуропалық бизонында 14 қабырға бар. Америка бизонында төрт бел омыртқасы бар, ал еуропалық бизонында бес. (Бұл жағдайдағы айырмашылық – американдық бизонның бірінші бел омыртқасына қабырғалар тіркелген және сондықтан ол 15-ші кеуде омыртқасы ретінде есептеледі, ал висентте 14 кеуде омыртқасы бар.) Ересек Америка бизондары дене бітімі жағынан сұлурақ және аяқтары қысқарақ. Америка бизондары көбінесе жайылып жейді, ал еуропалық туыстарына қарағанда бұталарды аз шолып жейді. Олардың анатомиясы осы мінез-құлқылық айырмашылықты көрсетеді; американдық бизонның басы еуропалық бизонға қарағанда төмен қарап тұрады. Америка бизонының денесі көбінесе жүнді, бірақ оның құйрығы еуропалық бизонның құйрығына қарағанда аз жүнді. Еуропалық бизонның мүйіздері олардың беттерінің жазықтығынан өтеді, бұл оларды сиырлар сияқты мүйіздерді біріктіріп күресуге бейім етеді, американдық бизонға қарағанда, ол итеруге бейім. Америка бизондарын еуропалық туыстарына қарағанда оңай үйретуге болады және олар үй малдарымен тез көбейеді.

Эволюция және генетикалық тарих

Бовин тайпасы (Bovini) шамамен 5-10 миллион жыл бұрын бұқалар (Bubalus және Syncerus) мен бизон және тауринді ірі қараға бастап келетін топқа бөлінді. Ядролық ДНК-ның генетикалық дәлелдері бизонның ең жақын туыстары – яктар екенін көрсетеді, бизон Bos тұқымдасына еніп, бизонды қоспағанда Bos парафилетикалық болып табылады. Ядролық ДНК екі бизон түрінің де бір-біріне ең жақын туыс екенін көрсетсе де, еуропалық бизонның митохондриялық ДНК-сы үй малдарымен және аурохстармен (ал американдық бизонның митохондриялық ДНК-сы яктармен) тығыз байланысты. Бұл қарама-қайшылық толық емес шежірелік сұрыптау немесе ежелгі интрогрессияның нәтижесі болуы мүмкін. Бизонның Азиядағы соңғы плиоценнен ерте плейстоценге дейінгі кезеңде жойылған Leptobos туысына жататын ұрпақтан тарағандығы қабылданған. Бизон туысының ең ерте өкілдері, Үнді субконтинентінде (Bison sivalensis) және Қытайда (Bison palaeosinensis) соңғы плиоценнен ерте плейстоценге дейін белгілі, шамамен 3,4-2,6 миллион жыл бұрын (млн ж.) Bison (Eobison) кіші туысына жатқызылған. Еуропадағы Eobison қалдықтарының ең көнесі – Грузияның Дманиси қаласында табылған Bison georgicus, шамамен 1,76 млн жыл бұрынғы. Одан да туысқандары Bison (Bison) кіші туысына жатады, ол алғаш рет 1,2 млн жыл бұрын ерте плейстоценнің соңында пайда болды. Оның ішінде кең тараған Bison schoetensacki да бар. Дала бизоны (Bison priscus) алғаш рет Шығыс Еуразияда орта плейстоценде пайда болып, кейіннен Еуразияда кеңінен тарады. Қазіргі американдық бизонның B. antiquus-тан соңғы плейстоцен мен голоценге өту кезеңінде Bison occidentalis аралық түрі арқылы дамығандығы есептеледі. Еуропалық бизон, Bison bonasus, алғаш рет орта плейстоценнің соңында Еуропада пайда болды, онда ол дала бизонымен бірге өмір сүрді. Оның басқа жойылған бизон түрлерімен байланысы нақты емес, бірақ ол дала және американдық бизондарымен алыс туыс екені көрінеді, орта плейстоценде екі туыс арасында шағылысу болған болуы мүмкін. 19 ғасырда американдық бизондардың кең ауқымды қырылуына байланысты халық санының азаюы салдарынан Солтүстік Америкада қалған бизондардың саны 541-ге дейін төмендеді. Сол кезде бірнеше шаруалар түрдің жойылуынан сақтап қалу үшін қалған малдарды жинады. Бұл шаруалар бизонды ірі қарамен будандастырып, "cattleo" өндіруге тырысты. Маңызды үйіршіктер Йеллоустоун ұлттық паркінде, Оңтүстік Дакота штатындағы Wind Cave ұлттық паркінде, Миннесота штатындағы Blue Mounds мемлекеттік паркінде, Альберта провинциясындағы Elk Island ұлттық паркінде және Саскачеван провинциясындағы Grasslands ұлттық паркінде орналасқан. 2015 жылы Оңтүстік Юта штатының Генри тауларында митохондриялық және ядролық ДНК-ның генетикалық тестілеуі арқылы 350 жеке бастан тұратын таза тұқымды үйіршік анықталды. 2015 жылы жарияланған бұл зерттеу Генри тауларындағы бизон үйіршігінің Солтүстік Америкаға жергілікті емес үй малдарымен әкелінген бактериялық ауру – бруцеллезден мүлдем бос екенін көрсетті. 2021 жылы Америкалық сүтқорекшілер қоғамы бизонды кіші туыс деп санады және екі бизон түрін де Bos туысына қайта жіберді. Сининг және басқалардың 2021 жылғы ядролық ДНК негізіндегі ірі қара малдардың туыстық байланысы.

The bovine tribe (Bovini) split about 5 to 10 million years ago into the buffalos (Bubalus and Syncerus) and a group leading to bison and taurine cattle. Genetic evidence from nuclear DNA indicates that the closest living relatives of bison are yaks, with bison being nested within the genus Bos, rendering Bos without including bison paraphyletic. While nuclear DNA indicates that both extant bison species are each other's closest living relatives, the mitochondrial DNA of European bison is more closely related to that of domestic cattle and aurochs (while the mitochondrial DNA of American bison is closely related to that of yaks). This discrepancy is either suggested to be the result of incomplete lineage sorting or ancient introgression. Bison are widely believed to have evolved from a lineage belonging to the extinct genus Leptobos during the Late Pliocene to Early Pleistocene in Asia. The earliest members of the bison lineage, known from the Late Pliocene to Early Pleistocene of the Indian Subcontinent (Bison sivalensis) and China (Bison palaeosinensis), approximately 3.4 2.6 million years ago (Ma) are placed in the subgenus Bison (Eobison). The oldest remains of Eobison in Europe are those Bison georgicus found in Dmanisi, Georgia, dated to around 1.76 Ma. More derived members of the genus are placed in the subgenus Bison (Bison), which first appeared towards the end of the Early Pleistocene, around 1.2 Ma, with early members of the subgenus including the widespread Bison schoetensacki. The steppe bison (Bison priscus) first appeared during the mid Middle Pleistocene in eastern Eurasia, and subsequently became widely distributed across Eurasia. Modern American bison are thought to have evolved from B. antiquus during the Late Pleistocene Holocene transition via the intermediate form Bison occidentalis. The European bison, Bison bonasus, first appeared in Europe during the late Middle Pleistocene, where it existed in sympatry with the steppe bison. Its relationship with other extinct bison species is unclear, though it appears to be only distantly related to the steppe and American bisons, with possibly some interbreeding between the two lineages during the Middle Pleistocene. During the population bottleneck caused by the great slaughter of American bison during the 19th century, the number of bison remaining alive in North America declined to as low as 541. During that period, a handful of ranchers gathered remnants of the existing herds to save the species from extinction. These ranchers bred some of the bison with cattle in an effort to produce "cattleo" Herds of importance are found in Yellowstone National Park, Wind Cave National Park in South Dakota, Blue Mounds State Park in Minnesota, Elk Island National Park in Alberta, and Grasslands National Park in Saskatchewan. In 2015, a purebred herd of 350 individuals was identified on public lands in the Henry Mountains of southern Utah via genetic testing of mitochondrial and nuclear DNA. This study, published in 2015, also showed the Henry Mountains bison herd to be free of brucellosis, a bacterial disease that was imported with non native domestic cattle to North America. In 2021, the American Society of Mammalogists considered Bison to be a subgenus, and placed both bison species back into Bos. Relationships of bovines based on nuclear DNA, after Sinding, et al. 2021.

Мінез-құлық

Бизондардың кең таралған мінез-құлқы – тозаңдану. Бизон тозаңдағы – топырақтағы шалшық немесе құрғақ ойыс. Бизондар осы ойыстарға жатынып, денелерін саз немесе тозаңмен жабады. Тозаңдану мінез-құлқының мүмкін себептері: түлеу кезеңіндегі күтім, еркектер арасындағы қарым-қатынас (әсіресе көбею маусымында), топтық бірлік үшін әлеуметтік мінез-құлық, ойын, қан сорғыш жәндіктерден туындаған тері тітіркенуінен құтылу, сыртқы паразиттердің (кенелер мен құтырлар) көбеюін азайту және дене температурасын реттеу. Тозаңдану процесінде бизондар топырақта кездесетін, қауіпті антракс (сиыр көкжәнті) ауруына шалдығуы мүмкін. Бизонның мінез-құлқы көбінесе болжаусыз болады. Олар көбінесе тыныш, беймаза болмайтын, тіпті жалқау көрінеді, бірақ ешқандай ескертусіз немесе себепсіз шабуылдауы мүмкін. Олар жоғары жылдамдықпен қозғалып, ұзақ қашықтықтарды жүгіріп өте алады. Олардың ең айқын қаруы – еркек және ұрғашы бизондардың мүйіздері, бірақ олардың үлкен бастары соққы беруге қолданылуы мүмкін, олар қозғалыс кезіндегі салмағын пайдаланып, күшті соққы береді. Артқы аяқтары да жарақаттау немесе өлтіру үшін қолданылуы мүмкін. Ертедегі табиғат зерттеушілерінің айтуынша, олар қауіпті, жабайы жануарлар еді, ешбір жануардан қорықпайтын және жақсы күйде болғанда қоңыр аю немесе қасқырлар тобынан басқа ешкім жеңе алмайтын.

Шектеулер

Тарихи ареалдарының көп бөлігінде жер иелері бизондардың еркін жайылуына шектеулер қоюға тырысқан. Жеке меншіктегі бизон тобын қоршаумен қоршау міндетті. Монтана штатында мемлекеттік жерлерде еркін жайылып жүрген бизондар малға ауру жұқтыру және мемлекеттік мүлікке зиян келтіру себептерімен заң бойынша атылады. 2013 жылы Монтана штатында бизонға қатысты заңнамалық шаралар ұсынылып, қабылданды, бірақ олар тайпалардың егеменді құқықтарына тиісті болғандықтан, жергілікті американдық тайпалар оған қарсы шықты. Монтана губернаторы Стив Буллок үш заң жобасын ветолады. Бизондардың жағдайы Американың түпкілікті тайпалары мен жеке меншік иелері арасындағы келіспеушіліктердің себебі болып табылады.

Диета

Бизондар – қайталама жануарлар, олар ас қорыту алдында арнайы асқазанда целлюлозаны ферменттеуге қабілетті. Бұрын бизондар негізінен шөптер мен шөптесіндермен қоректенеді деп есептелген, бірақ қазір олар ағаш тәрізді өсімдіктер мен жапырақты еудикоттарды қоса алғанда, әртүрлі өсімдіктерді жейтіні белгілі болды. Жыл бойы бизондар қандай өсімдіктердің белгілі бір уақытта ең жоғары белок немесе энергия концентрациясына ие екеніне байланысты диеталарын өзгертеді және жылдар бойы бірдей өсімдік түрлерін тұрақты түрде тұтынады. Бизондар тамақтануларын оңтайландыру үшін көшіп-қонып, жақында өрттенген аймақтарда шоғырланады, себебі өрттен кейін қайта өсетін жемшөп сапасы жоғары болады. Висенттер американдық бизондарға қарағанда бұталар мен төменге салған ағаштармен көбірек айналысады, ал бизондар бұталар мен ағаштарға қарағанда шөпті артық жақсы көреді.

Көбею

Әйел бизондар ("сиырлар") әдетте үш жасқа келгеннен кейін көбейеді және 19 жастан асып кеткен кезде де көбейе беруі мүмкін.

Жыртқыш жануарлар

Бизондардың денесі үлкен болғандықтан, оларға шабуыл жасайтын жануарлар аз. Олардың бес ерекшелігі – адамдар, сұр қасқырлар, пумалар, гризли аюлары және койоттар. Қасқырлар көбінесе үйірлесіп бизонды аулайды, бірақ жалғыз қасқырдың бизонды өлтірген жағдайлары да тіркелген. Йеллоустоун ұлттық саябағындағы бизон тобында бруцеллез ауруы үлкен алаңдаушылық тудырады. Антилопа аралындағы бизон тобындағы бизондар бруцеллез, паразиттер, Clostridium инфекциясы, сиырлардың жұқпалы ринотрахеиті және сиырлардың вибриозына қарсы тұрақты түрде егіледі. Еуропалық бизондардағы негізгі аурулар – ауыз және аяқ ауруы мен баланопостит. Шағын популяциядағы туысқа бату бірқатар генетикалық кемшіліктерге себеп болады және ауруларға қарсы иммунитетті төмендетеді, бұл популяцияға үлкен қауіп келтіреді. "Бизон" ғылыми жағынан дұрыс деп есептелсе де, "бәке" американдық ағылшын тілінде кеңінен қолданылуының нәтижесінде де дұрыс саналады және көптеген сөздіктерде американдық бәке немесе бизонның қабылданған атауы ретінде тізімделген. "Бәке" сөзінің тарихы "бизон" сөзінен әлдеқайда ертерек, ол алғаш рет 1774 жылы жазылған.

Адамға әсері

Бизон Солтүстік Американың жергілікті халқы үшін 19 ғасырдың соңында жойылып кетуіне дейін тағамдық және шикізаттық ресурс ретінде маңызды болды. Жазықтардағы жергілікті халықтар үшін ол негізгі тағамдық көзі еді. Американың түпкілікті тұрғындары бизонмен арақатынастарын жоғары бағалап, оларды қасиетті санап, олардың көп болуын және ұзақ өмір сүруін қамтамасыз ету үшін оларға құрметпен қараған. Лакота мұғалімі және ақсақалы Джон Файр Лам Дир өзінің өмірбаянында осы қарым-қатынасты былай сипаттайды: Бизон бізге қажеттінің бәрін берді. Олсыз біз ештеңе емеспіз. Біздің киіз үйлеріміз оның терісінен жасалған. Оның терісі төсегіміз, көрпеміз, қысқы киіміміз болды. Ол біздің барабанымыз еді, түн бойы соққылап, тірі, қасиетті. Оның терісінен су сақтайтын қап жасадық. Оның еті бізге күш беріп, біздің етімізге айналды. Оның ешбір бөлігі ысырапқа жіберілмеді. Оның ішіне ыстық тас салып, сорпа қайнататын қазан жасадық. Оның мүйіздері қасық, сүйектері пышақ, әйелдеріміздің тігін жиптері мен инелері болды. Оның сіңірлерінен садақ және жіп жасадық. Оның қабырғаларынан балаларға шана жасадық, есіктің тырнақтары дірілдеуге арналған аспапқа айналды. Оның үлкен бас сүйегіне құбыр сүйеніп тұрды, ол біздің қасиетті құрбандық тақтамыз болды. Сиу тайпасының ең батыры Татанка Ийотаке – Седейтін Бұқа деп аталды. Бизонды өлтірген кезде сендер үндісті де өлтірдіңдер – нағыз, табиғи, «жабайы» үндісті. Еуропалық отарлаушылар 1800 жылдары американдық бизонның жойылуына жауапты болды. Ғасырдың басында Солтүстік Америкада ондаған миллион бизон мекендеген. Колонистер 19 ғасырда шамамен 50 миллион бизонды қырғынға ұшыратты, бірақ олардың саны мен азаю себептері даулы және талқыланып жатыр. Темір жолдар «темір жолмен аң аулауды» жарнамалады, онда пойыз үлкен топтармен кездесіп, жолдан өтетін бизонды атқылап, көптеген жануарлар өлген жерінде шірип қалды. Бұл аң аулаудың шамадан тыс болуының себебі АҚШ үкіметінің жазықтардағы жергілікті үндістердің аумағы мен күшін шектеуге деген ниетімен байланысты, олардың тамақтануы мен мәдениеті бизонға тәуелді болды. Бизонды тым көп аулау олардың санын жүздегенге дейін азайтты. Америка бизонының ең төменгі деңгейі 1889 жылы болды, онда барлығы 1091 жануар (жабайы және тұтқындықтағы) қалды. 1910 жылы үкіметтік мал бағуды және кең ауқымды мал шаруашылығын күштеп қорғау арқылы бизонды қайта көбейтуге тырысылды және қазірге дейін (сәтті) жалғастырылуда. Ауқымды шаруашылық бизонның санын шамамен 150 мыңға дейін арттырды және ол енді жойылу қаупі төнген түр деп есептелмейді. 2015 жылдың шілдесіне қарай Йеллоустоун ұлттық паркінде шамамен 4900 бизон мекендеген, бұл мемлекеттік жердегі ең ірі бизон популяциясы. 1983-1985 жылдары келушілер бизонмен байланысты 33 жарақат алған (орташасы 10-13 жарақат/жыл), сондықтан парк білім беру науқанын іске қосты. Көп жылдық сәттіліктен кейін, 2015 жылы бизонмен кездесуге байланысты бес жарақат тіркелді, себебі келушілер жаяу жүріп немесе суретке түсіру кезінде бизоннан 75 фут (23 м) қашықтықты сақтамады.

Bison was a significant resource for indigenous peoples of North America for food and raw materials until near extinction in the late 19th century. For the indigenous peoples of the Plains, it was their principal food source. Native Americans highly valued their relationship with the bison and saw them as sacred, treating them respectfully to ensure their abundance and longevity. In his biography, Lakota teacher and elder John Fire Lame Deer describes the relationship as such:

The buffalo gave us everything we needed. Without it we were nothing. Our tipis were made of his skin. His hide was our bed, our blanket, our winter coat. It was our drum, throbbing through the night, alive, holy. Out of his skin we made our water bags. His flesh strengthened us, became flesh of our flesh. Not the smallest part of it was wasted. His stomach, a red hot stone dropped into it, became our soup kettle. His horns were our spoons, the bones our knives, our women's awls and needles. Out of his sinews we made our bowstrings and thread. His ribs were fashioned into sleds for our children, his hoofs became rattles. His mighty skull, with the pipe leaning against it, was our sacred altar. The name of the greatest of all Sioux was Tatanka Iyotake—Sitting Bull. When you killed off the buffalo you also killed the Indian—the real, natural, "wild" Indian. European colonials were almost exclusively accountable for the near extinction of the American bison in the 1800s. At the beginning of the century, tens of millions of bison roamed North America. Colonists slaughtered an estimated 50 million bison during the 19th century, although the causes of decline and the numbers killed are disputed and debated. Railroads were advertising "hunting by rail", where trains encountered large herds alongside or crossing the tracks. Men aboard fired from the train's roof or windows, leaving countless animals to rot where they died. This overhunting was in part motivated by the U. S. government's desire to limit the range and power of indigenous plains Indians whose diets and cultures depended on the buffalo herds. The overhunting of the bison reduced their population to hundreds. The American bison's nadir came in 1889, with an estimated population of only 1,091 animals (both wild and captive). Repopulation attempts via enforced protection of government herds and extensive ranching began in 1910 and have continued (with excellent success) to the present day, with some caveats. Extensive farming has increased the bison's population to nearly 150,000, and it is officially no longer considered an endangered species. As of July 2015, an estimated 4,900 bison lived in Yellowstone National Park, the largest U. S. bison population on public land. During 1983–1985 visitors experienced 33 bison related injuries (range = 10–13/year), so the park implemented education campaigns. After years of success, five injuries associated with bison encounters occurred in 2015, because visitors did not maintain the required distance of 75 ft (23 m) from bison while hiking or taking pictures.

Тамақ

Бизон – толыққанды ақуыздың тамаша көзі және рибофлавин, ниацин, В6 және В12 витаминдері сияқты көптеген витаминдерге (күнделікті қажетті мөлшерінің 20% немесе одан да жоғары) бай. Сонымен қатар, бизон темір, фосфор және мырыш сияқты минералдардың да мол көзі болып табылады. Үстеме ретінде, бизон тиаминнің жақсы көзі (күнделікті қажетті мөлшерінің 10% немесе одан да жоғары).

Мал шаруашылығы

Ең алғашқы, сенімді есептер тұтқында ұсталған бизондар туралы – бұл ацтектердің астанасы Теночтитлан зообағындағы мал, оны испандықтар «мексикалық бұқа» деп атаған. 1552 жылы Франсиско Лопес де Гомара өзінің «Индияның жалпы тарихы» атты даулы кітабында жазық далалық үндістердің бизондарды мал сияқты бағып, жетектеп жүргенін сипаттады. Америкаға ешқашан бармаған Гомара, ерте этнографиялық мәліметтерді Ескі Дүниенің малшылық қарым-қатынасы ретінде қате түсінген болуы мүмкін. Бүгінде бизондар ет, тері, жүн және сүт өнімдері үшін көбірек өсірілуде. Әлемдегі бизондардың көп бөлігі адамдарға тамақ ретінде немесе терісі үшін өсіріледі. Бизондардың еті көбінесе сиыр етіне ұқсас дәмді деп есептеледі, бірақ май және холестерин мөлшері аз, ал ақуыз мөлшері сиыр етіне қарағанда жоғары, бұл бизон мен үй малдарының өнімді буданы – бифалоның пайда болуына әкелді. Кошер бизон етіне де сұраныс бар; осы бизондар АҚШ және Канададағы сиырларды союға арналған санаулы кошер сою орындарында сойылады, содан кейін еті бүкіл әлемге таратылады. Америкада бизон өнеркәсібі Тед Тернер сияқты, ұзақ жылдар бойы бизон етін сатқандарға қарамастан, баяу дамыды. 1990 жылдары Тернер бизон стейктері мен филесі сияқты жоғары сапалы ет кесінділерімен қызмет көрсететін мейрамханаларда шектеулі сәттілікке жетті. Гамбургер мен хот-догқа жарамды, сапасы төмен кесінділер «табылмайды» десе де болады. Ресторандар бизон етін танымал етуде маңызды рөл атқарды, мысалы, Тедтің Монтана Грилл бизонды өздерінің мәзірлеріне қосты. Ruby Tuesday 2005 жылы алғаш рет бизонды мәзірінде ұсынды.