Қоңыр бұғының түрлері мен таралуы

Кіріспе

Елен түрлері

Аңғар немесе қарақұйрық (Rangifer tarandus) жақындағы қайта қарауға дейін (төмендегі таксономияны қараңыз). Аңғарлар/қарақұйрықтардың (Rangifer) мөлшері ең кішкентайы – Шпицберген аңғары (R. (t.) platyrhynchus) – ең үлкені, Осборн карибуына (R. t. osborni) дейін әртүрлі. Олардың тері түсі мен мүйіздерінің құрылымы да әртүрлі. Солтүстік Америкадағы карибулар Аляскадан Юкон, Солтүстік-Батыс Аймақтар мен Нунавут арқылы тундра, тайга және боралдық орманға дейін, ал оңтүстікке қарай Канаданың Роки тауларына дейін таралған. Хардинг (2022) жіктеген сегіз түрдің ішінде Арктикалық карибу (R. arcticus) Арктикалық Аляска мен Канаданың (R. t. arcticus) көшпелі құрлықтағы далалық карибуы жазда тундрада, қыста тайгада, боралдық орман мен тундра арасындағы өтпелі орман аймағында мекендейді; көшпелі Пэри карибуы (R. t. pearyi) Жоғары Арктикалық архипелагтың мұзды шөлінде, ал Грант карибуы (R. t. granti) Аляска түбегінің батыс жағындағы және іргелес аралдарда өмір сүреді; қалған төрт түр – Осборн карибуы (R. t. osborni), Стоун карибуы (R. t. stonei), Роки таулары карибуы (R. t. fortidens) және Селкир таулары карибуы (R. t. montanus) – барлығы таулы жерлерде кездеседі. Құрып кеткен аралдық Королева Шарлотта аралдары карибуы (R. t. dawsoni) Хаида Гвайидегі Грэм аралында (бұрынғы Королева Шарлотта аралдары) мекендеген. Боралдық орман карибуы (R. t. caribou) Канаданың солтүстік-шығысындағы боралдық орманда өмір сүреді: солтүстік Квебек пен солтүстік Лабрадордың Лабрадор немесе Унгава карибуы (R. t. caboti) және Ньюфаундленд карибуы (R. t. terranovae) генетикалық тұрғыдан орман карибуына жататындығы анықталды (Geist, 1998).

Мәртебе

Норвегия тауларында, әсіресе Хардангервиддада әлі шамамен 25 000 тау бұғысы (R. t. tarandus) тіршілік етеді. Швецияда саамдық ауылдарда шамамен 250 000 бұғы бар. Ресейде 19 топқа бөлінген, жалпы саны 940 000-ға жуық сибірлік тундра бұғысы (R. t. sibiricus) өмір сүреді. Таймыр тундра бұғысының үйірі – әлемдегі ең ірі жабайы бұғы үйірі, оның саны 400 000 мен 1 000 000 аралығында. Бұл – бірнеше кіші топтардан тұратын метапопуляция, олардың кейбіреулері фенотиптік ерекшеліктерімен, көшіп-қону жолдарымен және төлдеу орындарымен ерекшеленеді. Камчатка бұғысы (R. t. phylarchus) – орманға бейімделген түр, бұрын Охот теңізінің батысындағы бұғыларды қамтыды, бірақ генетикалық тұрғыдан Яно-Индигирка, Шығыс Сібір тайгасы және Чукоткадағы R. t. sibiricus популяцияларынан ешқандай айырмашылығы жоқ. Сибір тундра бұғысының саны азайып келгенімен, 2000 жылдан бері тұрақтап, тіпті өсуде. 2018 жылдың сәуірінде The New York Times АҚШ-тың құрлықтағы бөлігіндегі оңтүстік тау орманды карибуының соңғы үйірінің жоғалуы туралы хабарлады. Сарапшылар үйірдің саны үш жануарға дейін азайғаннан кейін оны «фактически жойылған» деп атады. Соңғы жеке дана, аналық бұғы, Канададағы жабайы табиғатты қалпына келтіру орталығына көшірілгеннен кейін карибу АҚШ-тың құрлықтағы бөлігінен жойылды деп есептелді. Канададағы Құрып бара жатқан жануарлардың жағдайы жөніндегі комитет (COSEWIC) DU9 (R. t. montanus) және DU8 (R. t. fortidens) Оңтүстік және Орталық тау популяцияларын құрып бара жатқан түрлер ретінде, ал DU7 (R. t. osborni) Солтүстік тау популяциясын қауіпті түрлер ретінде жіктеді. Кейбір түрлер мен кіші түрлер сирек кездеседі, ал үш кіші түрдің құрып қалғаны белгілі: Канаданың батысындағы Королева Шарлотта аралдары карибуы (R. t. dawsoni), Сахалинден Сахалин бұғысы (R. t. setoni) және Шығыс Гренландиядан Шығыс Гренландия карибуы. Дегенмен, кейбір ғалымдар соңғысы, R. t. eogroenlandicus Degerbøl, 1957, Пири карибуының кіші синонимі екенін санайды. Бұлар сондай-ақ АҚШ-тың солтүстік штаттарына, Мэннен Вашингтонға дейін таралған. Бореалдық орманды карибулар өзінің оңтүстік ареалының көп бөлігінен жоғалып кетті және 2002 жылы Канададағы Құрып бара жатқан жануарлардың жағдайы жөніндегі комитет (COSEWIC) оларды қауіпті түрлер ретінде белгіледі. Environment Canada 2011 жылы Канададағы 51 аймақта шамамен 34 000 бореалдық орманды карибу бар екенін хабарлады (Environment Canada, 2011b), бірақ бұл сандар Хардинг (2022) Арктикалық карибудың кіші түрлеріне жатқызған таулық популяцияларды да қамтиды. Альберт Магнус өзінің "De animalibus" еңбегінде, 22-бет, 268-тарауда қолданған: "Dicitur Rangyfer quasi ramifer". Бұл сөз саам тіліндегі raingo сөзінен шыққан болуы мүмкін. Бұрын ранифер мен тарандус екі бөлек жануар деп есептелген. Қалай болғанда да, тарандус атауы Аристотель мен Теофрастқа дейін жетеді. "Бұғы" және "карибу" терминдерін бір жануарды атау үшін қолдану шатасуға әкелуі мүмкін, бірақ Халықаралық табиғатты қорғау одағы мәселені нақтылайды: "Еуропада бұғы – Rangifer түрінің атауы, ал Солтүстік Америкада Rangifer түрі карибу деп белгілі". "Бұғы" сөзі көне норвег тіліндегі hreinn (“бұғы”) және dýr (“жануар”) сөздерінің ағылшыншаланған түрі, ол тізгінмен ешқандай байланысы жоқ. "Карибу" сөзі француз тілі арқылы микмак тілінен келген, qalipu сөзі "қарды қазушы" деген мағынаны білдіреді және қарда азық іздеу әдетімен байланысты. Маңыздылығының арқасында Rangifer және оның кейбір түрлері мен кіші түрлері көптеген тілдерде әртүрлі атауларға ие. Батыс Канада Арктикасының инуалуиттері мен Канаданың шығыс Арктикасының инуиттері, инуктитут тілінің әртүрлі диалектілерін сөйлейтін, екеуі де далалық карибуды тукту деп атайды. Wekʼèezhìi халқы, Дене (атапаска) тобының бір бөлігі, Арктикалық карибуды Ɂekwǫ̀, ал бореалдық орманды карибуды tǫdzı деп атайды. Гвичин (олар да Дене тобы) карибуға қатысты 24-тен астам сөзді біледі. Гренландиялық инуиттер бұғыларды туту, ал исландиялықтар hreindýr, кейде rein деп атайды.

About 25,000 mountain reindeer (R. t. tarandus) still live in the mountains of Norway, notably in Hardangervidda. In Sweden there are approximately 250,000 reindeer in herds managed by Sami villages. Russia manages 19 herds of Siberian tundra reindeer (R. t. sibiricus) that total about 940,000. The Taimyr herd of Siberian tundra reindeer is the largest wild reindeer herd in the world, varying between 400,000 and 1,000,000; it is a metapopulation consisting of several subpopulations — some of which are phenotypically different — with different migration routes and calving areas. The Kamchatkan reindeer (R. t. phylarchus), a forest subspecies, formerly included reindeer west of the Sea of Okhotsk which, however, are indistinguishable genetically from the Jano Indigirka, East Siberian taiga and Chukotka populations of R. t. sibiricus. Siberian tundra reindeer herds have been in decline but are stable or increasing since 2000. The New York Times reported in April 2018 of the disappearance of the only herd of southern mountain woodland caribou in the contiguous United States, with an expert calling it "functionally extinct" after the herd's size dwindled to a mere three animals. After the last individual, a female, was translocated to a wildlife rehabilitation center in Canada, caribou were considered extirpated from the contiguous United States. The Committee on Status of Endangered Wildlife in Canada (COSEWIC) classified both the Southern Mountain population DU9 (R. t. montanus) and the Central Mountain population DU8 (R. t. fortidens) as Endangered and the Northern Mountain population DU7 (R. t. osborni) as Threatened. Some species and subspecies are rare and three subspecies have already become extinct: the Queen Charlotte Islands caribou (R. t. dawsoni) from western Canada, the Sakhalin reindeer (R. t. setoni) from Sakhalin and the East Greenland caribou from eastern Greenland, although some authorities believe that the latter, R. t. eogroenlandicus Degerbøl, 1957, is a junior synonym of the Peary caribou. and into the northern states of the contiguous United States from Maine to Washington. Boreal woodland caribou have disappeared from most of their original southern range and were designated as Threatened in 2002 by the Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada (COSEWIC). Environment Canada reported in 2011 that there were approximately 34,000 boreal woodland caribou in 51 ranges remaining in Canada (Environment Canada, 2011b), although those numbers included montane populations classified by Harding (2022) into subspecies of the Arctic caribou. which Albertus Magnus used in his De animalibus, fol. Liber 22, Cap. 268: "Dicitur Rangyfer quasi ramifer". This word may go back to the Sámi word raingo. thought that rangifer and tarandus were two separate animals. In any case, the tarandos name goes back to Aristotle and Theophrastus. The use of the terms reindeer and caribou for essentially the same animal can cause confusion, but the International Union for Conservation of Nature clearly delineates the issue: "Reindeer is the European name for the species of Rangifer, while in North America, Rangifer species are known as Caribou." The word reindeer is an anglicized version of the Old Norse words hreinn (“reindeer”) and dýr (“animal”) and has nothing to do with reins. The word caribou comes through French, from the Mi'kmaq qalipu, meaning "snow shoveler", and refers to its habit of pawing through the snow for food. Because of its importance to many cultures, Rangifer and some of its species and subspecies have names in many languages. Inuvaluit of the western Canadian Arctic and Inuit of the eastern Canadian Arctic, who speak different dialects of Inuktitut, both call the barren ground caribou tuktu. The Wekʼèezhìi people, a Dene (Athapascan) group, call the Arctic caribou Ɂekwǫ̀ and the boreal woodland caribou tǫdzı. The Gwichʼin (also a Dene group) have over 24 distinct caribou related words. Reindeer are also called tuttu by the Greenlandic Inuit and hreindýr, sometimes rein, by the Icelanders.

Эволюция

Жоғарғы плейстоценнің мұздық-аралық циклдары Рангифер түрлерінің және басқа да Арктикалық және субарктикалық түрлердің эволюциясына маңызды әсер етті. Соңғы мұздық максимумында тундраға бейімделген Рангифер түрлерінің оқшаулануы – Солтүстік Америкадағы Висконсин мұздығы және Еуразиядағы Вейхсель мұздығы кезеңдерінде – "интратипілік генетикалық әртүрлілікті" қалыптастырды, әсіресе Арктиканың Солтүстік Америкалық және Еуразиялық бөліктері арасында. Қасқыр (Rangifer) Odocoileinae тұқымдасына жатады, сондай-ақ елік (Capreolus), еуразиялық елік/лось (Alces) және су елігі (Hydropotes) де осы тұқымдасқа кіреді. Бұл мүйізді бұғылар 36 миллион жыл бұрын мүйізді малдардан – Бос (қой және як), Овис (қой) және Капра (ешкі) – бөлініп шықты. Одокоилалардың (Капреолини, Гидропотини және Алчини) еуразиялық клады 8,7–9,6 миллион жыл бұрын Миоценнің соңында Капреолиналардың (Одоколини және Рангиферини) Жаңа әлем тайпаларынан бөлінді. Рангифер тау елігі ретінде дамыды, субальпілік және альпілік шалғындықтарды пайдаланды. Сонымен қатар, тундралық карибуда D витаминінің метаболизмі, май метаболизмі, торсықтың дамуы, тәуліктік ритм және суық температураға төзімділік сияқты көптеген гендер орман түрлерінде кездеспейтін немесе жетілмеген. Осы себепті орманға бейімделген бұғылар мен карибулар тундрада немесе полярлық шөлдерде тіршілікке жарамайды. Рангифердің ең көне анық қазбасы Омскіде (Ресей) табылған, оның жасы 2,1–1,8 миллион жылға жетеді. Солтүстік Америкадағы ең көне Рангифер қазбасы Юконнан (Канада) табылды, оның жасы қазіргі уақытқа дейін 1,6 миллион жыл (BP). Германияның Сюссенборн қаласынан табылған R. arcticus stadelmanni (вероятно, қате атау) қаңқасының фрагменті, "айтарлықтай жұқа және цилиндр тәрізді" мүйіздерімен, Орта плейстоценнің (Гюнц) кезеңіне, 680 000–620 000 жыл бұрын жатсады. Рангифер қазбалары Рис мұздықтарымен бірге, Плейстоцен дәуірінің екінші жас кезеңінен бастап, шамамен 300 000–130 000 жыл бұрын циркумполярлық шөгінділерде жиірек кездеседі. 4-ші Вюрм кезеңінде (110 000–70 000–12 000 жыл бұрын) оның Еуропалық ареалы кеңейді, бұл ежелгі еуропалықтарға маңызды тағам көзі болды. Соңғы мұздық максимумынан (LGM) бұрынғы Солтүстік Америка қазбалары Берингиядан тыс жерлерде ранчолабрейлік дәуірге (240 000–11 000 жыл бұрын) жатады және Рокки таулары мен Лорантид мұздықтарының шеттері бойында, оңтүстік Алабамаға дейін, ал Сангамониялық шөгінділерде (~100 000 жыл бұрын) Батыс Канадада кездеседі. R. t. pearyi мөлшеріндегі карибу LGM-ге дейін және кейін Гренландияны мекендеді, сондай-ақ 1900 жылға дейін жойылып кеткенге дейін Солтүстік-Шығыс Гренландиядағы реликт анклавта сақталды (R. t. eogroenlandicus туралы талқылауды қараңыз). Археологиялық қазбалар 4000 жыл бұрын Батыс Гренландияда үлкен жерсіз жер көлеміндегі карибу пайда болғанын көрсетті. 1998 жылы қайтыс болған фин ормандық бұғысы (R. t. fennicus) 1822 жылы Desmarest сипаттаған Cervus [Rangifer] geuttardi-ден шыққан болуы мүмкін, бұл бұғы Шығыс Еуропаның орманды мекендеріне бейімделді, себебі орман LGM-ге дейінгі мұз аралық кезеңде (Вюрм немесе Вейхсель мұздығы) кеңейді; екінші көші-қон 19 000–20 000 жыл бұрын болды, сол кезде LGM оның орманды мекендерін тундраға айналдырды, ал fennicus Оңтүстік-Батыс Еуропада оқшауланды. Ол кезде қазіргі тундралық карибу тіпті пайда болған да жоқ. Ормандық карибулар құр жердегі карибуларға қарағанда, жойылып кеткен Солтүстік Америка орманды карибуларымен жақын туыс. Мысалы, жойылып кеткен карибу Torontoceros [Rangifer] hypogaeus, орман карибуына тән ерекшеліктерге ие болды (қатаң және қысқа педикулалар, тегіс мүйіз беті және екінші тікпеннің биік орны). Адамдар бұғыларды мезолиттік және неолиттік дәуірлерде аулауды бастады, ал бүгінде адамдар көптеген аймақтарда басты хищник болып табылады. Норвегия мен Гренландияда соңғы мұздық кезеңнен бастап қазіргі күнге дейін жабайы бұғыларды аулаудың үзіліссіз дәстүрі сақталған. Орталық Норвегияның орманды емес тауларында, мысалы, Йотунхайменде, бұғы аулау үшін арнайы салынған тас қақпалардың, бағыт беретін қоршаулардың және садақ тіреулерінің қалдықтарын табуға болады. Бұл, белгілі бір сенімділікпен, көші-қон кезеңіне жатады, бірақ олар тас дәуірінен бері қолданылып келген болуы мүмкін. Ежелгі еуропалықтардың үңгірлердегі суреттерінде тундралық және ормандық бұғылар бейнеленген.

The "glacial interglacial cycles of the upper Pleistocene had a major influence on the evolution" of Rangifer species and other Arctic and sub Arctic species. Isolation of tundra adapted species Rangifer in Last Glacial Maximum refugia during the last glacial – the Wisconsin glaciation in North America and the Weichselian glaciation in Eurasia – shaped "intraspecific genetic variability" particularly between the North American and Eurasian parts of the Arctic. Reindeer/caribou (Rangifer) are in the subfamily Odocoileinae, along with roe deer (Capreolus), Eurasian elk/moose (Alces), and water deer (Hydropotes). These antlered cervids split from the horned ruminants Bos (cattle and yaks), Ovis (sheep) and Capra (goats) about 36 million years ago. The Eurasian clade of Odocoileinae (Capreolini, Hydropotini and Alcini) split from the New World tribes of Capreolinae (Odocoileini and Rangiferini) in the Late Miocene, 8.7–9.6 million years ago. Rangifer “evolved as a mountain deer, exploiting the subalpine and alpine meadows ”. As well, many genes, including those for vitamin D metabolism, fat metabolism, retinal development, circadian rhythm, and tolerance to cold temperatures, are found in tundra caribou that are lacking or rudimentary in forest types. For this reason, forest adapted reindeer and caribou could not survive in tundra or polar deserts. The oldest undoubted Rangifer fossil is from Omsk, Russia, dated to 2.1 1.8 Ma. The oldest North American Rangifer fossil is from the Yukon, 1.6 million years before present (BP). A fossil skull fragment from Süßenborn, Germany, R. arcticus stadelmanni, (which is probably misnamed) with “rather thin and cylinder shaped” antlers, dates to the Middle Pleistocene (Günz) Period, 680,000 620,000 BP. Rangifer fossils become increasingly frequent in circumpolar deposits beginning with the Riss glaciations, the second youngest of the Pleistocene Epoch, roughly 300,000–130,000 BP. By the 4 Würm period (110,000–70,000 to 12,000–10,000 BP), its European range was extensive, supplying a major food source for prehistoric Europeans. North American fossils outside of Beringia that predate the Last Glacial Maximum (LGM) are of Rancholabrean age (240,000–11,000 years BP) and occur along the fringes of the Rocky Mountain and Laurentide ice sheets as far south as northern Alabama; and in Sangamonian deposits (~100,000 years BP) from western Canada. A R. t. pearyi sized caribou occupied Greenland before and after the LGM and persisted in a relict enclave in northeastern Greenland until it went extinct about 1900 (see discussion of R. t. eogroenlandicus below). Archaeological excavations showed that larger barren ground sized caribou appeared in western Greenland about 4,000 years ago. The late Valerius Geist (1998) Finnish forest reindeer (R. t. fennicus) likely evolved from Cervus [Rangifer] geuttardi Desmarest, 1822, a reindeer that adapted to forest habitats in Eastern Europe as forests expanded during an interglacial period before the LGM (the Würmian or Weichsel glaciation);. in a second immigration 19,000–20,000 years ago when the LGM turned its forest habitats into tundra, while fennicus survived in isolation in southwestern Europe. At that time, modern tundra caribou had not even evolved. Woodland caribou are likely more related to extinct North American forest caribou than to barren ground caribou. For example, the extinct caribou Torontoceros [Rangifer] hypogaeus, had features (robust and short pedicles, smooth antler surface, and high position of second tine) that relate it to forest caribou. Humans started hunting reindeer in both the Mesolithic and Neolithic Periods, and humans are today the main predator in many areas. Norway and Greenland have unbroken traditions of hunting wild reindeer from the Last Glacial Period until the present day. In the non forested mountains of central Norway, such as Jotunheimen, it is still possible to find remains of stone built trapping pits, guiding fences and bow rests, built especially for hunting reindeer. These can, with some certainty, be dated to the Migration Period, although it is not unlikely that they have been in use since the Stone Age. Cave paintings by ancient Europeans include both tundra and forest types of reindeer.

Қалпақ

Жүнінің түсі едәуір өзгеріп тұрады, жеке даралар арасында да, маусым мен түрге байланысты да. Әдетте салыстырмалы түрде кішкентай болатын солтүстік популяциялар ақшыл, ал әдетте салыстырмалы түрде ірі болатын оңтүстік популяциялар қараңғырақ болады. Бұл Солтүстік Америкада жақсы көрінеді, ондағы ең солтүстік түрі – Пэри карибуы – континенттегі ең ақ және ең кішкентай түрі, ал Селькирк таулары карибуы (Оңтүстік тау популяциясы DU9) тек Осборн карибуынан (Солтүстік тау популяциясы DU7) ғана ірілігімен басып өтеді. Эфн| Авилингумиут инуиттерінің ақсақалы Мари Килуник айтуынша, Канадалық инуиттер жаздың соңында немесе күзде алынған карибу терілерін артық көретін, олардың жүні қалың болған кезде. Олар оны қысқы киім ретінде пайдаланған, "себебі әрбір түк қуыс болып, ауамен толып, жылуды сақтайды". Жүн – бұл бұғылардың қоршаған ортасына қатысты өздерінің дене температурасын реттеуге мүмкіндік беретін негізгі жылу оқшаулағышы, тіпті температура көтерілген жағдайда да. 1913 жылы Дугмор ормандық карибудың басқа ешбір сүтқоректіге тән емес, судан жоғары шығып жүзгенін атап өтті, себебі олардың қуыс, "ауа толтырылған, қауырсын тәрізді" жүні қолдау көрсететін "құтқару жилеті" сияқты әрекет етеді. Қарнының қараңғы түсі MC1R генінің екі мутациясынан туындауы мүмкін. Олар үй жануарларының табынында жиі кездеседі.

Жылу алмасу

Аяққа қарай ағатын қан денеге кері ағымды жылу алмасу (CCHE) арқылы қайтып келетін қанмен салқындатылады, бұл тері беті арқылы жылу жоғалуын барынша азайтудың өте тиімді тәсілі. CCHE механизмі бойынша суық ауа райында қан тамырлары теріге және денеге жылы қанды тасымалдайтын артериялармен тығыз түйісіп, өзара байланысады, сондай-ақ денеге салқын қанды қайтаратын веналармен байланысады, нәтижесінде жылы артериялық қан салқын веноздық қанмен жылу алмасады. Осылайша, мысалы, олардың аяқтары салқын күйде сақталады, бұл дене температурасын жоғары ұстауға және қоршаған ортаға аз жылу шығаруға мүмкіндік береді. Сөйтіп, жылу жоғалмай, қайта пайдаланылады. "Жүрек дене температурасын тұрақты ұстау үшін қанды соншалықты жылдам соғуға қажеттілік сезінеді де, метаболизм деңгейі де осыған байланысты". CCHE – суық немесе ыстық климатта тіршілік ететін бұғы, түлкі және лось сияқты жануарларда денедегі (немесе одан шығатын) жылуды сақтау механизмі ретінде кездеседі. Бұл – бір сұйықтық, әдетте қан, екі бағытта айналымдағы кері ағыммен алмасу жүйесі. Бұғылардың мұрын жолдарындағы қан тамырлары арасындағы жылу алмасу кері токқа тәуелді. Мұрынның шырышты қабығындағы температура градиенті физиологиялық бақылауда. Кіретін суық ауа өкпеге кірмес бұрын дене жылуымен жылытылады, ал шығарылатын ауадан ылғал конденсацияланып, бұғы тыныс алмас бұрын жиналады, содан кейін келіп жатқан құрғақ ауаны ылғалдандыру үшін пайдаланылады және ықтимал түрде шырышты қабықтар арқылы қанға сіңіріледі. Лось сияқты, карибудың да мұрынында мұрын турбиналық сүйектері бар, бұл мұрынның ішкі бетінің ауданын едәуір арттырады.

Құйрық

Бұғының үлкен аяқтары бар, олардың ай тәрізді екі бөлікке бөлінген тұяқтары қар мен батпақтарда жүруге ыңғайлы. Қауіпке ұшыраған түрлердің мемлекеттік тіркелімі (SARA) мәліметтері бойынша орманды

Өлшемі

Әйелдер (немесе жиі "сиырлар" деп аталады) әдетте ұзындығы мен салмағы бойынша өлшенеді. Аталар (немесе жиі "буқалар" деп аталады) әдетте ірілеу болады (көлемі түрлер мен түршелер арасында әртүрлі), ұзындығы бойынша өлшенеді және әдетте салмағы болады. Иық биіктігі әдетте , ал құйрығы ұзын. Свалбардтағы бұғылары ең кішкентайы. Олар сондай-ақ салыстырмалы түрде қысқа аяқты және иық биіктігі шамамен , осылайша Аллен ережесіне сәйкес келеді.

Қалқыту дыбысы

Көптеген түрлер мен тұяқтардың тізелері жүргенде сыңғырлап тұрған дыбыс шығарады. Бұл дыбыстар тізедегі сіңірлерден шығады және бірнеше жүз метр қашықтықта естілуі мүмкін. Тізе соғу жиілігі – бұл бұғылар арасындағы үстемдік сатысындағы салыстырмалы орынды белгілейтін сигналдардың бірі. "Атап айтқанда, тізелердің қатты сыңғырлауы дене мөлшерінің шынайы көрсеткіші болып табылады, бұл сүтқоректілерде дауыссыз акустикалық қарым-қатынас мүмкіндігінің керемет мысалы." Дыбыс бұғы жүргенде немесе шапқанда пайда болады, аяқтың толық салмағы жерге түскенде немесе салмақтан босағаннан кейін естіледі. Электр желілеріндегі ультракөк сәуле шығарылымдары бұғылардың электр желілерінен қашықтау себебі болуы мүмкін, себебі "қарсылықта бұл жануарлар электр желілерін тұйық, инерциялық құрылымдар ретінде емес, жер бетінде жыпылықтайтын жарық сызықтары ретінде көреді". 2023 жылы Шотландиядағы Каирнгормс Ұлттық паркінде өмір жасайтын бұғыларды зерттеген ғалымдар бұғылардың ультракөк сәулеге сезімталдығы ультракөк сәулені шағылыстыратын қар фонында ультракөк сәулені сіңіретін лишайларды анықтауға көмектеседі деп болжады. Арктикалық бұғылардың көзіндегі тапетум люцидум жазда алтыннан қыста көк түске өзгереді, бұл олардың үнемі қараңғылықта көру қабілетін жақсартуға және, мүмкін, жыртқыштарды жақсырақ анықтауға мүмкіндік береді.

Дене құрамы

Бұғылар жылы және суық айларда оңтайлы метаболизм тиімділігі үшін бейімделулерді дамытқан. Бұғылардың дене құрамы маусымдарға байланысты күрт өзгереді. Ұрықтанған және ұрықтанбаған аналықтардың дене құрамы мен диетасы ерекше қызығушылық тудырады. Наурыз бен қыркүйек айлары аралығында ұрықтанған аналықтардың дене салмағы ұрықтанбаған аналықтардан артық, ал айырмашылық шамамен жоғары. Қарашадан желтоқсанға дейін ұрықтанбаған аналықтардың дене салмағы ұрықтанған аналықтардан артық, себебі ұрықтанбаған аналықтар энергиясын суық айларда қорына жұмсауға, сүт беру мен көбеюге емес, бағыттай алады. Екі түрдегі аналықтардың дене салмағы қыркүйек айында ең жоғары шарына жетеді. Наурыз бен сәуір айларында ұрықтанған аналықтардың майлы массасы ұрықтанбаған аналықтардан артық, ал айырмашылық шамамен жақын. Бірақ одан кейін, ұрықтанбаған аналықтардың денедегі майлы массасы ұрықтанған аналықтардан жоғары болады. Қоршаған ортаның өзгеруі бұғылардың тамақтануында маңызды рөл атқарады, өйткені қысқы тамақтану ересектер мен жаңа туған бұғылардың тірі қалу деңгейі үшін өте маңызды. Лишайниктер қыс айларында негізгі тағам болып табылады, себебі олар қолжетімді тағам көзі болып табылады, бұл денедегі қорына тәуелділікті азайтады. Еліктердің ұйқы үлгілеріне маусымдық жарық-қараңғы циклдердің әсерін зерттеу үшін зерттеушілер Норвегияның Арктикалық университеті UiT-дегі тұрақты жағдайда ұсталатын еліктерге инвазивті емес электроэнцефалография (ЭЭГ) жасады. ЭЭГ тіркелген деректер көрсетті: (1) бұғылар неғұрлым көп шайнаса, соғұрлым аз уақытты жылдам көз қозғалысысыз ұйқыда (NREM ұйқы) өткізеді; және (2) бұғылардың шайнау кезіндегі ми толқындары NREM ұйқы кезіндегі ми толқындарына ұқсас. Бұл нәтижелер NREM ұйқына қажетті уақытты қысқартту арқылы бұғылар тамаққа толы жаз айларында көбірек уақыт тамақтануға жұмсай алады дегенді көрсетеді.

Көбею және өмір сүру циклі

Қазақы бұғылар қыркүйек айының соңынан қараша айының басына дейін жұптасады, ал жүктілік мерзімі шамамен 228–234 күнге созылады. Жұптасу маусымында бұқалар сиырларға қол жеткізу үшін күреседі. Екі бұқа мүйіздерін бірімен бірі байлап, бір-бірін ығыстыруға тырысады. Ең күшті бұқалар 15–20 сиырға дейін жинап, олармен жұптаса алады. Осы кезеңде бұқа тамақтануын тоқтатып, дене майының көп бөлігін жоғалтады. Туу үшін "аналық бұғылар оқшауланған, жыртқыштар аз болатын жерлерге, мысалы, көл аралдарына, батпақты жерлерге, көл жағалауларына немесе тундраға" барады. Денесі үлкен және мүйіздері жақсы дамыған басым бұқалар маусым бойы бірнеше сиырды ұрықтандырады.

Әлеуметтік құрылым, көші-қон және таралу аймағы

[[Файл:Карбу мүйізді пайдалану. jpg|thumb|Мүйіздерінің мөлшері үйірдегі иерархияны орнатуда маңызды рөл атқарады. Басқа Солтүстік Америка популяциялары, мысалы, боралдық орманды карибулар, көбінесе тұрақтанған өмір салтын ұстанады. Еуропалық популяциялардың көші-қоны салыстырмалы түрде қысқа. Новая Земля және Шпицбардтың бұғылары мен Пэри карибулары сияқты аралдық популяциялар аралдар ішінде де, арасында да жергілікті қозғалыстар жасайды. Көшіп-қонушы бұғыларға паразиттердің зияны тиюі мүмкін. Ауыр жұқтырғандар әлсіз болады және өмір сүру ұзақтығы қысқаруы мүмкін, бірақ паразиттердің деңгейі популяциялар арасында әртүрлі. Инфекциялар «қырқу» деп аталатын әсерді тудырады: жұқтырған көшіп-қонушы жануарлар көші-қонды аяқтау мүмкіндігі аз. Көшіп-қон кезінде әдетте күніне шамамен жол жүріп, карибулар жылдамдықпен шаба алады. Көктемгі көші-қонда кішігірім үйірлер 50 000-нан 500 000-ға дейін жануарлардан тұратын үлкен үйірлерге бірігеді, ал күзгі көші-қонда топтар кішірейіп, бұғылар жұптасуға кіріседі. Қыста бұғылар қар астында азық іздеп орманды жерлерге барады. Көктемде топтар қыстау жерлерін тастап, бозалау жерлеріне беттейді. Бұғылар оңай және жылдам жүзе алады, әдетте шамамен, бірақ қажет болған жағдайда, тіпті жылдамрақ да жүзе алады, ал көшіп-қонушы үйірлер үлкен көлдерді немесе кең өзендерді жүзіп өтуден тартынбайды. Жеке күтім жасау, ұрықтасу және ұрықтанудан кейінгі топтасу жүйесінен айырмашылығы, Гренландия карибулары гаремдік қорғаныс жүйесімен ұрықтанады және топтаспайды. Фин ормандық бұғылары (R. t. fennicus) бұрын ағаш шебінен оңтүстікке қарай қылқан жапырақты орман аймақтарының көп бөлігінде, соның ішінде кейбір тауларда таралған, бірақ қазір бұл аймақта сирек кездеседі. Арктикалық ортаға бейімделу нәтижесінде олар тәуліктік ритмінен айырылды.

Басқа қауіптер

Аққұйрықты бұғы (Odocoileus virginianus) көбінесе менингеальді құрт немесе ми құрты (Parelaphostrongylus tenuis) тасымалдайды, бұл нематод паразиті, ол бұғы, қашан (Alces alces), елік (Cervus canadensis) және қашар (Odocoileus hemionus) арасында өлімге алып келетін неврологиялық белгілерді тудырады, оның ішінде адамнан сескенуді жоғалту да бар. Аққұйрықты бұғылар бұл құртты тасымалдағанда оған жартылай иммунитетте болады.

Ағымдағы жағдай

Жалпы алғанда, бұғылардың кейбір түрлері мен тұқымдары сирек кездеседі, ал үш тұқымы жойылып кеткен. Грант карибуы, Аляска түбегінің батыс жағындағы және іргелес аралдардағы кішкентай, ақшыл түсті қосалқы түр. Солтүстік-Батыс Территорияларында (NWT) Долфин Юнион карибуы NWT түрлерінің қауіп астындағы жануарлар (NWT) заңы (2013) бойынша «Қайта қарау қажет» санатына енгізілді. Селькирк таулары карибуы (Оңтүстік тау популяциясы DU9) және Рокки таулары карибуы (Орталық тау популяциясы DU8) Канаданың оңтүстік-шығысындағы Британ Колумбиясы сияқты, Канада-АҚШ шекарасындағы, Колумбия және Кутенэй өзендері бойындағы және Кутенэй көлі маңындағы аймақтарда Канадада жойылу қаупі төнуде деп саналады. Рокки таулары карибуы Банф ұлттық паркінен жойылған, бірақ Жаспер ұлттық паркінде және Британдық Колумбияның солтүстік-батысындағы тау жоталарында шағын популяциясы сақталған. Монтан карибуы қазір АҚШ-тың Вашингтон және Айдахо штаттарын қоса алғанда, жойылған деп есептеледі. Осборн карибуы (Солтүстік тау популяциясы DU7) Канадада қауіпті түрлерге жатқызылған. Еуразияда Сахалин бұғысы жойылды (оның орнын үй бұғылары басты), сондай-ақ Новая Земля аралдарындағы бұғылардың көп бөлігі де үй бұғыларымен алмастырылды, бірақ солтүстік аралдарда әлі де жабайы бұғылар кездеседі. Бореалды орманды карибу 2002 жылы Канададағы Құрып кету қаупі төнген жануарлардың жағдайы жөніндегі комитет (COSEWIC) тарапынан «Қауіпті» деп танылды. Бұғылар кем дегенде екі, мүмкін үш рет қолға үйретілген, әр жолы Соңғы мұз дәуірінен (LGM) кейін Еуразия тундрасындағы жабайы бұғылардан. Тувалықтар, Тоджандар, Тофалар (Иркутск облысындағы Тофалар), Сойоттар (Бурятия Республикасы) және Духалар (Тсаатан, Хубсугул деп те аталады) Монголияда. Сами (Sápmi) халқы ғасырлар бойы бұғы шаруашылығы мен балық аулауға тәуелді болған. Sápmi-де бұғылар скандинавиялық шана – «пулк» тарту үшін қолданылады. Сонымен қатар, Lapin Poron liha, Финляндияның Sápmi аймағында толығымен өндірілген және қапталған жаңа бұғы еті, Еуропада қорғалатын атаулы өнім (PDO) статусына ие. Бұғы мүйіздері ұнтақталған түрде Азия нарықтарына құмарлықты қоздыратын, немесе тамақтануға немесе емдік мақсатта қолданылатын қоспа ретінде сатылады. Колониялық Квебекте аңшылар мен орман шаруашылығымен айналысатындар суыққа қарсы ішу үшін карибу қанын алкогольмен араластырған деген аңыз бар. Қазір бұл сусын қансыз, шарап пен вискимен араластырылып, «Карибу» деп аталады.

While overall widespread and numerous, some reindeer species and subspecies are rare and three subspecies have already become extinct. Grant's caribou, a small, pale subspecies endemic to the western end of the Alaska Peninsula and the adjacent islands, In NWT, Dolphin Union caribou were listed as Special Concern under the NWT Species at Risk (NWT) Act (2013). Both the Selkirk Mountains caribou (Southern Mountain population DU9) and the Rocky Mountain caribou (Central Mountain population DU8) are classified as Endangered in Canada in regions such as southeastern British Columbia at the Canada–United States border, along the Columbia and Kootenay Rivers and around Kootenay Lake. Rocky Mountain caribou are extirpated from Banff National Park, but a small population remains in Jasper National Park and in mountain ranges to the northwest into British Columbia. Montane caribou are now considered extirpated in the contiguous United States, including Washington and Idaho. Osborn's caribou (Northern Mountain population DU7) is classified as Threatened in Canada. In Eurasia, the Sakhalin reindeer is extinct (and has been replaced by domestic reindeer) and reindeer on most of the Novaya Zemlya islands have also been replaced by domestic reindeer, although some wild reindeer still persist on the northern islands. Boreal woodland caribou were designated as Threatened in 2002 by the Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada, (COSEWIC). Reindeer have been domesticated at least two and probably three times, in each case from wild Eurasian tundra reindeer after the Last Glacial Maximum (LGM). the Tuvans, Todzhans, Tofa (Tofalars in the Irkutsk Region), the Soyots (the Republic of Buryatia), and the Dukha (also known as Tsaatan, the Khubsugul) in the Province of Mongolia. The Sámi (Sápmi) have also depended on reindeer herding and fishing for centuries. In Sápmi, reindeer are used to pull a pulk, a Nordic sled. Furthermore, Lapin Poron liha, fresh reindeer meat completely produced and packed in Finnish Sápmi, is protected in Europe with PDO classification. Reindeer antlers are powdered and sold as an aphrodisiac, or as a nutritional or medicinal supplement, to Asian markets. The blood of the caribou was supposedly mixed with alcohol as drink by hunters and loggers in colonial Quebec to counter the cold. This drink is now enjoyed without the blood as a wine and whiskey drink known as Caribou.

Еуразияның жергілікті тұрғындары

Аңдар өсіру Еуразиялық аймақта тұратын, Саам, Ненец және Коми сияқты, солтүстік мұзды теңіз аймағында өмір кешетін бірнеше көшпелі халықтардың күнкөрісі үшін маңызды болды. Аңдар жаңаруға жарамды ресурстар мен сенімді көлік құралы ретінде пайдаланылады. Моңғолияда духа халқы "бұғы халқы" деп белгілі. Олар әлемдегі бұғыларды үйреткен алғашқы халықтардың бірі саналады. Духа халқының тамақтануының басым бөлігі – аң сүтінен жасалған өнімдер. Аңдар өсіру Солтүстік Фенносканияда (Солтүстік Норвегия, Швеция және Финляндия) және Ресейдің солтүстігінде кең таралған. Кейбір халықтарда, мысалы Эвенкилерде, жабайы аңдар мен үй аңдары екі түрлі жаратылыс ретінде қарастырылады.