Кіріспе

1982 жылы Мартин Скорсезе режиссерлік еткен фильм, 1999 жылғы гонконгтық фильм.

«Комедия королі» – 1982 жылы Мартин Скорсезе режиссерлік еткен, Роберт Де Ниро (Скорсеземен бес рет серіктестік еткен), Джерри Льюис және Сандра Бернхардтың қатысуымен түсірілген американдық сатирикалық қара комедия. Пол Д. Циммерман жазған сценарийде атақтыларға табыну және американдық медиа мәдениеті сияқты тақырыптар көтеріледі. 20th Century Fox компаниясы фильмді 1983 жылдың 18 ақпанында АҚШ-та көрсетті, бірақ Исландияда екі ай бұрын шыққан. Фильмде өскелең стендап комедияшы сәтті комедиантқа ұшырасып, оған қатты құмарланады. Ол ардагер комедианттың әріптесі және досы болуды армандайды, ал ол адам оның қудалауынан қасақана жалтарып, қашып тырысады. Жас комедиан өзінің кумирінің құлына айналып, оны жұмыс істейтін телеарнаға шантаж жасауды жоспарлайды. Осы құлынау оған қалаған даңқын әкеледі, ол оны табысты мемуар жариялауға және телешоу түсіруге пайдаланады. Фильмнің түсірілімі 1981 жылдың 1 маусымында Нью-Йоркте жазушылардың болашақ ереуіліне байланысты басталды және 1983 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. Фильм сыншылардан жағымды пікірлер алды, бірақ кассада сәтсіз болды, 19 миллион долларлық бюджетке қарсы 2,5 миллион доллар ғана жинады. Бұл Embassy International Pictures, кейіннен Regency Enterprises компаниясының алғашқы туындысы.

Сюжет

Руперт Пупкин – карьерасын бастауға талпынып, бірақ өзін-өзі алдап жүрген, тұрып-тұру комедианты. Сәтті комедиан және ток-шоу жүргізушісі Джерри Лэнгфордпен танысқаннан кейін, Руперт өзінің "үлкен мүмкіндігінің" енді келді деп ойлайды. Ол Лэнгфордтың шоуында орын алуға тырысады, бірақ оның қызметкерлері, әсіресе Кэти Лонг, және соңында Лэнгфордтың өзі оны үнемі қабылдамайды. Осының салдарынан Руперт өзі мен Лэнгфордтың әріптестер және достар болған күрделі және әуелі қиялдарына беріледі. Руперт Лэнгфордтың елдік үйіне шақырылмастан келгенде, онымен бірге Ританы шақырады. Лэнгфорд үйге келгенде Руперт пен Ританың үйге кіріп жатқанын көріп, ашуланып, оларға кетіп қалуын бұйырады. Руперт Лэнгфордтың жұмыстан шығаруын және Ританың кеңесін елемейді, сонда Лэнгфорд оған тек Лэнгфордтан құтылу үшін қоңырау шалуға рұқсат бергенін айтады. "50 есе қаттырақ" жұмыс істеуге ант ете отырып, Руперт ақыры кетеді. Көңілі қалып, Лэнгфордты ұстап алу жоспарын құрады. Ақы төлеу ретінде Руперт Лэнгфордтың шоуының сол кешкі эпизодында (қонақ ретінде Тони Рэндалл) алғашқы орын алуын және шоудың әдеттегідей көрсетілуін талап етеді. Телеарна басшылары, адвокаттар және ФБР Лэнгфордтың шоу эфирге шыққан соң босатылуы шартымен оның талаптарымен келіседі. Шоу мен эфирдің арасында Маша Лэнгфордпен "арман кездесуін" өткізеді, ол оның Манхэттендегі үйіндегі креслоға байланып тасталған. Лэнгфорд оны азғыру сылтауымен оны босатуға көндіреді, ол тапаншаны тартып алады, бірақ ол бұзылған оқтармен толтырылған ойыншық тапанша екенін біледі. Ол Машаны бағындыру үшін соққы береді және қала орталығына қашып кетеді, онда ол Руперттің теледидар экранындағы тұрып-тұруын ашулы көреді. Осы уақытта Руперттің өнерін студиялық көрермендер жақсы қабылдайды. Ол өзінің қиын балалық шағын сипаттап, сонымен бірге өз жағдайына күледі. Руперт Лэнгфордты шоу-бизнеске ену үшін ұрлағанын мойындайды. Көрермендер әлі де күліп отырғанда (бұл оның қойылымның бір бөлігі деп ойлайды), Руперт былай деп жауап береді: "Ертең сіздер менің әзілдеспегенімді білесіздер және бәріңіз мені ақымақ деп ойлайсыз. Бірақ мен былай деп ойлаймын: бір түнге патша болған жақсы, өмір бойы ақымақ болғаннан артық". Ританың барында көрсетілімді көрсеткеннен кейін, ол өзін тұтқындауға мақтанышпен келіседі, өйткені ФБР агенттері оның әзілдеріне наразы болады. Фильм Руперттің қылмысы туралы жаңалықпен аяқталады, оның алты жылға бас бостандығынан айыру жазасы және екі жылдан кейін шартты түрде босату, оның "көптен күткен" автобиографиясы, "Түнгі патша" деген маңдайшалармен көрсетіледі. Онда Руперт Лэнгфордты әлі де досы және ұстазы деп санайды және ол қазіргі уақытта бірнеше "тартымды ұсыныстарды" қарастырып жатыр, соның ішінде комедиялық турлар және оның естеліктерін киноға бейімдеу. Кейіннен Руперт сахнаға шығып, тікелей эфирде көрермендермен бірге теледидар арнасында оны комедияның патшасы ретінде таныстырады, ал Руперт өзі көрермендерге сөйлеуге дайындалады. Анонсшы "Ханымдар мен мырзалар, Руперт Пупкин" немесе осыған ұқсас сөздерді жеті рет қайталап, ал көрермендер үнемі қол шапалақтап, Руперт оларға күлімсіреп, қол бұлғап, иіліп тұрады.

Басты актерлер

Роберт Де Ниро – Руперт Пупкин, Лэнгфордтың шоуында көрінуді армандаған, психикалық денсаулығымен күресіп жүрген, жаңадан бастаған комедиант. Пупкин өзін "Комедия королі" деп таныстырады. Джерри Льюис – Джерри Лэнгфорд рөлінде, танымал түнгі тележүргізуші. Сандра Бернхард – Маша, Лэнгфордтың тағы бір психикалық тұрақсыз жанкүйері. Дианн Эбботт – Рита Кин, Руперттің сүйіктісі, бармен.

Өндіріс

"Ашулы бұқа" аяқталғаннан кейін Скорсезе көркем фильмдерден бас тартып, деректі фильмдер түсіру туралы ойлады, өйткені ол өзін "қанағатсыз" сезінді және әлі "ішкі тыныштығын" таппады. Дегенмен, ол өзінің сүйікті жобасы - "Мәсіхтің соңғы азғырылуы" ролін ойнауға құштар болды және Де Нироның Иса Мәсіхтің рөлін ойнауын қалады. Де Ниро қызығушылық танытпады және олардың келесі ынтымақтастығы комедия болуын жөн көрді. Ол кино сыншысы Пол Д. Циммерманның сценарийін сатып алған. Майкл Симино 1979 жылы 7 наурызда "Комедияның патшасы" фильмінің режиссері болып жарияланды, бірақ 10 қарашада Мартин Скорсезе оны алмастырды, себебі фильмнің түсірілімі тоқтап қалды. Боб Фоссе қысқа уақытқа фильмді түсіруді ойлап, Энди Кауфманды Руперт Ппкин, Сандра Бернхардты Маша және Сэмми Дэвис-младшийді Джерри Лэнгфорд ретінде ұсынды. Фосс оқыған бастапқы жобада Лэнгфорд кейіпкері 24 сағаттық теледидар телешоуларының қайырымдылық телешоуларына ұқсас, екі жүзді, өзімшіл жүргізушісі болуы керек еді. Ақырында, Фосс фильмді "Жұлдыз 80" режиссері үшін жіберді, ал Лэнгфорд кейіпкері телемарафоннан кешкі ток-шоу жүргізушісіне ауыстырылды. Скорсезе, әсіресе Американың жазушылар гильдиясының шабуылға ұшырауымен, тағы бір фильм түсіруді көтере ала ма деп ойлады. Продюсер Арнон Милчан Нью-Йорктегі орындарында толықтай түсіру арқылы жобаны Голливудтың араласуынан аулақ ұстауға тырысты және кішігірім кинокомпанияның қатысуымен оны уақытында жеткізе алатынын сезінді. Скорсезе бірнеше рет сахнаға түсіп, бір сахнаны жетілдіруге екі апта уақыт жұмсады, нәтижесінде үлкен көлемде кадрлар түсірілді, оларды өңдеу қажет болды. Де Ниро Руперт Пупкин рөлін ойнауға "рөлдерді ауыстыру" әдісін ойлап тапты, ол өзінің автограф іздеген адамдарын қуып, оларды аңдып, көптеген сұрақтар қоюдан тұрады. Скорсезедің есіне түскендей, ол тіпті өзінің ұзақ уақыт бойы аңдыған адамдарымен кездесуге және сөйлесуге келісті: жігіт оны әйелімен бірге күтіп отырды, ол жағдайдан ұялған қорқынышты әйел еді. Ол оны Нью-Йорктен екі сағатқа қашықтықта орналасқан үйіне тамаққа шақырғысы келді. Ол оны Манхэттенде қалуға көндіргеннен кейін, [Де Ниро] одан: "Неге мені аңдып жүрсің? Не қалайсың?" - деп сұрайды. Ол: "Сендермен бірге тамақтанып, сусын ішіп, әңгімелесіп-ақ қояйын. Анам сәлем айтуды сұрады. Де Ниро сонымен қатар бірнеше ай бойы жұмыс істеп жатқан комедианттарды қарап, олардың орындауларының ырғағы мен уақытын дұрыс анықтау үшін жаттықты. Ол өзінің кейіпкерімен толықтай үйлесімді болды, ол Льюистен кешкі асқа шақырудан бас тартты, өйткені ол "оның мойнына тұрып, оны [оның] мүмкіндігі үшін өлтіруге дайын болды". Скорсезе туралы Скорсезе туралы өмірбаянында / оның жұмысының шолуында режиссер Джерри Льюисті жоғары бағалады, ол түсіру алдындағы алғашқы әңгімеде Льюис өте кәсіби болды және түсіру алдында оған эголық қақтығыстар мен қиындықтар болмайды деп сендірді. Скорсезе Льюистің фильмдегі рөлі өте төмен бағаланған және көбірек мақтауға лайық деп санайтынын айтты. People журналына берген сұхбатында Льюис Скорсезе мен Де Нироның фильм түсіру кезінде "Люистің ашуын өршіту үшін" антисемиттік епітеттерді қолдану сияқты әдіспен әрекет ету трюктерін қолданғанын мәлімдеді. Льюис фильмді түсірудің қызықты тәжірибесі екенін айтып, Скорсезе мен Де Ниромен жақсы қарым-қатынаста болғанын атап өтті. Льюис сценарийдің белгілі бір аспектілеріне қатысуға шақырылғанын айтты. Ол Руперт Пупкин Джерриді өлтіретін аяқтайды, бірақ бұл ұсыныстан бас тартты. Нәтижесінде Льюис фильм жақсы болғанымен, "соңы" жоқ деп ойлады. DVD-ге арналған сұхбатта Скорсезе Лэнгфордтың қарт әйелдің автограф сұрауына келіскеннен кейін туысымен телефон арқылы сөйлесуден бас тартқан қысқа сахнаны ұсынғанын, оны "Сен тек қана қатерлі ісікке шалдығуың керек!" деп айқайлауға итермелегенін айтты. Бұл сахна Льюис өміріндегі шынайы оқиғаға негізделген, және ол уақытты дұрыс таңдау үшін қарт әйелді ойнайтын актрисаны басқарып отырды. Скорсезе Циммерманның сценариін 1974 жылы Роберт Де Ниро ұсынғаннан кейін алғаш рет білді, бірақ ол жобамен жеке байланысы жоқ деп, жобадан бас тартты. Майкл Симино режиссерлікке тағайындалды, бірақ ол "Жаспан қақпасын" түсіру үшін жобадан кеткеннен кейін сценарийге қатысы болмады. Өзінің танымалдық дәрежесінен алшақтап, фильмді "нағыз тез" жасауға болатынын және ол "Нью-Йорк фильмі" болатынын Де Нироның талап етуі Скорсезедің жобаға деген қызығушылығын қайтадан жандырды.

Кастинг

Скорсезе ток-шоу жүргізушісі Джерри Лэнгфорд рөліне алғашқы кандидат ретінде Джонни Карсонды қарастырған. Карсон рөлден бас тартып, "бір рет түсіргені маған жеткілікті" деген. Джоуи Бишоп, Орсон Уэллс және Дик Каветт те қарастырылды. Фрэнк Синатра мен Дин Мартин бастапқыда Rat Pack тобының барлық мүшелері қарастырылды, бірақ соңында Мартиннің бұрынғы әріптесі Джерри Льюисті таңдау туралы шешім қабылданды.

Негізгі фотосурет

Арнон Милчан DGA ереуіліне байланысты жұмыс тоқтау мүмкіндігін болдырмау үшін түсіруді жоспарланған мерзімнен бір ай бұрын бастауды ұсынды. Сонымен қатар, Скорсезе денсаулығы нашар болды. Фильм 1981 жылдың 1 маусымында басталды және жиырма аптадан астам уақытқа созылды, Скорсезе әр күні сағат 16:00-дан 19:00-ға дейін түсірді.

Скорсезе денсаулығы

Скорсезе фильм түсірілу алдында да, түсірілім кезінде де денсаулығы нашарлап кетті. Ол бұған дейін үш фильмді қатарынан түсірген, содан көп ұзамай шаршап, пневмонияға шалдығып ауруханаға жатты. Ол түсірілім басталғанда әлі толық жазылмаған еді. Тығыз түсірілім кестесі Скорсезеге қалған уақытын емделуге жұмсауға мүмкіндік берді. Бұл ән, өндіріс тобының кенеттен қайтыс болған бір мүшесіне арналған, саундтрек альбомында бар, бірақ фильмде қолданылмаған. "The King of Comedy" саундтрегі – композитор Боб Джеймстің танымал музыка мен тақырыптық оркестрлік музыкасының үйлесімі. Саундтрекке B.B. King, Van Morrison және Ray Charles сияқты әртістердің әндері енген. Мұндай поп және оркестрлік музыканың біріктірілуі кейін "Gangs of New York", "The Aviator" және "The Departed" фильмдерінде де қолданылды.

Үй медиасы

Комедияның патшасы 2002 жылдың 12 желтоқсанында 1-аймақтық DVD-де, ал 2004 жылдың 19 сәуірінде 2-аймақтық DVD-де жарық көрді. Фильмнің цифрлық жаңаруы 2013 жылдың 27 сәуірінде Де Нироның Трибека кинофестивалінің жабылу фильмі ретінде көрсетілді. Бұл соңғы нұсқа фильмнің түпкілікті камераға түсірілген негативтерінен жасалған және жаңартылған дыбыр жолына ие. Жаңартылған фильмті Blu-ray форматында 2013 жылдың 29 қазанында шығару жоспарланған, бірақ 30 жылдық мерейтойлық үйде таратқаны 2014 жылдың 25 наурызына дейін кейінге жылдырылды.

Сахналық мюзикл

2015 жылы Бродвейде Стивен Траск музыкасын және ән сөздерін жазатын, ал Крис Д'Ариенцо кітабын жасайтын сахналық мюзикл жасалатыны жарияланды.

Қабылдау және мұра

Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылдануға қарамастан, прокатта сәтсіздікке ұшырады. Де Ниро фильмнің «мүмкін, адамдар көргісі келмейтін немесе білгісі келмейтін бір аура бергендіктен, жақсы қабылдамаған болар» деді. 2023 жылға дейін 70 сыншының пікіріне сүйене отырып, Rotten Tomatoes шолу агрегаторында сыншылардың 89% фильмге оң баға берді, орташа бағасы 8.30/10 құрады. Сайттың сыншыларының консенсусы былай деді: «Жарық көрген кезде дұрыс түсініксіздікке ұшыраған «Комедия королі» бүгін қорқынышты түрде болашақты болжайды және Роберт Де Нироның ерекше симпатиялы психопат рөліндегі керемет ойынын ұсынады». Metacritic 13 сыншы пікіріне сүйене отырып, 100 балдық шкала бойынша 73 балдық орташа баға берді, бұл «жалпы алғанда оң пікірлерді» көрсетеді. Time Out оны «Жылдың ең қорқынышты және ең жақсы фильмдерінің бірі» деп атады. Chicago Sun-Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, «Комедия королі – мен көрген ең құрғақ, ауыр және жаралы фильмдердің бірі. Скорсезе оны жасағанға сену қиын» деп жазды. Ол сондай-ақ: «Скорсезе бұл фильмде күлкіні қаламайды, сонымен қатар, оны түсіруді де қаламайды. Фильмнің негізгі тақырыбы кейіпкерлердің танылуға жасаған әрекеттеріне оң жауап ала алмауында» деді. Ол фильмнің «күлкілі емес екенін, сонымен қатар жаман фильм де емес екенін атап өтті. Оны көру қиын, есте сақтау жағымсыз, бірақ өзінің жолымен өте тиімді». Критик Джин Сискел оны 1986 жылғы «At the Movies» эпизодында «Жасырылған қазыналар» тізіміне қосты. Chicago Reader журналының жазушысы Дэйв Кехр фильмге оң баға беріп, оны «Такси жүргізушісінің» жалғасы деп атады және «фильмнің орталықсыздығы ашуландырады, бірақ ол амбициялық және тәуекелге толы». Джойс Миллман «Салон» журналында оны «Мартин Скорсезенің «Мәсіхтің соңғы құмарлығынан» кейінгі екінші ең танымал емес фильмі» деп атады. «Бұл өкінішті, өйткені бұл Скорсезенің «Такси жүргізушісінен» кейінгі екінші ең ұлы фильмі». Алайда, барлық сыншылар фильмге оң баға бермеді. «Empire» журналынан Адам Смит оны «тиімді қара комедия болу үшін жеткілікті күлкілі де емес, триллер/қорқыныш элементтерін пайдалану үшін жеткілікті қорқынышты да емес» деп атады. «Скорсезе картинасы» кітабының авторы Дэвид Эрнштейн 1983 жылғы шолуында фильмнің аралас реакциясын атап өтті. Ол «Комедия королінің» «көпшілік көрермендердің мақұлдауына немесе сыншылардың бірауыздан мақтауына тым жақын» екенін мәлімдеді. Ол фильмнің Рейган әкімшілігінің алғашқы жылдары түсірілген басқа фильмдерге қарағанда Рейган әкімшілігіне өте сын көзбен қарағанын сенді (бірақ сценарий Рейган сайланғанға дейін жазылған және түсірілім Рейган билікке келгеннен кейін бес айдан аз уақыттан кейін басталды). «Фильм әлемінде қарапайым сезімдер мен сөздер жинақталған кезде «Комедия королі» сияқты фильмдер тікелей шабуыл жасайды. «Кішкентай адамның» жеңісі тек неофашистік қанқұмарлық болып шықты». The New Yorker журналының Паулин Каэл фильмді ұнатпаған сыншылардың бірі болды, ол Руперт Пупкиннің кейіпкерін «жаусыз Джейк ЛаМотта» деп сипаттады. Ол былай деп жалғастырды: «Де Ниро кейіпкерлерінің жанын жасырып жатыр. Де Нироның «Жақсы көшелер», «Такси жүргізушісі» және «Нью-Йорк, Нью-Йорк» фильмдеріндегі «батырлығы» ол өзін жансыз кейіпкерлердің ескірген бейнесіне айналдырғаннан кейін «анти-актерлікке» құлдырады. Пупкин – ештеңе». Скорсезе «адамдар Бобты «Комедия королі» деп шатастырып, оны манекен ретінде көреді» дейді. Скорсезе Де Нироның Руперт Пупкин рөлін барлық серіктестіктерінің ішіндегі ең сүйіктісі деп атады. Жапон режиссері Акира Куросава «Комедия королі» фильмін өзінің сүйікті фильмдерінің бірі деп атады. Неміс режиссері Вим Вендерс оны өзінің ең сүйікті 15 фильмінің қатарына қосты. 2010 жылы Марк Кермод фильмді Скорсезедің ең үздік фильмдерінің бірі деп бағалады. Фильмде Маша рөлін сомдаған Сандра Бернхард 2013 жылы берген сұхбатында Джек Блэктің қайта түсіруге қызығушылық танытқанын айтты. Алайда ол бұл идеяны қабылдамады, өйткені оны жүзеге асыру «кеш» болды. Актер Стив Карелл мен режиссер Беннетт Миллер, екеуі де қара комедияның жанкүйерлері, «Комедия королі» жеке сүйіктісі және «Фокскачерде» Джон Э. Дюпонттың социопаттық кейіпкерін қалыптастыруға шабыттанды. 2019 жылы түсірілген «Джокер» фильмінің сценарийін режиссер Тодд Филлипс пен сценарист Скотт Сильвер жазған, ол Филлипс «Комедия королі» және Скорсезедің 1976 жылғы «Такси жүргізушісі» фильмдерінен шабыт алғанын жиі айтады.

Аяқтау туралы пікірталас

Кинотанушы Дэвид Бордуэлл "Фильм көрушілер нұсқаулығы" кітабында аяқтың шындық екеніне сенуге бола ма, жоқ па деген мәселені талқылауға болатын тақырып ретінде айтқан, себебі аяқтың шындық немесе қиял екендігіне нақты жауап жоқ. Фильмнің соңына қарай фантазия мен шындық арасындағы шекара көрермендер де, кейіпкер де үшін бұлыңқы болады. Скорсезе нақты жауап бермейді, бірақ әр көрерменді фильмді қалай түсінуге болатыны туралы өз пікірін қалыптастыруға итермелейді. "The Criterion Collection" DVD-сіндегі "Black Narcissus" фильміне берген түсіндірмесінде Скорсезе Майкл Пауэллдің фильмдерінің "The King of Comedy" фильмінің қиял концепциясына әсер еткенін мәлімдеді. Скорсезе Пауэллдің қиял мен шындықты ешқандай айырмашылықсыз қарастырғанын, сондықтан қиял сахналарын мүмкіндігінше шынайы етуге тырысқанын айтты. Скорсезе Руперт Пупкиннің кейіпкерінің қиялы мен шындықты ажырата алмауы да осыған ұқсас екенін атап өтеді. Скорсезе фильмде де осы эффектке қол жеткізуді көздеді, сондықтан оның сөзімен айтқанда, "қиял шындықтан да шынайы".

Такси жүргізушісі қосылымы

Руперт Пупкинді «Такси жүргізушісі» фильміндегі Трэвис Биклмен салыстырған: екі кейіпкердің де сыртқы объективті және ішкі субъективті шындық арасындағы шекараны анықтауда қиындықтары бар, яғни шындықты қабылдауда мәселелері бар. Ойын-сауық туралы жазатын Мэрилин Бек өзінің шолуында Джонни Карсонның «Комедия королі» фильміне қатысудан бас тартуын қолдады, себебі ол фильм Джон Хинкли сияқты психопаттарды ынталандыра алады деп қорқыды. Бек «Комедия королі» фильмін «Такси жүргізушісінен» әлдеқайда қауіпті деп есептеді, себебі онда зорлық-зомбылық пен қан төгілу жоқ, сондай-ақ көрермендер Де Ниромен оңай байланыс орната алады. Фильмнің алғашқы DVD нұсқасындағы деректі фильмде Скорсезе өзі екі кейіпкер арасындағы байланысты мойындады: «Такси жүргізушісі. Трэвис. Руперт. Оқшауланған тұлға. Руперт Трэвистен зорбалыққа бейім бе? Мүмкін».

Марапаттар мен ұсыныстар

Жыл Ассоциациясы Санат Номинацияланған туынды Нәтиже Ref. (Reference(s))1983 Канн кинофестивалі Алтын пальма Мартин Скорсезе 1983 BAFTA сыйлығы Ең үздік режиссура Ең үздік актер Роберт Де Ниро Ең үздік қосалқы актер Джерри Льюис Ең үздік түпнұсқа сценарий Пол Д. Циммерман Ең үздік фильм монтажы Тельма Шунмейкер 1984 Лондон кино сыншылары шеңбері Жылдың ең үздік фильмі Комедия патшасы 1984 Ұлттық кино сыншылары қоғамы Ең үздік қосалқы актриса Сандра Бернхард