Кіріспе

Қырықжапырақтар отряды

Schizaeales – қырықжапырақтардың (Polypodiopsida класы) бір отряды.

Сипаттама

Шизаэалдардың үш клады көптеген морфологиялық белгілермен бір-бірінен анық ажыратылады, бірақ бұл тәртіптің өкілдерінің барлығында диморфты құнарлы және тозаңды жапырақтары болады және жақсы қалыптасқан спорангий тобы болмайды. Олардың спорангияларында спорангиумның жоғарғы жағын толығымен айналдыратын, төмен орналасқан көлденең сақина (аннулус) болады. Шизай тұқымдастығына жататын Actinostachys және Schizaea (Microschizaea-дан басқа) екі туысы хлорофиллсіз, жер астындағы гаметофиттерге ие.

Жіктеу

Смит және басқалардың 2006 жылғы молекулалық филогенетикалық жіктелуінде Schizaeales түрі лептоспорангиат папоротниктер класына, Polypodiopsida класына жатқызылды. Анемия тұқымдастары, Лигодия тұқымдастары және Шизая тұқымдастары деп аталатын үш тұқым белгілі болды. Бұл жіктелу барлық құрлық өсімдіктерін Equisetopsida-ға жатқызды, Смиттың Polypodiopsida-сын Polypodiidae кіші класына қайта жіктеді және Schizaeales-ті сол үш отбасымен бірге орналастырды. PPG I жіктелуі (2016) үш отбасылық анықтамаға оралды. Тарихи тұрғыдан алғанда, осы тәртіптегі папоротниктердің барлығы бір кезде ескі Filicales тәртібіндегі Schizaeaceae тұқымдасына біріктірілген. Алайда, олар байланысты болса да, бұл папоротниктер айқын айырмашылықтарға ие, сондықтан үш топ отбасы мәртебесіне көтерілді: Schizaeaceae тұқымдасы әдетте шағын папоротниктер, екіге бөлінген жапырақтары және ерекше, папоротникке ұқсамайтын сыртқы түрі бар. Anemiaceae тұқымдасы папоротникке өте ұқсас және көбінесе жер бетінде немесе эпифиттік болып өседі. Lygodiaceae тұқымдасы, немесе өрмелегіш папоротниктер, папоротник сияқты көрінеді, бірақ олардың өсу әдеті ерекше: жапырақтың рахисі ұзын және икемді, шексіз өсумен, сондықтан жапырақтар өрмелегіш немесе төмен түсетін жүзімдерді құрайды. Бір кезде кейбір зерттеушілер су папоротниктерін (Salviniales тәртібі) құрылымдық ұқсастықтарға байланысты осы тәртіпке жатқызуға тырысты, бірақ қазіргі заманғы кладистік зерттеулер кез келген ерекше байланысты жоққа шығарды.

Эволюция

Шизаэалдар мезозой дәуіріне дейін Солтүстік жарты шарды мекендеген, бірақ Квартер дәуірінде Оңтүстік жарты шарға таралуына қатысты айқын өзгеріс болды.