Жаңа Гэмпшир провинциясының тарихы

Кіріспе

Солтүстік Америкадағы британдық колония (1629–1641, 1679–1686, 1689–1776)

Нью-Гэмпшир провинциясы – Англияның колониясы, кейіннен Жаңа Англиядағы британдық провинция. Атау алғаш рет 1629 жылы Солтүстік Американың шығыс жағалауындағы Мерримак және Пискатакуа өзендерінің аралығындағы аумаққа берілген. Оның алғашқы иесі капитан Джон Мейсон, Англияның оңтүстігіндегі Гэмпшир графтығының есімімен атаған. 1776 жылы провинция тәуелсіз мемлекет және үкімет құрды – Нью-Гэмпшир штаты, және он екі басқа колониямен бірігіп, АҚШ құрды. Еуропалықтар Нью-Гэмпширге 1620 жылдары қоныс аударды, ал провинция көп жылдар бойы теңіз жағалауы, Пискатакуа өзені және Ұлы шығанақ бойындағы шағын қауымдардан тұрды. 1641 жылы қауымдастықтар Массачусетс шығанағы колониясының үкіметімен ұйымдастырылды, содан кейін Карл II провинция үшін отарлау жарғысын шығарды және 1679 жылы Джон Каттты Нью-Гэмпширдің президенті етіп тағайындады. Қысқа уақыт бойы жеке провинция болғаннан кейін, 1686 жылы территория Жаңа Англия доминионына қосылды. Доминион құлағаннан кейін, 1691 жылдың 7 қазанында Нью-Гэмпшир Массачусетстен қайтадан бөлініп, ағылшын коронасының колониясы ретінде ұйымдастырылды. Оның жарғысы 1692 жылдың 14 мамырында Англия, Шотландия және Ирландияның біріккен монархтары Уильям мен Мэридің кезеңінде қабылданды. 1699 және 1741 жылдар аралығында провинцияның губернаторы көбінесе бір мезгілде Массачусетс шығанағының губернаторы болды. Бұл практика 1741 жылы Беннинг Вентворт губернатор болып тағайындалған кезде толығымен тоқтады. Вентворт провинция атынан Коннектикут өзенінің батысындағы, Гудзон өзенінің шығысындағы және Массачусетс штатының солтүстігіндегі жерлерге талап қойды, бұл аумақты да талап еткен Нью-Йорк провинциясы дауласқан жерлерге рұқсат берді. Бұл даулар нәтижесінде Вермонт Республикасы және АҚШ-тың Вермонт штаты құрылды. Провинцияның экономикасы ағаш және балық аулауға негізделген. Ағаш саудасы табысты болғанымен, ең жақсы ағаштарды кеме тігу үшін сақтап қалуды көздеген коронамен қақтығыс тудырды. Массачусетс штатының пуритандық басшылары көп жылдар бойы провинцияны басқарып келсе де, Нью-Гэмпшир халқы діни жағынан алуан түрлі болды, оның бастапқы жылдары Массачусетстегі діни келіспеушіліктерге қарсы шыққан босқындардан құралды. 1680 жылдардан 1760 жылға дейін Нью-Гэмпшир Жаңа Франция және Абенаки тайпаларымен әскери қақтығыстардың алдыңғы шебінде болды, Вильям патша соғысында, Даммер соғысында және Джордж патша соғысында қауымдастықтарына шабуылдар жасалды. Провинция бастапқыда тәуелсіздікке күшті қарсы болды, бірақ Лексингтон мен Конкордтағы қарулы қақтығыс басталғаннан кейін оның көптеген тұрғындары революциялық қозғалысқа қосылды. 1775 жылдың тамызында губернатор Джон Вентворт Нью-Гэмпширден қашқаннан кейін, тұрғындар 1776 жылдың басында конституцияны қабылдады. АҚШ құрамындағы тәуелсіздік 1783 жылғы Париж шартымен бекітілді.

The Province of New Hampshire was a colony of England and later a British province in New England. The name was first given in 1629 to the territory between the Merrimack and Piscataqua rivers on the eastern coast of North America, and was named after the county of Hampshire in southern England by Captain John Mason, its first named proprietor. In 1776 the province established an independent state and government, the State of New Hampshire, and joined with twelve other colonies to form the United States. Europeans first settled New Hampshire in the 1620s, and the province consisted for many years of a small number of communities along the seacoast, Piscataqua River, and Great Bay. In 1641 the communities were organized under the government of the Massachusetts Bay Colony, until Charles II issued a colonial charter for the province and appointed John Cutt as President of New Hampshire in 1679. After a brief period as a separate province, the territory was absorbed into the Dominion of New England in 1686. Following the collapse of the unpopular Dominion, on October 7, 1691 New Hampshire was again separated from Massachusetts and organized as an English crown colony. Its charter was enacted on May 14, 1692, during the coregency of William and Mary, the joint monarchs of England, Scotland, and Ireland. Between 1699 and 1741, the province's governor was often concurrently the governor of the Province of Massachusetts Bay. This practice ended completely in 1741, when Benning Wentworth was appointed governor. Wentworth laid claim on behalf of the province to lands west of the Connecticut River, east of the Hudson River, and north of Massachusetts, issuing controversial land grants that were disputed by the Province of New York, which also claimed the territory. These disputes resulted in the eventual formation of the Vermont Republic and the U. S. state of Vermont. The province's economy was dominated by timber and fishing. The timber trade, although lucrative, was a subject of conflict with the crown, which sought to reserve the best trees for use as ship masts. Although the Puritan leaders of Massachusetts ruled the province for many years, the New Hampshire population was more religiously diverse, originating in part in its early years with refugees from opposition to religious differences in Massachusetts. From the 1680s until 1760, New Hampshire was often on the front lines of military conflicts with New France and the Abenaki people, seeing major attacks on its communities in King William's War, Dummer's War, and King George's War. The province was at first not strongly in favor of independence, but with the outbreak of armed conflict at Lexington and Concord many of its inhabitants joined the revolutionary cause. After Governor John Wentworth fled New Hampshire in August 1775, the inhabitants adopted a constitution in early 1776. Independence as part of the United States was confirmed with the 1783 Treaty of Paris.

Отарлаудан бұрын

Ағылшын отарлауына дейін қазіргі Жаңа Англияның солтүстік-шығысында Абенаки тайпаларының топтары қоныстанды, олар кейде үлкен ауылдардағы ұзақ үйлерде өмір сүрді. Маусымға қарай, олар балық аулау, өсімдіктер жинау, қант жасау және көршілерімен сауда жасау немесе соғысу үшін ауылдарына жақын қалатын, немесе жақын жердегі құс және аң аулау жерлеріне баратын. Кейіннен олар тамақ өсіріп, сондай-ақ «үш қарындас» – жүгері, бұршақ және қабақ екті.

Ерте ағылшын қоныстануы

Тұрақты ағылшын қоныстануы 1622 жылы Джон Мейсон мен сэр Фердинандо Горджеске Мерримак және Сагадахок (Кеннебек) өзендері арасындағы жерлерге жер берілгеннен кейін басталды, бұл жерлер шамамен қазіргі Нью-Гэмпшир және Батыс Мэйнге сай келеді. Алғашқы көшбасшылары Дэвид Томсон, Эдвард Хилтон және оның інісі Уильям Хилтон болған қоныс аударушылар 1623 жылдан бастап Нью-Гэмпшир жағалауын мекендеуге кірісіп, ақырында Пискаткава өзені мен Ұлы шығанақтың жағалауында кеңейді. Бұл қоныс аударушылардың басты мақсаты – жергілікті балық шаруашылығынан пайда табу еді. Мейсон мен Горджес, екеуі де Жаңа Англияға ешқашан келмеген, 1629 жылы Пискаткава өзені бойындағы өздерінің талаптарын бөлісті. Мейсон Пискаткава мен Мерримак арасындағы аумақты алып, оны Англияның Гэмпшир графтығының атымен «Нью-Гэмпшир» деп атады. Мейсон мен Горджес берген жерлердің иелері арасындағы шекараларға байланысты туған келіспеушіліктер белсенді басқару қажеттігіне әкелді. 1630 жылы капитан Уолтер Нил Пискаткавадағы төменгі қоныстардың бас агенті және губернаторы (қазіргі Портсмут қаласындағы Строберри Банк қоса алғанда) ретінде жіберілді, ал 1631 жылы капитан Томас Виггин қазіргі Довер, Дурхам және Стратхемді қамтитын жоғарғы қоныстарды басқаруға жіберілді. 1635 жылы Мейсон қайтыс болғаннан кейін, отаршылар мен Мейсонның қызметкерлері оның көптеген иеліктерін өздеріне иеленді. Эксетер қаласын 1638 жылы Джон Уилурайт құрды, ол көршілес Массачусетс шығанағы колониясынан оның қарындасы Энн Хатчинсонның ілімін қорғағандық үшін қуылғаннан кейін келген еді. Уилурайттың тобы Мейсонмен байланысы бар ешкімнен рұхсат алмағандықтан, жерді жергілікті үндістерден сатып алды. Оның тобында Уильям Вентворт та болды, оның ұрпақтары отаршылдық тарихында маңызды рөл атқарды. Соған ұқсас уақытта, Массачусетстегі қатаң пуритандық үкімге наразы болғандар Доверде қоныстанды, ал Массачусетстен келген пуритандар ақырында Хэмптонды құрды. Үкіметтің жалпы түрде жоқтығынан Нью-Гэмпшир қоныстары оңтүстіктегі үлкен көршілерінен, Массачусетс шығанағы колониясынан қорғау іздеді. 1641 жылы олар қалалар өзін-өзі басқару құқығын сақтай отырып және олардың сайлаушыларына қауымдық шіркеуге мүшелік талап етілмейтін (Массачусетсте болғандай) жағдайда Массачусетстен басқарылуға келісті. Бұл қоныстар 1679 жылға дейін сол колонияның бір бөлігі болды және Бостондағы Массачусетс заң шығарушы органына өкілдер жіберді. Мейсонның мұрагерлері сол уақытта Англияда белсенді болып, өздерінің аумағын қайтаруға тырысты, ал Массачусетс король Чарльз II-нің күшейтілген бақылауына түсті. 1679 жылы Чарльз Нью-Гэмпшир провинциясын құру туралы жарлық шығарды, ал Джон Катт оның бірінші президенті болды.

Permanent English settlement began after land grants were issued in 1622 to John Mason and Sir Ferdinando Gorges for the territory between the Merrimack and Sagadahoc (Kennebec) rivers, roughly encompassing present day New Hampshire and western Maine. Settlers, whose early leaders included David Thomson, Edward Hilton and his brother William Hilton, began settling the New Hampshire coast as early as 1623, and eventually expanded along the shores of the Piscataqua River and the Great Bay. These settlers were mostly intending to profit from the local fisheries. Mason and Gorges, neither of whom ever came to New England, divided their claims along the Piscataqua River in 1629. Mason took the territory between the Piscataqua and Merrimack, and called it "New Hampshire", after the English county of Hampshire. Conflicts between holders of grants issued by Mason and Gorges concerning their boundaries eventually led to a need for more active management. In 1630, Captain Walter Neale was sent as chief agent and governor of the lower settlements on the Piscataqua (including Strawbery Banke, present day Portsmouth), and in 1631 Captain Thomas Wiggin was sent to govern the upper settlements, comprising modern day Dover, Durham and Stratham. After Mason died in 1635, the colonists and employees of Mason appropriated many of his holdings to themselves. Exeter was founded in 1638 by John Wheelwright, after he had been banished from the neighboring Massachusetts Bay Colony for defending the teachings of Anne Hutchinson, his sister in law. In the absence of granting authority from anyone associated with the Masons, Wheelwright's party purchased the land from local Indians. His party included William Wentworth, whose descendants came to play a major role in colonial history. Around the same time, others unhappy with the strict Puritan rule in Massachusetts settled in Dover, while Puritans from Massachusetts settled what eventually became Hampton. Because of a general lack of government, the New Hampshire settlements sought the protection of their larger neighbor to the south, the Massachusetts Bay Colony. In 1641, they collectively agreed to be governed from Massachusetts, provided the towns retained self rule, and that Congregational Church membership was not required for their voters (as it was in Massachusetts). The settlements formed part of that colony until 1679, sending representatives to the Massachusetts legislature in Boston. Mason's heirs were in the meantime active in England, seeking to regain control of their territory, and Massachusetts was coming under increasing scrutiny by King Charles II. In 1679, Charles issued a charter establishing the Province of New Hampshire, with John Cutt as its first president.

Бірінші патша жарғылары

1680 жылдың қаңтар айында Катт қызметке кірісіп, Массачусетс үкіметін тоқтатты. Дегенмен, Катт пен оның ізбасары Ричард Уолдрон Мейсон ұрпақтарының талаптарына күшті қарсылық көрсетті. Осының салдарынан, Чарльз 1682 жылы Эдвард Кранфилдті губернатор етіп тағайындап, екінші жарлық шығарды. Кранфилд Мейсон ұрпақтарын жақтап, көптеген жергілікті қарсыластар жасады, нәтижесінде 1685 жылы ол қызметтен алынды. 1686 жылы аймақ Жаңа Англияның билеушілігіне қосылды, бұл Жаңа Англияның барлық колонияларын біртұтас үкіметке біріктіруге жасалған әрекет болды. Нью-Гэмпшир қалалары сэр Эдмунд Андростың билігінде Массачусетс сияқты көп қиындықтарға тап болған жоқ. Даңқты революция туралы хабар Бостонға жеткен соң, Массачусетс билігі Андросты тұтқындап, Англияға қайтаруға келісім жасады. Бұл Нью-Гэмпшир қалаларын отарлық басқарусыз қалдырды, дәл сол кезде король Уильям соғысы олардың төңірегінде басталды. Француз және үнді шабуылдарына ұшыраған олар Массачусетс губернаторы Саймон Брэдстритке көмез сұрады, ол Уильям III және Мэри II 1691 жылы Массачусетс және Нью-Гэмпшир үшін жаңа, бөлек жарлықтар шығарғанға дейін оларды басқарды.

1691 жылғы жарғы

Сэмюэл Аллен, Мейсонның иелігін сатып алған кәсіпкер, 1691 жылғы жарғы бойынша алғашқы губернатор болып тағайындалды. Ол Мейсонның жерлерін иемденуде де сәттілікке жете алмады және 1699 жылы Белломонт графымен ауыстырылды. Белломонт Нью-Гэмпшир мен Массачусетс шығанағы провинциясын билеген губернаторлардың алғашқысы болды. 1741 жылға дейін губернаторлық лауазымдары бөлісілді, губернатор көп бөлігін Массачусетсте өткізді. Осының салдарынан вице-губернаторлар маңызды билікке ие болды. Екі губернаторлық мәселе, ішінара, Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы аумақтық таластарға байланысты туындады. Бастапқы Мейсон иелігінің оңтүстік шекарасы Мерримак өзені болғандықтан, ал Массачусетс жарғысы сол өзеннен үш миль солтүстікке шекараны көрсеткендіктен, таластар қақтығысқа келді және соңында патшаның назарына жеткізілді. 1741 жылы король Георг II Массачусетс пен Нью-Гэмпшир арасындағы қазіргі шекараны белгілеп, губернаторлықтарды бөліп, Беннинг Вентвортқа Нью-Гэмпшир губернаторы лауазымын берді. Вентворт Нью-Гэмпширдің аумақтық талаптарын кеңінен түсіндірді, Коннектикут өзенінің батысындағы аумақтар Нью-Гэмпширге тиесілі деп есептеді. Өзінің қалтасын толтыруға мүмкіндік берген схема бойынша ол осы аумақтағы жерлерді салыстырмалы түрде арзан бағаға сатты, бірақ гранттардың бір бөлігін өзіне бөліп алуды талап етті. Бұл гранттар Нью-Гэмпширді территорияға талапкер болған Нью-Йорк провинциясымен қақтығысқа түсірді. 1764 жылы король Георг III Нью-Йорк провинциясының пайдасына шешім шығарды, бұл Нью-Гэмпшир гранттарының иелері мен Нью-Йорк билігі арасындағы күреске әкелді, нәтижесінде Вермонт штаты құрылды. Осы даудың нәтижесінде Вентворттың орнына оның жүрегі туыс Джон келді, ол провинцияның соңғы корольдік губернаторы болды. Провинция Жаңа Франциямен шектес солтүстік шекарада орналасқандықтан, оның қауымдастықтары Вильям патшаның және Анна патшайымының соғысы кезінде, содан кейін 1720 жылдары Даммер соғысы кезінде жиі шабуылға ұшырады. Осы соғыстардың салдарынан провинцияның солтүстік бөлігіндегі үнді халқының саны азайды, бірақ елді мекендер провинцияның ішкі аймағына баяу ғана кеңейді. Провинция 1769 жылы округтерге бөлінді, бұл Британ империясына қарсы көтерілген басқа он екі колониядан кейін болды.

Samuel Allen, a businessman who had acquired the Mason claims, was appointed the first governor under the 1691 charter. He was equally unsuccessful in pursuing the Mason land claims, and was replaced in 1699 by the Earl of Bellomont. Bellomont was the first in a series of governors who ruled both New Hampshire and the Province of Massachusetts Bay. Until 1741 the governorships were shared, with the governor spending most of his time in Massachusetts. As a result, the lieutenant governors held significant power. The dual governorship became problematic in part because of territorial claims between Massachusetts and New Hampshire. Since the southern border of the original Mason grant was the Merrimack River, and the Massachusetts charter specified a boundary three miles north of the same river, the claims conflicted, and were eventually brought to the king's attention. In 1741, King George II decreed what is now the border between Massachusetts and New Hampshire, and separated the governorships, issuing a commission to Benning Wentworth as New Hampshire governor. Wentworth broadly interpreted New Hampshire's territorial claims, believing that territories west of the Connecticut River belonged to New Hampshire. In a scheme that was effective at lining his own pockets, he sold land grants in this territory for relatively low prices, but required parts of the grants to be allocated to himself. These grants brought New Hampshire into conflict with the Province of New York, the other claimant to the territory. King George III in 1764 ruled in New York's favor, setting off a struggle between the holders of the New Hampshire Grants and New York authorities that eventually resulted in the formation of the state of Vermont. The controversy also resulted in the replacement of Wentworth by his nephew John, who would be the last royal governor of the province. Since the province was on the northern frontier bordering New France, its communities were frequently attacked during King William's War and Queen Anne's War, and then again in the 1720s during Dummer's War. Because of these wars the Indian population in the northern parts of the province declined, but settlements only slowly expanded into the province's interior. The province was partitioned into counties in 1769, later than the other twelve colonies that revolted against the British Empire.

Америка революциясы

Жаңа Гэмпширге тағы он екі колония британдық парламенттің салық салу әрекеттеріне қарсы тұруға қосылды. 1775 жылдың сәуір айында Америка Тәуелсіздік соғысы басталғаннан кейін, провинция Бостон қоршауында қызмет атқарған полктерді құрды және 1776 жылдың қаңтарында Нью-Гэмпшир штаты ретінде тәуелсіз үкіметті ресми түрде құрған алғашқы еуропалық колония атанды.

Демография

1630 жылдан 1780 жылға дейін Нью-Гэмпшир халқы 500-ден 87 802-ге дейін өсті. 1773 жылы Портсмут 4372 тұрғынымен ең ірі қала болды. Бірінші Ұлы оянудан (1730–1755) кейін Нью-Гэмпширдегі тұрақты құлшылық орындарының саны 1750 жылы 46-ға жетті (40 қауымдық, бесеу пресвитериандық және біреу англикандық), ал 1776 жылға қарай 125 тұрақты құлшылық орны болды (78 қауымдық, 27 пресвитериандық, 13 баптист, төртеу достар, екеу епископтық және біреу Жаңа Нұр қауымдық).