Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұяның түрі
Type of beehive
Жоғарғы тақталы ұя – бір қабатты, жақтаусыз ұя, онда бал күмбездері алынып тасталатын тақталардан ілінеді. Тақталар күмбездің үстінен үздіріссіз төбе құрайды, ал көптеген қазіргі ұялардағы жақтаулар аралардың қораптар арасында жоғары немесе төмен жылжуына мүмкіндік береді. Жақтаулары бар немесе жазда бал жинағыштарын пайдаланатын, бірақ әдеттегі жоғарғы тақталы ұялардың басқару принциптерін қолданатын ұялар кейде жоғарғы тақталы ұялар деп аталады. Жоғарғы тақталы ұялар тіктөртбұрышты пішіндес және әдетте ағылшын тілді елдерде кездесетін көп қабатты жақтаулы ұялардан екі еседен астам ені болады. Жоғарғы тақталы ұяларда әдетте бір ғана қорап болады және отарға минималды түрде араласатын ара шаруашылығы әдістерін қолдануға мүмкіндік береді. Конвенциялық кеңес көбінесе жылы айларда әрбір ұяны апта сайын тексеруді ұсынады, ал толыққан бал жинағыштарын көтеру үшін көп күш жұмсау қажет, бірақ кейбір арашылар жоғарғы тақталы ұяларды жылына бір рет толық тексеріп, бір уақытта бір ғана күмбезді көтереді. Көлденең ұялар үшін бірыңғай пікір көшбасшысы немесе ұлттық стандарт жоқ, және көптеген әртүрлі дизайн қолданылады. Кейбіреулері әртүрлі стандартты жақтау өлшемдерін қабылдай алады.
A top bar hive is a single story frameless beehive in which the comb hangs from removable bars. The bars form a continuous roof over the comb, whereas the frames in most current hives allow space for bees to move up or down between boxes. Hives that have frames or that use honey chambers in summer but which use management principles similar to those of regular top bar hives are sometimes also referred to as top bar hives. Top bar hives are rectangular in shape and are typically more than twice as wide as multi story framed hives commonly found in English speaking countries. Top bar hives usually include one box only, and allow for beekeeping methods that interfere very little with the colony. While conventional advice often recommends inspecting each colony each week during the warmer months, heavy work when full supers have to be lifted, some beekeepers fully inspect top bar hives only once a year, and only one comb needs to be lifted at a time. There is no single opinion leader or national standard for horizontal hives, and many different designs are used. Some will accept the various standard frame sizes.
Жалпы ақпарат
Барынша танымал екі ұзын жоғарғы тақталы улья – «Кениялық» және «Танзаниялық» деп аталғанымен, Кениялық улья шындығында Канадада жасалған, ал «Танзаниялық» деп аталатын улья Танзанияда жасалған жоғарғы тақталы ульядан өзгеше. Жоғарғы тақталы ульялардың дизайны 1965 жылы Тредвелл мен Патерсонның жұмысынан бастау алады. 1960 жылдары Пенелопа Пападопулу Родезияда ванна тәрізді жоғарғы тақталы ульяны сынақтан өткізді. Ұзын жоғарғы тақталы ульялар 1960 жылдары пайда бола бастады және алғаш рет «грек» ульялары деп, сондай-ақ «Анастомо» тоқылған шұңқыр деп аталды. 1970 жылдардың басында басқа авторлар да осыған ұқсас «ұзын» жоғарғы тақталы ульяларды жасады. Дэвид ульясы (1972) Кениялық жоғарғы тақталы ульясына ұқсас болды, бірақ орында жиналғанда тақталарды кеспей, оларды балды сығып алғаннан кейін қайта пайдаланған. Сол 1972 жылы Уильям Бильби иілімді қисық тақталы ульяны жобалады.
Although the two most well known styles of long top bar hives are named "Kenyan" and "Tanzanian", the Kenyan hive was actually developed in Canada, and the so called Tanzanian hive is not the same as the top bar hive that was developed in Tanzania. The design of top bar hives has its origins in the work done in 1965 by Tredwell and Paterson. A tub shaped top bar hive was trialled in Rhodesia in the 1960s by Penelope Papadopoulou. Long top bar hives began to appear in the 1960s and were first referred to as "grecian" hives also known as the "Anástomo" wicker skep. Similar "long" top bar hives were also developed in the early 1970s by other authors. The David Hive (1972) was similar to the Kenyan top bar hive, except that the comb was not cut from the bars at harvest time but reused after extraction. Also in 1972, William Bielby designed a top bar hive that featured catenary curved comb.
Тік "супер" және кәдімгі кадрларды қолданатын ульер жүйелерімен салыстыру
Бастапқы шығындар мен жабдық талаптары әдетте басқа ұя конструкцияларына қарағанда әлдеқайда төмен. Қалдық ағаштан жақсы ұя жасауға болады, ал жоғарғы тақталарды қалдық ағаштан жасау оңай. Көлденең ұяларда ара шаруашылығындағы супер қораптарды көтерудің қажеті жоқ; барлық қалыпты тексерулер мен манипуляциялар бір уақытта бір ғана қаңқаны көтеру арқылы және ең аз иілумен жасалуы мүмкін. Ірі жануарлардың (мысалы, шұбарлар мен аюлардың) ара ұяларына қауіп төндіретін аймақтарда, бір қорапты ұяларды қол жетпейтін биіктікке ілуге болады. Басқа жерлерде олар көбінесе ара бағушыға оларды ыңғайлы түрде тексеруге және басқаруға мүмкіндік беретін деңгейде орнатылады. Маусымдық түрде бал жинау қораптарын ("суперлерді") сақтау қажеттілігі болмайды, сондай-ақ центрифугалық экстракторды жиі қолданбайды, сондықтан жабдық бюджеті мен сақтау кеңістігіне қажеттілік айтарлықтай төмендейді. Негізді қаңқаларға орнату үшін уақыт пен ақша жұмсаудың қажеті жоқ. Жоғарғы тақталы ұяны ара өткізбейтін бөліштерді ұя ішіне орналастырып, тәуелсіз кіреберістерге қол жеткізуге мүмкіндік беру арқылы екі немесе тіпті үш кішкентай ұяға, ядролық ұяға жылдам түрлендіруге болады. Бұл мұндай ядролық ұяларды сатып алу және сақтау қажеттілігін болдырмауы мүмкін. Кемшіліктеріне (әдетте) қолдаусыз қаңқалар жатады, оларды көптеген бал экстракторларында айналдыруға болмайды. Егер қосымша бал сақтау кеңістігі қажет болса, ұяны кеңейту мүмкін емес. Көптеген көлденең ұяларды бір адам көтеріп алып жүру қиын.
The initial costs and equipment requirements are typically much less than other hive designs. Scrap wood can often be used to build a good hive, and top bars are easy to make out of scrap timber. Horizontal hives do not require the beekeeper to lift super boxes; all usual checks and manipulation can be done while lifting only one comb at a time and with minimal bending. In areas where large land animals (such as ratels and bears) present a threat to beehives, single box hives may be suspended out of reach. Elsewhere, they are commonly raised to a level that allows the beekeeper to inspect and manipulate them in comfort. Since no seasonal storage of honey collection boxes ("supers") is needed, nor is a centrifugal extractor commonly used, the equipment budget and storage space requirements are greatly reduced. Time and money may not need to be spent wiring foundation into frames. A top bar hive can also be rapidly converted to two or even three mini hives, called a nucleus hive, by placing bee tight dividers within the hive, and allowing access to independent entrances. This may avoid the need to purchase and store such nucleus hives. Disadvantages include (usually) unsupported combs that cannot be spun in most honey extractors. It is not usually possible to expand the hive if additional honey storage space is required. Most horizontal hives cannot easily be lifted and carried by one person.
Ұяны басқару
Жаздың басталуына дейін ұрық камерасының екі жағына жаңа немесе қайта пайдаланған бос тақталарды орналастыру ұсынылады, себебі араларға жаңа ұрық үшін орын жасау үшін бал қорын жылжытуға қарағанда жаңа тарақ салу оңайырақ. Бұл сондай-ақ ұрық пен сапалы бал қоймалары арасындағы берік бал кедергісін сақтауға көмектеседі. Ұрық камерасында ескі тарақ жиналмауы үшін, ұрық камерасының кіреберіс жағындағы тозаң қоймаларынан кейін ғана жаңа тақталарды қосу тиімді болуы мүмкін. Бұл қайта пайдаланған тарақта ескі балдың жиналуына себеп болады, оны алып тастап, сәл нашар сапалы бал өндіруге болады, себебі оның құрамында ұрықты нығайту және қорғау үшін қолданылған прополистен қосымша дәмдер болады. Мұндай бал, әсіресе, бал арасы және тамыр сырасын жасауға өте қолайлы, себебі қосымша дәмдер басым болады. Жоғарыда айтылғандай, ұрық тарақтың біртіндеп алынуы АФБ-ны бақылауға сәйкес келеді. Араларға қолжетімді ішкі кеңістікті таңдаулы түрде бақылау үшін бөлуші тақталарды пайдалану, әсіресе жас араларда немесе жаңадан ұсталған шоғырлармен жұмыс істегенде пайдалы болуы мүмкін. Жақында жылсымалы "бөлуші тақталарды" енгізу, араларды аралықтан алып тастау арқылы жоғарғы тақталы араларды басқаруға мүмкіндік берді, сондай-ақ араларды көп бұзбай, тез тексеруге мүмкіндік тудырды. (Бөлуші тақталар – бұл реттелетін қатты панельдер, олар араларға қолжетімді ұя қорабының ішкі кеңістігінің көлемін тиімді түрде азайтады.)
It is recommended that new or recycled empty bars be placed at each side of the brood chamber just before spring build up as it is easier for the bees to make new comb than to move honey stores to make room for new brood. This will also ensure the maintenance of a well built honey barrier between the brood and higher grade stores. To prevent the buildup of old comb in the brood chamber it may be advantageous to add new bars only on the entrance side of the brood chamber just past the pollen stores. This will cause a collection of older honey in re used comb, which may be removed and used to produce a somewhat lesser quality of honey, as it will have additional flavors from the propolis used to strengthen and protect the brood comb. Such honey may be especially appropriate for making mead and root beer, as additional flavors will predominate. The progressive removal of brood comb appears, as noted above, consistent with control of AFB. The use of follower boards to selectively control the amount of interior space available to the bees can be helpful, particularly in young hives or when dealing with newly captured swarms. The recent introduction of sliding 'follower boards' to enclose the colony within the hive body has enabled more flexible management of top bar hives and facilitated quicker inspections with minimal disturbance to the bees. (Follower boards are adjustable solid panels, which effectively reduce the size of the interior space within the hive box that is accessible to the bees.)
Корольді алып тастау
Табиғи патшайымның сыртқа шығарылуы жоғары тақталы ұяларда жиірек кездеседі, себебі ұя бөлігі балдан кем дегенде бір толық тақта бал тарағымен бөлінеді, ал көп қабатты рамкалы ұяларда сияқты бірнеше сантиметр (дюйм) ғана бал болмайды. Қанша көп бал жиналса, ұя жаңадан салынған тарақтан сонша алыс болады. Дегенмен, кейбір кәсіби жоғары тақталы арықшылар патшайымның ұяның бал бөлігіне жұмыртқа салуын болдырмау үшін жасанды патшайым шығару құралдары кейде қажет екенін анықтаған.
Natural queen exclusion occurs more frequently in top bar hives, because the brood nest is separated from the honey section by at least a full bar of honey comb, and not just a few centimetres (inches) of honey as may be the case in a multi storey framed hive. And the more honey is gathered, the further the brood nest becomes from newly created comb. However, some commercial top bar beekeepers have found that artificial queen excluders are sometimes necessary to keep the queen from laying eggs in the honey section of the hive.
Ұяны тексеру
Жоғарғы шабақты ұяны тексеру үшін шабақтарды жеке-жеке көтеру арқылы жүргізіледі. Кейбір ара өсірушілер тексеруді кез келген шабақтан бастайды және оны бірнеше сеанста аяқтауға болады. Ал басқалары ұяның алдыңғы жағынан, қабырғаға немесе бөлігіш тақтаға, немесе тарақтардың артқы жағынан бастайды. Осылайша ара өсіруші бірінші тарақты жылжытудан бұрын, бүйірлік жабысуларды көріп, кесе алады. Бүйірлік жабысуларды әдеттегі ұя құралымен кесуге болады, бірақ ұяның түбіне жететіндей етіп жасалған, түбінде тар "аяғы" бар арнайы құралды пайдалану тиімдірек. Бір уақытта бірнеше шабақтарды қабырғалардан бөліп алуға болады. Түтін қолдану жиі ұсынылады. Көп қабатты ұялармен салыстырғанда, тарақтарды тексеру араларға әлдеқайда аз көңіл көтерумен жүзеге асырылады, себебі бір уақытта ұяның шағын бөлігі ғана ашылады. Кейбір ұялардың қабырғасында қарауға арналған шыны терезесі болады, ол ұяны ашпастан-ақ байқауға мүмкіндік береді, өйткені теория бойынша тарақтар еңіс беткейлерге жабыспайды. Жоғарғы шабақтар аралықтарсыз, ұя қабырғаларына еркін тіреледі, яғни тексеру кезінде жоғарғы шабақтарды ұяның бойымен оңай жылжытуға болады, тарақтардың ретін өзгертпей, ал тексерілмеген шабақтарды басқа шабақтарға қол жеткізу үшін жылжытудың қажеті жоқ. "Табиғи ара өсіру" тұжырымдамасының бір бөлігі ретінде кейбір ара өсірушілер ұяны жылына бір рет қана ашуды ұсынады.
A top bar hive is inspected by lifting the bars of comb individually. Some beekeepers start their inspection at any one of the bars, and can be completed over several sessions. Others start at either the front of the hive, against the wall or divider, or at the rear of the combs. This way the beekeeper can see and cut any side attachments before moving the first comb. Side attachments can be cut with a conventional hive tool; using a specially made tool long enough to reach the bottom of the hive, but with a narrow "leg" at the bottom, is more efficient. More than one bar can be separated from the side walls at a time. The use of smoke is commonly recommended. Inspection of the combs can be carried out with far less disturbance to the bees than is the case with multi storey hives, since only a small amount of the hive is exposed at any one time. Some hives incorporate a viewing glass window in the side of the hive that allows for observation without opening the hive itself, since in theory the combs do not get attached to the sloping sides. The top bars rest freely on the hive walls without spacers, which means that the top bars can be slid easily along the length of the hive during the inspection, without altering the sequence of the combs, and non inspected bars need not be lifted out of the way to gain access to other bars. As part of the "natural beekeeping" concept, some beekeepers recommend opening the brood area only once a year.
Құмыра пішінді жоғарғы штангалы ұяшық
Қазіргі заманғы "ұзын" жоғарғы тақталы ұялар жиырмасыншы ғасырдың ортасында пайда болған, бастапқыда даму жобаларында қолданылса да, "құмыра пішіндес" жоғарғы тақталы ұялар Грекия сияқты кейбір аймақтарда ғасырлар бойы қолданылып келген. Құмыра пішіндес жоғарғы тақталы ұяның мысалы – грек ұясы, ол алғаш рет 17 ғасырда сипатталған және Критте соңғы кездерге дейін қолданылған. Құмыра пішіндес жоғарғы тақталы ұя әдетте тасымалдауға қолайлы кішкентай болады және ара шаруашылығының колонияларды мерзімді біріктіру және бөлуді қамтитын әдістеріне мүмкіндік береді. Жоғарыдағы жолақтарымен сипатталатын ұялар көп ғасырлар бойы болған. Жылжымалы жоғарғы тақталары бар ара ұясы туралы ең ерте белгілі айтылуы 1539 жылы жазылған Джованни ди Бернардо Ручеллаидің "Апи" дидактикалық поэмасында кездеседі. 1676 жылы Грекияда Джордж Уилер мен Жак Спон ара шаруашылығының тоқыма құмыра пішіндес жоғарғы тақталы ұяларды қолдану әдісіне куә болды. Спон бұл туралы естеліктерінде қысқаша айтқан, ал Уилер 1682 жылы жарық көрген "Грекияға саяхат" еңбегінде мұндай ұяның егжей-тегжейлі сипаттамасы мен суретін берген. Уилердің еңбегінің қазіргі заманғы сілтемелерінде бұл ұяның өлшемдері (жоғарғы тақталардың ені және ұяның қабырғаларының бұрышы) әртүрлі көрсетілген, бірақ бұл таза қиял, өйткені Уилер өзі кітабында өлшемдерді көрсеткен жоқ. Ара шаруашысы Зуанне Пападополи 1669 жылға дейін Критте қолданылған сазды құмыраларда құмыра пішіндес жоғарғы тақталы ара шаруашылығын сипаттады. Ол бұл туралы 1696 жылы естеліктерінде жазды. 1790 жылы Сирос абаттығы Делла Рокка да өз заманында Критте қолданылған құмыра пішіндес жоғарғы тақталы ұялар туралы жазды. Криттегі ара шаруашылығының Миной I кезеңінің соңына (1600–1450 ж.б.д.) дейін кеңінен таралғанына дәлелдер болғанымен, бұл аймақтағы ара шаруашылығының ең көп таралған әдісі – саздан немесе тоқымадан жасалған ұзын, цилиндр пішіндес ұяларды қолдану. Томас Уайлдман 1768 жылы араларды басқару туралы трактатында "жоғарғы жағы ашық" деп сипаттаған. Гректің "Анастомо" ара ұялары, қайыс немесе саздан жасалған, дөңгелек пішіндес және жоғарғы тақталы жақтаулары бар. Китирада Грекияда толық ауыстырылатын тарақтары бар тастан жасалған тіктөртбұрышты жоғарғы тақталы ұялар табылды, олар алғашқы жоғарғы тақталы ұялар саналады. 1960 жылға дейін Танзанияның ауылдық аймақтарындағы ара шаруашылары негізінен бүркемелі ұяларды қолданды, олар жабық ұштары бар цилиндрден және ортасына жақын жинау тесігінен тұратын. Жинау ортадан жасалғандықтан, бал жиналған сайын ұрық тарағы жойылды. Танзания үкіметі екі балама ұя түрін ұсынды: екі жағынан жинауға болатын бүркемелі ұя (осылайша ортадағы ұя алаңы бұзылмайды) және қарапайым жоғарғы тақталы ұя. Алайда, тақтайлы ұя жылжымалы жоғарғы тақталарды қолданбады, аралар шатырға табиғи үлгіде тарақтарды бекітетін. Тақтайлы ұяның артықшылығы – жинау алдында қарап тексеруге мүмкіндік берді. 1972 жылы зерттеуші Г. Нтенга жылжымалы жоғарғы тақталарды қолданатын тақтайлы ұя негізінде ауыспалы ұяны жасады. Бұл ұя әдебиетте кейде Танзаниялық ауыспалы ұя деп аталады және ол түпнұсқа Танзаниялық жоғарғы тақталы ұя болды. Нтенганың ұясы өте нақты өлшемдерге ие болды. Ол орталық ойығы, V пішіндес қиығы немесе жалпақ беті бар жоғарғы тақталарды қолданды. Жоғарғы тақталардың тіректері тақтаның өзінен тар болды. Ұя 28 тараққа сыяды. Ұя екі қақпақпен жабылған, әрқайсысы ұяның жартысын жабады. 1971 жылы Кенияда басталған төрт жылдық шетелдік жоба аясында Канаданың Гюльф университетінен алынған Нтенганың ұясының бір нұсқасына Канаданың Халықаралық даму агенттігі (CIDA) демеушілік етті. Ұяның және оның дамуы кейінірек 1970 жылдардың басында Гвельфте оқыған Кениялық доктор Исаак Киреа Кигатира кеңінен сипаттады. Бұл ұяның басқаруы құмыра пішіндес грек ұясынан күрт өзгеше болғанымен, Кениялық ұя туралы алғашқы жарияланымдарда Кениялық ұяның шабыт көзі ретінде грек ұясы жиі айтылды. Алғашқы Кениялық ұя ағаштардан немесе бағаналардан ілінетін етіп жасалған. Осы ұяның басқа заманауи түрлері, мысалы Оңтүстік Африкада қолданылатын Джексон ұясы да ілулі ұялар ретінде қарастырылған. Ұяны жерден біршама биікке ілу оны жабайы және үй жануарларынан, сондай-ақ құмырсқалар мен қоңыздардан қорғайды. Генри Мулзак 1977 жылға дейін Лангстрот өлшемдерімен үйлесімді тік қабырғалы нұсқаны жасады. Оңтүстік Африкалық Джексон ұясы да Лангстрот өлшемді жақтауларды қолданады.
Although modern "long" top bar hives originated in the middle of the twentieth century, initially for use in development projects, a "tub shaped" top bar hive has been in use for centuries in some regions such as Greece. An example of the tub shaped top bar hive is the so called Greek hive that was first described in the 17th century and has been used in Crete until recently. Tub shaped top bar hives are usually small enough to be portable, and allow beekeeping methods that involve periodic merging and splitting of colonies. Bee hives that conform to the general description of top bar hives have existed for many centuries. The earliest known possible mention of a bee hive with removable top bars is in Giovanni di Bernardo Rucellai's didactic poem Le Api, written in 1539. The travelling pair George Wheler and Jacques Spon witnessed a beekeeping method using woven tub shaped top bar hives in Greece in 1676. Spon briefly mentioned this in his memoirs, but Wheler gave a detailed description and a drawing of such a hive in his work Journey Into Greece, published in 1682. The dimensions of that hive (including the supposed width of the top bars and the angle of the hive sides) are variously indicated in modern citations of Wheler's work, but that is pure fiction, since Wheler himself mentioned no dimensions in his book. The beekeeper Zuanne Papadopoli described tub shaped top bar beekeeping in clay pots that were used prior to 1669 in Crete. He wrote about it in his memoirs in 1696. In 1790, Abbot Della Rocca from Syros also wrote about tub shaped top bar bee hives used in Crete during his time. Although there is evidence that beekeeping was commonly practiced in Crete since the Late Minoan I period (1600–1450 BC), the most common method of beekeeping in that region is using clay or woven long, cylindrical hives. Thomas Wildman described tub shaped top bar hives as "skeps that are open at the top" in his Treatise on the management of bees in 1768. Greek "Anástomo" bee hives, wicker or made from clay, are round in shape and have top bar frames. At Kythira Greece we find rectangular top bar hives made from stone which are considered the first top bar hives with fully interchangeable combs. Until the 1960s, beekeepers in rural Tanzania used predominantly log hives, which consisted of a cylinder with closed ends and a harvesting hole near the middle. The fact that harvesting was done from the middle of the log meant that brood comb was destroyed every time honey was harvested. The Tanzanian government then promoted two alternative hive types, namely a log hive that could be harvested from either end (so that the brood nest in the centre remains undisturbed) and a plank hive, which was a simple top bar hive. The plank hive did not use moveable top bars, however – bees would attach comb in natural patterns to the roof. The advantage of the plank hive was that it enabled some inspection before harvest. The researcher G. Ntenga then designed a transitional hive, in 1972, based on the plank hive that uses moveable top bars. This hive is sometimes called the Tanzanian Transitional Hive in literature, and was the original Tanzanian top bar hive. Ntenga's hive had very precise measurements. It used top bars with either a centre groove, a V shaped bevel, or flat surface. The top bars had lugs that were narrower than the bar itself. The hive could take 28 combs. The hive was covered with two lids, each covering half the hive. One variation of Ntenga's hive from the University of Guelph in Canada, sponsored by the Canadian International Development Agency (CIDA) under an initial four year overseas project which began in Kenya in 1971. The hive and its development was subsequently and extensively described by Dr. Isaac Kirea Kigatiira from Kenya, who was a student at Guelph in the early 1970s. Although the hive's management differs strongly from the tub shaped Greek hive, early publications about the Kenyan hive often mention the Greek hive as an inspiration for the Kenyan hive. The original Kenyan hive was designed to hang from trees or poles. Other modern variations of this hive, such as the Jackson hive used in South Africa, are also intended as hanging hives. Hanging the hive some distance from the ground protects it from both wild and domestic animals, as well as from ants and beetles. A version with straight sides was developed by Henry Mulzac by 1977, which used Langstroth compatible dimensions. The South African Jackson hive also uses Langstroth sized frames.