Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бал араларын адам күтімі
Human care of honey bees
Ара шаруашылығы – адам жасаған ара ұяларында, көбінесе, аралардың ұясын күтіп-бағу. Apis туысына жататын бал аралары ең көп ұсталатын түрлер, бірақ басқа да бал өндіретін аралар, мысалы, тіссіз Мелипона аралары да өсіріледі. Ара шаруашылары араларды бал және басқа да өнімдерді алу үшін ұстайды: бал шабақ, прополис, ара тозаңы және патшалық желе. Ара шаруашылығынан алынатын басқа да табыс көздері – егістерді тозаңдату, патшайымды өсіру және сатуға арналған ара пакеттерін өндіру. Ара ұяларын арашылықта немесе «ара ауласында» ұстайды. Адамның бал араларын күтіп-бағу, негізінен бал өндіру мақсатымен шамамен 10 000 жыл бұрын басталған. 2003 жылы Боржоми қаласының жанындағы археологиялық қазбалар кезінде 5500 жылдық балдың үлгісі бір ақсүйек әйелдің қабірінен табылған. Қабірден табылған керамикалық құмыраларда липа және гүл балы сияқты бірнеше түрлі бал болған. Араларды қолға үйретуді шамамен 4500 жыл бұрынғы Мысыр өнерінде көруге болады; сонымен қатар, ежелгі Қытай, Грекия және Майя цивилизацияларында ара шаруашылығының іздері бар. Қазіргі заманда ара шаруашылығы көбінесе егістерді тозаңдату және балауыз, прополис сияқты қосалқы өнімдерді жинау үшін қолданылады. Ірі ара шаруашылықтары ауыл шаруашылығы кәсіпорындары болып табылады, бірақ көптеген шағын ара шаруашылықтары хобби ретінде жүргізіледі. Ара шаруашылығы технологиясының дамуымен ара шаруашылығына қол жеткізу оңайырақ болды және 2016 жылға қарай қалалық ара шаруашылығы өсіп келе жатқан тенденция ретінде сипатталды. Кейбір зерттеулер қалалық аралардың ауылдық араларға қарағанда дені сау екенін көрсетті, себебі қалаларда пестицидтер аз және биологиялық әртүрлілік жоғары.
Beekeeping (or apiculture) is the maintenance of bee colonies, commonly in man made beehives. Honey bees in the genus Apis are the most commonly kept species but other honey producing bees such as Melipona stingless bees are also kept. Beekeepers (or apiarists) keep bees to collect honey and other products of the hive: beeswax, propolis, bee pollen, and royal jelly. Other sources of beekeeping income include pollination of crops, raising queens, and production of package bees for sale. Bee hives are kept in an apiary or "bee yard". The keeping of bees by humans, primarily for honey production, began around 10,000 years ago. A sample of 5,500 year old honey was unearthed from the grave of a noblewoman during archaeological excavations in 2003 near the town of Borjomi, Georgia. Ceramic jars found in the grave contained several types of honey, including linden and flower honey. Domestication of bees can be seen in Egyptian art from around 4,500 years ago; there is also evidence of beekeeping in ancient China, Greece, and Maya. In the modern era, beekeeping is often used for crop pollination and the collection of byproducts, such as wax and propolis. The largest beekeeping operations are agricultural businesses but many small beekeeping operations are run as a hobby. As beekeeping technology has advanced, beekeeping has become more accessible, and urban beekeeping was described as a growing trend as of 2016. Some studies have found city kept bees are healthier than those in rural settings because there are fewer pesticides and greater biodiversity in cities.
Ерте тарих
Кем дегенде 10 000 жыл бұрын адамдар жабайы аралардың колониясын қуыс ағаштардан, ағаш қораптардан, қыш ыдыстардан және тоқылған шөптен жасалған себеттерден – скәптерден жасалған жасанды ұяларда ұстауға тырыса бастады. Адамдардың жабайы аралардан бал жинап жүргенін көрсететін бейнелер 10 000 жыл бұрын пайда болған. Бал араларын қыш ыдыстарда бағу Солтүстік Африкада шамамен 9 000 жыл бұрын басталған. Ара шамының іздері Таяу Шығыстағы қыш сынықтарында 7000 жыл бұрын табылған. Қарапайым ұялар мен түтін пайдаланылды, ал балдар құмыраларда сақталды, олардың кейбіреулері Тутанхамон сияқты фараондардың қабірлерінде табылды. 18 ғасырда еуропалықтардың аралардың колониясы мен биологиясын түсінуі, аралардың барлық колониясын жоймай бал жинауға мүмкіндік беретін жылжымалы ұялы конструкцияны жасауға әкелді. Мысырлықтар бал араларын ежелгі заманнан бері бағып келген. Б.з.д. 2422 жылға дейінгі Бесінші династиядан Nyuserre Ini-дің күн ғибадатханасының қабырғаларында жұмысшылардың бал араларын алып жатқанда түтін шашуы бейнеленген. Бал өндіруге қатысты егжей-тегжейлі жазбалар б.з.д. 650 жылға жатпайтын жиырма алтыншы династиядан Пабасаның қабірінде табылды. Бір жазуда бұрын белгісіз болған Месопотамиядағы Сухум жеріне бал араларының әкелінгені айтылады: «Мен Суху және Мари жерінің губернаторы Шамаш-реш-ушурмын. Менің ата-бабаларым еш көрмеген, Суху жеріне әкелмеген бал жинайтын араларды мен Хаба халқының тауынан алып келдім және оларды 'Габбари' қалашығының бақтарына қоныстандырдым. Олар бал мен балауыз жинайды, мен оларды қалай еруге болатынын білемін, баубақшалар да біледі. Егер болашақта біреу келсе, қаланың қарттарынан сұрасын (олар былай дейді): «Бұл – Сухудың губернаторы Шамаш-реш-ушурдың салған ғимараты, ол Суху жеріне бал араларын әкелді». (Dalley, 2002)
At least 10,000 years ago, humans began to attempt to maintain colonies of wild bees in artificial hives made from hollow logs, wooden boxes, pottery vessels, and woven straw baskets known as skeps. Depictions of humans collecting honey from wild bees date to 10,000 years ago. Beekeeping in pottery vessels began about 9,000 years ago in North Africa. Traces of beeswax have been found in potsherds throughout the Middle East beginning about 7,000 BCE. Simple hives and smoke were used, and honey was stored in jars, some of which were found in the tombs of pharaohs such as Tutankhamun. In the 18th century, European understanding of the colonies and biology of bees allowed the construction of the movable comb hive so honey could be harvested without destroying the entire colony. Honeybees were kept in Egypt from antiquity. On the walls of the sun temple of Nyuserre Ini from the Fifth Dynasty before 2,422 BCE, workers are depicted blowing smoke into hives as they remove honeycombs. Inscriptions detailing the production of honey are found on the tomb of Pabasa from the Twenty sixth Dynasty c. 650 BCE, in which cylindrical hives are depicted along with people pouring honey into jars. An inscription records the introduction of honey bees into the land of Suhum in Mesopotamia, where they were previously unknown:I am Shamash resh ușur, the governor of Suhu and the land of Mari. Bees that collect honey, which none of my ancestors had ever seen or brought into the land of Suhu, I brought down from the mountain of the men of Habha, and made them settle in the orchards of the town 'Gabbari built it'. They collect honey and wax, and I know how to melt the honey and wax – and the gardeners know too. Whoever comes in the future, may he ask the old men of the town, (who will say) thus: "They are the buildings of Shamash resh ușur, the governor of Suhu, who introduced honey bees into the land of Suhu". | translated text from Stele|(Dalley, 2002)
Ең көне археологиялық жаңалыстар, тікелей ара шаруашылығымен байланысты, Израильдің Иордан аңғарындағы Реховта, қола және темір дәуірінің археологиялық ескерткішінде табылды. Археолог Амихай Мазар қаланың қираған жерлерінен шамамен б.з.д. 900 жылға дейін сабан мен қабықтан жасалған отыз толық сақталған ұяны тапты. Ұялар үш қатарға орналастырылған, Мазардың сөзіне сүйенсек, шамамен 100 ұяға сыйып, бір миллионнан астам араны ұстай алатын және жылына бал мен балауыздың мол өнімін бере алатын, бұл Тель-Реховта 3000 жыл бұрын дамыған бал өнеркәсібінің дәлелі. Ежелгі Грецияда, Крит және Микенде жоғары мәртебелі ара шаруашылығы жүйесі болған, оны Кносста табылған ұялар, түтін құмыралары, бал сығып алу құралдары және басқа да ара шаруашылығы құралдары растайды. Ара шаруашылығы жоғары бағаланған сала болып есептелген және оны ара шаруашылығын бақылайтын қараушылар басқарған – бұрынғыдай діни емес, ара шаруашылығы көріністерін бейнелейтін алтын жүзіктердің иегерлері. Аристотель аралардың өмірі мен ара шаруашылығына қатысты мәселелерді кеңінен талқылаған. Ара шаруашылығы туралы римдік жазушылар Вергилий, Гай Юлий Гигин, Варро және Колумелла да жазған. Қытайда ара шаруашылығы ежелгі заманнан бері қолданылып келеді. Көктем және күз кезеңінде Фан Ли (немесе Тао Жу Гонг) жазған кітапта ағаш қораптың сапасының маңыздылығы және оның балдың сапасына тигізетін әсері туралы айтылған, сондай-ақ ара шаруашылығының сипаттамасы келтірілген. Қытай тіліндегі «бал» сөзі (mì, қайта құрылған көне қытайша айтылуы) прото-тохариялық *ḿət(ə) сөзінен алынған (*ḿ palatalized; cf. Tocharian B mit), ол ағылшын тіліндегі «mead» сөзімен туыс. Ежелгі майялар тіссіз аралардың бір түрін үйретіп, оны бірнеше мақсатта қолданған, соның ішінде балше, яғни араққа ұқсас сусын жасау үшін де пайдаланған. 300 жылға дейін олар әлемдегі ең жетілген тіссіз ара шаруашылығын жүзеге асырған. Тілсіз араларды пайдалану мелипоникултура деп аталады, ол Бразилиядағы Melipona quadrifasciata сияқты Meliponini тайпасының араларының атынан алынған. Осы ара шаруашылығының түрі бүгінгі күнге дейін сақталған. Мысалы, Австралияда Tetragonula carbonaria тіссіз арасы бал өндіру үшін бағылады.
The oldest archaeological finds directly relating to beekeeping have been discovered at Rehov, a Bronze and Iron Age archaeological site in the Jordan Valley, Israel. Thirty intact hives made of straw and unbaked clay were discovered in the ruins of the city, dating from about 900 BCE, by archaeologist Amihai Mazar. The hives were found in orderly rows, three high, in a manner that according to Mazar could have accommodated around 100 hives, held more than one million bees and had a potential annual yield of of honey and of beeswax, and are evidence an advanced honey industry in Tel Rehov, Israel 3,000 years ago. In ancient Greece, in Crete and Mycenae, there existed a system of high status apiculture that is evidenced by the finds of hives, smoking pots, honey extractors and other beekeeping paraphernalia in Knossos. Beekeeping was considered a highly valued industry controlled by beekeeping overseers—owners of gold rings depicting apiculture scenes rather than religious ones as they have been reinterpreted recently, contra Sir Arthur Evans. Aspects of the lives of bees and beekeeping are discussed at length by Aristotle. Beekeeping was also documented by the Roman writers Virgil, Gaius Julius Hyginus, Varro, and Columella. Beekeeping has been practiced in ancient China since antiquity. In a book written by Fan Li (or Tao Zhu Gong) during the Spring and Autumn period are sections describing beekeeping, stressing the importance of the quality of the wooden box used and its effects on the quality of the honey. The Chinese word for honey ( mì, reconstructed Old Chinese pronunciation ) was borrowed from proto Tocharian *ḿət(ə) (where *ḿ is palatalized; cf. Tocharian B mit), cognate with English mead. The ancient Maya domesticated a species of stingless bee, which they used for several purposes, including making balché, a mead like alcoholic drink. By 300 BCE they had achieved the highest levels of stingless beekeeping practices in the world. The use of stingless bees is referred to as meliponiculture, which is named after bees of the tribe Meliponini such as Melipona quadrifasciata in Brazil. This variation of beekeeping still occurs today. For instance, in Australia, the stingless bee Tetragonula carbonaria is kept for the production of honey.
Бал араларын ғылыми зерттеу
Еуропалық табиғат зерттеушілері 18 ғасырда аралардың қойнауларын ғылыми тұрғыдан зерттеуді бастады. Осы ғалымдардың ішінде Суаммердам, Рене Антуан Фершо де Реамур, Шарль Бонне және Франсуа Губер болды. Суаммердам мен Реамур бал араларының ішкі биологиясын түсіну үшін микроскоп пен тінді кесуді алғашқылардың бірі қолданды. Реамур аралардағы қызметті жақсырақ бақылау үшін шыны қабырғалы бақылау ұясын жасады. Ол ашық ұяшақтарда жұмыртқа салатын патшайымды байқады, бірақ патшайымдардың қалай ұрықтанатынын білмеді; патшайым мен еркек араның жұптасуы әлі байқалмаған еді және көптеген теориялар патшайымдардың «өздігінен ұрықтанатынын», ал басқалары еркек аралардан шығатын бу немесе «миазма» патшайымдарды физикалық байланыссыз ұрықтандырады деп сенді. Губер алғашқы болып байқау және тәжірибе арқылы еркек араның патшайымды ұядан тыс жерде, әдетте үлкен қашықтықта ұрықтандыратынын дәлелдеді. Реамурдың жобасына сүйене отырып, Губер шыны қабырғалы бақылау ұяларын және кітап парақтары сияқты ашылатын секциялық ұяларды жасады. Бұл жеке балауызды тексеруге және ұя ішіндегі қызметті тікелей бақылауға мүмкіндік берді. Ол жиырмаға толмаған шағында соқыр болғанымен, Губер Франсуа Берненс есімді хатшыны күнделікті бақылаулар жүргізу, тәжірибелер жасау және жиырма жылдан астам уақыт бойы нақты жазбалар жүргізу үшін жұмысқа алды. Губердің айтуынша, ұяда бір патшайым болады, ол ұядағы барлық жұмысшы әйелдер мен еркек аралардың анасы. Сонымен қатар, ол алғашқы болып ұшақтармен жұптасу ұядан тыс жерде болатынын және патшайымдардың әртүрлі ұшақтармен бірнеше рет ұрықтанатынын растады, бұл ұядан алыс, биіктеп ұшатын жерде жүзеге асады. Губер мен Берненс бірге микроскоп астында араларды тінді кесіп зерттеді және патшайымдардың жұмыртқалықтары мен сперма сақтағышын (сперма қорын), сондай-ақ еркек аралардың жыныс мүшесін сипаттаған алғашқылардың бірі болды. Губер «қазіргі заманғы ара ғылымының әкесі» деп есептеледі және оның «Бал аралары туралы жаңа байқаулар» еңбегі бал араларының биологиясы мен экологиясының барлық негізгі ғылыми фактілерін ашты. Ескі, қоңыр түсті ұрық шегелерін алмастыру мүмкін емес еді, онда личинкалы аралар құс терілерінің қабаттарымен тығыздалады. Қазіргі заманғы аралардың жылжымалы қаңқалары Грекияның дәстүрлі себет үстіндегі (жылжымалы шеге) ұяларынан жасалған деп саналады, бұл ара шаруашыларына араларды өлтіруден аулақ болуға мүмкіндік берді. Олардың қолданылуы туралы ең көне мәліметтер 1669 жылға дейін жетеді, бірақ олардың қолданылуы 3000 жылдан астам уақытқа созылуы мүмкін. 1768 жылы Томас Уайлдман ара шаруашылығының ескі әдістерінен ауысудың аралық кезеңдерін жазды. Ол бұзғыш, шөпке негізделген әдіске қарағанда жетістіктерді сипаттады, сондықтан бал араларын бал жинау үшін өлтірудің қажеті болмады. Уайлдман ұяшықтың диаметрі «жеті ұяшықтың бәрінде де аралардың ұяшықтарын бекітетін» қатарлы ағаш арқалықтарды орнатты. Ол сондай-ақ мұндай ұяларды бірнеше қабатты конфигурацияда пайдалануды сипаттады, бұл қазіргі заманғы суперлердің пайдалануын болжады: ол төмендегі бірінен соң бірі сабан ұяларын қосты, ал кейіннен жоғарыдағыларды ұрықтан босатылып, балға толған кезде алып тастады, сондықтан аралар келесі маусымда егін жинау кезінде бөлек сақталуы мүмкін. Уайлдман сондай-ақ аралардың «қозғалмалы қабырғалары» бар ұяларды пайдаланғанын да айтқан. Уайлдманның кітабы Суаммердам, Маралди және де Реамурдың ара туралы білімінің жетістіктерін мойындайды. Ол Реамурдың аралардың табиғи тарихы туралы жазбасының ұзақ аудармасын қамтиды. Уайлдман сондай-ақ, басқалардың астық жинау кезінде араларды сақтау үшін ұяларды жобалаудағы бастамаларын сипаттайды, бұл туралы 1750 жылдары Бреттаньдан келген есептерде айтылады. Бұл ұяның тағы бір үлгісін Джон Торли пастор 1744 жылы ойлап тапты; ұя саңылау ыдысына қойылды, ол қамыс себетке бұралды. Аралар себеттен ыдысқа еркін өте алатын, ал бал ыдыста өндіріліп сақталды. Бұл ұяның мақсаты - аралардың басқа ұяларда сияқты көптеп жиналып, үйірмеуіне жол бермеу. 19 ғасырда ара шаруашылығының өзгеруі америкалық Лоренцо Лоррейн Лангстроттың жылжымалы қаңқалы ұясын жасау арқылы аяқталды. Ол Губердің алғашқы ашқандығын, яғни шашты ұялар арасындағы нақты кеңістіктік қашықтықты, кейіннен «ара кеңістігі» деп аталғанды, аралардың шаштымен бұғаттамайтын, бірақ еркін өту үшін сақтайтын кеңістікті практикалық тұрғыда пайдаланған алғашқы адам болды. Бұл ара кеңістігін анықтағаннан кейін, әдетте, аралық , бірақ Эфиопиядағы популяцияларда табылған. Лангстрот содан кейін тікбұрышты ұя жәшігінің ішінде ағаштан жасалған қаңқалардың сериясын жасады, қаңқалар арасындағы дұрыс кеңістікті сақтап тұрды. Ол аралар жәшікте бірін-біріне немесе ұя қабырғаларына жабыспай, параллель балауызды ұяшақтарды салады деп тапты. Бұл ара шаруасына ұядан кез келген қаңқаны араларға зиян келтірмей немесе ұяшақтарға нұқсан келтірмей тексеруге мүмкіндік берді; сондай-ақ ұяшақтардағы жұмыртқаларды, личинкаларды және қуыршақтарды қорғады. Сондай-ақ, балға толы ұяшақтарды жеңілдетіп алып, балды жоймай-ақ шығаруға болады. Босатылған балауызды ұяшақтарды араларға қайта толтыру үшін қайтаруға болады. Лангстроттың 1853 жылғы «Ұя және бал арасы» кітабында ара кеңістігін қайта ашқандығы және оның патенттелген жылжымалы қаңқалы ұясын жасағандығы туралы жазылған. Жылжымалы қаңқалы ұяның ойлап табуы мен дамытуы Еуропа мен АҚШ-та ірі масштабты, коммерциялық бал өндірісінің өсуіне мүмкіндік берді.
European natural philosophers began to scientifically study bee colonies in the 18th century. Eminent among these scientists were Swammerdam, René Antoine Ferchault de Réaumur, Charles Bonnet and François Huber. Swammerdam and Réaumur were among the first to use a microscope and dissection to understand the internal biology of honey bees. Réaumur was among the first to construct a glass walled observation hive to better observe activities inside hives. He observed queens laying eggs in open cells but did not know how queens were fertilized; the mating of a queen and drone had not yet been observed and many theories held queens were "self fertile" while others believed a vapor or "miasma" emanating from the drones fertilized queens without physical contact. Huber was the first to prove by observation and experiment that drones physically inseminate queens outside the confines of the hive, usually a great distance away. Following Réaumur's design, Huber built improved glass walled observation hives and sectional hives that could be opened like the leaves of a book. This allowed the inspection of individual wax combs and greatly improved direct observation of hive activity. Although he went blind before he was twenty, Huber employed a secretary named François Burnens to make daily observations, conduct experiments, and keep accurate notes for more than twenty years. Huber confirmed a hive consists of one queen, who is the mother of every female worker and male drone in the colony. He was also the first to confirm mating with drones takes place outside hives and that queens are inseminated in successive matings with male drones, which occur high in the air at a great distance from the hive. Together, Huber and Burnens dissected bees under the microscope, and were among the first to describe the ovaries and spermatheca (sperm store) of queens, as well as the penis of male drones. Huber is regarded as "the father of modern bee science" and his work Nouvelles Observations sur Les Abeilles (New Observations on Bees) revealed all of the basic scientific facts of the biology and ecology of honeybees. It was impossible to replace old, dark brown brood comb in which larval bees are constricted by layers of shed pupal skins. The movable frames of modern hives are considered to have been developed from the traditional basket top bar (movable comb) hives of Greece, which allowed the beekeeper to avoid killing the bees. The oldest evidence of their use dates to 1669, although it is probable their use is more than 3,000 years old. Intermediate stages in the transition from older methods of beekeeping were recorded in 1768 by Thomas Wildman, who described advances over the destructive, skep based method so bees no longer had to be killed to harvest their honey. Wildman fixed an array of parallel wooden bars across the top of a straw hive in diameter "so that there are in all seven bars of deal to which the bees fix their combs", foreshadowing future uses of movable comb hives. He also described using such hives in a multi story configuration, foreshadowing the modern use of supers: he added successive straw hives below and later removed the ones above when free of brood and filled with honey so the bees could be separately preserved at the harvest the following season. Wildman also described the use of hives with "sliding frames" in which the bees would build their comb. Wildman's book acknowledges the advances in knowledge of bees made by Swammerdam, Maraldi, and de Réaumur—he includes a lengthy translation of Réaumur's account of the natural history of bees. Wildman also describes the initiatives of others in designing hives for the preservation of bees when taking the harvest, citing reports from Brittany in the 1750s due to the Comte de la Bourdonnaye. Another hive design was invented by Rev. John Thorley in 1744; the hive was placed in a bell jar that was screwed onto a wicker basket. The bees were free to move from the basket to the jar, and honey was produced and stored in the jar. The hive was designed to keep the bees from swarming as much as they would have in other hive designs. In the 19th century, changes in beekeeping practice were completed through the development of the movable comb hive by the American Lorenzo Lorraine Langstroth, who was the first person to make practical use of Huber's earlier discovery of a specific spatial distance between the wax combs, later called the bee space, which bees do not block with wax but keep as a free passage. Having determined this bee space, which is commonly given as between , though up to has been found in populations in Ethiopia. Langstroth then designed a series of wooden frames within a rectangular hive box, carefully maintaining the correct space between successive frames. He found the bees would build parallel honeycombs in the box without bonding them to each other or to the hive walls. This enables the beekeeper to slide any frame out of the hive for inspection without harming the bees or the comb; and protecting the eggs, larvae and pupae in the cells. It also meant combs containing honey could be gently removed and the honey extracted without destroying the comb. The emptied honeycombs could then be returned intact to the bees for refilling. Langstroth's book The Hive and Honey bee (1853), describes his rediscovery of the bee space and the development of his patent movable comb hive. The invention and development of the movable comb hive enabled the growth of large scale, commercial honey production in both Europe and the U. S.
ХХ және ХХІ ғасырдағы ұялар
Лангстроттың жылжымалы қаңқалы ұялардың құрастырылуы Солтүстік Америка мен Еуропадағы ара шаруашылығымен айналысатындар мен өнертапқыштар тарапынан қабылданып, Англия, Франция, Германия және АҚШ-та кең ауқымды жылжымалы қаңқалы ұялар жасалды. Әр елде классикалық үлгілер қалыптасты; Дадант және Лангстрот ұялары АҚШ-та әлі де басым, Францияда Де Лейенс ойықты ұясы танымал болды, Ұлыбританияда 1930 жылдары Британдық Ұлттық ұясы стандартқа айналды, бірақ Шотландияда кішкентай Смит ұясы әлі де танымал. Скандинавия елдерінің кейбіреулерінде және Ресейде дәстүрлі ойықты ұялар 20 ғасырдың соңына дейін сақталды және кейбір аймақтарда әлі де қолданылады. Дегенмен, Лангстрот пен Дадант үлгілері АҚШ-та және Еуропаның көптеген бөліктерінде кең таралған, бірақ Швеция, Дания, Германия, Франция және Италияның әрқайсысының өздерінің ұлттық ұя үлгілері бар. Аймақтық ұялардың түрленуі климатқа, гүлдердің өнімділігіне және әр биоаймақтағы жергілікті бал араларының тұқымдық ерекшеліктеріне сәйкес жасалды. Сондай-ақ, ана араның жұмыртқа салуын балға арналған ұяшақтарға бұрыннан салуын болдырмау үшін, ана араны шектеуге арналған құрылғылар, яғни қаңқалы бөлім мен бал жиналатын бөлім арасына орнатылады. 20 ғасырдың басында кенелердің пайда болуымен, ұяның едені уақытша немесе тұрақты түрде сым тормен және алынып тасталатын науамен ауыстырылады, бұл балды ауыр центрифугалық жабдықсыз алуға мүмкіндік береді.
Langstroth's design of movable comb hives was adopted by apiarists and inventors in both North America and Europe, and a wide range of moveable comb hives were developed in England, France, Germany and the United States. Classic designs evolved in each country; Dadant hives and Langstroth hives are still dominant in the U. S.; in France the De Layens trough hive became popular, in the UK a British National hive became standard by the 1930s, although in Scotland the smaller Smith hive is still popular. In some Scandinavian countries and in Russia, the traditional trough hive persisted until late in the 20th century and is still kept in some areas. The Langstroth and Dadant designs, however, remain ubiquitous in the U. S. and in many parts of Europe, though Sweden, Denmark, Germany, France and Italy all have their own national hive designs. Regional variations of hive were developed according to climate, floral productivity and reproductive characteristics of the subspecies of native honey bees in each bio region. Hives also use queen excluders between the brood box and honey supers to keep the queen from laying eggs in cells next to those containing honey intended for consumption. With the 20th century advent of mite pests, hive floors are often replaced, either temporarily or permanently, with a wire mesh and a removable tray. whose design allows honey to be extracted without cumbersome centrifuge equipment.
Кәсіптік және практикалық ара шаруашылығының ізашарлары
19 ғасырда ұяларды жобалау және өндіру, басқару және мал шаруашылығы жүйелері, селекциялық шаралар арқылы мал қорын жақсарту, бал өндіру және сату салаларында жетістіктерге қол жеткізілді. Қазіргі заманғы ара шаруашылығының көрнекті өкілдері:
In the 19th century, improvements were made in the design and production of beehives, systems of management and husbandry, stock improvement by selective breeding, honey extraction and marketing. Notable innovators of modern beekeeping include:
Петро Прокопович ағаштан жасалған жұмыстардың бүйірінде арналары бар қаптамаларды пайдаланды; олар қатарластырылып жиналған қораптарға орналастырылды. Аралар осы арналар арқылы, қазіргі ағаш секциялардың қабырғаларындағы ойықтарға ұқсас, қораптар мен қаптамалар арасында қозғалды. Ян Дзержонның ұя дизайны қазіргі заманғы ұяларға әсер етті. Франсуа Губер бал арасының өмірлік циклі және аралар арасындағы байланыс туралы маңызды жаңалықтар ашты. Соқыр болғанына қарамастан, Губер ары патшайымының жұптасу әдеттері және оның ұямен байланысы туралы көптеген мәліметтерді анықтады. Оның еңбегі «Жарықтардың табиғи тарихына қатысты жаңа байқаулар» деген атпен жарияланды. Л. Л. Лангстрот қазіргі заманғы ара шаруашылығына ең көп үлес қосты. Оның «Ұя және бал арасы» атты кітабы 1853 жылы жарық көрді. Мұса Куинби, «Ара шаруашылығының құпиялары» атты кітаптың авторы, 1873 жылы араны түтінге салуға арналған құралды ойлап тапты. Амос Рут, «Ара шаруашылығының А Б В» атты еңбегінің авторы, ол үздіксіз қайта жаңартылып, бүгінгі күнге дейін басылып келеді, ұялар жасауды және ара шаруашылығына арналған пакеттерді таратқанды бастады. А. Дж. Кук, «Ара шаруашыларына арналған нұсқаулық» немесе «Апиарлық нұсқаулық» кітабының авторы, 1876 ж. Доктор С. С. Миллер ара шаруашылығымен өмір сүретін алғашқы кәсіпкерлердің бірі болды. 1878 жылы ол ара шаруашылығын өзінің жалғыз кәсіптік қызметі етіп алды. Оның «Аралар арасында өткен 50 жыл» атты кітабы классикалық туынды болып саналады және оның ара шаруашылығына қатысты ықпалы 21 ғасырға дейін сақталуда. Франц Хрушка – австриялық-итальяндық әскери шенеунік, ол 1865 жылы орталықтан тепкіш күш арқылы балды тарамыстан алуға арналған қарапайым машинаны ойлап тапты. Оның бастапқы идеясы тарамыштарды металл қаңқаға орналастырып, оларды контейнер ішінде айналдыру арқылы орталықтан тепкіш күшпен шығарылған балды жинау болды. Бұл тарамыштарды бос және зақымдалмаған күйінде ұяға қайтаруға мүмкіндік берді, бұл аралардың көп еңбегін, уақытын және материалдарын үнемдеді. Бұл өнертабыс бал жинау тиімділігін едәуір арттырып, қазіргі заманғы бал өнеркәсібінің дамуына серпіліс берді. Уолтер Т. Келли – 20 ғасырдың басында және ортасында қазіргі заманғы ара шаруашылығының американдық пионері. Ол ара шаруашылығына қатысты жабдықтар мен киім-кешектерді жақсартты, содан кейін оларды және басқа да жабдықтарды өндіруге кірісті. Оның компаниясы өнімдерін бүкіл әлемге сатты, ал оның «Ара шаруашылығын қалай жүргізу және балды қалай сату» атты кітабы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ара шаруашылығының өркендеуіне ықпал етті. Кэри В. Хартман (1859–1947), лектор, танымал ара шаруашылығының жақтасы және балды насихаттаушы, 1921 жылы Калифорния штатының ара шаруашылығы қауымдастығының президенті болып сайланды. Ұлыбританияда практикалық ара шаруашылығы 20 ғасырдың басында бірнеше адамдардың, ең алдымен Адам бауырлас пен оның Бакфаст арасының, сондай-ақ Р. О. Б. Манлидің, «Британ аралдарында бал өндіру» және Ұлыбританияда әлі күнге дейін кең таралған Манли қаптамасын ойлап тапқан кітаптардың авторының басшылығымен жүргізілді. Басқа да британдық пионерлерге Уильям Херрод Хемпсалл және Гейл жатады. Ахмед Зәки Абушади (1892–1955) – египет ақыны, дәрігер, бактериолог және ара ғалымы, ол 20 ғасырдың басында Англия мен Египетте белсенді қызмет етті. 1919 жылы Абушади ауыстырылатын, стандартталған алюминийлі тарамышты патенттеді. Сол жылы ол Оксфордширдің Бенсон қаласында «Apis Club» клубын құрды, кейін ол Халықаралық ара зерттеу қауымдастығына (IBRA) айналды. Египетте 1930 жылдары Абушади «Ара патшалығы» лигасын және оның органы «Ара патшалығы» журналын құрды.
Petro Prokopovych used frames with channels in the side of the woodwork; these were packed side by side in stacked boxes. Bees traveled between frames and boxes via these channels, which were similar to the cutouts in the sides of modern wooden sections. Jan Dzierżon' beehive design has influenced modern beehives. François Huber made significant discoveries about the bee life cycle and communication between bees. Despite being blind, Huber discovered a large amount of information about the queen bee's mating habits and her contact with the rest of the hive. His work was published as New Observations on the Natural History of Bees. L. L. Langstroth has influenced modern beekeeping practice more than anyone else. His book The Hive and Honey bee was published in 1853. Moses Quinby, author of Mysteries of Bee Keeping Explained, invented the bee smoker in 1873. Amos Root, author of the A B C of Bee Culture, which has been continuously revised and remains in print, pioneered the manufacture of hives and the distribution of bee packages in the United States. A. J. Cook author of The Bee Keepers' Guide; or Manual of the Apiary, 1876. Dr. C. C. Miller was one of the first entrepreneurs to make a living from apiculture. By 1878, he made beekeeping his sole business activity. His book, Fifty Years Among the Bees, remains a classic and his influence on bee management persists into the 21st century. Franz Hruschka was an Austrian/Italian military officer who in 1865 invented a simple machine for extracting honey from the comb by means of centrifugal force. His original idea was to support combs in a metal framework and then spin them within a container to collect honey that was thrown out by centrifugal force. This meant honeycombs could be returned to a hive empty and undamaged, saving the bees a vast amount of work, time and materials. This invention significantly improved the efficiency of honey harvesting and catalyzed the modern honey industry. Walter T. Kelley was an American pioneer of modern beekeeping in the early and mid 20th century. He greatly improved upon beekeeping equipment and clothing, and went on to manufacture these items and other equipment. His company sold products worldwide and his book How to Keep Bees & Sell Honey, encouraged a boom in beekeeping following World War II. Cary W. Hartman (1859–1947), lecturer, well known beekeeping enthusiast and honey promoter was elected President of the California State Beekeepers' Association in 1921. In the UK, practical beekeeping was led in the early 20th century by a few men, pre eminently Brother Adam and his Buckfast bee, and R. O. B. Manley, author of books including Honey Production in the British Isles and inventor of the Manley frame, which is still universally popular in the UK. Other notable British pioneers include William Herrod Hempsall and Gale. Ahmed Zaky Abushady (1892–1955) was an Egyptian poet, medical doctor, bacteriologist, and bee scientist, who was active in England and Egypt in the early twentieth century. In 1919, Abushady patented a removable, standardized aluminum honeycomb. In the same year, he founded The Apis Club in Benson, Oxfordshire, which later became the International Bee Research Association (IBRA). In Egypt in the 1930s, Abushady established The Bee Kingdom League and its organ The Bee Kingdom.
Көлденең аралар
Жазық жоғарғы тақталы ұя – бір қабатты, рамасыз ұя, онда тарақ алынып тасталатын тақталарға ілінеді, бұл тарақтың үстінен үздіксіз шатыр құрайды, ал көптеген қазіргі ұяларда аралардың қораптар арасында еркін қозғалуына мүмкіндік бар. Рамалары бар немесе жазда бал жинағыштарын пайдаланатын, сондай-ақ дәстүрлі жоғарғы тақталы ұяларға ұқсас басқару принциптерін қолданатын ұялар да кейде жоғарғы тақталы ұялар деп аталады. Жоғарғы тақталы ұялар тікбұрышты болып келеді және әдетте ағылшын тілді елдердегі көп қабатты рамалы ұялардан екі еседен астам енірек болады. Жоғарғы тақталы ұяларда әдетте бір қорап болады және ара шаруашылығының колонияға минималды әсер ететін әдістерін қолдануға мүмкіндік береді. Жылы айларда әдетте әрбір ұяны апта сайын тексеру ұсынылса да, кейбір ара өсірушілер жоғарғы тақталы ұяларды жылына бір рет толық тексеріп, бір уақытта тек бір тарақты көтереді.
A Horizontal top bar hive is a single story, frameless beehive in which the comb hangs from removable bars that form a continuous roof over the comb, whereas the frames in most current hives allow space for bees to move between boxes. Hives that have frames or that use honey chambers in summer and use management principles similar to those of regular top bar hives are sometimes also referred to as top bar hives. Top bar hives are rectangular and are typically more than twice as wide as multi story framed hives commonly found in English speaking countries. Top bar hives usually include one box and allow for beekeeping methods that interfere very little with the colony. While conventional advice often recommends inspecting each colony each week during the warmer months, some beekeepers fully inspect top bar hives only once a year, and only one comb needs to be lifted at a time.
Тік қатарланатын аралар
Тік үйілетін үймелердің үш түрі бар: аспалы немесе жоғарғы жағынан қолжетімді, жылжымалы немесе бүйірлік жағынан қолжетімді және жоғарғы тақталы. Аспалы қаңқалы үймелердің үлгілері: Лангстрот, Британдық Ұлттық, Дадант, Лейенс және Роуз, олар өлшемдері мен қаңқалар саны бойынша ерекшеленеді. Лангстрот – қозғалмалы қаңқалары бар алғашқы, сәтті ашылатын үйме. Көптеген басқа үймелер Лангстрот алғаш сипаттаған ара кеңістігі принципіне негізделген және Ян Дзерзонның поляк үймелерінен шыққан. Лангстрот үймелері АҚШ-та және әлемнің көп бөлігінде ең көп таралған, ал Британдық Ұлттық үймесі Ұлыбританияда ең көп таралған. Дадант және өзгертілген Дадант үймелері Францияда және Италияда кеңінен қолданылады, ал Лейенс кейбір ара шаруашылықтарында қолданылады, онда олардың үлкен өлшемі артықшылық болып табылады. Төртбұрышты Дадант үймелері – көбінесе 12 қаңқалы Дадант немесе Адам ағаның үймелері деп аталады – Германияның көп бөлігінде және Еуропаның басқа аймақтарында коммерциялық ара шаруашылығында қолданылады. Кез келген аспалы қаңқалы үйме дизайнын жылжымалы қаңқалы дизайн ретінде жасауға болады. AZ үймесі, жылжымалы қаңқалы дизайнның бастапқы нұсқасы, бал жинау процесін еңбекті оқшаулау арқылы жеңілдету үшін Лангстрот өлшемді қаңқаларды пайдалана отырып, бал үйімен үймелерді біріктіреді, бұл жасушалық өндіріске ұқсас. Бал үйі жылжымалы тіркеме болуы мүмкін, бұл ара шаруашылығымен айналысатын адамға үймелерді бір орынға көшіріп, тозаңдану қызметтерін ұсынуға мүмкіндік береді. Жоғарғы тақталы үйілетін үймелер толық қаңқалардың орнына жоғарғы тақталарды қолданады. Ең көп таралған түрі – Уорр үймесі, бірақ аспалы қаңқалары бар кез келген үймені тек жоғарғы тақтасын пайдалану арқылы жоғарғы тақталы үйілетін үймеге айналдыруға болады. Бұл үлкен қаңқалармен нашар жұмыс істеуі мүмкін, себебі оларда қосымша қаңқалар пайда болуы және жабысу оңайырақ болуы мүмкін.
There are three types of vertical stackable hives: hanging or top access frame, sliding or side access frame, and top bar. Hanging frame hive designs include Langstroth, the British National, Dadant, Layens, and Rose, which differ in size and number of frames. The Langstroth was the first successful top opened hive with movable frames. Many other hive designs are based on the principle of bee space that was first described by Langstroth, and is a descendant of Jan Dzierzon's Polish hive designs. Langstroth hives are the most common size in the United States and much of the world; the British National is the most common size in the United Kingdom; Dadant and Modified Dadant hives are widely used in France and Italy, and Layens by some beekeepers, where their large size is an advantage. Square Dadant hives–often called 12 frame Dadant or Brother Adam hives–are used in large parts of Germany and other parts of Europe by commercial beekeepers. Any hanging frame hive design can be built as a sliding frame design. The AZ Hive, the original sliding frame design, integrates hives using Langstroth sized frames into a honey house to streamline the workflow of honey harvest by localization of labor, similar to cellular manufacturing. The honey house can be a portable trailer, allowing the beekeeper to move hives to a site and provide pollination services. Top bar stackable hives use top bars instead of full frames. The most common type is the Warre hive, although any hive with hanging frames can be converted into a top bar stackable hive by using only the top bar rather than the whole frame. This may work less well with larger frames, where crosscomb and attachment can occur more readily.
Қорғау киімдері
Көптеген ара бағушылар қорғаныш киім киеді. Жаңадан бастаған ара бағушылар көбінесе қолғап, капюшонды костюм немесе шляпа мен тор киеді. Тәжірибелі ара бағушылар кейде қолғап кимеуді таңдайды, себебі олар нәзік манипуляцияларға кедергі келтіреді. Жүз бен мойынды қорғау ең маңызды, сондықтан көптеген ара бағушылар кем дегенде тор киеді. Қорғаныш аралары тынысқа тартылады; бетке шаққан у, денедегі басқа жерлерге шағудан гөрі әлдеқайда көп ауырсыну мен ісік тудырады, ал жалаңаш қолға шаққан уды, әдетте, тырнақпен сырып алып, удың мөлшерін азайтуға болады. Дәстүрлі түрде, ара шаруашылығы киімдері ақшыл түсті болады, себебі мақтаның табиғи түсі осылай және киімді бояуға қосымша шығын жұмсаудың қажеті жоқ, бірақ кейбіреулер бұл түс аюлар мен скункстер сияқты араның табиғи жауынан жақсы ажыратуға көмектеседі деп санайды, себебі олар көбінесе қара түсті болады. Қазір бал аралары ультракөк түсті сәулелерді көретіні және иіске тартылатыны белгілі. Матаның иісі, түсінен гөрі маңыздырақ. Киімге қалған улар қорқыныш феромонын бөліп шығарады, ол агрессивті әрекеттерді және одан әрі шабуылдарды қоздырады. Жуып тазалау арқылы тартылуын азайтуға болады.
Most beekeepers wear some protective clothing. Novice beekeepers usually wear gloves and a hooded suit or hat and veil. Experienced beekeepers sometimes choose not to use gloves because they inhibit delicate manipulations. The face and neck are the most important areas to protect, so most beekeepers wear at least a veil. Defensive bees are attracted to the breath; a sting on the face can lead to much more pain and swelling than a sting elsewhere, while a sting on a bare hand can usually be quickly removed by fingernail scrape to reduce the amount of venom injected. Traditionally, beekeeping clothing is pale colored because of the natural color of cotton and the cost of coloring is an expense not warranted for workwear, though some consider this to provide better differentiation from the colony's natural predators such as bears and skunks, which tend to be dark colored. It is now known bees see in ultraviolet wavelengths and are also attracted to scent. The type of fabric conditioner used has more impact than the color of the fabric. Stings that are retained in clothing fabric continue to pump out an alarm pheromone that attracts aggressive action and further stinging attacks. Attraction can be minimized with regular washing.
Темекі шегуші
Көптеген ара бағушылар түтін шығаратын құрылғыны пайдаланады, ол отынның толық емес жануынан түтін тудырады. Нақты механизмі даулы болғанымен, түтін араларды тыныштандырады делінеді. Кейбіреулер оның отқа ұшыраған жағдайда омартаны тастау мүмкіндігін сезіне отырып, араларда жем беру реакциясын тудырады деп санайды. Сондай-ақ, түтін күзетші аралар немесе тексеру кезінде қысылып қалған аралар бөліп шығаратын дабыл феромондарын жасырады деп есептеледі. Бұл тудырған шатасу ара бағушыға қорғаныс реакциясын қоздырмастан, ұяны ашып, жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Түтін шығару құрылғысында табиғи және зиянды заттармен ластанбаған кез келген отынды пайдалануға болады. Көбінесе гессиан, жіп, қарағай инелері, толқынды картон, шіріген немесе жұмсақ ағаш қолданылады. Үндістандық, әсіресе Кераладағы ара шаруашыларында кокос талшықтары жиі қолданылады, олар қолжетімді, қауіпсіз және арзан. Кейбір ара шаруашылығы тауарларын сатушылар пульпаланған қағаз, қысылған мақта және аэрозольді түтін баллондары сияқты коммерциялық отынды да сатады. Басқа ара бағушылар сумақты отын ретінде пайдаланады, себебі ол көп түтін шығарады және иісі жоқ. Кейбіреулер "сұйық түтінді" қауіпсіз және ыңғайлы балама ретінде қолданады. Бұл сулы ерітінді пластикалық пульверизатордан араларға шашыратылады. Араларды қозғалысқа итермелеу үшін таза суды шашыруға да болады. Сонымен қатар, суытылған ауаны ұяға енгізу арқылы маусыздануға қол жеткізілуі мүмкін, ал суытылған көмірқышқыл газы ұзақ мерзімді зиянды әсерлерге ие болуы мүмкін. Англияда немесе Еуропада ғасырлар бойы күйген саңырауқұлақтардан түтін пайдалану туралы бірнеше әңгімелер жарияланған. Жақындағы зерттеулер күйдірілген саңырауқұлақтардан түтін қолдану арқылы бал араларының анестезиясын сипаттайды. Араларды түтіндеу үшін пайдаланылған саңырауқұлақтарға Lycoperdon gigantium, L. wahlbergii, Fomes fomentarius және F. igiarius жатады. Саңырауқұлақтарды жаққандағы ерекше иіс саңырауқұлақтың кератин жасуша қабырғасының пиролизінен туындайды. Кератин саңырауқұлақтың маңызды құрауышы болғанымен, ол жануарлар тіндерінде де кездеседі, мысалы, шаш немесе қауырсында. L. wahlbergii, адам шашы және тауық қауырсындарының пиролизінен алынған түтінді пайдалана отырып жасалған анестезия тәжірибелері, бір ұядағы анестезияланған және анестезияланбаған бал араларының ұзақ мерзімді өлім-жітімінде ешқандай айырмашылықты көрсетпеді. Сутек сульфиді араларды ұйықтатуға жауапты негізгі жану өнімі ретінде анықталды. Ескерту – сутек сульфиді жоғары концентрацияда адам үшін улы.
Most beekeepers use a smoker, a device that generates smoke from the incomplete combustion of fuels. Although the exact mechanism is disputed, it is said smoke calms bees. Some claim it initiates a feeding response in anticipation of possible hive abandonment due to fire. It is also thought smoke masks alarm pheromones released by guard bees or bees that are squashed in an inspection. The ensuing confusion creates an opportunity for the beekeeper to open the hive and work without triggering a defensive reaction. Many types of fuel can be used in a smoker as long as it is natural and not contaminated with harmful substances. Common fuels include hessian, twine, pine needles, corrugated cardboard, and rotten or punky wood. Indian beekeepers, especially in Kerala, often use coconut fibers, which are readily available, safe, and cheap. Some beekeeping supply sources also sell commercial fuels like pulped paper, compressed cotton and aerosol cans of smoke. Other beekeepers use sumac as fuel because it ejects much smoke and lacks an odor. Some beekeepers use "liquid smoke" as a safer, more convenient alternative. It is a water based solution that is sprayed onto the bees from a plastic spray bottle. A spray of clean water can also be used to encourage bees to move on. Torpor may also be induced by the introduction of chilled air into the hive, while chilled carbon dioxide may have harmful, long term effects. Few anecdotal stories of using the smoke from burning fungi in England or Europe for centuries have been published. Several more recent studies describe anaesthesia of honeybees use of smoke from burning fungi. The fungi reported to have been used to smoke bees are the puffballs Lycoperdon gigantium, L. wahlbergii and the conks, Fomes fomentarius and F. igiarius. When fungi are burned, the characteristic smell is due to the pyrolysis of the keratin cell wall of fungi. Besides being a major fungi constituent, keratin is found in animal tissues, such as hair or feathers. Anaesthesia experiments done using smoke from pyrolysis of L. wahlbergii, human hair and chicken feathers showed no difference in long term mortality of anesthetized honeybees and non treated bees in the same hive. Hydrogen sulphide was identified as the major combustion product that is responsible for putting the bees to sleep. Note – hydrogen sulphide is toxic to humans at high concentrations.
Ұя құралы
Көптеген ара бағушылар ұяларымен жұмыс істегенде ұя құралын қолданады. Екі негізгі түрі бар: американдық ұя құралы және австралиялық ұя құралы, көбінесе "тіреуіш" деп аталады. Олар ұяның айналасындағы, әсіресе қабырғалардың үстіндегі қосымша балауызды (шұңқырларды) жою үшін қолданылады. Сондай-ақ, ұядан шығару алдында қабырғаларды бөліп алу үшін де пайдаланылады.
Most beekeepers use a hive tool when working on their hives. The two main types are the American hive tool; and the Australian hive tool often called a 'frame lifter'. They are used to scrape off burr comb from around the hive, especially on top of the frames. They are also used to separate the frames before lifting out of the hive.
Тітіркендіргіш
Кейбір арашылар, егер ара шаққан адам көбірек шағылса, шағудан болатын ауырсыну мен тітіркену азаяды деп санайды және олар арашының қауіпсіздігі үшін маусым бойы бірнеше рет шағылуы маңызды деп есептейді. Арашылардың антиденелер деңгейі жоғары, негізінен иммуноглобулин G, бұл ара уының негізгі антигеніне, фосфолипаза A2 (PLA) реакциясынан туындайды. Антиденелер ара шағу жиілігімен байланысты. Ара шағудан удың денеге енуіне арнайы киімдер кедергі келтіріп, оны азайта алады, олар шағылған жерден уын бір тартыммен алып тастауға мүмкіндік береді. Шағу тікенді болғанымен, жұмысшы араның тікені адам терісіне қарағанда киімге жабысу ықтималдығы төмен. Шағудың белгілері: шағылған жердің қызаруы, ісінуі және қышынуы. Жеңіл жағдайларда ауырсыну мен ісіну екі сағат ішінде басылады. Орташа жағдайда шағылған жердегі қызыл дақ бір-екі күн бойы сәл үлкейіп, содан кейін жазыла бастайды. Арашылар арасында сирек кездесетін ауыр реакция анафилактикалық шокқа алып келеді.
Some beekeepers believe pain and irritation from stings decreases if a beekeeper receives more stings, and they consider it important for safety of the beekeeper to be stung a few times a season. Beekeepers have high levels of antibodies, mainly Immunoglobulin G, caused by a reaction to the major antigen of bee venom, phospholipase A2 (PLA). Antibodies correlate with the frequency of bee stings. The entry of venom into the body from bee stings may be hindered and reduced by protective clothing that allows the wearer to remove stings and venom sacs with a simple tug on the clothing. Although the stinger is barbed, a worker bee's stinger is less likely to become lodged into clothing than human skin. Symptoms of being stung include redness, swelling and itching around the site of the sting. In mild cases, pain and swelling subside in two hours. In moderate cases, the red welt at the sting site will become slightly larger for one or two days before beginning to heal. A severe reaction, which is rare among beekeepers, results in anaphylactic shock.
Ұядағы ішкі температура
Аралар ұясының ішкі температурасын шамамен 35 °C (95 °F) деңгейінде ұстайды. Олардың мұндай қабілеті әлеуметтік гомеостаз деп аталады және алғаш рет 1914 жылы Гейтс сипаттаған. Ыстық ауа райында аралар кіреберістен суық ауаны ұяға және одан сыртқа айналдыру арқылы ұяны салқындатады, ал қажет болған жағдайда, әкелген суды ұяның ішінде таратып, булану арқылы салқындатуды қамтамасыз етеді. Суық ауа райында ара ұясын тығыздау және оқшаулау пайдалы деп саналады. Қосымша оқшаулау аралардың жеміне жұмсайтын бал мөлшерін азайтады және ұя температурасын сақтауды жеңілдетеді деп есептеледі. Оқшаулауға деген қажеттілік екі қабатты қабырғалы, сыртқы қабырғасы ағаштан немесе полистиролдан жасалған, сондай-ақ керамикадан жасалған ұяларды пайдалануға себеп болды.
Bees maintain the internal temperature of their hive at about 35 °C (95 °F). Their ability to do this is known as social homeostasis and was first described by Gates in 1914. During hot weather, bees cool the hive by circulating cool air from the entrance through the hive and out again; and if necessary by placing water, which they fetch, throughout the hive to create evaporative cooling. In cold weather, packing and insulation of the bee hive is believed to be beneficial. The extra insulation is believed to reduce the amount of honey the bees consume and makes it easier for them to maintain the hive's temperature. The desire for insulation encouraged the use of double walled hives with an outer wall of timber or polystyrene; and hives constructed from a ceramic.
Ұялардың орналасуы
Ұяларды орналастырудың ең қолайлы жері туралы көп пікірталас болды. Вергилий оларды таза көздерге, көлдерге немесе сайлы өзендерге жақын орналастыру керек деп есептеген. Уайлдман олардың оңтүстікке немесе батысқа қарауы тиіс деді. Барлық авторлар ұяларды күшті желден қорғау қажет екеніне келіседі. Ыстық климатта ұяларды жазда ағаштардың көлеңкесіне қоюға жиі болады. АҚШ-тағы зерттеушілер ұлттық саябақтардағы үй бал араларының жергілікті бал араларымен ресурстар үшін бәсекелесетінін анықтады. Әдебиетті қосымша қарау нәтижесінде, Солтүстік және Оңтүстік Америка сияқты олардың туған жері емес құрлықтардағы аралардың көп шоғырлануы жергілікті аралармен бәсекелесуі мүмкін деген қорытындыға келді; алайда, Еуропа мен Африка сияқты үй араларының туған жерлерінде мұндай жағдай байқалмады, себебі әртүрлі ара түрлері жем алудағы қажеттіліктері бойынша бірін-бірінен ажыратылған.
There has been considerable debate about the best location for hives. Virgil thought they should be located near clear springs, ponds or shallow brooks. Wildman thought they should face to the south or west. All writers agree hives should be sheltered from strong winds. In hot climates, hives are often placed under the shade of trees in summer. Researchers in the U. S. found domestic honey bees placed in national parks compete with native bee species for resources. A further review of the literature concluded large concentrations of beehives on continents where they are not native, such as North and South America, could compete against the native bees; this, however, was not as strongly observed in areas where domestic bees are native such as Europe and Africa, where the different bee species have adapted to have a narrower overlapping of forage preferences.
Табиғи ара шаруашылығы
Табиғи ара бағу қозғалысы ара ұяларының қазіргі заманғы ара бағу және ауыл шаруашылығы тәжірибелерімен, мысалы, егістіктерді шашырату, ұяларды жылжыту, жиі ұя тексерулер, патшайымды жасанды түрде ұрықтандыру, жүйелі түрде дәрі-дәрмек беру және қантты сумен қоректендіру арқылы әлсіретініне сенеді. "Табиғи ара бағу" іс-тәжірибешілері көбінесе жоғарғы тақталы ұялардың түрлерін қолданады, бұл кадрлар немесе іргетастарсыз жылжымалы тарақтар тұжырымын сақтайтын қарапайым конструкция. Көптеген авторлар тарапынан ұсынылған көлденең жоғарғы тақталы ұя, белгілі бір ені бар ағаш тақталармен жабдықталған, оларға аралар өз тарақтарын іліп қояды, бұл құрылымды ішкі қуыс ағаштардың жаңартылған нұсқасы ретінде қарастыруға болады. Табиғи ара бағу әдістерінің соңғы жылдары кеңінен таралуы Росс Конрадтың 2007 жылы жарық көрген "Табиғи ара бағу" және Филип Чандлердің "Жаланақ аяқ арашысы" кітаптарымен байланысты болуы мүмкін. Бұл еңбектер қазіргі заманғы ара бағудың көптеген аспектілеріне күдік тудырып, көлденең жоғарғы тақталы ұяны Langstroth стиліндегі жылжымалы қаңқалы ұяға қолданылатын тиімді балама ретінде ұсынады. Вертикальды жоғарғы тақталы ұя – француз дін қызметкері Эмиль Уарре (1867–1951) еңбегіне негізделген және Дэвид Хифтың Уарренің "Барлыққа арналған ара шаруашылығы" кітабының ағылшын тіліне аудармасы арқылы танымал болған Уарре ұясы.
The natural beekeeping movement believes bee hives are weakened by modern beekeeping and agricultural practices, such as crop spraying, hive movement, frequent hive inspections, artificial insemination of queens, routine medication, and sugar water feeding. Practitioners of "natural beekeeping" tend to use variations of the top bar hive, which is a simple design that retains the concept of having a movable comb without the use of frames or a foundation. The horizontal top bar hive, as promoted by many writers, can be seen as a modernization of hollow log hives, with the addition of wooden bars of specific width from which bees hang their combs. The widespread adoption of Natural Beekeeping methods in recent years can be attributed to the 2007 publications of Natural Beekeeping by Ross Conrad, and The Barefoot Beekeeper by Philip Chandler, which challenges many aspects of modern beekeeping and offers the horizontal top bar hive as a viable alternative to the ubiquitous Langstroth style movable frame hive. A vertical top bar hive is the Warré hive, based on a design by the French priest Abbé Émile Warré (1867–1951) and popularized by David Heaf in his English translation of Warré's book L'Apiculture pour Tous as Beekeeping For All.
Қалалық және аулалық ара шаруашылығы
Табиғи ара шаруашылығымен байланысты, қалалық ара шаруашылығы – қаладағы бақшаларды тозаңдандыратын шағын колонияларды пайдалану арқылы бал алудың аз өнеркәсіптік тәсіліне қайта оралуға жасалған тыраштандыру. Кейбір зерттеулерге сәйкес, қалалық аралар ауылдық араларға қарағанда денсаулығы жақсырақ болуы мүмкін, себебі қалалық бақшаларда пестицидтердің мөлшері аз және биологиялық әртүрлілік жоғары. Дегенмен, қалалық аралар жем табуда қиындыққа тап болуы мүмкін, сондықтан үй иелері жерлерін нектар мен тозаң беретін гүлдерді отырғызу арқылы жергілікті ара популяциясын қоректендіруге көмектесе алады. Жыл бойы үзіліссіз гүлдеу ортасы колониялардың көбеюі үшін қолайлы жағдай жасайды. Қалалық ортада тозаңдаушылардың экологиялық нишасын толтыру үшін басқарылатын бал арасы колонияларын пайдалану, сондай-ақ Африка бал арасы (AHB) сияқты зиянды түрлердің жабайы колониялар құруының алдын алу үшін де маңызды деп есептеледі.
Related to natural beekeeping, urban beekeeping is an attempt to revert to a less industrialized way of obtaining honey by using small scale colonies that pollinate urban gardens. Some have found city bees are healthier than rural bees because there are fewer pesticides and greater biodiversity in urban gardens. Urban bees may fail to find forage, however, and homeowners can use their land to help feed local bee populations by planting flowers that provide nectar and pollen. An environment of year round, uninterrupted bloom creates an ideal environment for colony reproduction. Using managed honeybee colonies to fill the ecological niche of pollinators in urban environments is also thought to be crucial to preventing the formation of feral colonies by more destructive species like the Africanized honeybee (AHB).
Үй ішінде ара шаруашылығы
Қазіргі заманғы ара өсірушілер араларды бақыланатын жағдайда үй ішінде немесе үй ішіндегі бақылау ұяларында өсіру тәжірибесін жасап келеді. Бұл кеңістік пен бақылау қажеттілігінен туындауы мүмкін, немесе салқындаған айларда ірі коммерциялық ара өсірушілер колонияларды тұрақты температурасы, жарығы және ылғалдылығы бар "қыстау" қоймаларына көшіруі мүмкін. Бұл аралардың салауатты болуына, бірақ салыстырмалы түрде белсенділігін төмендетуге көмектеседі. Осылай "қыстауға" дайындалған аралар жинаған балдарымен күнеріп, жаңа аралар туылмайды. Араларды үй ішінде ұзақ мерзімге өсіру бойынша жүргізілген зерттеулер ортаны дәл және әртүрлі бақылау әдістерін қарастырды. 2015 жылы MIT-тің "Жасанды аралық" жобасы қыс бойы бірнеше аралық үшін жабық жағдайда көктемді модельдеді. Олар тағамдық ресурстармен қамтамасыз етіп, ұзақ күнді модельдеді, соның нәтижесінде белсенділік және көбею деңгейі жылы ауа райында сыртта байқалатын деңгейге тең болды. Олар мұндай үй ішіндегі аралықты қажет болған жағдайда жыл бойы қолдауға болады деген қорытындыға келді.
Modern beekeepers have experimented with raising bees indoors in a controlled environment or in indoor observation hives. This may be done for reasons of space and monitoring, or in the cooler months, when large commercial beekeepers may move colonies to "wintering" warehouses with fixed temperature, light, and humidity. This helps bees remain healthy but relatively dormant. These relatively dormant "wintered" bees survive on stored honey, and new bees are not born. Experiments in raising bees indoors for longer durations have looked into more precise and varying environment controls. In 2015, MIT's "Synthetic Apiary" project simulated springtime inside a closed environment for several hives throughout the winter. They provided food sources and simulated long days, and saw activity and reproduction levels comparable to the levels seen outdoors in warm weather. They concluded such an indoor apiary could be sustained year round if needed.
Паразиттер
Nosema apis - бұл ноземозды, сондай-ақ нозема деп аталатын, ересек бал арасының ең көп таралған және кеңінен кездесетін ауруын тудыратын микроспоридий. Galleria mellonella және Achroia grisella шағылысты мольдың дернәсілдері арадан шығып, ара ұялары мен олардың бал қорын қамтитын қамытты бұрып, жояды. Олар жасаған туннельдер жібекпен қапталған, ол жаңадан шыққан араларды тұншықтырып, аштыққа ұшыратады. Ұялардың бұзылуы балдың ағып кетуіне және ысырап болуына да себеп болады. Сау ара ұясы мольдарды бақылауға қабілетті, бірақ әлсіз колониялар, бос ұялар және сақталған қамыттар толығымен жойылуы мүмкін. Кішкентай ара ұя қоңызы (Aethina tumida) Африкада пайда болған, бірақ қазір ол көптеген құрлықтарға тарады. Бұл бал араларына бейімделмеген жағдайдағы қауіпті зиянкес. Varroa destructor, Varroa кенесі, әлемнің көптеген аймақтарында бал арасының екі түріне зиян келтіретін және көптеген зерттеушілердің пікірінше, CCD-нің басты себебі болып саналады. Tropilaelaps кенелерінің төрт түрі бар, олар Apis dorsata, Apis laboriosa және Apis breviligula бал арасына тән, бірақ Азияға енгізілгеннен кейін Apis mellifera-ға тарады. Acarapis woodi, трахеялық кенесі, бал арасының трахеясын қысымдайды.
Nosema apis is a microsporidian that causes nosemosis, also called nosema, the most common and widespread disease of the adult honey bee. Galleria mellonella and Achroia grisella wax moth larvae hatch, tunnel through and destroy comb that contains bee larvae and their honey stores. The tunnels they create are lined with silk, which entangles and starves emerging bees. Destruction of honeycombs also results in leakage and wasting of honey. A healthy hive can manage wax moths but weak colonies, unoccupied hives and stored frames can be decimated. Small hive beetle (Aethina tumida) is native to Africa but has now spread to most continents. It is a serious pest among honey bees unadapted to it. Varroa destructor, the Varroa mite, is an established pest of two species of honey bee through many parts of the world and is blamed by many researchers as a leading cause of CCD. Tropilaelaps mites, of which there are four species, are native to Apis dorsata, Apis laboriosa, and Apis breviligula, but spread to Apis mellifera after they were introduced to Asia. Acarapis woodi, the tracheal mite, infests the trachea of honey bees.
Жыртқыш жануарлар
Көптеген жыртқыштар бал араларын жағымсыз шағуынан жеуге жаратпайды. Бал араларының кәдімгі жыртқыштарына бал мен жұмырларын іздейтін түлкі мен аю сияқты ірі жануарлар, сондай-ақ ересек аралар жатады. Кейбір құстар да ара жейді (мысалы, ара жегіштер), ал кейбір қарақшы шыбындар, мысалы, Mallophora ruficauda, Оңтүстік Америкадағы ара шаруашылығы үшін зиянды, себебі олар аралар шөбінде жем іздеп жүргенде жұмысшыларын жейді.
Most predators prefer not to eat honeybees due to their unpleasant sting. Common honeybee predators include large animals such as skunks and bears, which seek the hive's honey and brood, as well as adult bees. Some birds will also eat bees, (for example, bee eaters, as do some robber flies, such as Mallophora ruficauda, which is a pest of apiculture in South America due to its habit of eating workers while they are foraging in meadows.
Өмір сүру ұзақтығының қысқаруы
Мэриленд университетінің Колледж Парк қаласындағы зерттеушілері 2022 жылы жасаған зерттеуде, қамалған жұмысшы аралардың өмір сүру ұзақтығы 50 жыл бұрынғыдан екі есе қысқа болғанын анықтады және жұмысшы аралардың өмір сүру ұзақтығының азаюы, бал өндірісінің төмендеуімен байланысты болуы мүмкін деген гипотезаны ұсынды.
A 2022 study by researchers at University of Maryland, College Park observed lifespan of caged worker bees is half as long as that observed 50 years ago, and hypothesized decreased worker bee lifespans should correlate to decreased honey production.
Әлемдегі ара шаруашылығы
Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының мәліметтері бойынша, әлемдегі ара қорының саны 1961 жылы 50 миллионнан 2014 жылы 83 миллионға дейін өсті, бұл жылдық орташа өсімді 1,3% құрайды. 2009 жылдан бастап орташа жылдық өсім 1,9% -ға дейін өсті. + Әлемдік бал өндірісі және тұтынуы 2005 жылы
According to Food and Agriculture Organization data, the world's beehive stock rose from around 50 million in 1961 to around 83 million in 2014, which represents an annual average growth of 1.3%. Average annual growth has accelerated to 1.9% since 2009. + World honey production and consumption in 2005 Country Production (1000 metric tons) Consumption (1000 metric tons) Number of beekeepersNumber of bee hives Europe and Russia Ukraine (*2019) *69.94 52 Russia (*2019) 63.53 54 Spain 37.00 40 Germany (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000* Hungary 19.71 4 Romania 19.20 10 Greece 16.27 16 France 15.45 30 Bulgaria 11.22 2 Serbia3 to 5 6.3 30,000 430,000 Denmark (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000 North America United States (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 bee keepers) ***2,812,000 Canada 45 (2006); 28 (2007) 80.35(2019) 2913,000500,000 Latin America Argentina (*2019) 93.42 (Average 84) 3*2984290 Mexico (*2019) *61.99 31*2157870 Brazil 33.75 2 Uruguay 11.87 1 Oceania Australia 18.46 16 12,000 520,000 New Zealand 9.69 8 2602 313,399 Asia China (*2019) *444.1 238 7,200,000 Iran (*2019)*75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 data</small>
Ел Өнім (1000 метрикалық тонна) Тұтыну (1000 метрикалық тонна) Ара бағушылардың саны Аралар саны
According to Food and Agriculture Organization data, the world's beehive stock rose from around 50 million in 1961 to around 83 million in 2014, which represents an annual average growth of 1.3%. Average annual growth has accelerated to 1.9% since 2009. + World honey production and consumption in 2005 Country Production (1000 metric tons) Consumption (1000 metric tons) Number of beekeepersNumber of bee hives Europe and Russia Ukraine (*2019) *69.94 52 Russia (*2019) 63.53 54 Spain 37.00 40 Germany (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000* Hungary 19.71 4 Romania 19.20 10 Greece 16.27 16 France 15.45 30 Bulgaria 11.22 2 Serbia3 to 5 6.3 30,000 430,000 Denmark (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000 North America United States (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 bee keepers) ***2,812,000 Canada 45 (2006); 28 (2007) 80.35(2019) 2913,000500,000 Latin America Argentina (*2019) 93.42 (Average 84) 3*2984290 Mexico (*2019) *61.99 31*2157870 Brazil 33.75 2 Uruguay 11.87 1 Oceania Australia 18.46 16 12,000 520,000 New Zealand 9.69 8 2602 313,399 Asia China (*2019) *444.1 238 7,200,000 Iran (*2019)*75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 data</small>
Еуропа және Ресей
Украина (*2019) 69.94 52
Ресей (*2019) 63.53 54
Испания 37.00 40
Германия (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000*
Венгрия 19.71 4
Румыния 19.20 10
Грекия 16.27 16
Франция 15.45 30
Болгария 11.22 2
Сербия 3 - 5 6.3 30,000 430,000
Дания (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000
According to Food and Agriculture Organization data, the world's beehive stock rose from around 50 million in 1961 to around 83 million in 2014, which represents an annual average growth of 1.3%. Average annual growth has accelerated to 1.9% since 2009. + World honey production and consumption in 2005 Country Production (1000 metric tons) Consumption (1000 metric tons) Number of beekeepersNumber of bee hives Europe and Russia Ukraine (*2019) *69.94 52 Russia (*2019) 63.53 54 Spain 37.00 40 Germany (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000* Hungary 19.71 4 Romania 19.20 10 Greece 16.27 16 France 15.45 30 Bulgaria 11.22 2 Serbia3 to 5 6.3 30,000 430,000 Denmark (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000 North America United States (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 bee keepers) ***2,812,000 Canada 45 (2006); 28 (2007) 80.35(2019) 2913,000500,000 Latin America Argentina (*2019) 93.42 (Average 84) 3*2984290 Mexico (*2019) *61.99 31*2157870 Brazil 33.75 2 Uruguay 11.87 1 Oceania Australia 18.46 16 12,000 520,000 New Zealand 9.69 8 2602 313,399 Asia China (*2019) *444.1 238 7,200,000 Iran (*2019)*75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 data</small>
Солтүстік Америка
Құрама Штаттары (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 ара бағушы) ***2,812,000
Канада (2006) 45; 28 (2007) 80.35(2019) 29 13,000 500,000
According to Food and Agriculture Organization data, the world's beehive stock rose from around 50 million in 1961 to around 83 million in 2014, which represents an annual average growth of 1.3%. Average annual growth has accelerated to 1.9% since 2009. + World honey production and consumption in 2005 Country Production (1000 metric tons) Consumption (1000 metric tons) Number of beekeepersNumber of bee hives Europe and Russia Ukraine (*2019) *69.94 52 Russia (*2019) 63.53 54 Spain 37.00 40 Germany (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000* Hungary 19.71 4 Romania 19.20 10 Greece 16.27 16 France 15.45 30 Bulgaria 11.22 2 Serbia3 to 5 6.3 30,000 430,000 Denmark (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000 North America United States (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 bee keepers) ***2,812,000 Canada 45 (2006); 28 (2007) 80.35(2019) 2913,000500,000 Latin America Argentina (*2019) 93.42 (Average 84) 3*2984290 Mexico (*2019) *61.99 31*2157870 Brazil 33.75 2 Uruguay 11.87 1 Oceania Australia 18.46 16 12,000 520,000 New Zealand 9.69 8 2602 313,399 Asia China (*2019) *444.1 238 7,200,000 Iran (*2019)*75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 data</small>
Латын Америка
Аргентина (*2019) 93.42 (орташа 84) 3 29 890 42*2019*)
Мексика (*2019) *61.99 31* 215 78 70
Бразилия 33.75 2
Уругвай 11.87 1
According to Food and Agriculture Organization data, the world's beehive stock rose from around 50 million in 1961 to around 83 million in 2014, which represents an annual average growth of 1.3%. Average annual growth has accelerated to 1.9% since 2009. + World honey production and consumption in 2005 Country Production (1000 metric tons) Consumption (1000 metric tons) Number of beekeepersNumber of bee hives Europe and Russia Ukraine (*2019) *69.94 52 Russia (*2019) 63.53 54 Spain 37.00 40 Germany (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000* Hungary 19.71 4 Romania 19.20 10 Greece 16.27 16 France 15.45 30 Bulgaria 11.22 2 Serbia3 to 5 6.3 30,000 430,000 Denmark (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000 North America United States (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 bee keepers) ***2,812,000 Canada 45 (2006); 28 (2007) 80.35(2019) 2913,000500,000 Latin America Argentina (*2019) 93.42 (Average 84) 3*2984290 Mexico (*2019) *61.99 31*2157870 Brazil 33.75 2 Uruguay 11.87 1 Oceania Australia 18.46 16 12,000 520,000 New Zealand 9.69 8 2602 313,399 Asia China (*2019) *444.1 238 7,200,000 Iran (*2019)*75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 data</small>
According to Food and Agriculture Organization data, the world's beehive stock rose from around 50 million in 1961 to around 83 million in 2014, which represents an annual average growth of 1.3%. Average annual growth has accelerated to 1.9% since 2009. + World honey production and consumption in 2005 Country Production (1000 metric tons) Consumption (1000 metric tons) Number of beekeepersNumber of bee hives Europe and Russia Ukraine (*2019) *69.94 52 Russia (*2019) 63.53 54 Spain 37.00 40 Germany (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000* Hungary 19.71 4 Romania 19.20 10 Greece 16.27 16 France 15.45 30 Bulgaria 11.22 2 Serbia3 to 5 6.3 30,000 430,000 Denmark (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000 North America United States (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 bee keepers) ***2,812,000 Canada 45 (2006); 28 (2007) 80.35(2019) 2913,000500,000 Latin America Argentina (*2019) 93.42 (Average 84) 3*2984290 Mexico (*2019) *61.99 31*2157870 Brazil 33.75 2 Uruguay 11.87 1 Oceania Australia 18.46 16 12,000 520,000 New Zealand 9.69 8 2602 313,399 Asia China (*2019) *444.1 238 7,200,000 Iran (*2019)*75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 data</small>
Азия
Қытай (*2019) *444.1 238 7,200,000
Иран (*2019) *75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 деректері
According to Food and Agriculture Organization data, the world's beehive stock rose from around 50 million in 1961 to around 83 million in 2014, which represents an annual average growth of 1.3%. Average annual growth has accelerated to 1.9% since 2009. + World honey production and consumption in 2005 Country Production (1000 metric tons) Consumption (1000 metric tons) Number of beekeepersNumber of bee hives Europe and Russia Ukraine (*2019) *69.94 52 Russia (*2019) 63.53 54 Spain 37.00 40 Germany (*2008) 21.23 89 90,000* 1,000,000* Hungary 19.71 4 Romania 19.20 10 Greece 16.27 16 France 15.45 30 Bulgaria 11.22 2 Serbia3 to 5 6.3 30,000 430,000 Denmark (*1996) 2.5 5 *4,000 *150,000 North America United States (*2006, **2002, ***2019) ***71.18 158.75* 12,029** (210,000 bee keepers) ***2,812,000 Canada 45 (2006); 28 (2007) 80.35(2019) 2913,000500,000 Latin America Argentina (*2019) 93.42 (Average 84) 3*2984290 Mexico (*2019) *61.99 31*2157870 Brazil 33.75 2 Uruguay 11.87 1 Oceania Australia 18.46 16 12,000 520,000 New Zealand 9.69 8 2602 313,399 Asia China (*2019) *444.1 238 7,200,000 Iran (*2019)*75.46 3,500,000 ≈1.5*2019 data</small>