Шегіршіндер мен жануарлардың тозаңдастырушыларының азаюы

Кіріспе

Жәндіктер және басқа да жануарлар тозаңдаушыларының санының азаюы

Тозаңдаушылардың азаюы – 20 ғасырдың соңында тіркеле бастаған, әлемдегі көптеген экожүйелердегі жәндіктер мен басқа да жануарлар тозаңдаушыларының санының төмендеуі. Аймақтық деңгейде, әсіресе Еуропа мен Солтүстік Америкада жабайы тозаңдаушылар популяциясының азаюына көптеген дәлелдер бар. Оңтүстік Америка, Қытай және Жапониядағы зерттеулердің ұқсас нәтижелері бүкіл әлемде азаю орын алып жатыр деген тұжырым жасауға мүмкіндік береді. Зерттеулердің көп бөлігі араларға, әсіресе бал арасы мен шұңғыл араларына арналған, ал азырақ саны желкенқұстар мен лепидоптерлерге қатысты. Үй жануарлары тозаңдаушыларының жағдайы одан да беймаза. Еуропа мен Солтүстік Америкада 1985-2005 және 1947-2005 жылдар аралығында басқарылатын бал арасы колонияларының саны тиісінше 25% және 59% төмендеді, бірақ Қытай мен Аргентина сияқты елдерде аралардың санының өсуіне байланысты жалпы әлемдік қорлар артты. Дегенмен, басқарылатын бал арасы колонияларының саны 45% өскенде, жануарлармен тозаңданатын дақылдарға сұраныс үш есеге артты, бұл тозаңдану қызметтері үшін үй жануарларына сүйенудің қауіптілігін көрсетеді. Колонияның күйреу синдромы көпшіліктің назарын аударды. 2013 жылғы блогта айтылғандай, Еуропа мен АҚШ-та соңғы жылдары аралардың қысқы жоғалтулары артты, аралардың өлу көрсеткіші 50% дейін жетті. 2017 жылғы неміс зерттеуі, 63 нысандан алынған 1500 үлгіні пайдаланып, бұл аймақтағы ұшатын жәндіктердің биомассасы соңғы 25 жылда үштен төрт бөлігіне төмендегенін көрсетті. 2009 жылғы бір зерттеуде соңғы 50 жылда аралардың саны 45% артқаны, бірақ араларды пайдаланатын дақылдардың саны 300% артқаны айтылды; бұл ешқандай проблема тудырмағанын көрсететін ешқандай дәлел болмаса да, авторлар болашақта тозаңдану проблемаларын тудыруы мүмкін деп болжайды. Әр түрлі өсімдіктер мен олардың көптеген тозаңдаушыларын байланыстыратын желілердің математикалық модельдерінде, мұндай желі өте қиын жағдайларда жақсы жұмыс істей алады, бірақ жағдайлар өте қиын болған кезде, бүкіл желі бірден күйреуі мүмкін. 2021 жылғы зерттеу, "жаһандық аралардың азаюына алғашқы ұзақ мерзімді бағалау" деп сипатталды, онда ғасырдан астам GBIF деректері талданды, 1990 жылдардан кейін аралардың саны әлемде күрт төмендеді, 1990 жылға дейін қарағанда 2006-2015 жылдары төрттен бір бөлігіне азайды.

Pollinator decline is the reduction in abundance of insect and other animal pollinators in many ecosystems worldwide that began being recorded at the end of the 20th century. Multiple lines of evidence exist for the reduction of wild pollinator populations at the regional level, especially within Europe and North America. Similar findings from studies in South America, China and Japan make it reasonable to suggest that declines are occurring around the globe. The majority of studies focus on bees, particularly honeybee and bumblebee species, with a smaller number involving hoverflies and lepidopterans. The picture for domesticated pollinator species is less clear. Although the number of managed honey bee colonies in Europe and North America declined by 25% and 59% between 1985 2005 and 1947 2005 respectively, overall global stocks increased due to major hive number increases in countries such as China and Argentina. Nevertheless, in the time managed honeybee hives increased by 45% demand for animal pollinated crops tripled, highlighting the danger of relying on domesticated populations for pollination services. Colony collapse disorder has attracted much public attention. According to a 2013 blog the winter losses of beehives had increased in recent years in Europe and the United States, with a hive failure rate up to 50%. A 2017 German study, using 1,500 samples from 63 sites, indicated that the biomass of flying insects in that area had declined by three quarters in the previous 25 years. One 2009 study stated that while the bee population had increased by 45% over the past 50 years, the amount of crops which use bees had increased by 300%; although there is absolutely no evidence this has caused any problems, the authors propose it might cause "future pollination problems". In mathematical models of the networks linking different plants and their many pollinators, such a network can continue to function very well under increasingly harsh conditions, but when conditions become extremely harsh, the entire network fails simultaneously. A 2021 study described as the "first long term assessment of global bee decline", which analyzed GBIF data of over a century, found that the number of bee species declined steeply worldwide after the 1990s, shrinking by a quarter in 2006–2015 compared to before 1990.

Мүмкін түсіндірмелер

Аңтауыштардың азаюын анықтау қиынға түссе де, теориялық тұжырымдаманың бірқатар мүмкін себептері ұсынылды, мысалы, патогендерге, паразиттерге және пестицидтерге ұшырау; мекендеу ортасының жойылуы; климаттың өзгеруі; нарық күштері; жергілікті және инвазивті түрлермен ішкі және түрлер аралық бәсекелестік; және генетикалық өзгерістер. Бір зерттеуде көлік құралдарынан шығатын ауаның ластануы, бал аралары мен көбелектер сияқты аңтауыштардың гүлдердің хош иісін табу қабілетін кемітетіні анықталды. Озон, гидроксил және нитрат радикалдары сияқты ластаушы заттар гүлдердің ұшқыш иіс молекулаларымен жылдам байланысады, нәтижесінде олар бұрынғыдан қысқа қашықтыққа жетіп, толық сақталады. Сондықтан аңтауыштар гүлдерді табу үшін ұзақ жолға саяхаттауға мәжбүр. Жер шарындағы ауа райының жылынуы түрлердің маусымдық мінез-құлқының өзгеруіне байланысты аңтауыштардың жойылу қаупі де артуы мүмкін. Климаттың өзгеруі аралардың гүлдейтін өсімдіктердің жоқ болған кездерінде пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Салдарлар

Әлемдегі ең маңызды он дақылдың жетісі көлемдік тұрғыдан желмен (мазар, күріш және бидай) тозаңданады немесе вегетативтік көбеюге ие (банан, қант құмы, картоп, қызылша және маниока), сондықтан азық-түлік өндіру үшін жануарлар тозаңдауы қажет емес. Сонымен қатар, қант қызылшасы, шпинат және пияз сияқты дақылдар өздігінен тозаңданады және жәндіктерге мұқтаж емес. Дегенмен, әлемдегі гүлді өсімдіктердің шамамен 87,5%-ы жануарлармен тозаңданады, ал дақылдық өсімдіктердің 60%-ы жануарлар тозаңдауышыларын пайдаланады. Бұл жемістердің көп бөлігін, көптеген көкөністерді, сондай-ақ мал азырауға жарамды шөптерді қамтиды. АҚШ-тағы USDA мәліметтері бойынша, инсекттермен тозаңдатудың 80%-ы бал араларының есебінен жүзеге асырылады. Жануарларға тозаңдау үшін тәуелді деп есептелетін он бес өсімдік түріне тозаңдаушылардың азаюының қандай әсер ететінін зерттеу үшін, олардан күмбездермен қоршап, тозаңдаушыларды алып тастағанда, көптеген түрлер тозаңдаушылардың азаюынан гүлдеу көрсеткіштерінің төмендеуіне байланысты ешқандай әсерге ұшырамағаны анықталды, бірақ үш түрі әсерге ұшырады. АҚШ-та жануарлар тозаңдауы болмаған жағдайда, жалпы ауыл шаруашылығы өндірісінің тікелей азаюы 3-8% болады деп күтілуде, бұл ауыл шаруашылығы өндірісінің әртүрлілігіне тигізер әсері аз болады. Барлық мүмкін салдардың ішінде, 2016 жылғы бір зерттеуге сәйкес, Бразилияда тозаңдаушылардың азаюының адамдар үшін ең маңызды салдары – жоғары құнды ақша дақылдарынан түсетін табыстың төмендеуі болар еді, бұл ауыл шаруашылығы секторына ең көп әсер етеді. 2009 жылы тағы бір зерттеуде тозаңдаушыларға мұқтаж 100 дақылдың әлемдік құны 153 миллиард еуроға бағаланды (өндіріс шығындары ескерілмеген). Қиын болжамдарға қарамастан, тозаңдаушылардың теориялық азаюы азық-түлік өндірісіне әсер етпеді, тозаңдаушылардың азаюы болжанатын кезеңде жануарлармен тозаңданған және жануарлармен тозаңданбаған дақылдардың өнімділігі бірдей қарқында өсті.

Мүмкін болатын тамақтану салдарлары

2015 жылы жүргізілген зерттеу тозаңдаушылардың азаюының тамақтануға тигізетін салдарына қатысты. Зерттеу, егер адамдар диеталарын өзгертпесе немесе қосымша тағамдарға қол жеткізе алмаса, үшінші әлемнің төрт халқы болашақта тамақтандыру жетіспеушілігіне ұшырауы мүмкін екенін қарастырды, бірақ мұны сенімді болжау мүмкін емес деген қорытындыға келді. Олардың моделі бойынша, тозаңдаушылардың азаюының халыққа тигізетін әсері жергілікті диетаға байланысты, ал А витамині тапшылығына ұшырау ықтималдығы жоғары, себебі ол қазірдің өзінде жеткіліксіз. Басқа да зерттеулер А витаминін тозаңдаушыларға ең көп тәуелді қоректік зат ретінде анықтады. 2015 жылы тағы бір зерттеу тозаңдаушылардың 100% жойылып кетсе не болады деген сценарийді модельдеді. Бұл жағдайда, төмен кірісті елдерде 71 миллион адам А витамині жетіспеушілігіне ұшырар еді, ал қазірдің өзінде ұсынылған нормадан аз тұтынатын 2,2 миллиард адамның А витаминін қабылдауы одан әрі төмендеуі мүмкін. Сонымен қатар, 173 миллион адам фолий қышқылы жетіспеушілігіне ұшырар еді, ал 1,23 миллион адам оның мөлшерін одан әрі азайтуға мәжбүр болар еді. Бұдан өзге, жеміс-жидек өндірісі әлемдік деңгейде 22,9%-ға, көкөніс өндірісі 16,3%-ға, ал жаңғақ пен тұқым өндірісі 22,1%-ға төмендеуі мүмкін. Бұл жыл сайын ауруларға байланысты 1,42 миллионнан астам қосымша өлімге және 27 миллион мүгедектікке байланысты өмір жылдарының жоғалуына әкелер еді. Егер тозаңдаушылардың тек 50% жойылып кетсе, жыл сайын 700 000 қосымша өлім және 13,2 миллион мүгедектікке байланысты өмір жылдарының жоғалуы күтілуде. Бір зерттеуде әлемдегі А витаминінің 70% жануарлар тозаңдататын дақылдарда, ал фолий қышқылының 55% осындай дақылдарда кездесетіні анықталды. Қазіргі уақытта жануарлар тозаңдататын өсімдіктерді жеу кальций, фтор және темірдің сәйкесінше 9%, 20% және 29% құрайды, ал қалғаны ет және сүт өнімдерінен түседі. Әлемде өндірілетін липидтердің 74% жануарлар тозаңдататын өсімдіктердің майынан, ал С витаминінің 98% осындай өсімдіктерден алынады. Кейбір экологиялық ұйымдар ауыл шаруашылығы және табиғи экожүйелерде тозаңдаушылардың түрлілігін сақтауға күш жұмсап жатыр. 2014 жылы Обама әкімшілігі "Тозаңдаушылар популяциясының азаюынан туындаған экономикалық қиындықтар" атты деректер жинағын жариялады, онда 2015 жылғы бюджеттік ұсыныста конгреске тозаңдаушылардың мекендеу орындарын күтіп ұстау үшін шамамен 50 миллион доллар бөлу және тозаңдаушылар денсаулығына арналған Қорғау бағдарламасының аумағын екі есеге арттыру, сондай-ақ "тозаңдаушылардың жоғалуына тигізетін әсерді анықтау үшін зерттеулерге қаржыландыруды арттыру" ұсынылды. Кейбір халықаралық бастамалар тозаңдаушыларды сақтауға қатысу және олар туралы хабардар болу қажеттігін атап өтеді. Тозаңдаушылар мен олардың денсаулығы халық үшін маңызды мәселеге айналды. Американың 18 штаты осы мәселеге жауап ретінде заңнамалық актілерді қабылдады. Ұлттық штаттық заң шығарушылар конференциясының мәліметінше, бұл штаттарда қабылданған заңнама тозаңдаушылардың азаюына қатысты бес негізгі салаға арналған: хабардар ету, зерттеу, пестицидтер, мекендеу орындарын қорғау және ара шаруашылығы. 2021 жылы тозаңдаушылардың азаюына себеп болатын факторларды жүргізілген жаһандық бағалауда "жаһандық саясаттың жауабы жердің жабыны мен құрылымындағы өзгерістерді, жерді басқаруды және пестицидтерді азайтуға бағытталған болуы керек, өйткені бұл көптеген аймақтарда өте маңызды факторлар болып саналды" деп көрсетілді.

A 2015 study looked at the nutritional consequences of pollinator decline. It investigated if four third world populations might in the future potentially be at possible risk of malnutrition, assuming humans did not change their diet or have access to supplements, but concluded that this cannot be reliably predicted. According to their model, the size of the effect that pollinator decline had on a population depends on the local diet, and vitamin A is the most likely nutrient to become deficient, as it is already deficient. More studies also identified vitamin A as the most pollinator dependent nutrient. Another 2015 study also modeled what would happen should 100% of pollinators die off. In that scenario, 71 million people in low income countries would become deficient in vitamin A, and the vitamin A intake of 2.2 billion people who are already consuming less than the recommended amount would further decline. Similarly, 173 million people would become deficient in folate, and 1.23 million people would further lessen their intake. Additionally, the global fruit supply would decrease by 22.9%, the global vegetable supply would decrease by 16.3%, and the global supply of nuts and seeds would decrease by 22.1%. This would lead to 1.42 million additional deaths each year from diseases, as well as 27 million disability adjusted life years. In a less extreme scenario wherein only 50% of pollinators die off, 700,000 additional deaths would occur each year, as well as 13.2 million disability adjusted years. One study estimated that 70% of dietary vitamin A worldwide is found in crops that are animal pollinated, as well as 55% of folate. At present, eating plants which are pollinated by animals is responsible for only 9%, 20%, and 29% of calcium, fluoride, and iron intake, respectively, with most coming from meat and dairy. 74% of all globally produced lipids are found in oils from plants that are animal pollinated, as well as 98% of vitamin C.

Efforts are being made to sustain pollinator diversity in agricultural and natural ecosystems by some environmental groups. In 2014 the Obama administration published "the Economic Challenge Posed by Declining Pollinator Populations" fact sheet, which stated that the 2015 budget proposal recommended congress appropriate approximately $50 million for pollinator habitat maintenance and to double the area in the Conservation Reserve Program dedicated to pollinator health, as well as recommending to "increase funding for surveys to determine the impacts on pollinator losses". Some international initiatives highlight the need for public participation and awareness of pollinator conservation. Pollinators and their health have become growing concerns for the public. Around 18 states within America have responded to these concerns by creating legislation to address the issue. According to the National Conference of State Legislatures, the enacted legislation in those states addresses five specific areas relating to pollinator decline: awareness, research, pesticides, habitat protection and beekeeping. A 2021 global assessment of the drivers of pollinator decline found that "global policy responses should focus on reducing pressure from changes in land cover and configuration, land management and pesticides, as these were considered very important drivers in most regions".